Bahagi 3

Tinitigan ko ang linyang “Camille Santos — witness” sa appointment record, at bigla akong natawa.

Natawa ako nang natawa hanggang si Liza, na nakatayo sa harap ko, ay namutla.

Nag-aalala siyang nagtanong:

—Ma’am Andrea, okay lang po kayo?

Isinara ko ang folder.

—Okay ako. Na-realize ko lang na hindi pala nila gustong nakawin nang palihim ang buhay ko. Gusto pala nilang papirmahin ako sa harap mismo ng kabit ng asawa ko.

Kinabukasan ng umaga, ako mismo ang tumawag kay Marco.

Mabilis niyang sinagot ang tawag. May pag-iingat sa boses niya.

—Mahal, hindi ka na ba galit?

Pinagod ko ang boses ko, para marinig niyang parang sumusuko na ako.

—Pinag-isipan ko kagabi. Siguro tama ka. Masyado na akong pagod. Kung gusto mo talaga akong tulungan, pupunta ako sa notary public mamayang hapon.

Biglang sumigla ang boses niya.

—Alam kong maiintindihan mo ako. Gusto ko lang naman ang makakabuti sa iyo.

Tiningnan ko ang audio file na naka-save sa laptop ko.

—Oo. Alam ko kung gaano ka “kabuti” sa akin.

Hapon iyon nang magsuot ako ng simpleng itim na damit.

Hindi ko sinuot ang wedding ring ko.

Hindi rin ako naglagay ng makapal na makeup.

Dala ko lang ang isang maliit na bag. Nasa loob nito ang cellphone kong naka-ready mag-record, copies ng property documents, forged lease contract, litrato nina Marco at Camille, at financial report ng kickbacks na tinanggap niya mula sa suppliers.

Bago ako umalis sa opisina, pumirma ako ng tatlong orders.

Una, suspendihin ang access ni Marco sa Pasig branch.

Pangalawa, i-freeze ang lahat ng payment accounts na may kinalaman sa kanya.

Pangatlo, ipadala ang buong irregularity file sa legal department.

Katabi ko si Liza. Namumula ang mga mata niya.

—Ma’am, sobra na ang tiniis ninyo.

Pinirmahan ko ang huling dokumento.

—Hindi. Ngayon pa lang sila magsisimulang magtiis.

Pagdating ko sa notary public office sa Makati, naroon na si Marco.

Nasa tabi niya ang mga magulang niya, maayos ang bihis na parang dadalo sa kasal.

Naroon din si Camille.

Nakasuot siya ng maluwag na dress. Nakapatong ang kamay niya sa tiyan niya, at ang tingin niya sa akin ay may halong awa at yabang.

Lumapit si Marco para alalayan ako.

—Mahal, dumating ka na. Naayos ko na lahat. Pipirma ka na lang.

Inalis ko ang kamay ko.

—Ang bilis naman.

Ngumiti nang plastik ang biyenan kong babae.

—Kapag napirmahan mo na, gagaan ang buhay mo. Si Marco na ang bahala. Magpahinga ka na lang sa bahay.

Biglang sumingit si Camille, mahina pero sapat para marinig ko.

—Tama po iyon, Ate Andrea. Hindi dapat bitbit ng babae ang lahat. Minsan, blessing din ang marunong bumitaw.

Tiningnan ko siya.

—Tama ka. Kaya nga ako pumunta ngayon. Para bumitaw.

Nagliwanag ang mukha ni Marco.

Pero nang bumukas ang pinto ng conference room, hindi ang lawyer na kilala ni Marco ang nakaupo sa loob.

Ang naroon ay ang private lawyer ko.

Kasama niya ang dalawang legal staff at isang independent witness na ako ang nagpasama.

Napatigil si Marco.

—Ano ito?

Umupo ako at inilapag ang bag ko sa mesa.

—Hindi ba gusto mong pumirma ako? Mas maganda kung maraming witness. Mas malinaw.

Namumutla ang biyenan kong babae.

—Andrea, ano bang ginagawa mo? Pamilya tayo. Bakit ka nagdala ng lawyer?

Binuksan ko ang cellphone ko at pinatugtog ang recording noong gabing iyon.

Malinaw na malinaw ang boses ni Marco sa buong kwarto.

—Tulog na iyong babae. Kahit ibenta ko ang bahay na ito, hindi niya agad malalaman.

Pagkatapos, narinig nila ang kasunod niyang sinabi.

—Pera at pirma lang ang kailangan ko sa kanya. Ikaw ang gusto kong pakasalan talaga.

Namuti ang mukha ni Camille.

Sumugod si Marco para agawin ang cellphone ko, pero agad siyang hinarangan ng legal staff.

Tiningnan ko siya.

—Umupo ka. Mahaba pa ito.

Inilabas ko ang lease contract ng condo.

—Ito ang lease contract ng condo sa Ortigas. Forged ang pirma ko. Walong buwan nang walang pumapasok na renta sa account ko. Pero nakatira si Camille doon, at ikaw naman ay regular na natutulog doon.

Mabilis na nagsalita si Camille.

—Hindi ko alam. Sabi ni Marco, kanya raw ang condo.

Tumango ako.

—Good. Iyan mismo ang sasabihin mo sa lawyer.

Gumilid ang panga ni Marco sa galit.

—Andrea, huwag mong palakihin. Problema nating mag-asawa ito. Pag-usapan natin sa bahay.

Tumawa ako.

—Mag-asawa? Noong dinala mo ang buntis mong kabit para maging witness sa pagkuha mo ng authority sa properties ko, naalala mo ba na asawa mo ako?

Biglang hinampas ng biyenan kong lalaki ang mesa.

—Huwag kang bastos! Kung wala si Marco, akala mo kaya mong patakbuhin ang kumpanya nang mag-isa?

Tumingin ako sa kanya.

—Ang kumpanyang iyon ay itinayo ng tatay ko. Ang bahay sa Quezon City ay binili ng nanay ko bago ako ikasal. Ang condo sa Ortigas ay binili ko gamit ang sarili kong pera. Bago kami ikasal, malinaw ang agreement namin tungkol sa separate properties. Ano ang karapatan mong sabihin na hindi ko kaya?

Nabulol ang biyenan kong babae.

—Pero kasal ka na kay Marco…

Malamig akong sumagot.

—Ang kasal ay hindi donation drive para sa buong pamilya ninyo.

Itinulak ng lawyer ko ang isa pang folder papunta kay Marco.

—Bukod sa forged lease contract, nakita rin namin ang irregular payments sa pagitan ng Pasig branch at tatlong suppliers. Ang initial estimate ng illegal kickbacks ay 3.4 million pesos.

Namuti ang mukha ni Marco.

Tiningnan ko siya.

—Akala mo ba kabit lang ang nadiskubre ko?

Nanginginig ang boses niyang sumagot.

—Andrea, nagkamali ako. Si Camille ang lumapit sa akin. Sinabi niyang buntis siya. Nabulag lang ako sandali.

Biglang humarap sa kanya si Camille.

—Ano ang sinabi mo? Ikaw ang nangakong hihiwalayan mo siya at pakakasalan mo ako!

Sigaw ni Marco:

—Tumahimik ka!

Ang dating tahimik na kwarto ay biglang naging parang palengke.

Umiyak ang biyenan kong babae at hinawakan ang dibdib niya.

—Andrea, anak, maawa ka. Ilang taon din tayong nagsama sa bahay. Patawarin mo na si Marco kahit isang beses lang.

Tiningnan ko siya.

Naalala ko ang mga almusal na ipinapahanda ko para sa kanya.

Naalala ko ang mga beses na dinala ko siya sa private hospital at binayaran ang bills nang walang reklamo.

Naalala ko ang mga bag na hinihingi niya, ang Boracay trips na ipinagyabang niya sa mga kamag-anak, at ang mga sandaling tinawag niya akong mabuting anak.

Pagkatapos, naalala ko ang sinabi niya noong gabing iyon.

“Sa huli, dapat sumusunod ang babae sa asawa niya.”

Mahinahon akong sumagot:

—Simula ngayon, hindi na kita nanay.

Lumuhod si Marco sa harap ko.

—Mahal, alam kong mali ako. Puputulin ko na ang ugnayan ko kay Camille. Ibabalik ko ang pera. Huwag mo akong iwan.

Tiningnan ko ang singsing sa daliri niya.

Noong kasal namin, siya ang nagsuot ng singsing sa akin at nagsabi:

—Wala akong malaking pera, pero malinis ang puso ko.

Ngayon, sobrang dumi ng puso niyang iyon na kahit isang segundo ko pang titigan ay nasusuka ako.

Inilapag ko sa mesa ang legal separation papers at complaint file.

—Pirmahan mo.

Umiling siya nang paulit-ulit.

—Hindi. Hindi ako pipirma.

Kinuha ko ang isa pang dokumento.

—Kung ganoon, legal team ko na ang kikilos. Forged signature, unauthorized use of property, financial misconduct, at adultery with evidence. Ang condo sa Ortigas ay babawiin sa loob ng pitong araw. Ang bahay sa subdivision, kailangan nang lisanin ng mga magulang mo bago matapos ang linggo. Kapag tumanggi sila, security at lawyers ang haharap sa kanila.

Napaupo nang mabigat ang biyenan kong babae.

Wala na ang yabang sa mukha ng biyenan kong lalaki. Si Marco na ang tinitigan niya na parang gusto niyang sakalin.

Tumayo si Camille habang hawak ang tiyan niya, halos walang dugo ang mukha.

—Marco, paano naman kami ng anak mo?

Tumingin si Marco sa kanya, pagkatapos ay tumingin sa akin.

Sa sandaling iyon, nakita ko nang buo ang tunay niyang mukha.

Hindi niya ako mahal.

Hindi rin niya mahal si Camille.

Ang mahal niya lang ay pera, bahay, kumpanya, at buhay na nakatayo sa pagod ng ibang tao.

Tumayo ako.

—Ang anak mo ay usapin ninyong dalawa. Huwag ninyong gawing libreng maternity room ang condo ko.

Bago ako lumabas, tiningnan ko si Marco sa huling pagkakataon.

—Sinabi mo noon na mahal kita hanggang mabulag ako. Tama ka. Pero kapag ang taong bulag ay muling nakakita, mas malinaw niyang nakikita ang lahat.

Makalipas ang tatlong araw, nasuspinde si Marco sa lahat ng posisyon niya sa kumpanya.

Ang financial records niya ay hawak na ng legal team.

Umalis si Camille sa condo sa Ortigas matapos makatanggap ng legal notice.

Umalis din ang mga magulang ni Marco sa bahay sa Quezon City isang maulang umaga, bitbit ang lumang maleta, wala na ang dating asta na para silang may-ari.

Ako naman, pinalitan ko ang lahat ng kandado.

Ipinatanggal ko ang malaking wedding photo namin sa sala.

Sa likod ng frame, makapal ang alikabok, parang ang ilang taon ng kasal namin. Sa labas, mukhang maayos. Pero kapag inalis mo ang takip, puro dumi at pagkabulok ang makikita.

Hindi ako umiyak.

Sinabi ko lang sa kasambahay na buksan ang lahat ng bintana.

Pumasok ang hangin mula sa bakuran ng subdivision, at gumalaw ang puting kurtina.

Sa unang pagkakataon matapos ang maraming taon, wala nang amoy kasinungalingan ang bahay na iyon.

Bahay ko na ulit iyon.

At sa pagkakataong ito, wala nang makakapasok doon gamit ang kasinungalingan.