bahay na hindi kailangang hatiin
bahagi 4: ang bahay na hindi kailangang hatiin
Lumipas ang anim na buwan.
Hindi na ako nakatira sa ospital. Hindi na rin ako nakatira sa safe house.
Nakatira ako sa isang maliit na apartment sa ikalawang palapag ng isang lumang building malapit sa palengke. Sa baba, may nagtitinda ng pandesal sa umaga at fishball sa hapon. Sa tapat, may tindahan ng school supplies na laging may nakasabit na makukulay na bag.
Ang apartment ay hindi malaki.
May maliit na sala, maliit na kusina, isang kuwarto, at bintanang tinatamaan ng araw tuwing umaga.
Pero walang naghahagis ng plato doon.
Walang sumisigaw tungkol sa paghahati ng kutsara.
Walang tumitingin sa akin na parang premyo.
Sa pinto, may nakadikit na papel na ako ang gumuhit.
Tatlong tao ang nasa drawing.
Ako, si Tito Miguel, at si Ate Luna.
Si Tito Miguel ay may buhok na parang walis.
Si Ate Luna ay may buhok na kulay lila-berde at malaking hikaw.
Ako naman ay may hawak na kunehong tabingi ang mukha.
Sa ilalim, isinulat ni Ate Luna dahil hindi ko pa kayang isulat nang diretso:
“bahay namin.”
Noong una, hindi opisyal.
Sabi ng social worker, temporary guardianship daw muna. Si Tito Miguel ang kamag-anak kaya siya ang pangunahing tagapag-alaga. Si Ate Luna naman ay “support person.”
Noong narinig iyon ni Ate Luna, natawa siya.
“Support person? Parang poste lang?”
Pero kahit nagreklamo siya, siya ang gumigising nang maaga para ayusin ang baon ko.
Siya ang natutong magtali ng buhok ko kahit noong una ay mukhang buhol ng extension cord ang ponytail ko.
Siya ang nagbabantay sa akin kapag may bangungot ako.
At si Tito Miguel naman ang nagluluto.
Hindi masarap palagi.
Minsan, ang itlog ay sunog sa labas pero hilaw sa loob. Minsan, ang sopas ay sobrang alat na uminom kami ng tubig buong gabi.
Pero tuwing nagkakamali siya, hindi siya nagagalit.
Sasabihin lang niya:
“Okay lang. Experiment ito.”
Sasagot si Ate Luna:
“Hindi experiment, krimen sa kusina.”
Tapos tatawa kami.
Dahan-dahan, natutunan ko ang tunog ng isang bahay na payapa.
Hindi pala ito tahimik lagi.
Minsan maingay din.
May tunog ng kawali, tunog ng cartoons, tunog ng tawa ni Tito Miguel, tunog ng hikaw ni Ate Luna kapag nagmamadali siya.
Pero walang tunog ng takot.
Minsan bumibisita si Mama.
Sa simula, hindi ako lumalapit. Umuupo lang ako sa likod ni Ate Luna habang si Mama ay nagdadala ng prutas o libro.
Hindi na niya ako pinipilit yakapin.
Hindi na rin siya nagsasabing, “Anak, halika kay Mama.”
Sa halip, lagi niyang sinasabi:
“Puwede ba akong umupo rito?”
Kapag tumango ako, saka lang siya uupo.
Nagbago si Mama.
Hindi agad-agad. Hindi parang sa palabas na isang iyak lang ay mabait na ang lahat.
May mga araw na umiiyak pa rin siya. May mga araw na hindi niya alam kung paano ako kakausapin. Pero nag-aaral siya.
Isang araw, dala niya ang isang kahon.
“Para sa’yo,” sabi niya.
Pagbukas ko, nakita ko ang isang bagong baso. May disenyong sampaguita, pero plastik, hindi babasagin.
“Para hindi ka matakot kung mahulog,” sabi niya.
Hinawakan ko iyon.
“Hindi po ito galing kay Rico?”
Umiling siya agad. “Hindi. Ako ang bumili. At hindi na niya ako makakalapitan.”
Si Rico ay nakulong habang nililitis ang kaso. Maraming lumabas na reklamo laban sa kanya. Hindi lang pala kami ang niloko niya. Marami siyang taong pinaikot sa matatamis na salita, ninakawan, tinakot.
Si Andrea naman, minsan nagsulat ulit.
Hindi liham na mahaba.
Isang drawing lang.
Tatlong baso ang nakaguhit. Ang isa ay basag. Ang dalawa ay buo.
Sa ilalim, nakasulat:
“sana okay ka.”
Sinagot ko siya sa tulong ni Ate Luna.
Isinulat namin:
“sana ikaw rin.”
Hindi kami naging magkaibigan agad. Pero natutunan kong may mga batang nananakit dahil sila rin ay nasasaktan. Hindi ibig sabihin noon ay tama ang ginawa nila. Pero ibig sabihin, puwede silang matuto.
Si Papa naman ay bumibisita tuwing Sabado.
Dati, kapag nakikita ko siya, kumakabog ang dibdib ko.
Ngayon, kumakabog pa rin minsan, pero hindi na ganoon kalakas.
Nagdadala siya ng pandesal, minsan laruan, minsan wala. Pero ang pinakamahalagang dala niya ay ang sarili niyang pasensya.
Kapag ayaw ko siyang kausapin, naghihintay siya.
Kapag gusto ko siyang tanungin tungkol sa probinsya, sumasagot siya nang totoo.
“Hindi na ba ninyo ako dadalhin doon?” tanong ko minsan.
Umiling siya. “Hindi. Hindi kita ilalagay sa lugar na matatakot ka.”
“Promise?”
“Promise. At hindi lang salita. Nakapirma iyon sa papel.”
Hindi ko alam kung bakit nakakatawa ang “nakapirma sa papel,” pero natawa ako.
Tumawa rin si Papa, pero may luha sa mata niya.
Sa pagtatapos ng taon, nagkaroon ng hearing.
Dinala ako nina Tito Miguel at Ate Luna sa isang opisina na malamig ang aircon. May mga upuan, mesa, at maraming papel. Naroon si Mama. Naroon si Papa. Naroon ang social worker.
Akala ko mag-aaway ulit sila.
Pero hindi.
Si Mama ang unang nagsalita.
“Hindi ko pa kayang maging full-time na ina sa kanya,” sabi niya, nanginginig ang boses. “Gusto ko siyang makasama, pero ayokong agawin siya mula sa lugar kung saan siya gumagaling.”
Si Papa naman ay yumuko.
“Ako rin. Gusto kong bumawi, pero hindi ko puwedeng ipilit ang sarili ko. Ang mahalaga, ligtas siya.”
Tumingin silang dalawa sa akin.
Hindi bilang premyo.
Hindi bilang gamit.
Bilang bata.
Bilang anak.
Tinanong ako ng social worker:
“Saan mo gustong manatili ngayon?”
Hinawakan ko ang kamay ni Ate Luna sa kanan at kamay ni Tito Miguel sa kaliwa.
“Dito po muna. Sa kanila.”
Si Tito Miguel ay humikbi agad. “Ay, grabe, may allergy ako sa emosyon.”
Inabutan siya ni Ate Luna ng tissue. “Iyakin.”
“Ikaw rin kaya naiiyak.”
“Makeup ko ito.”
“Wala kang makeup ngayon.”
“Tumahimik ka.”
Napangiti ang lahat, pati ang social worker.
Naging opisyal ang desisyon: mananatili muna ako kina Tito Miguel at Ate Luna, habang patuloy na dumadaan sa counseling sina Mama at Papa. May regular na pagbisita, may rules, may bantay, may respeto sa gusto ko.
Hindi iyon perpektong pamilya.
Pero siguro, ang totoong pamilya ay hindi iyong walang basag.
Kundi iyong hindi ka ginagamit na pandikit sa mga basag ng matatanda.
Pag-uwi namin, umulan.
Malakas.
Yumuko ako sa bintana at pinanood ang tubig na dumadaloy sa kalsada.
Dati, ang ulan ay tunog ng sigawan, takot, at kisameng umiikot.
Ngayon, ang ulan ay amoy ng nilagang sopas, tunog ng tsinelas ni Tito Miguel, at boses ni Ate Luna na sumisigaw mula kusina:
“Sinong naglagay ng asukal sa asinang lalagyan?”
Si Tito Miguel ay nagtaas ng kamay. “Ako. Creative choice.”
“Creative disaster!”
Tumawa ako nang malakas.
Lumapit si Ate Luna at pinunasan ang basang buhok ko.
“Anong tinatawa-tawa mo diyan, maliit?”
Tumingin ako sa kanya.
“Ate Luna.”
“Hmm?”
“Kapag malaki na ako, gusto ko rin pong maging katulad mo.”
Napakurap siya.
“Katulad ko? Lila ang buhok, itim ang lipstick, maraming butas sa tenga?”
Umiling ako.
“Hindi po. Yung hindi natatakot protektahan ang bata.”
Tahimik siya nang matagal.
Pagkatapos, niyakap niya ako nang mahigpit.
Hindi masakit.
Hindi pilit.
Hindi parang may gustong kumuha sa akin.
Mainit.
Malambot.
Totoo.
Sa likod namin, si Tito Miguel ay mahinang nagsabi:
“Ako rin, gusto kong maging katulad mo, Luna.”
“Maghugas ka muna ng pinggan,” sagot niya.
Tumawa kami ulit.
Nang gabing iyon, nanaginip ako.
Nasa isang bahay ako.
May bintanang tinatamaan ng araw.
May basong plastik na may sampaguita sa mesa.
May kunehong tabingi sa kama.
Sa labas, umuulan.
Pero sa loob, walang takot.
Nakita ko ang maliit na sarili ko, iyong batang umiiyak sa hospital room, iyong batang ayaw sumama kahit kanino.
Lumapit ako sa kanya at hinawakan ang kamay niya.
“Ligtas na tayo,” sabi ko.
Tumingin siya sa akin.
“Totoo?”
Ngumiti ako.
“Totoo.”
Pagkagising ko, umaga na.
May sinag ng araw sa bintana.
May amoy ng pandesal.
May boses ni Tito Miguel na kumakanta nang sintunado.
May kalansing ng hikaw ni Ate Luna habang nag-aayos ng baon ko.
Bumangon ako, niyakap ang kunehong tabingi, at ngumiti.
Noon ko naintindihan.
Hindi pala kailangang hatiin ang bahay para maging patas.
Kailangan lang may sapat na pagmamahal para walang batang maiwan sa gitna.
At sa bahay na iyon, sa wakas, hindi na ako premyo.
Hindi na ako pasanin.
Hindi na ako anino.
Ako si Maya.
Apat na taong gulang.
Minamahal.
Pinakikinggan.
At ligtas.