presyo ng pagiging ligtas
bahagi 3: ang presyo ng pagiging ligtas
Kinabukasan, hindi ako pinauwi.
Sabi ng nurse, kailangan ko munang magpahinga. Sabi ng doktor, malakas ang tama sa ulo ko at kailangan akong bantayan. Sabi ng mga naka-uniporme, may mga matatanda raw na kailangang mag-usap tungkol sa kung saan ako ligtas.
Pero para sa akin, simple lang iyon.
Ayokong sumama kay Mama.
Ayokong sumama kay Papa.
Gusto kong manatili kung nasaan si Ate Luna.
Kaya nang bumangon siya para bumili ng kape, bigla akong kumapit sa manggas niya.
“Babalik ka po ba?”
Napatingin siya sa akin.
Parang hindi siya sanay na may batang nagtatanong sa kanya nang ganoon.
“Oo,” sabi niya. “Bibili lang ako ng kape. Hindi ako tatakas.”
“Promise?”
Tumaas ang isang kilay niya. “Mukha ba akong sinungaling?”
Tiningnan ko ang itim niyang lipstick, ang hikaw niya sa kilay, ang buhok niyang parang kulay ng kendi na nahulog sa pintura.
“Opo.”
Sandali siyang natulala.
Si Tito Miguel, na nakaupo sa upuang plastik at kumakain ng tinapay, biglang nabulunan sa tawa.
“Aray, Luna. Honest child.”
Inirapan siya ni Ate Luna pero may maliit na ngiti sa gilid ng labi niya.
“Sige. Promise. Babalik ako bago pa maubos ang pasensya mo.”
“Wala po akong pasensya,” sabi ko.
“Halata.”
Umalis siya, pero iniwan niya sa akin ang bracelet niyang itim na may maliit na charm na buwan.
“Collateral,” sabi niya. “Kapag hindi ako bumalik, puwede mo akong singilin.”
Hindi ko naintindihan ang collateral, pero hinawakan ko iyon na parang kayamanan.
Paglabas ni Ate Luna, pumasok si Mama.
Wala na ang pulang bestida niya. Nakasuot siya ng simpleng blusa, walang lipstick, at namamaga ang mga mata. Sa kamay niya ay may hawak na maliit na supot ng tinapay.
“Anak,” sabi niya.
Napaatras ako sa kama.
Tumigil siya agad, parang nasaktan. Pero hindi siya lumapit.
Inilapag niya ang tinapay sa mesa.
“Hindi kita pipilitin,” sabi niya. “Gusto ko lang… gusto ko lang magsabi ng sorry.”
Tahimik ako.
Dati, kapag nagso-sorry ang matatanda, gusto nila agad patawarin sila. Kapag hindi ka ngumiti, sasabihin nilang bastos ka.
Pero si Mama, hindi niya ako pinilit ngumiti.
Umupo siya sa malayo.
“Akala ko kapag nakuha kita, panalo ako,” sabi niya. “Hindi ko naisip kung nasasaktan ka. Hindi ko naisip na habang nag-aaway kami ng Papa mo, ikaw ang natatamaan.”
Tumulo ang luha niya.
“Hindi ako mabuting ina kahapon. Hindi rin ako mabuting ina noong mga nakaraang buwan.”
Tumingin ako sa kanya.
“Bakit po kayo sumama kay Kuya Rico?”
Napapikit siya.
“Dahil akala ko may taong makikinig sa akin. Akala ko mabait siya. Akala ko tutulungan niya akong magsimula ulit.”
“Pero kinuha niya po ang pera?”
Tumango si Mama. “Oo. At mas masahol pa. Pinaniwala niya akong Papa mo ang kumuha. Pinaniwala rin niya Papa mo na ako ang kumuha. Gusto niya kaming mag-away para madali niyang makuha ang lahat.”
Naalala ko ang mata ni Rico. Malamig. Nagbibilang. Naghihintay.
“Si Andrea po?” tanong ko.
“Bata rin siya,” sagot ni Mama. “Pero tinuruan siyang magsinungaling.”
Bigla akong nalungkot. Hindi ko gusto si Andrea, pero naisip ko, kung ang Daddy niya ay si Rico, baka hindi rin siya masaya.
Maya-maya, pumasok si Papa.
May dala siyang stuffed toy na mukhang kuneho pero medyo tabingi ang mukha.
“Binili ko sa baba,” sabi niya, parang nahihiya. “Akala ko magugustuhan mo.”
Hindi ko kinuha.
Tumigil ang kamay niya sa ere. Pagkatapos, dahan-dahan niya itong inilagay sa paanan ng kama.
“Okay lang,” sabi niya. “Hindi mo kailangang kunin.”
Umupo siya sa kabilang dulo, malayo kay Mama.
Walang nagsigawan.
Walang naghila sa akin.
Walang nagsabing “sa akin ang bata.”
Tahimik lang sila.
At mas nakakatakot minsan ang katahimikan, kasi doon mo maririnig ang lahat ng hindi nasabi.
“Anak,” sabi ni Papa, “hindi kita dadalhin sa probinsya. Hindi kita ipapabantay sa kahit sino. Mali ang naisip ko. Mali ang sinabi ko. Hindi trabaho ng bata ang alagaan ang matatanda.”
Tumulo ang luha sa gilid ng mata niya.
“Akala ko praktikal lang. Akala ko kung may pagkain ka, sapat na. Pero hindi pala sapat ang busog kung takot ka naman araw-araw.”
Hinawakan ko ang bracelet ni Ate Luna.
“Bakit po ninyo ako pinag-agawan?”
Nagkatinginan sila ni Mama.
Walang sumagot agad.
Sa huli, si Mama ang nagsalita.
“Dahil makasarili kami.”
Si Papa ay tumango.
“Dahil mas inisip namin kung sino ang matatalo kaysa kung sino ang masasaktan.”
Hindi ko alam kung ano ang dapat sabihin.
Apat na taong gulang ako. Ang alam ko lang, kapag nasugatan ang tuhod, nilalagyan ng gamot. Pero kapag puso ang nasugatan, hindi ko alam kung saan nilalagyan ng band-aid.
Dumating si Ate Luna na may dalang kape at isang maliit na cup ng taho.
Nang makita niya sina Mama at Papa, agad siyang humarang sa tabi ko.
“May problema ba?”
Umiling ako.
“Hindi po. Nagso-sorry sila.”
Tumingin si Ate Luna sa kanila. “Good. Pero tandaan ninyo, ang sorry hindi magic word. Hindi nawawala ang pasa dahil lang sinabi ninyo iyan.”
Yumuko si Mama. “Alam ko.”
Si Papa rin. “Alam ko.”
Pumasok ang social worker, isang babaeng may mabait na mukha at hawak na folder. Kinausap niya silang lahat. Tinatanong niya kung saan ako matutulog, sino ang magbabantay, paano ang kaso kay Rico, at ano ang plano pagkatapos.
Nang tanungin ako kung kanino ako komportable, tumingin ako kay Ate Luna.
“Sa kanya po.”
Natigilan ang lahat.
Si Ate Luna ay halos mabulunan sa kape. “Ha? Ako?”
Tumango ako.
“Pero hindi ako nanay,” sabi niya.
“Hindi rin po kayo mukhang nanay,” seryoso kong sagot.
Napahawak si Tito Miguel sa tiyan sa kakatawa.
Pero hindi natawa si Ate Luna. Tiningnan niya ako nang matagal.
Pagkatapos, dahan-dahan siyang lumuhod sa tabi ng kama.
“Makinig ka, maliit. Hindi kita puwedeng basta iuwi na parang pusa na napulot sa kalsada. May batas. May proseso. At… hindi ako sigurado kung marunong akong mag-alaga ng bata.”
“Marunong po kayong magtanong kung kanino ako gustong sumama,” sabi ko.
Tumahimik siya.
Lahat sila, tumahimik.
Siguro minsan, sapat na iyon para magsimula.
Sa sumunod na mga araw, inayos ng social worker na pansamantala akong manatili sa isang ligtas na bahay na pinapatakbo ng isang foundation. Hindi iyon bahay ni Mama. Hindi iyon bahay ni Papa. Pero naroon si Ate Luna tuwing pinapayagan siyang bumisita, kasama si Tito Miguel na laging may dalang pagkain.
Si Mama ay dumalo sa counseling.
Si Papa ay nagsimulang magtrabaho ulit at pumirma sa kasunduan na hindi niya ako ilalayo.
Si Rico ay nahuli, at ang susi mula sa baso ay nagbukas sa locker kung saan nakatago ang pera, mga dokumento, at iba pang gamit na kinuha niya.
Si Andrea naman ay dinala sa kanyang tiyahin. Nang umalis siya, nakita ko siyang umiiyak sa hallway.
Hindi siya nagpaalam sa akin.
Pero iniwan niya sa nurse ang isang papel.
May guhit iyon ng dalawang batang babae.
Ang isa ay nakasuot ng puting bestida.
Ang isa ay may benda sa noo.
Sa ilalim, nakasulat sa pangit na sulat-bata:
“sorry.”
Tinupi ko ang papel at itinago sa ilalim ng unan.
Hindi ko pa siya napapatawad.
Pero hindi ko rin siya kinamumuhian.
Isang hapon, habang nakaupo ako sa garden ng safe house, dumating si Ate Luna. Wala siyang makapal na eyeliner. Itim pa rin ang labi niya, pero mas magaan ang mukha.
May hawak siyang maliit na bag.
“May dala ako,” sabi niya.
“Milk tea?”
“Hindi. Mas mahalaga.”
Binuksan niya ang bag at inilabas ang isang maliit na suklay na kulay dilaw.
“Para sa buhok mo. Sabi mo masakit kapag nasusuklay.”
Hinawakan ko ang suklay.
Maliit lang iyon.
Pero sa puso ko, parang may nagbukas na bintana.
“Ate Luna,” sabi ko, “babalik ka pa rin bukas?”
Umupo siya sa tabi ko.
“Oo.”
“Sa makalawa?”
“Oo.”
“Sa susunod na ulan?”
Tumahimik siya saglit. Pagkatapos, tumingin siya sa langit.
“Kahit umulan pa ng palaka.”
Tumawa ako.
At sa unang pagkakataon matapos lumipad ang timbangan sa ulo ko, hindi ako natawa dahil may nakakatawa.
Natawa ako dahil pakiramdam ko, ligtas ako.