sa loob ng retreat house, akala nila naputol na ang lahat ng daan ko, pero may isang madre na nakakita sa dugo sa belo
bahagi 4: sa loob ng retreat house, akala nila naputol na ang lahat ng daan ko, pero may isang madre na nakakita sa dugo sa belo
“Dalhin na siya sa retreat house. Doon siya magpapalipas ng gabi. Bawal makita ng iba ang bride bago ang misa.”
Hindi ko alam kung alin ang mas masakit.
Ang pagkakahila sa braso ko.
Ang dugong nanlalasa sa labi ko.
O ang katotohanang pati ang paring magkakasal sa amin bukas ay nakatayo roon, tahimik, maayos, at parang bahagi ng lahat ng ito.
Father Antonio.
Ilang beses ko siyang nakaharap sa pre-cana seminar.
Ngumiti siya sa akin noon habang sinasabing ang kasal daw ay hindi kulungan, kundi tipan.
Ang asawa raw ay hindi pagmamay-ari, kundi katuwang.
Ngayon, habang basang-basa ako sa ulan at hawak ng dalawang lalaking hindi ko kilala, ni hindi niya ako tinanong kung gusto ko bang sumama.
Tumingin lang siya kay Lourdes.
At sapat na iyon.
“Sige na,” sabi ni Lourdes, parang inaayos lang ang isang aberya sa reception. “Bago pa may ibang makakita.”
“Hindi ako sasama,” sabi ko.
Mahina ang boses ko.
Pero malinaw.
Hindi ako sasama.
Hindi ako ikakasal.
Hindi ako papasok sa simbahan bukas na parang walang nangyari.
Hindi ako magiging De la Cruz.
Lumapit si Rafael.
May hawak pa rin siyang USB drive ko.
Ang maliit na bagay na iyon, na dati ay simbolo ng isang taong pinaghirapan ko, ngayon ay parang kutsilyong nakatutok sa leeg ko.
“Gabby,” sabi niya. “Huwag mong gawing mas mahirap.”
“Tapos na tayo.”
Saglit siyang natigilan.
Hindi dahil nasaktan siya.
Kundi dahil hindi niya yata inaasahan na sa kalagayan kong iyon, may lakas pa akong magsabi ng katapusan.
“Tapos tayo kapag sinabi kong tapos na,” malamig niyang sagot.
Doon ko naintindihan.
Hindi ito pag-ibig na nasira.
Hindi ito relasyon na nagkamali.
Mula simula, hindi niya ako nakita bilang taong puwedeng umalis.
Nakita niya ako bilang kontratang hindi pa napipirmahan.
At bukas, pipilitin niya akong pirmahan iyon.
Hinila ako papasok sa puting van.
Nanlaban ako.
Kumalampag ang siko ko sa pinto.
Sumabit ang tuhod ko sa gilid.
Sumigaw ako nang sumigaw.
Pero malakas ang ulan, sarado ang mga bintana sa paligid, at ang iilang taong dumaan ay nagmamadaling yumuko sa ilalim ng payong.
Sa Maynila, sanay ang mga tao sa ingay.
Sigaw.
Away.
Busina.
Ulan.
Minsan, kahit may babaeng hinihila papasok sa sasakyan, bahagi lang iyon ng gabi.
Bago tuluyang sumara ang pinto ng van, nakita ko si Lourdes.
Nakatayo siya sa ilalim ng itim na payong.
Malinis.
Tuyo.
Walang bahid ng kahit anong kaguluhan.
Parang siya ang babaeng dinaya, at ako ang problemang kailangang itago.
Ngumiti siya sa akin.
“Matulog ka nang maayos, hija. Bukas, maganda dapat ang mata mo sa pictures.”
Sumara ang pinto.
At lumubog ang mundo sa dilim ng tinted glass.
Sa loob ng van, nasa kanan ko si Tessa.
Sa kaliwa ko ang lalaking naka-black jacket.
Nasa harap si Father Antonio, hawak ang rosaryo, nakapikit.
Hindi ko alam kung nagdadasal siya.
O nagkukunwari lang na hindi niya naririnig ang paghinga kong nanginginig.
Nasa driver’s seat ang isa pang lalaki.
Si Rafael naman, sa likod ng van sumakay, katabi ako ngunit bahagyang nakatalikod, hawak ang phone ko.
Ang phone ko.
Ang huling linya ko kay Miguel.
Ang huling patunay na may nakakaalam.
Hinawakan ko ang braso ko. Namumula na ang marka ng pagkakahawak nila.
“Nasaan ang phone ko?” tanong ko.
Walang sumagot.
“Rafael, ibalik mo ang phone ko.”
Tinapik niya ang screen.
“Low battery.”
“Sinungaling ka.”
Doon siya lumingon.
Ang mukha niya ay pagod na.
Hindi na ang pagod ng isang surgeon mula sa ospital.
Kundi ang pagod ng taong inis na inis dahil hindi sumusunod ang bagay na inaakala niyang hawak na niya.
“Alam mo bang kung hindi ka tumakbo, hindi aabot sa ganito?”
Napatawa ako.
Basag.
Mapait.
“Kasalanan ko pa?”
“Hindi ko sinabing kasalanan mo lahat.”
“Pero iyon ang ibig mong sabihin.”
“Ang ibig kong sabihin,” aniya, “may mga paraan para maayos ang lahat nang hindi nasisira ang buhay mo.”
“Buhay ko ang sinisira ninyo.”
“Buhay mo ang ililigtas namin.”
Tumingin siya sa USB drive.
“May complaint na sa kumpanya mo. Kung bukas hindi tayo kasal, sino ang maniniwala sa iyo? Ikaw lang ang analyst na may hawak ng model. Ikaw ang may access. Ikaw ang may bonus. Ikaw ang may motive.”
Nanigas ang panga ko.
“Ginawa ninyo ang complaint.”
“Hindi namin kasalanan kung may butas ang sistema ng kumpanya mo.”
“Rafael.”
Tumingin ako sa kanya, pilit hinahanap ang kahit anong natitira.
“Kailan mo ito pinlano?”
Hindi siya sumagot.
Kaya ako na ang sumagot para sa kanya.
“Noong nalaman mong matatanggap ko ang bonus?”
Tahimik.
“Noong ipinakilala mo ako sa Mama mo?”
Tahimik pa rin.
“Noong una pa lang?”
Doon siya ngumiti nang kaunti.
Hindi iyon oo.
Pero mas masahol pa sa oo.
“Gabby, hindi lahat ng bagay kailangang gawing personal.”
Parang may kumurot sa puso ko gamit ang malamig na kamay.
Hindi personal.
Ang tatlong taon.
Ang mga hapunan.
Ang mga yakap na inakala kong pahinga.
Ang mga pangakong inakala kong tahanan.
Hindi personal.
Sa kanila, strategy lang iyon.
Investment.
Risk assessment.
At ako, ang analyst na hindi nakitang siya mismo pala ang target.
Huminto ang van pagkalipas ng mahigit dalawampung minuto.
Hindi ko alam kung nasaan kami.
Nang bumukas ang pinto, sinalubong kami ng malamig na hangin at amoy ng basang damo.
Isang lumang retreat house ang nasa harap namin.
Mataas ang pader.
May bakal na gate.
Sa loob, may maliit na chapel na may dilaw na ilaw.
May estatwa ng Birheng Maria sa gitna ng hardin, basang-basa ng ulan, mukha pa ring tahimik kahit sa gabing iyon may babaeng dinala roon nang labag sa loob.
Nakalagay sa arko ng gate:
casa santa elena retreat center.
Napangiti ako nang walang saya.
Retreat.
Pahinga.
Tahimik na lugar para magdasal.
At ngayon, magiging kulungan ko.
Lumapit ang isang matandang babae na naka-abito.
Madre.
Payat siya, maliit, at may hawak na lumang flashlight.
“Sino po ito?” tanong niya.
Si Father Antonio ang sumagot.
“Si Gabriela Reyes. Bride bukas. Magpapalipas siya ng gabi rito para sa bridal preparation.”
Tumingin sa akin ang madre.
Doon ko naalala ang itsura ko.
Basang buhok.
Pisging namamaga.
Dugo sa labi.
Maruming damit.
Pulang marka sa pulso.
Kung bridal preparation ito, anong klaseng kasal ang inihahanda?
Kita kong kumunot ang noo niya.
“Father,” mahinang sabi niya, “mukhang kailangan niya ng doktor.”
“Doktor ako,” sagot ni Rafael.
Tumayo siya sa tabi ko.
Parang biglang naayos ang lahat sa mata ng mundo.
Siya ang doktor.
Ako ang pasyente.
Siya ang kalmado.
Ako ang magulo.
Siya ang mapagkakatiwalaan.
Ako ang babaeng tumakas sa ulan.
“Nag-panic attack lang siya,” sabi ni Rafael. “Natumba. Wala namang serious injury.”
Tumingin ang madre sa akin.
Hindi siya agad naniwala.
Nakita ko iyon.
Isang maliit na bitak sa pader ng kasinungalingan.
“Anak,” sabi niya sa akin, “gusto mo bang magpahinga muna?”
Hindi ko alam kung paano sasagot.
Dahil nasa likod ko si Rafael.
Nasa tabi ko si Tessa.
Nasa harap si Father Antonio.
At hawak nila ang phone ko, passport ko, documents ko, bank card ko, USB ko, at halos pati pangalan ko.
Pero hawak ko pa rin ang isang bagay.
Ang boses ko.
Kahit paos.
Kahit nanginginig.
“Hindi po ako kusang pumunta rito.”
Napatigil ang madre.
Tumalim ang tingin ni Lourdes, na bumaba pala mula sa kasunod na sasakyan.
“Gabriela,” babala niya.
Tumingin ako sa madre.
“Pinilit nila ako. Kinuha nila ang phone ko. Kinuha nila ang passport ko. Ayokong magpakasal bukas.”
Sandaling tumahimik ang buong entrance.
Parang pati mga kuliglig ay tumigil.
Tumingin ang madre kay Father Antonio.
“Father?”
Napakamahinahon ng ngiti ni Father Antonio.
“Sister Clara, alam mo naman ang mga young brides ngayon. Naa-overwhelm. May family misunderstanding. Mas mabuti kung makapagpahinga siya, makapagdasal.”
“Hindi ito misunderstanding,” sabi ko. “Please, tumawag po kayo ng pulis.”
Hindi gumalaw si Sister Clara.
Pero nakita kong humigpit ang hawak niya sa flashlight.
Lourdes stepped forward.
“Sister, pasensya na sa abala. Matagal nang kaibigan ng pamilya namin si Father Antonio. Nagkaroon lang ng emotional episode si Gabriela dahil may dating lalaki na gumulo sa isip niya. Bukas ang kasal. Ayaw naming masira siya ng tsismis.”
“Tsismis?” ulit ko. “Hinila ninyo ako sa kalsada.”
“Walang humila sa iyo,” sabi ni Tessa. “Nadulas ka.”
Natawa ako nang mahina.
Ganito pala.
Sa harap ng sarili mong sugat, sasabihin nilang nadulas ka.
Sa harap ng sarili mong takot, sasabihin nilang nag-iinarte ka.
Sa harap ng sarili mong pagtanggi, sasabihin nilang mahal ka lang nila.
Lumapit si Lourdes sa akin.
Hinawakan niya ang baba ko nang marahan, parang inaayos ang mukha ko para sa camera.
“Anak,” bulong niya, sapat para marinig ko pero hindi ng iba, “pumili ka. Tahimik na kasal bukas, o bukas mismo, malalaman ng lahat na magnanakaw ka.”
Tinanggal ko ang mukha ko sa kamay niya.
“Hindi ako magnanakaw.”
“Hindi mahalaga kung ano ka,” sagot niya. “Mahalaga kung ano ang mapapatunayan namin.”
Pumikit ako.
Naisip ko si Mama.
Ang palengke.
Ang kapatid kong si Paolo.
Kapag kumalat ang complaint.
Kapag na-freeze ang bonus.
Kapag nawalan ako ng trabaho.
Kapag binawi ng kumpanya ang scholarship assistance na ako ang nagbabayad para kay Paolo.
Kapag tinawagan nila si Mama at sinabing ang anak niyang ipinagmamalaki ay magnanakaw.
Halos mabali ang loob ko sa bigat.
At nakita iyon ni Lourdes.
Kaya ngumiti siya.
“Good girl,” sabi niya.
Gusto kong sumigaw.
Pero bago iyon mangyari, biglang nagsalita si Sister Clara.
“Dadalhin ko muna siya sa infirmary.”
Lumingon si Lourdes.
“Hindi na kailangan. Sa bridal room na lang siya.”
“May dugo siya sa labi,” matigas na sabi ni Sister Clara. “Kung bukas ikakasal siya, hindi ninyo gustong makita iyon sa pictures, hindi ba?”
Tahimik.
May kakaiba sa sinabi niya.
Hindi direktang laban.
Hindi pagsuway.
Pero sapat para hindi makatanggi si Lourdes nang hindi nagmumukhang halimaw.
Sa huli, tumango si Father Antonio.
“Sige. Sister, ikaw na muna.”
Hinawakan ni Sister Clara ang braso ko.
Magaan lang.
Hindi tulad ng hawak nila.
Hindi pag-aari.
Hindi utos.
Parang tanong.
Sumama ka?
Tumango ako nang halos hindi halata.
Habang naglalakad kami sa pasilyo ng retreat house, naramdaman kong nakasunod ang tingin ni Rafael sa likod ko.
“Fifteen minutes lang,” sabi niya.
Hindi ko siya nilingon.
Sa bawat hakbang, tumutulo ang tubig mula sa damit ko papunta sa sahig na semento.
Parang bakas.
Parang ebidensya.
Parang daan pabalik sa sarili ko.
Pumasok kami sa maliit na infirmary.
May lumang kama.
Medicine cabinet.
Isang electric fan na umiingit.
Crucifix sa pader.
At isang maliit na bintanang may rehas.
Isinara ni Sister Clara ang pinto.
Nang marinig ko ang click ng lock, umatras ako agad.
Pero itinaas niya ang kamay.
“Hindi ko ilolock para ikulong ka,” sabi niya. “Nilock ko para hindi sila basta pumasok.”
Napatitig ako sa kanya.
Ang mga mata niya ay matanda na, pero malinaw.
“Anong nangyari sa iyo?”
Sa simpleng tanong na iyon, muntik na akong umiyak.
Hindi “ano ang ginawa mo?”
Hindi “bakit ka nagwawala?”
Hindi “sigurado ka ba?”
Anong nangyari sa iyo?
May nagtanong sa wakas na parang ako ang nasaktan, hindi ang nakakahiya.
“Please,” sabi ko, halos pabulong. “Kailangan kong tumawag. Kailangan kong makausap si Miguel Santos.”
Bahagyang nanigas ang mukha niya.
“Sinabi mo bang Miguel Santos?”
Huminto ang hininga ko.
“Kilala ninyo siya?”
Hindi siya agad sumagot.
Binuksan niya ang cabinet, kumuha ng bulak at antiseptic.
“Umupo ka muna.”
“Hindi po ako puwedeng umupo. Baka kunin nila ako. Baka—”
“Umupo ka,” mas mababa niyang sabi. “Kung kilala ko ang mga De la Cruz, mas kailangan mong magmukhang kaya mong tumayo bukas.”
Nanlamig ako.
“Kilala ninyo sila?”
Hindi niya ako tiningnan habang nililinis ang sugat sa labi ko.
“Kilala ng simbahan ang maraming pamilya. Lalo na ang pamilyang mahilig magbigay ng donasyon.”
Donasyon.
Salitang ginamit ni Rafael tungkol sa pera ng pamilya ni Isabel.
Sumakit ang tiyan ko.
“Alam ninyo ang ginagawa nila?”
Huminto ang kamay ni Sister Clara.
Saglit lang.
Pero sapat.
“May mga bagay na naririnig,” sabi niya. “May mga babaeng umiiyak sa confessional. May mga nanay na naghahanap ng tulong. May mga envelope na dumarating at nawawala.”
“Bakit walang gumawa?”
Tumingin siya sa akin.
Sa unang pagkakataon, nakita ko ang pagod sa mukha niya.
Hindi simpleng pagod.
Kundi pagod ng taong matagal nang may dala, pero walang lakas o pahintulot na ibagsak iyon.
“Dahil kapag mahirap ang nagsasalita, sinasabi nilang inggit. Kapag babae ang nagsasalita, sinasabi nilang hysterical. Kapag patay ang nagsasalita, sinasabi nilang wala nang saysay.”
Pumatak ang luha ko.
Hindi ko napigilan.
“Si Isabel Santos?”
Napapikit si Sister Clara.
Doon ko nalaman.
Kilala niya.
“Pumunta siya rito noon,” sabi niya. “Hindi sa retreat. Dinala rin.”
Parang may yelong gumuhit sa likod ko.
“Dinala rin?”
Hindi siya sumagot agad.
Tinupi niya ang basang tuwalya at inilagay sa mesa.
“Hinahanap niya si Miguel. Wala siyang phone. Takot na takot siya. May mga papel siyang ayaw pirmahan.”
Halos hindi ako makahinga.
“Anong nangyari sa kanya?”
“Kinabukasan, wala na siya rito.”
“Sino ang kumuha?”
Hindi niya kailangang sabihin.
Pero sinabi pa rin niya.
“Si Lourdes.”
Napahawak ako sa gilid ng kama.
Ang retreat house na ito.
Hindi lang ito lugar kung saan ako dinala.
Lugar ito kung saan may nauna nang dinala.
May nauna nang tumakbo.
May nauna nang hindi nakalabas.
“May ebidensya kayo?” tanong ko.
“Sister,” boses iyon ni Rafael mula sa labas ng pinto. “Tapos na ba?”
Pareho kaming natigilan.
Kumatok siya.
Tatlong beses.
Maayos.
Kontrolado.
“Sister Clara.”
Mabilis na lumapit si Sister Clara sa akin.
Ibinulsa niya ang maliit na susi mula sa drawer at ibinigay sa kamay ko.
“Saan ito?”
“Laundry exit. Dulo ng pasilyo. Pero hindi ka pa aalis ngayon.”
“Bakit?”
“Dahil may mga tao sila sa gate.”
“Then ano ang gagawin ko?”
Hinawakan niya ang balikat ko.
“Makinig ka. Sa bridal room mamaya, may aparador. Sa likod noon, may lumang service panel. Nandoon ang maliit na pouch na naiwan ni Isabel.”
Hindi ko alam kung narinig ko nang tama.
“Pouch?”
Tumango siya.
“Hindi ko naibigay kay Miguel noon. Natakot ako. Pagkatapos, huli na ang lahat.”
Kumatok ulit si Rafael.
Mas malakas.
“Sister.”
Bumilis ang tibok ng puso ko.
“Ano ang laman?” tanong ko.
“Hindi ko binuksan lahat. Pero may rosaryo, isang maliit na notebook, at memory card.”
Memory card.
Napahigpit ang hawak ko sa susi.
“Bakit ninyo sinasabi sa akin ngayon?”
Tumingin siya sa basang belo na nakasabit sa upuang kahoy.
Belo ko iyon.
Dinala pala nila mula sa kotse, nakabalot sa plastic, pero nabasa pa rin sa gilid.
Sa puting tela, may maliit na patak ng pula.
Dugo ko.
Sister Clara’s eyes softened.
“Dahil noong nakita ko ang dugo sa belo mo, naalala ko si Isabel.”
Muling kumatok.
Sa pagkakataong ito, hindi na katok.
Halos suntok.
“Sister Clara, buksan mo ang pinto.”
Lumapit siya sa pinto.
Bago buksan, bumulong siya:
“Kapag may nangyari, huwag kang magtiwala kay Father Antonio.”
Pagkatapos, binuksan niya.
Nakatayo si Rafael sa labas.
Sa likod niya si Tessa.
At ilang hakbang pa roon, si Lourdes.
Nakangiti na naman siya.
Pero ang mga mata niya ay diretso sa kamay ko.
“Anak,” sabi niya. “Mas maayos ka na ba?”
Itinago ko ang susi sa palad ko.
Tumango ako.
“Good,” sabi ni Lourdes. “Dahil may kailangan kang pirmahan bago matulog.”
Naramdaman kong tumigas ang buong katawan ko.
“Ano?”
Iniabot ni Rafael ang isang folder.
Puting folder.
May logo ng kompanya ko sa itaas.
Hindi photocopy.
Hindi pekeng papel na basta ginawa.
Tunay na company letterhead.
“Statement,” sabi ni Rafael. “Para sa compliance review mo.”
Binuksan ni Lourdes ang folder.
At doon ko nakita ang unang linya.
Ako, si Gabriela Reyes, ay kusang-loob na umaamin na ginamit ko ang confidential risk model ng kumpanya para sa personal financial gain…
Hindi ko na nabasa ang kasunod.
Umikot ang paligid.
“Hindi ko pipirmahan iyan.”
Ngumiti si Lourdes.
“Pipirmahan mo.”
“Hindi.”
“Kung hindi mo pipirmahan,” sabi niya, “bukas bago ang misa, ipapadala namin ito sa nanay mo. Kasama ang notice ng investigation. Kasama ang kopya ng bank transfer. Kasama ang litrato mo ngayong gabi na tumatakbo sa ulan kasama ang isang lalaking hindi mo fiancé.”
Wala akong litrato kasama si Miguel.
Wala.
Pero ngayon ko naintindihan.
Hindi nila kailangan ng totoo.
Kailangan lang nila ng kuwento.
At sila ang may pera para gawing kapani-paniwala iyon.
“Bakit ninyo ginagawa ito?” tanong ko, nanginginig ang boses. “Kung gusto ninyo ang pera, kunin ninyo na. Bakit kailangan pang sirain ako?”
Doon sumagot si Rafael.
Dahan-dahan.
Halos malungkot.
“Dahil after tonight, Gabby, hindi ka na reliable. Kailangan naming siguraduhin na kahit kailan, hindi ka makakapagsalita.”
Tinulak ni Tessa ang ballpen sa kamay ko.
“Pirma.”
Tumingin ako kay Sister Clara.
Hindi siya makagalaw.
Nasa tabi niya si Father Antonio, na tahimik na nakatayo sa pasilyo.
Hinawakan niya ang rosaryo niya, saka nagsalita.
“Anak, minsan ang pagpapakumbaba ang simula ng kapayapaan.”
Napatingin ako sa kanya.
Sa pari.
Sa doktor.
Sa biyenan.
Sa babaeng dapat maid of honor ko.
Lahat sila nakatingin sa akin.
Lahat naghihintay na durugin ko ang sarili kong pangalan para mailigtas ang pangarap na sila mismo ang susunog.
Kinuha ko ang ballpen.
At sa mismong sandaling ididikit ko na sana ang dulo nito sa papel, biglang namatay ang lahat ng ilaw sa retreat house.
Sumigaw si Tessa.
May narinig kaming kalabog mula sa dulo ng pasilyo.
Pagkatapos, sa dilim, tumunog ang isang boses mula sa lumang speaker ng chapel.
Mababa.
Pamilyar.
Galit.
Boses ni Miguel.
“Gabby, huwag kang pipirma. Nasa loob ako ng building.”