akala nila ako ang mabubulok sa kulungan, pero nang buksan ng abogado ang pulang folder, unang napaluhod ang biyenan ko
bahagi 2: akala nila ako ang mabubulok sa kulungan, pero nang buksan ng abogado ang pulang folder, unang napaluhod ang biyenan ko
“Pigilan ninyo siya!”
Umalingawngaw ang sigaw ni Ginang Corazon sa buong bahay.
Sa isang iglap, parang nagising sa bangungot ang mga kamag-anak na kanina ay tahimik lang nanonood.
May tumayo.
May napaatras.
May mabilis na nagtaas ng cellphone para mag-record.
Si Paolo ang unang kumilos.
Humakbang siya papunta sa akin, nanlilisik ang mga mata, nakaturo ang daliri sa mukha ko.
“Hindi ka aalis dito, Marielle. Sinaktan mo ang kuya ko. Akala mo makakalusot ka?”
Hindi ako umatras.
Mahigpit kong hinawakan ang cellphone ko, habang nasa kabilang linya pa rin ang pamilya ko.
Sa screen, kitang-kita ko ang mukha ni Mama. Maputla siya, pero matalim ang tingin.
“Marielle,” sabi niya, “huwag mong ibaba ang tawag. Huwag kang gagalaw palayo sa camera.”
Tumango ako.
Sa kabilang banda, si Rafael ay nakaupo na sa sahig, yakap ang mga paa niyang nabuhusan ng sinigang. Namumula ang balat niya, nanginginig sa sakit, pero ang bibig niya ay hindi tumigil sa pagsigaw.
“Pulis! Hulihin ninyo siya! Sinadya niya akong saktan!”
Bumukas ang pinto sa sala.
Pumasok si Kuya Adrian, basang-basa ng pawis, halatang nagmaneho nang mabilis mula Batangas. Sa likod niya, dalawang pulis ang sumunod, isang lalaki at isang babae.
“Marielle!”
Nakita niya ang pisngi kong namamaga.
Sa sandaling iyon, nagbago ang mukha niya.
Kung kanina ay pag-aalala ang nasa mga mata niya, ngayon ay galit na halos sumabog.
“Sino ang gumawa niyan?”
Walang sumagot.
Tahimik ang lahat.
Si Miguel—si Rafael—ang lalaking asawa ko sa papel, iniwas ang tingin.
Pero hindi na niya kailangang umamin.
Naka-record ang lahat.
Lumapit ang babaeng pulis sa akin.
“Ma’am, kayo po ba si Marielle Santos?”
Bago pa ako makasagot, sumigaw si Ginang Corazon.
“Officer, hulihin ninyo siya! Baliw ang babaeng iyan! Binuhusan niya ng kumukulong sabaw ang anak ko!”
Umiyak siya nang malakas, pero wala ni isang luhang tumulo.
Hinawakan niya ang dibdib niya, para bang siya ang sinaktan.
“Tatlong araw pa lang siyang asawa ng anak ko, pero tingnan ninyo ang ginawa niya sa bahay namin! Wala siyang respeto! Wala siyang utang na loob!”
Napangiti ako nang mapakla.
Utang na loob.
Sa bahay na ito, kahit ang paghinga ko yata ay gusto nilang singilin.
Ang lalaking pulis ay lumapit kay Rafael, tiningnan ang mga paa nito, at tumawag ng ambulansya.
Samantala, lumapit sa akin si Kuya Adrian.
Gusto niya akong hawakan, pero pinigil ko siya.
“Kuya, nasa video pa rin.”
Naintindihan niya agad.
Humakbang siya sa gilid para hindi matakpan ang camera.
Mula sa screen, biglang nagsalita ang abogado namin, si Attorney Benitez.
“Officer, bago po kayo gumawa ng anumang hakbang, malinaw po sa video na unang sinaktan ng lalaking iyan ang kliyente ko. May pisikal na pananakit, may pagbabanta, at ngayon, may pagtatangkang pigilan siyang makalabas ng bahay.”
Biglang namutla si Ginang Corazon.
“Ano’ng kliyente? Ano’ng abogado? Pamilya ito! Away-mag-asawa lang ito!”
“Hindi po,” malamig na sagot ni Attorney Benitez. “Hindi nagiging simpleng away-pamilya ang pananakit dahil lang nangyari ito sa loob ng bahay.”
Napatingin sa akin ang babaeng pulis.
“Ma’am, gusto po ba ninyong magsampa ng reklamo?”
Bago ako makasagot, malakas na tumawa si Paolo.
“Reklamo? Siya ang dapat kasuhan! Sinaktan niya ang kuya ko! Tingnan ninyo ang paa niya!”
Bigla siyang lumapit kay Rafael at itinuro ang namumulang balat nito.
“Kuya ko ang biktima rito!”
Tahimik kong itinaas ang cellphone.
“Officer, may buong recording po ako mula bago niya ako sampalin hanggang sa pinipigilan nila akong umalis.”
Natahimik si Paolo.
Pero sandali lang.
Dahil sa susunod na segundo, bigla siyang sumugod para agawin ang cellphone ko.
“Hoy, ibigay mo ‘yan!”
Mabilis akong umatras.
Pero mas mabilis si Kuya Adrian.
Hinawakan niya sa dibdib si Paolo at itinulak palayo.
“Huwag mong hawakan ang kapatid ko.”
“Anong huwag?” sigaw ni Paolo. “Bahay namin ito!”
“Hindi ibig sabihin noon puwede kayong manakit ng tao.”
Nagtulakan sila.
Nagsigawan ang mga tiyahin.
May batang umiyak sa sala.
Ang lechon sa mesa ay natabunan ng natapong sabaw, basag na baso, at mga plato.
Isang handaan na dapat puno ng tawanan, naging parang eksena sa presinto.
“Enough!” sigaw ng lalaking pulis.
Tumahimik ang lahat.
Dumating ang mga paramedic at mabilis na inasikaso si Rafael.
Habang nilalagyan ng pangunang lunas ang mga paa niya, nakatingin siya sa akin.
Hindi iyon tingin ng taong nagsisisi.
Iyon ay tingin ng taong hindi makapaniwalang may babaeng nangahas lumaban sa kanya.
“Marielle,” mahina niyang sabi, pero puno ng lason ang boses, “sisiguraduhin kong pagsisisihan mo ito.”
Narinig iyon ng babaeng pulis.
Isinulat niya agad sa maliit na notebook.
Nakita ni Rafael iyon at biglang tumahimik.
Akala ko roon na matatapos ang eksena.
Akala ko ang susunod ay pupunta kami sa presinto, magbibigay ako ng salaysay, at uuwi sa pamilya ko.
Pero nagkamali ako.
Dahil biglang tumayo si Ginang Corazon.
Hindi na siya umiiyak.
Wala na ang pekeng panghihina niya.
Diretso siyang tumingin sa akin, mabagal na ngumiti, at sinabi:
“Sige. Magdemanda ka.”
Kinilabutan ako sa lamig ng boses niya.
“Pero bago ka magpakabida, tanungin mo muna ang nanay mo kung kaya ba talaga nilang labanan ang pamilya Santos.”
Tumigas ang mukha ni Kuya Adrian.
“Ano’ng ibig ninyong sabihin?”
Tumawa si Ginang Corazon.
“Akala ninyo hindi ko alam? Ang lupang tinitirhan ng pamilya ninyo sa Batangas, kanino nakapangalan ang titulo?”
Napakunot ang noo ko.
Lupa?
Anong lupa?
Mula sa cellphone, biglang nawala ang kulay sa mukha ni Papa.
“Corazon,” mabigat ang boses niya, “huwag mong idamay iyon.”
Parang may malamig na kamay na pumisil sa dibdib ko.
“Pa? Ano ang sinasabi niya?”
Hindi sumagot si Papa.
Si Ginang Corazon ang sumagot para sa kanya.
“Ang tatay mo, bago kayo ikasal ni Rafael, nangutang sa asawa ko. Malaki. Napakalaki. Ang titulo ng lupa ninyo ang kolateral.”
Napasuray ako.
“Hindi totoo.”
“Hindi?” ngumisi siya. “Tanungin mo siya.”
Tumingin ako sa screen.
“Pa?”
Matagal bago nagsalita si Papa.
Nanginginig ang boses niya.
“Anak… pansamantala lang sana iyon. Para sa operasyon ng lola mo noon. Akala ko mababayaran ko agad bago ninyo malaman.”
Parang binuhusan ako ng malamig na tubig.
Kaya pala.
Kaya pala kahit ilang beses kong sinabi kay Papa na may kakaiba sa pamilya ni Rafael, lagi niyang sinasabi, “Pagtiisan mo muna, anak.”
Kaya pala ayaw nilang magkagulo.
Hindi lang pala kasal ang nakatali sa akin.
Pati bahay namin.
Pati lupa namin.
Pati pangalan ng pamilya ko.
Tiningnan ako ni Rafael mula sa sahig. Sa kabila ng sakit, nakangiti siya.
“Ngayon naiintindihan mo na?” bulong niya. “Hindi ka basta-basta makakaalis.”
Gusto kong sumigaw.
Gusto kong umiyak.
Pero mas nanaig ang galit.
Sa gitna ng katahimikan, biglang nagsalita si Attorney Benitez mula sa video call.
“Ginang Corazon, salamat po at kayo mismo ang nagbanggit niyan.”
Nawala ang ngiti ng biyenan ko.
“Ano?”
“Dahil ang utang na iyon,” patuloy ng abogado, “ay matagal na naming iniimbestigahan.”
Napatigil ang lahat.
Maging ang mga pulis ay napalingon sa cellphone ko.
Si Papa ay napaangat ng tingin.
“Attorney…”
“Sinasabi ko na po ngayon dahil nasa panganib na si Marielle,” sabi ni Attorney Benitez. “Ang dokumentong pinapirmahan sa inyo ni Ginoong Santos ay hindi simpleng kasunduan sa utang.”
Namutla si Ginang Corazon.
“Tumahimik ka.”
Pero nagpatuloy ang abogado.
“May pineke kayong pirma. May dinagdag kayong pahina pagkatapos pumirma ang kliyente ko. At may record kami mula sa notary office na hindi kailanman humarap doon si Ginoong Rivera sa araw na nakalagay sa dokumento.”
Biglang bumagsak ang katahimikan sa buong bahay.
Parang wala nang humihinga.
Si Ginang Corazon ay napakapit sa sandalan ng upuan.
Si Paolo ay napaatras.
Si Rafael, kahit sugatan, ay biglang napaupo nang tuwid.
“Ma?” tanong niya. “Ano’ng ibig sabihin noon?”
Hindi siya sinagot ng ina niya.
Dahil sa sandaling iyon, mula sa labas, may isa pang sasakyang huminto.
Hindi ambulansya.
Hindi patrol car.
Itim na SUV.
Bumukas ang pinto.
Bumaba si Don Ernesto Santos, ang biyenan kong lalaki, na kanina pa wala sa bahay.
Bitbit niya ang isang pulang folder.
Pagpasok niya sa pinto, hindi niya ako tiningnan.
Hindi niya rin tiningnan ang anak niyang sugatan.
Diretso siyang tumingin kay Ginang Corazon.
At sa harap ng pulis, abogado, buong angkan, at pamilya kong nasa video call, ibinato niya ang pulang folder sa mesa.
“Corazon,” nanginginig sa galit ang boses niya, “sabihin mo sa akin kung bakit nasa pangalan ni Paolo ang lupang dapat sana ay kolateral lang.”
Nanlaki ang mga mata ko.
Si Paolo ay biglang namutla na parang papel.
At si Ginang Corazon, ang babaeng kanina ay nag-uutos na pigilan ako sa paglabas, ay dahan-dahang napaluhod sa sahig.
Pero bago pa siya makapagsalita, bumukas ang folder.
Mula roon, nalaglag ang isang litrato.
Litrato iyon ng kasal namin ni Rafael.
Sa likod, may nakasulat na isang pangungusap sa pulang tinta:
“Kapag napirmahan na niya ang kasal, kunin na ang lahat sa pamilya Rivera.”