akala nila ako ang isasakripisyo, pero nang buksan ng legal officer ang ikalawang folder, si rafael ang unang napaluhod
bahagi 2: akala nila ako ang isasakripisyo, pero nang buksan ng legal officer ang ikalawang folder, si rafael ang unang napaluhod
Hindi agad sumagot ang lalaki na naka-white coat.
Sandali siyang tumingin sa akin.
Pagkatapos ay tumingin siya kina Rafael, Beatriz, at Paolo.
Ang legal officer sa likuran niya ay dahan-dahang isinara ang folder, na para bang biglang naging iba ang bigat ng papel sa mga kamay niya.
“Mrs. Reyes,” mahinahon niyang sabi, “gusto n’yo bang sabihin na hindi ninyo alam ang nilalaman ng dokumentong ito nang pinirmahan ninyo?”
Tumawa ako nang mahina.
“Hindi ko nga alam na dokumento pala ito.”
Namula ang mukha ni Rafael.
“Marina, huwag mong baluktutin ang nangyari.”
Lumingon ako sa kanya.
“Baluktutin?”
Itinaas ko ang papel na hawak ng legal officer.
“Sinabi mo sa akin insurance form ito. Sinabi mo kailangan lang ng pirma ko para sa family coverage. Hindi mo sinabi na papayag pala akong suriin bilang living donor.”
“Evaluation lang iyon,” singit ni Beatriz, hawak ang dibdib na parang siya pa ang inaapi. “Hindi ka pa naman ooperahan. Ang dami mong drama.”
Tumingin ako sa kanya.
“Madali para sa’yo sabihin iyon. Hindi naman atay mo ang hinihingi.”
Biglang pumagitna si Paolo.
“Tita, pakiusap. Huwag na nating dalhin sa pulis. Nakakahiya sa mga doktor.”
“Nakakahiya?”
Naramdaman kong nanginginig ang boses ko, pero hindi na iyon dahil sa takot.
Dahil iyon sa galit na matagal kong nilunok.
“Nung kinuha n’yo ang pera para sa anak ko, hindi kayo nahiya. Nung nagsinungaling kayo na nasa ospital si Beatriz pero narito pala siya sa loob ng kuwarto ko, hindi kayo nahiya. Nung pinapirma n’yo ako sa papel na hindi ko naiintindihan, hindi kayo nahiya.”
Dahan-dahan kong itinuro ang dibdib ko.
“Pero ngayon, dahil ayaw kong magpagamit, ako ang nakakahiya?”
Tumahimik ang lahat.
Sa labas, muling lumakas ang ulan. Humampas ito sa bintana, parang galit ding nakikinig.
Ang legal officer ay naglabas ng maliit na recorder mula sa bulsa niya.
“Para malinaw lang po,” sabi niya. “Bago magpatuloy ang anumang donor evaluation, kailangang kumpirmahin namin na walang pressure, pananakot, kapalit na pera, o panlilinlang.”
Tumingin siya kay Rafael.
“Mr. Reyes, kayo po ba ang nagsumite ng consent documents?”
Hindi makasagot si Rafael.
Nakangiti pa siya kanina, parang hawak niya ang lahat.
Pero ngayon, ang mga daliri niya ay nanginginig sa gilid ng pantalon niya.
“Ako… ako ang nagdala,” sagot niya sa wakas. “Pero pinirmahan niya iyon.”
“Tinanong ko po kung kayo ang nagsumite,” ulit ng legal officer.
“Oo.”
“Sinabi n’yo ba sa asawa ninyo kung para saan ang dokumento?”
Nanahimik si Rafael.
Tumaas ang kilay ng legal officer.
“Mr. Reyes?”
“Sinabi ko sa kanya na may kinalaman sa medical insurance,” mahinang sagot ni Rafael.
Napapikit ako.
Kahit alam ko na, masakit pa rin marinig mula mismo sa bibig niya.
Beatriz biglang umiyak nang malakas.
“Hindi n’yo ba naiintindihan? Mamamatay ako! Ako ang may sakit dito! Ako ang naghihingalo!”
“Kung naghihingalo ka,” malamig kong sabi, “bakit may lakas kang magtago sa kuwarto ko para pakinggan kung papayag ako?”
Natigilan siya.
Napalingon sa kanya ang dalawang doktor.
Ang isa sa kanila ay bahagyang kumunot ang noo.
“Mrs. Dela Cruz,” tanong niya kay Beatriz, “hindi po ba dapat nasa ward kayo ngayon?”
Nabigla ako.
Dela Cruz?
Hindi Reyes?
Tiningnan ko si Beatriz.
Sa walong taon, alam kong hiwalay siya sa asawa, pero ang alam ko, gamit pa rin niya ang apelyidong Reyes dahil mas madali raw sa mga papeles ng pamilya.
Pero bakit Dela Cruz ang tawag sa kanya ng doktor?
Si Beatriz ay biglang umiwas ng tingin.
Rafael agad na nagsalita.
“Dok, pagod lang siya. Huwag na nating palakihin.”
Pero huli na.
May nakita na akong kakaiba.
Tinitigan ko ang folder sa kamay ng legal officer.
“Puwede ko bang makita ang pangalan ng pasyente?”
Nag-atubili siya.
“Mrs. Reyes—”
“Pangalan ko ang nasa donor consent. Katawan ko ang pinag-uusapan. May karapatan akong makita kung kanino ako ipapailalim.”
Saglit siyang nag-isip.
Pagkatapos ay inilapit niya sa akin ang pahina.
Binasa ko ang pangalan.
Beatriz Dela Cruz.
Edad: apatnapu’t siyam.
Diagnosis: advanced liver failure.
Pero ang sumunod na linya ang nagpahinto sa paghinga ko.
Designated family contact: Rafael Reyes.
Relationship to patient: spouse.
Hindi kapatid.
Hindi brother.
Hindi emergency contact.
Spouse.
Parang may malamig na tubig na ibinuhos mula ulo hanggang paa ko.
Tiningnan ko si Rafael.
Hindi siya makatingin sa akin.
Tiningnan ko si Beatriz.
Hindi na siya umiiyak.
Si Paolo naman ay nakatungo, mahigpit ang kapit sa cellphone niya.
“Spouse?” bulong ko.
Walang sumagot.
“Rafael,” sabi ko, halos hindi ko marinig ang sarili kong boses. “Bakit nakalagay dito na asawa ka ni Beatriz?”
“Clerical error lang ’yan,” mabilis niyang sagot.
“Clerical error?” napatawa ako. “Kapatid mo siya. Paano magkakamali ang ospital at ilalagay kang asawa niya?”
Beatriz biglang sumigaw.
“Hindi iyon importante!”
Lumingon ako sa kanya.
“Hindi importante?”
Lumapit ako ng isang hakbang.
“Walong taon akong tinawag na manugang. Walong taon akong pinagsabihan na dapat akong tumanaw ng utang na loob sa kapatid ng asawa ko. Ngayon, sa medical record, asawa pala ang nakalagay?”
Rafael hinawakan ang braso ko.
“Marina, makinig ka muna—”
Tinabig ko siya.
“Huwag mo akong hawakan.”
Ang legal officer ay mabilis na nagsalita.
“Mr. Reyes, kailangan naming linawin ito. May legal implication ang maling relationship declaration sa transplant documentation.”
Napalingon sa kanya si Rafael.
“Hindi n’yo naiintindihan. Kailangan naming gawin iyon para mapabilis ang proseso.”
“Kailangan?” tanong ko.
Naramdaman kong nanlalamig ang mga kamay ko.
“Kaya ginawa mo siyang asawa sa record?”
Hindi sumagot si Rafael.
At sa katahimikang iyon, mas malakas pa sa sigaw ang lahat.
Biglang tumunog ang cellphone ni Paolo.
Hindi niya nasagot agad.
Pero dahil nanginginig ang kamay niya, napindot niya ang loudspeaker.
Isang boses babae ang lumabas.
“Paolo, tapos na ba? Nasa baba na kami. Sabi ni Tito Rafael, kapag pumirma na si Tita Marina, ilalabas na ang pera.”
Nanigas ang buong sala.
Beatriz napasigaw.
“Patayin mo ’yan!”
Pero hindi na agad nagawa ni Paolo.
Nagpatuloy ang boses sa kabilang linya:
“Sabihin mo sa mama mo huwag mag-alala. Kapag natuloy ang donor test, ibibigay na ng foundation ang advance. Kailangan lang patunayan na may willing donor sa pamilya.”
Dahan-dahan kong ibinalik ang tingin kay Rafael.
“Pera?”
Walang kulay ang mukha niya.
“Marina, hindi ganoon—”
“Foundation?” tanong ng legal officer, matalim na ang boses ngayon. “Anong foundation ang tinutukoy nila?”
Beatriz umatras.
Paolo parang gustong lumubog sa sahig.
Ako naman, biglang naalala ang lahat.
Ang bagong relo ni Rafael.
Ang kotse ni Paolo.
Ang bayad sa hospital bills na hindi tugma sa resibo.
Ang mga gabing may kausap si Rafael sa telepono, palaging sinasabing “konti na lang.”
Hindi lang nila ako gustong gamitin para iligtas si Beatriz.
Ginagamit din nila ako para makakuha ng pera.
Tiningnan ko si Rafael.
“Magkano?”
“Marina…”
“Magkano ang halaga ng katawan ko sa plano ninyo?”
Tahimik.
“Magkano?” sigaw ko.
Napangiwi si Paolo.
“Five hundred thousand pesos,” mahina niyang sabi.
Parang huminto ang ulan.
Parang huminto ang mundo.
Beatriz umiyak ulit, pero ngayon ay hindi na ako naawa.
“Pang-opera iyon,” sabi niya. “Panggamot. Pangligtas sa akin.”
“Pero kailangan ninyong magpakita ng willing donor,” dugtong ko. “Kaya ako.”
Walang sumagot.
Ang legal officer ay agad kumuha ng litrato ng dokumento.
“Suspended ang evaluation,” sabi niya sa dalawang doktor. “At kailangan itong i-report sa ethics committee.”
Biglang lumuhod si Rafael sa harap ko.
Sa parehong lugar kung saan lumuhod si Paolo kanina.
“Marina, pakiusap. Huwag mong sirain ang buhay ko.”
Tiningnan ko siya.
Ang lalaking dating hinawakan ang kamay ko sa altar.
Ang lalaking nangakong poprotektahan ako.
Ang lalaking ginamit ang tiwala ko para ibenta ang katahimikan ko.
“Buhay mo?” tanong ko.
“Paano naman ang buhay ko?”
Hindi siya makasagot.
Kinuha ko ang cellphone ko at pinindot ang emergency number.
Pero bago pa ako makatawag, biglang sumigaw si Beatriz:
“Wala kang mapapatunayan!”
Napalingon kaming lahat.
Ang mukha niya ay basa ng luha, pero ang mga mata niya ay puno ng galit.
“Pirma mo iyan. Kahit saan mo dalhin, ikaw ang lalabas na pumayag. At kapag umatras ka ngayon, sasabihin ko sa lahat na pinabayaan mo akong mamatay!”
Tahimik akong tumingin sa kanya.
Pagkatapos ay dahan-dahan kong itinaas ang isa pang papel mula sa mesa.
Ang bank statement.
Pero bago ko pa iyon maibuka, may kumatok ulit sa pinto.
Malakas.
Sunod-sunod.
Parang may nagmamadali.
Paolo napaatras.
Rafael biglang tumayo.
Beatriz namutla na para bang nakita niya ang multo.
Mula sa labas, may boses lalaking sumigaw:
“Buksan n’yo! National Bureau of Investigation!”
Napahawak ako sa likod ng upuan.
Ang legal officer ay napatingin sa akin, nagulat din.
Pero ang mas nakakatakot ay hindi ang pagdating ng NBI.
Kundi ang reaksyon ni Rafael.
Bigla siyang tumakbo papunta sa kusina.
Hinablot niya ang maliit na metal box na nakatago sa ilalim ng lababo.
“Rafael!” sigaw ko.
Nabuksan niya ang kahon.
At sa loob noon, nakita ko ang mga papel na may pangalan ko.
Hindi isa.
Hindi dalawa.
Kundi maraming kopya.
May photocopy ng passport ko.
Medical records ko.
Lumang ultrasound ng anak naming nawala.
At isang dokumentong may malaking pulang tatak:
beneficiary authorization.
Nanginginig kong binasa ang unang linya.
At doon ko nakita ang pangalan ng taong dapat makinabang kapag may nangyari sa akin.
Hindi si Rafael.
Hindi ang pamilya ko.
Kundi si Beatriz Dela Cruz.
Sa labas, patuloy ang malakas na katok.
“Buksan n’yo ang pinto!”
Pero bago ko pa maabot ang dokumento, itinaas ni Rafael ang kamay niya at hinagis ang buong kahon sa apoy ng kalan.
At ang huling nakita ko bago lamunin ng apoy ang mga papel ay ang sariling pangalan ko…
sa isang death benefit claim na nakatakda raw mangyari kinabukasan.