Bahagi 3

Hindi ko agad tinawagan si Carlo.

Kinunan ko ng screenshot ang bank notification at ipinadala kay Atty. Camille at sa bank officer na dati nang humahawak ng account ko.

Pagkatapos, tumawag ako sa hotline ng bangko para ipa-block ang lahat ng pending credit requests na hindi ko inaprubahan.

Tinanong ako ng empleyado:

—Ma’am, gusto po ba ninyong i-report ito bilang possible unauthorized use of personal information?

Sumagot ako:

—Oo. I-record ninyo ngayon.

Makalipas ang labinlimang minuto, na-block ang loan request.

Makalipas ang tatlumpung minuto, nagpadala si Atty. Camille ng ikalawang notice kay Carlo.

Hindi na lang iyon tungkol sa pagpapaalis kina Paolo at Trisha.

Kasama na rin doon ang babala tungkol sa paggamit ng personal information ko para mag-apply ng loan nang walang pahintulot.

Halos agad tumawag si Carlo.

Wala na ang yabang sa boses niya.

—Mara, misunderstanding lang ang loan.

Tinanong ko siya:

—Anong klaseng misunderstanding?

Mabilis siyang nagsalita.

—Tiningnan ko lang ang limit. Gusto ko sanang tulungan si Paolo sa deposit ng renta. Hindi pa naman ako pumipirma.

—Gamit ang impormasyon ko?

—Mag-asawa tayo. Ang impormasyon mo, impormasyon ko rin.

Napapikit ako.

Mas nakakatawa iyon kaysa nakakagalit.

Noong nakatanggap siya ng bonus at palihim na nagbigay ng ₱120,000 sa nanay niya, ang sabi niya, pera niya iyon.

Noong tinanong ko kung bakit hindi niya sinabi sa akin, ang sabi niya:

—Ako ang kumita, kaya may karapatan akong tulungan ang nanay ko.

Pero noong bumili ako ng dishwasher gamit ang sarili kong ipon, ang sabi niya:

—Dapat lahat ng gastos pinag-uusapan. Pamilya tayo.

Iyon pala ang ibig sabihin ng pamilya para sa kanya.

Ang pera niya ay pera niya.

Pero ang impormasyon ko, pagod ko, oras ko, bahay ko, at pasensya ko ay pag-aari ng buong Dela Cruz.

Sinabi ko:

—Carlo, hindi mo na kailangang magpaliwanag sa akin. Magpaliwanag ka sa bangko at sa abogado.

Doon siya tuluyang nataranta.

—Mara, huwag ka namang ganyan. Tatlong taon tayong kasal. Galit lang ako kaya ko nasabi ang hiwalayan. Kilala mo naman ako.

—Oo.

Mahina ang boses ko.

—Kilala kita. Mabait ka lang kapag may mawawala sa iyo.

Tumahimik siya.

Nagpatuloy ako:

—Apatnapu’t walong oras. Paalisin mo sina Paolo at Trisha. Ikaw rin, ihanda mo na ang gamit mo. Pagkatapos, magkikita tayo sa opisina ng abogado.

—Gagawin mo talaga ito?

—Hindi.

Tiningnan ko ang kopya ng CCT sa mesa.

—Ikaw ang gumawa nito.

Hapon nang bumalik ako sa condo kasama si Atty. Camille.

Pinilit ng nanay ko na sumama.

Sabi niya:

—Hindi ako makikipag-away. Tatayo lang ako sa likod mo para alam mong hindi ka mag-isa.

Hindi ko siya pinigilan.

Pagdating namin, bahagyang nakabukas ang pinto.

Pagpasok ko, natigilan ako.

Ang sala ko ay parang tambakan.

Sapatos ni Paolo sa ilalim ng center table.

Jacket ni Trisha sa dining chair.

Mga kahon na may nakasulat na “baby stuff” sa tabi ng bookshelf ko.

Sa dining table, may papel na may drawing.

Ginuhit ni Trisha ang plano para gawing nursery ang spare room.

May nakasulat sa gilid:

“Crib dito. Cabinet dito. Palitan ng blue curtains.”

Matagal kong pinag-isipan ang puting kurtina sa kwartong iyon.

Akala ko, balang araw gagawin ko iyong home office.

O kung magkakaanak man ako, doon ko ilalagay ang unang crib.

Pero ni minsan, hindi nila ako tinanong.

Inayos na nila ang kinabukasan nila sa loob ng bahay ko.

Nakahiga si Paolo sa sofa at naglalaro sa cellphone.

Pagkakita sa amin, bigla siyang bumangon.

—Ate, bakit may kasama kang ibang tao?

Inabot ni Atty. Camille ang business card niya.

—Ako ang legal counsel ni Ms. Mara Villanueva Santos. Mula ngayon, lahat ng usapan tungkol sa condo at paghihiwalay ay dadaan sa akin.

Nasa kusina si Trisha, maputla ang mukha.

Tumingin siya sa akin, pagkatapos kay Paolo.

—Sabi mo hindi siya maglalakas-loob.

Nainis si Paolo.

—Puwede bang tumahimik ka muna?

Sakto noon, lumabas si Carlo mula sa kwarto.

May hawak siyang bukas na travel bag.

Mukhang balak niyang itago ang ilang gamit bago kami dumating.

Pagkakita niya sa akin, agad nagbago ang mukha niya.

—Mara, pumasok tayo sa kwarto. Mag-usap tayo nang maayos.

Sumagot ako:

—Hindi na kailangan. Marami kang ginawang alam ng pamilya mo. Dapat ang pagtatapos, marinig din nila.

Namula ang mukha niya.

—Kailangan mo ba talaga akong ipahiya?

Tiningnan ko siya.

Ang lalaking minsan nagsabing minahal niya ako dahil mabait at tahimik ako.

Ang lalaking nangakong hindi niya ako hahayaang masaktan sa pamilya niya.

Ngayon, ang iniisip lang niya ay kung napapahiya siya.

Sinabi ko:

—Carlo, hindi ako ang nagpahiya sa iyo. Ikaw ang gumawa niyan sa sarili mo.

Inilapag ni Atty. Camille ang mga dokumento sa mesa.

Malinaw ang laman.

Ang condo ay sariling pag-aari ko, nabili bago ang kasal, at hindi bahagi ng conjugal property.

Walang karapatan si Carlo na patirahin doon ang ibang tao nang wala ang pahintulot ko.

Kailangang umalis sina Paolo at Trisha sa itinakdang oras.

Kung hindi, magsisimula kami ng legal action.

Ilang linya pa lang ang nababasa ni Paolo, sumabog na siya.

—Ate, kailangan ba talagang ganito? Magiging tatay na ako!

Tiningnan ko siya.

—Kung magiging tatay ka na, mas lalo mong dapat matutunan kung paano magrenta ng sarili mong bahay, bumili ng sariling diaper, at bumuhay ng sarili mong anak. Hindi iyong inaagaw mo ang kwarto ng ibang tao.

Kumagat sa labi si Trisha.

Sa pagkakataong iyon, hindi na niya ipinagtanggol si Paolo.

Mahina niyang tinanong:

—Paolo, may iba ka pa bang kasinungalingan?

Umiwas ng tingin si Paolo.

Sa isang sandaling iyon, alam kong nagsisimula na ring magising si Trisha.

Dumating si Lourdes pagkatapos.

Siguro tinawagan siya ni Carlo.

Pagpasok pa lang niya, itinuro niya agad ako.

—Mara, ang kapal na talaga ng mukha mo! Palalayasin mo ang pamilya ng asawa mo?

Sa likod ko, nagsalita ang nanay ko.

—Hindi po. Pinapaalis lang ng anak ko ang mga taong pumasok sa bahay niya na parang kanila iyon.

Binalingan siya ni Lourdes.

—Ganyan ba ang turo mo sa anak mo? May asawa na, pero kanya-kanya pa rin?

Ngumiti nang malamig ang nanay ko.

—Tinuruan ko siyang huwag kumuha ng hindi kanya. Sayang, hindi ninyo naituro iyon sa mga anak ninyo.

Tumahimik ang buong sala.

Hindi ko pa narinig magsalita nang ganoon ang nanay ko.

Siguro sa loob ng tatlong taon, marami rin siyang nilunok para sa akin.

Lumapit si Carlo.

—Mara, mali ako. Inaamin ko. Paalisin ko sina Paolo. Hindi na makikialam si Mama. Huwag na tayong maghiwalay.

Kung ako ang Mara noong isang taon, baka lumambot ako.

Kung ako ang Mara noong anim na buwan ang nakaraan, baka naniwala akong nagsisisi siya.

Pero ngayon, isang tanong lang ang ibinigay ko.

—Kung totoong conjugal property ang condo na ito, hihingi ka ba ng tawad ngayon?

Natigilan siya.

At ang mukha niya ang sumagot para sa kanya.

Hindi.

Kung parte siya ng condo, pipilitin niyang hatiin iyon.

Kung naaprubahan ang loan, sasabihin niyang dapat kong pasanin dahil mag-asawa kami.

Kung hindi nadulas si Paolo, ipagpapatuloy niya ang pagpapanggap na siya ang asawang iniwan.

Bumaling ako kay Atty. Camille.

—Tara na.

Tumango siya.

Bago kami umalis, tinawagan ko ang locksmith na naka-schedule na.

Sumigaw si Paolo:

—Kapag pinalitan mo ang lock, saan kami pupunta?

Huminto ako sa pinto.

—Iyan ang tanong na dapat tinanong mo sa sarili mo bago mo ipinasok ang maleta mo sa bahay ng iba sa pangatlong beses.

Pagkalipas ng dalawang araw, umalis sina Paolo at Trisha.

Balita ko, bumalik si Trisha sa bahay ng nanay niya sa Cavite.

Hindi na niya pinagkatiwalaan si Paolo matapos niyang malaman na ipinagyabang pala nito sa mga kaibigan na magkakaroon sila ng libreng condo mula sa ate niya.

Si Lourdes, ilang dosenang beses tumawag.

Hindi ko sinagot.

Nag-message siya:

“Walang may gusto sa babaeng hiwalay sa asawa.”

Isang beses lang ako sumagot.

“Okay lang. Sapat na sa akin na gusto ko ang sarili ko.”

Makalipas ang isang buwan, nagsimula ang proseso ng paghihiwalay namin ni Carlo.

Sinubukan pa rin niyang humingi ng parte sa condo.

Pero nang makita ng abogado niya ang mga dokumento, matagal itong tumahimik.

Sa huli, ilang gamit na lang sa bahay ang pinag-usapan.

Pumayag akong ibigay kay Carlo ang TV na gustong-gusto niya.

Pati ang coffee maker na laging ginagamit ni Paolo pero ni minsan hindi hinugasan.

Hindi ko kailangan ang mga iyon.

May mga bagay na mukhang mahal, pero kapag itinabi mo, dumi lang ang dala sa mata.

Noong araw na natapos ang pirmahan, naghihintay si Carlo sa labas ng opisina ng abogado.

Medyo pumayat siya.

Gusot ang polo.

Maitim ang ilalim ng mata.

—Mara, hindi ko inakalang hahantong tayo sa ganito.

Tiningnan ko siya.

—Ako rin dati, hindi ko inakala.

Yumuko siya.

—Gusto ko lang tulungan ang pamilya ko.

Sumagot ako:

—Hindi. Gusto mong ako ang magsakripisyo para ikaw ang lumabas na mabuting anak at mabuting kuya. Pero nakalimutan mo na para gawin iyon, ginawa mo akong walang lugar sa sarili kong bahay.

Wala na siyang naisagot.

Lumakad ako palabas.

Sa kabilang kalsada, naghihintay ang nanay ko. May hawak siyang paper bag ng ensaymada mula sa maliit na bakery.

Tinanong niya:

—Tapos na, anak?

Tumango ako.

—Tapos na, Ma.

Gabing iyon, bumalik ako sa condo.

Kumikinang ang bagong lock sa ilaw ng hallway.

Binuksan ko ang pinto.

Tahimik sa loob.

Wala ang tawa ni Paolo.

Wala ang murang pabango ni Trisha.

Wala ang boses ni Carlo na nag-uutos sa akin magluto.

Hinila ko ang kurtina, itinapon ang mga gamit nilang naiwan, at nilinis ang dining table.

Pagkatapos, pumasok ako sa spare room.

Walang laman ang kwarto.

Naglagay ako roon ng bagong work desk.

Sa ibabaw nito, inilagay ko ang laptop, notebook, at maliit na halaman na binili ng nanay ko.

Sabi niya:

—Bagay sa iyo iyan. May tinik, pero matibay mabuhay.

Napatawa ako.

Sa unang pagkakataon matapos ang mahabang panahon, gumaan ang dibdib ko.

Sa loob ng tatlong taon, akala ko ang pagligtas sa kasal ay katumbas ng pagligtas sa tahanan.

Pero sa huli, naintindihan ko rin.

Ang tahanan ay hindi lugar kung saan nagluluto ka para sa mga taong tingin sa iyo ay libreng kasambahay.

Ang tahanan ay lugar kung saan may karapatan kang isara ang pinto sa mga taong hindi ka nirerespeto.

At may karapatan ka ring buksan iyon para sa bagong buhay na ikaw mismo ang pipili.