Palengke, Ang Tsismis, At Ang Bagong Simula
Bahagi 3: Ang Palengke, Ang Tsismis, At Ang Bagong Simula
Kinabukasan, bago pa sumikat ang araw, gising na si Nanay.
Akala ko iiyak siya buong gabi.
Akala ko uupo siya sa sulok ng bahay, yayakapin ang sarili, at pagsisisihan ang pagkansela ng kasal.
Pero nang imulat ko ang mata ko, nakita ko siyang nasa maliit naming kusina, nakatali ang buhok, nagluluto ng puto bumbong at kutsinta.
Ang apoy sa kalan ay mahina, pero ang mukha ni Nanay ay payapa.
“Gising ka na?” tanong niya.
Umupo ako sa banig.
“Opo.”
Lumapit siya sa akin at hinaplos ang buhok ko.
“Masakit pa ba ang tuhod mo?”
Tumingin ako sa benda sa tuhod ko.
“Konti na lang po.”
Tahimik siya sandali.
Pagkatapos, bigla niya akong niyakap.
Hindi mahigpit na nakakasakal.
Kundi yakap na parang pinagsisisihan niyang hindi niya ako naprotektahan.
“Maya,” bulong niya, “patawad.”
Kumapit ako sa damit niya.
“Bakit po kayo humihingi ng tawad?”
“Dahil muntik na kitang dalhin sa bahay na hindi ligtas para sa atin.”
Umiling ako nang mabilis.
“Hindi po kayo may kasalanan. Sila po ang nagsinungaling.”
Huminga siya nang malalim.
“Pero anak, mula ngayon, hindi na ako maniniwala kapag sinabi ng ibang tao na dapat akong magpasalamat dahil lang may lalaking pumili sa akin.”
Tumingala ako sa kanya.
Sa liwanag ng kalan, nakita ko ang pagod sa mukha niya. Pero sa likod ng pagod na iyon, may bagong ningning.
Noong nakaraang buhay ko, hindi ko nakita ang ningning na iyon.
Dahil namatay iyon noong araw na pumasok siya sa bahay ni Andres.
Ngayon, buhay pa.
Buhay na buhay.
Pagkatapos naming mag-agahan, dinala ako ni Nanay sa palengke.
Ang balita tungkol sa nangyari sa pabahay ay mas mabilis pa sa hangin.
Pagdating namin, halos lahat ng tindera ay napatingin.
May mga nagbulungan.
May mga nagkunwaring nag-aayos ng paninda pero nakikinig.
May isang ale na dati ay laging nagsasabing masuwerte si Nanay kay Andres ang lumapit.
“Rosa, totoo ba? Hindi na tuloy ang kasal?”
Ngumiti si Nanay, pero hindi iyon ngiting pilit.
“Totoo.”
“Sayang naman. Kahit paano, kapitan pa rin siya.”
Ibinaba ni Nanay ang bilao ng kakanin.
“Mas sayang kung buong buhay ko ang ibinayad ko sa maling tao.”
Hindi nakasagot ang ale.
Ako naman ay halos mapangiti.
Ito ang Nanay na gusto kong makita.
Hindi naninigaw, hindi naghihiganti, pero bawat salita ay may bigat.
Mula noon, nagpatuloy ang araw namin sa palengke.
May iilang umiwas.
May ilang bumili dahil naawa.
Pero mas marami ang lumapit dahil curious.
“Totoo bang may ibang babae sa silid-pangkasal?”
“Totoo bang buhay ang lalaking sinabing patay?”
“Totoo bang ginamit ni Andres ang pangalan niya para sa benepisyo?”
Sa bawat tanong, hindi nagdagdag ng drama si Nanay.
Ang sagot niya lang:
“May imbestigasyon na. Hayaan nating lumabas ang totoo.”
Hindi niya kailangang sumigaw.
Dahil ang katotohanan ay mas malakas kaysa tsismis.
Makalipas ang tatlong araw, dumating si Ginang Valdez sa palengke.
Nakasunod sa kanya si Mateo.
Mas maayos na ang itsura nito. Wala na ang kapote, pero may benda pa rin ang braso.
Tumigil ang lahat ng tao.
Lumapit si Ginang Valdez sa puwesto namin.
“Rosa, puwede ba tayong mag-usap?”
Tumango si Nanay.
Dinala kami sa likod ng palengke, sa ilalim ng lumang puno ng niyog.
Doon sinabi ni Ginang Valdez ang nangyari.
Si Andres ay pansamantalang sinuspinde habang iniimbestigahan.
Natuklasan nilang hindi lang isang aplikasyon ang pinasa niya. May ilan pang papeles na may mali-maling pahayag, kabilang ang kahilingan na ilipat si Clara sa mas malaking unit sa loob ng pabahay.
Ang mas masahol pa, may ebidensiya na noong aksidente sa dagat, hindi agad iniulat ni Andres ang pagkawala ni Mateo. Sa halip, may dalawang araw na nawala sa opisyal na ulat.
“Hindi pa tapos ang lahat,” sabi ni Ginang Valdez. “Pero malinaw na may pananagutan siya.”
Nanahimik si Nanay.
Si Mateo naman ay yumuko.
“Rosa,” sabi niya, “humihingi ako ng tawad.”
Nagulat si Nanay.
“Bakit kayo hihingi ng tawad?”
“Dahil kapatid ko si Clara. Ginamit niya ang pangalan ko. Dahil sa kanya, muntik ka nang malagay sa impiyerno.”
Mahinang umiling si Nanay.
“Hindi ikaw ang nanloko sa akin.”
“Pero gusto kong tumulong. Hindi pera bilang bayad sa kasalanan nila. Kundi bilang pasasalamat kay Maya.”
Napatingin ako sa kanya.
“Ako po?”
Tumango si Mateo.
“Kung hindi ka nagsalita, baka natuloy ang lahat. Baka hindi ko rin nalaman agad ang nangyayari sa pangalan ko.”
Kinuha niya mula sa bulsa ang isang maliit na sobre.
Ngunit hindi iyon tinanggap ni Nanay.
“Salamat, pero hindi namin kailangan ng limos.”
Hindi nagalit si Mateo.
Sa halip, ngumiti siya nang mahina.
“Hindi po limos. Alok po ito.”
Binuksan niya ang sobre. Sa loob ay may simpleng kasunduan.
May maliit na puwesto sa gilid ng palengke na pag-aari ng tiyahin niya. Matagal nang sarado iyon. Gusto raw niyang ipagamit kay Nanay nang walang upa sa unang anim na buwan.
“Kapag kumita na kayo, saka na kayo magbayad ng maliit. Kung hindi ninyo gusto, puwede ninyong tanggihan.”
Natigilan si Nanay.
Alam kong matagal na niyang pangarap ang magkaroon ng sariling tindahan, hindi iyong lamesang inuupahan lang araw-araw.
Noong nakaraang buhay ko, naibigay niya ang ipon niya kay Clara. Nawala ang pangarap na iyon.
Ngayon, nakatayo ulit iyon sa harap niya.
Pero hindi agad pumayag si Nanay.
Tumingin siya sa akin.
“Maya, ano sa tingin mo?”
Kung dati, hindi kailanman tinatanong ng matatanda ang opinyon ko.
Pero ngayon, tinitigan ako ni Nanay na para bang mahalaga ang sagot ko.
Ngumiti ako.
“Nanay, kaya po natin.”
Doon unang ngumiti nang maluwag si Nanay.
Tinanggap niya ang kasunduan, pero nilagyan niya ng malinaw na kondisyon: isusulat ang lahat, pipirma ang dalawang panig, at walang utang na loob na gagamitin laban sa amin balang araw.
Tumawa si Ginang Valdez.
“Tama iyan, Rosa. Dapat ganyan.”
Sa sumunod na linggo, nagsimula kaming linisin ang maliit na puwesto.
Makitid ito, maalikabok, at may sirang kahoy sa gilid. Pero sa mata ni Nanay, para iyong palasyo.
Pinunasan niya ang bintana.
Ako ang nag-ayos ng maliliit na garapon.
Si Mateo, kahit sugatan pa, ay tumulong magbuhat ng lumang mesa.
Hindi siya palasalita. Hindi rin siya katulad ni Andres na magaling magsabi ng matatamis na salita sa harap ng tao.
Pero kapag may kailangang ayusin, tahimik niyang ginagawa.
Kapag may mabigat na kahon, siya ang unang bumubuhat.
Kapag may tsismosa na sumusubok mang-insulto kay Nanay, hindi siya nakikialam hangga’t hindi kailangan. Ngunit ang pagtayo niya roon, tahimik at matatag, ay sapat na para umatras ang iba.
Isang hapon, habang pinipinturahan namin ang karatula ng tindahan, tinanong ako ni Nanay:
“Anong pangalan ang ilalagay natin?”
Tumingin ako sa kanya.
Sa nakaraang buhay ko, wala kaming tindahan.
Wala kaming pangalan.
Wala kaming simula.
Kaya ngayon, kinuha ko ang brush at isinulat sa kahoy:
“Tindahan Ni Rosa At Maya.”
Napatingin si Nanay sa karatula.
Pagkatapos, yumuko siya at hinalikan ako sa noo.
“Maganda.”
Noong araw na iyon, sa unang pagkakataon, hindi ko naramdaman na tumakas lang kami mula sa masamang kapalaran.
Naramdaman kong papunta kami sa sarili naming buhay.