Isla Kung Saan Ko Muling Natagpuan ang Sarili
Bahagi 3: Ang Isla Kung Saan Ko Muling Natagpuan ang Sarili
Ang biyahe papunta sa isla ay mas mahirap kaysa sa inakala ko.
Mula sa lungsod, sumakay kami ng bus nang ilang oras. Pagkatapos, lumipat kami sa maliit na bangka na tila masyadong marupok para sa alon. Nakaupo ako sa gilid, mahigpit na nakakapit sa bag ko habang tumatalsik ang tubig-dagat sa mukha ko.
Takot ako sa tubig.
Hanggang ngayon.
Tuwing aalog ang bangka, sumisikip ang dibdib ko. Tuwing tataas ang alon, pakiramdam ko lulubog kami. Ilang beses kong gustong sabihin kay Bea na hindi ko kaya, na gusto kong bumalik, na nagkamali ako.
Pero bago ko pa iyon masabi, may batang babae sa kabilang upuan ang ngumiti sa akin.
Anak siya ng isa sa mga volunteer teacher na kasama namin. Siguro mga anim na taong gulang lang siya. Mahigpit siyang nakakapit sa manika niyang basang-basa na rin ng tubig-dagat.
“Ate, takot ka po ba?” tanong niya.
Natigilan ako.
Dati, kapag may nagtatanong noon, itinatanggi ko agad. Ayokong matawag na duwag. Ayokong pagtawanan.
Pero ngayon, tumango ako.
“Oo. Takot ako.”
Ngumiti siya, parang hindi iyon nakakahiya.
“Ako rin po. Pero sabi ni Mama, pwedeng matakot basta hawak nang mahigpit.”
Ipinakita niya ang maliit niyang kamay na nakakapit sa gilid ng bangka.
Hindi ko napigilang mapangiti.
“Sino pangalan mo?”
“Maya po.”
“Maya,” ulit ko. “Magandang pangalan.”
“Kayo po?”
“Althea.”
Ngumiti siya nang mas malaki.
“Ate Althea, sabay po tayong matakot?”
Hindi ko alam kung bakit, pero sa tanong niyang iyon, gumaan nang kaunti ang dibdib ko.
“Sige,” sabi ko. “Sabay tayo.”
Sa buong biyahe, hindi nawala ang takot ko. Pero hindi na rin ako nag-iisa.
Nang makarating kami sa isla, sinalubong kami ng mainit na hangin, amoy ng niyog, usok mula sa lutuan, at tawanan ng mga bata.
Hindi iyon tulad ng lungsod.
Walang matataas na building. Walang malalaking mall. Walang malakas na signal. Sa ilang bahagi ng isla, kailangan pang umakyat sa maliit na burol para makahagilap ng isang bar ng reception.
Pero may kakaibang aliwalas doon.
Ang paaralan ay maliit lang. Gawa sa kahoy at yero ang ilang silid. Kapag umuulan, may tumutulong tubig sa gilid ng blackboard. Kulang ang libro, kulang ang upuan, at madalas ay iisang lumang tablet lang ang pinaghahatian ng maraming bata.
Doon gagamitin ang project ko.
Ang offline digital modules.
Noong unang araw, ipinakilala ako ni Bea sa mga guro.
“Si Althea ang gumawa ng learning modules na gagamitin natin,” sabi niya.
Biglang nagpalakpakan ang mga bata.
Napaatras ako ng kaunti.
Hindi ako sanay.
Kapag maraming mata ang nakatingin sa akin, lagi kong inaasahan na may tatawa. May mang-iinsulto. May maghihintay na magkamali ako.
Pero ang mga batang ito, nakatingin lang sila nang may pag-usisa.
Isang batang lalaki ang nagtaas ng kamay.
“Ate, totoo po bang gagana iyan kahit walang internet?”
Tumango ako.
“Oo. Basta may charge ang tablet o laptop, gagana siya.”
“Parang magic?”
Napangiti ako.
“Parang ganoon. Pero hindi magic. Pinaghirapan.”
Natawa ang mga bata.
Noong unang linggo, halos araw-araw akong kinakabahan. Kapag nagtuturo ako, minsan nauutal pa rin ako. Kapag may batang nagtatanong nang sunod-sunod, nalilito ako. Kapag may biglang malakas na kulog, natatakot ako.
Pero walang tumawa sa akin.
Kapag nauutal ako, naghihintay sila.
Kapag nalilito ako, inuulit nila ang tanong.
Kapag natatakot ako sa kulog, si Maya ang unang lalapit at magsasabing:
“Ate, sabay ulit tayong matakot?”
At tuwing sasabihin niya iyon, natututo akong tumawa.
Hindi sa sarili ko.
Kundi kasama ang sarili ko.
Unti-unti, nakilala ko ang mga tao sa isla.
Si Teacher Rosa, ang punong-guro, na laging may dalang pamaypay at listahan ng problema pero hindi nauubusan ng pag-asa.
Si Mang Nestor, ang bangkero, na laging nagsasabing marunong makinig ang dagat kung hindi ka makikipag-away dito.
Si Bea, na kahit matagal ko nang kaibigan, ngayon ko lang lubos na nakitang hindi pala niya ako kailanman pinilit maging ibang tao.
At si Daniel.
Si Daniel ay isang local coordinator ng volunteer program. Tahimik siya, hindi tulad ni Marco na laging marunong magsabi ng magagandang salita. Hindi rin siya palangiti sa unang tingin.
Pero napansin ko, siya ang unang nag-aayos ng sirang bintana kapag umuulan. Siya ang nagdadala ng mabibigat na kahon ng libro nang hindi naghihintay ng papuri. Siya rin ang laging nag-iiwan ng extra flashlight sa mesa ko kapag alam niyang kailangan kong dumaan sa madilim na daan pauwi sa maliit na volunteer house.
Isang gabi, nawalan ng kuryente sa buong isla.
Nasa classroom ako noon, inaayos ang modules para sa kinabukasan.
Biglang nagdilim ang paligid.
Nanigas ako.
Ang dilim ay isa sa mga lumang takot ko.
Sa dilim, bumabalik ang bodega sa likod ng kusina. Ang amoy ng lumang kahoy. Ang iyak kong walang nakakarinig. Ang boses ni Mama sa labas na nagsasabing tumigil ako kung ayaw kong mas maparusahan.
Hindi ako makahinga.
Biglang bumukas ang pinto.
“Althea?”
Boses iyon ni Daniel.
Hindi siya pumasok agad. Nanatili siya sa may pintuan.
“Nandito ako. Pwede ba akong pumasok?”
Doon ako natigilan.
Pwede ba akong pumasok?
Walang taong nagtanong noon sa akin kapag takot ako. Lagi silang basta pumapasok, basta humihila, basta nagtutulak sa akin sa kinatatakutan ko.
Mahina akong sumagot.
“Pwede.”
Pumasok siya at inilapag ang flashlight sa mesa. Hindi niya itinapat sa mukha ko. Itinapat niya sa sahig para hindi ako masilaw.
“May power interruption daw. Babalik mamaya.”
Tumango ako, pero nanginginig pa rin ang kamay ko.
Napansin niya iyon, pero hindi niya sinabi ang salitang duwag.
Hindi niya rin sinabing wala namang dapat katakutan.
Umupo lang siya sa kabilang upuan, may sapat na layo.
“Noong bata ako,” sabi niya, “takot ako sa bagyo.”
Napatingin ako sa kanya.
“Talaga?”
“Oo. Dito sa isla, kapag may bagyo, parang buong mundo umuuga. Akala ko lagi liliparin ang bahay namin.”
“Paano nawala?”
“Hindi nawala.”
Natahimik ako.
Ngumiti siya nang kaunti.
“Natutunan ko lang kung ano ang gagawin habang natatakot ako.”
Sa simpleng pangungusap na iyon, parang may lumuwag sa loob ko.
Hindi pala kailangang mawala ang takot para mabuhay.
Hindi pala kailangang patayin ang takot para masabing matapang ka.
Minsan, kailangan mo lang matutong alagaan ang sarili mo habang natatakot.
Mula noon, mas naging madali ang mga araw.
Hindi perpekto. Hindi biglang gumaling ang lahat.
May mga gabing nananaginip pa rin ako tungkol kay Mama. May mga pagkakataong kapag nakakarinig ako ng tawanan sa likod ko, awtomatikong kumakabog ang dibdib ko. May mga araw na naiisip ko si Marco at nagtataka kung bakit ang dali kong naniwala sa kanya.
Pero unti-unti, hindi na ako galit sa sarili kong dating mahina.
Naiintindihan ko na siya.
Bata pa siya noon.
Wala siyang kakampi.
Ginawa lang niya ang lahat para mabuhay.
Isang buwan matapos akong dumating sa isla, dumating ang balita mula sa lungsod.
Tinawagan ako ng school.
Natapos na ang imbestigasyon.
Napatunayang sina Marco at Lira ang pumasok sa control room at nagpalit ng file. Si Marco ay tinanggal sa project committee at sinuspinde sa program niya. Si Lira naman ay nawalan ng scholarship recommendation at kailangang humarap sa disciplinary hearing.
Hindi ako natuwa.
Hindi rin ako nalungkot.
Parang may pinto lang na tuluyang nagsara.
Kinagabihan, may natanggap akong mahabang message mula kay Marco.
Humihingi siya ng tawad. Sinasabing nalito lang siya. Sinasabing mahal pa rin niya ako. Sinasabing si Lira ang nag-udyok sa kanya.
Binasa ko iyon nang isang beses.
Pagkatapos, binura ko.
Hindi ko na kailangan ng paliwanag na muling maglalagay sa akin sa kulungan.
Sumunod na nag-message si Lira.
Mas maikli.
“Masaya ka na? Sinira mo buhay namin.”
Matagal kong tiningnan ang linyang iyon.
Pagkatapos, nag-type ako:
“Hindi ko sinira ang buhay ninyo. Tumigil lang akong hayaan kayong sirain ang akin.”
Ipinadala ko iyon.
Pagkatapos, blinock ko siya.
Ang huli ay tawag mula kay Mama.
Tatlong beses akong hindi sumagot.
Sa ikaapat, sinagot ko.
Matagal siyang tahimik sa kabilang linya.
“Ano’ng kailangan mo?” tanong ko.
Narinig ko ang mahinang paghinga niya.
“Payat ka na ba diyan?”
Hindi ko inaasahan ang tanong.
Napatingin ako sa bintana. Sa labas, may mga batang naghahabulan sa ilalim ng buwan.
“Hindi,” sabi ko. “Kumakain ako nang maayos.”
“May kuryente ba diyan?”
“Minsan wala.”
“May tubig?”
“Meron.”
Tumahimik ulit siya.
Dati, gusto kong marinig niyang sabihin ang “sorry.” Gusto kong lumuhod siya sa harap ko gaya ng pagluhod ni Marco. Gusto kong aminin niya ang lahat.
Pero sa gabing iyon, naintindihan ko na hindi lahat ng tao marunong agad magsisi sa paraang kailangan natin.
Hindi ibig sabihin noon kailangan natin silang patawarin kaagad.
Hindi rin ibig sabihin kailangan natin silang hintayin.
“Althea,” mahina niyang sabi.
“Bakit?”
“Nakita ko ang mga balita sa school ninyo. Tungkol sa project mo.”
Hindi ako nagsalita.
“Magaling pala ang ginawa mo.”
Napapikit ako.
Isang simpleng pangungusap lang.
Pero iyon ang unang beses sa buong buhay ko na narinig ko kay Mama na may nagawa akong magaling.
Hindi ako umiyak.
Hindi sa harap niya.
Pero nanghina ang kamay kong may hawak ng phone.
“Salamat,” sabi ko.
“Hindi ko alam kung paano maging mabuting ina,” bigla niyang dagdag.
Natigil ang hininga ko.
“Mama…”
“Akala ko kapag pinatigas kita, hindi ka masasaktan ng mundo. Pero ako pala ang unang nanakit sa iyo.”
Lumabo ang paningin ko.
Sa kabilang linya, nanginginig ang boses niya.
“Hindi ko alam kung mapapatawad mo ako. Hindi ko rin alam kung karapat-dapat ako. Pero… gusto kong matuto.”
Matagal akong tahimik.
Sa tabi ko, nakapatong ang lesson plans para bukas. Sa labas, naririnig ko ang dagat. Hindi na ito kasing nakakatakot tulad noong unang araw.
“Mama,” sabi ko, “hindi pa ako handang umuwi.”
“Alam ko.”
“Hindi rin ibig sabihin dahil nagsorry ka, okay na agad ang lahat.”
“Alam ko.”
“Pero kung gusto mong matuto…” Huminga ako nang malalim. “Pwede tayong magsimula sa tawag isang beses sa isang linggo.”
Sa kabilang linya, narinig ko siyang umiyak nang mahina.
“Sige.”
Iyon ang unang hangganang itinakda ko na hindi niya tinutulan.
At sa kakaibang paraan, iyon ang unang maliit na tulay sa pagitan namin.
Lumipas ang isa pang buwan.
Lumago ang project. Ang mga batang dati ay nahihirapang magbasa, ngayon ay excited nang buksan ang modules. Si Maya, na dati ay nahihiya, ngayon ay siya na ang unang nagbabasa nang malakas sa klase.
Isang hapon, matapos ang klase, tumakbo siya papunta sa akin dala ang papel.
“Ate Althea! Tingnan mo po!”
Isa iyong drawing.
May bangka. May paaralan. May malaking araw. At sa gitna, may babae na may hawak na laptop habang napapalibutan ng mga bata.
“Is that me?” tanong ko.
“Opo!” sabi niya. “Si Ate Althea, ang matapang.”
Napatawa ako.
“Matapang? Eh lagi nga akong natatakot.”
Umiling si Maya.
“Pero hindi ka umaalis kapag kailangan ka namin.”
Hindi ko napigilan. Niyakap ko siya.
Sa malayo, nakita kong nakatingin si Daniel. Ngumiti siya, maliit pero totoo.
Kinagabihan, naglakad kami sa dalampasigan. Tahimik ang dagat. Ang buwan ay nakasabit sa langit na parang ilaw na hindi nakakasilaw.
“Babalik ka ba sa lungsod?” tanong ni Daniel.
“Balang araw,” sagot ko. “Pero hindi pa ngayon.”
“Dahil sa project?”
“Dahil sa sarili ko.”
Tumango siya.
Hindi niya ako pinilit magpaliwanag.
Iyon ang nagustuhan ko sa kanya.
Hindi niya kailangang punuin ang katahimikan para maging komportable ako.
Pagkatapos ng ilang sandali, sinabi niya:
“Proud ako sa iyo.”
Napatingin ako sa kanya.
Hindi iyon sinabi tulad ng kay Marco noon, na para bang may kapalit. Hindi rin tulad ni Mama, na tila laging may kasunod na puna.
Simple lang.
Tahimik.
Totoo.
“Salamat,” sabi ko.
“At kung balang araw,” dagdag niya, “takot ka ulit, pwede mo akong tawagin. Hindi para hilahin ka. Hindi para pagtawanan ka. Sasamahan lang kita hanggang kaya mo nang tumayo.”
Mainit ang hangin sa pisngi ko.
Sa unang pagkakataon, hindi ako nagmadaling maniwala sa isang pangako.
Pero hindi ko rin ito tinaboy.
Ngumiti ako.
“Pwede bang magsimula tayo sa pagiging magkaibigan?”
Ngumiti rin siya.
“Iyon ang pinakamagandang simula.”
Pagkalipas ng anim na buwan, bumalik ako sa lungsod para sa final presentation ng island project.
Hindi na ako ang dating Althea na nanginginig sa bawat tingin ng tao.
Kinakabahan pa rin ako, oo.
Pero ngayon, alam ko na kung paano hawakan ang sarili kong kamay.
Sa auditorium, naroon ang mga professor, sponsors, volunteers, at ilang estudyante mula sa isla. Kasama rin si Maya, suot ang pinakamaganda niyang damit, todo kaway sa akin mula sa unahan.
At sa pinakadulo ng hall, nakita ko si Mama.
Mag-isa siya.
Hindi niya kasama si Lira.
Hindi rin si Marco.
Nang magtama ang tingin namin, bahagya siyang tumayo. Hindi siya lumapit. Hindi niya ako inutusan. Hindi niya ako pinilit.
Itinaas lang niya ang kamay.
Isang maliit, alanganing kaway.
Ngumiti ako nang bahagya.
Hindi pa perpekto ang lahat sa amin.
Marami pang sugat.
Marami pang dapat pag-usapan.
Pero ngayon, hindi na ako batang naghihintay na piliin niya.
Ako na ang pumipili kung gaano kalapit ang kaya kong ibigay.
Umakyat ako sa stage.
Binuksan ko ang presentation.
Sa unang slide, nakasulat:
Ang Tapang ay Hindi Kawalan ng Takot. Ang Tapang ay Pagpili sa Sarili Kahit Nanginginig.
Huminga ako nang malalim.
Tumingin ako sa mga taong nasa harap ko.
Kay Maya.
Kay Bea.
Kay Daniel.
Kay Mama.
At higit sa lahat, sa sarili kong aninong nakatayo sa liwanag ng stage.
“Magandang araw po sa inyong lahat,” sabi ko.
Buong-buo ang boses ko.
“Ang proyektong ito ay nagsimula sa isang taong takot magsalita sa harap ng maraming tao.”
May ilang ngumiti.
Ngumiti rin ako.
“Pero natutunan ko po, minsan ang pinakamahalagang boses na kailangan nating marinig ay ang sariling boses natin.”
Nagpatuloy ako.
Ikinuwento ko ang isla, ang mga bata, ang modules, ang mga gurong hindi sumusuko kahit kulang ang gamit. Ipinakita ko ang resulta: mas maraming batang natutong magbasa, mas mataas na participation, at mas maraming pamilyang gustong ipagpatuloy ang programa.
Sa dulo, ipinakita ko ang drawing ni Maya.
Ang babae sa gitna.
Ang laptop.
Ang araw.
Ang mga bata.
“Hindi po ako bayani,” sabi ko. “Hindi rin po ako biglang naging taong walang takot. Pero natutunan ko na hindi kailangang saktan ang isang tao para lumakas siya. Minsan, kailangan lang siyang paniwalaan.”
Pagkatapos kong magsalita, tumayo si Maya at sumigaw:
“Ate Althea, ang galing mo!”
Nagtawanan ang lahat.
At pagkatapos, pumalakpak sila.
Malakas.
Mainit.
Totoo.
Sa gitna ng palakpakan, nakita ko si Mama.
Umiiyak siya.
Pero hindi siya umiiyak dahil napahiya siya.
Umiiyak siya habang pumapalakpak.
Para sa akin.
Pagbaba ko ng stage, dahan-dahan siyang lumapit.
Huminto siya sa harap ko, tila nag-iingat na huwag akong takutin.
“Pwede ba kitang yakapin?” tanong niya.
Napahinga ako nang malalim.
Hindi pa lubusang magaan ang puso ko.
Pero hindi na rin ito kasing bigat ng dati.
Tumango ako.
Niyakap niya ako.
Hindi mahigpit. Hindi mapanakal. Hindi tulad ng dating yakap na parang pag-aari niya ako.
Maingat.
Nanginginig.
Humihingi ng pahintulot.
“Proud ako sa iyo,” bulong niya.
Sa pagkakataong iyon, umiyak ako.
Hindi dahil nasaktan ako.
Kundi dahil sa wakas, narinig ko ang mga salitang matagal kong inasam, sa panahong hindi ko na kailangang durugin ang sarili ko para makuha ito.
Sa likod namin, lumapit si Maya at hinila ang laylayan ng damit ko.
“Ate, iiyak po ba tayo o kakain?”
Napatawa ako habang nagpupunas ng luha.
“Kakain,” sabi ko. “Kakain tayo.”
Lumapit si Bea, si Daniel, at ang ilang volunteers. Sa labas ng auditorium, naghihintay ang araw na hindi na masyadong nakakasilaw.
Hindi ko alam kung ano ang mangyayari bukas.
Hindi ko alam kung tuluyan bang gagaling ang relasyon namin ni Mama. Hindi ko alam kung kailan ko lubusang mapapatawad ang nakaraan. Hindi ko rin alam kung balang araw, magiging higit pa sa kaibigan si Daniel.
Pero alam ko ang isang bagay.
Hindi na ako babalik sa buhay na kailangan kong masaktan para lang matawag na matapang.
Hindi na ako papayag na gawing katatawanan ang takot ko.
Hindi na ako maghihintay na may pumili sa akin bago ko piliin ang sarili ko.
Sa labas, humihip ang hanging-dagat.
Maalat.
Mainit.
Pamilyar.
Dati, ang hanging iyon ang nagpaalala sa akin ng Ferris wheel, ng taas, ng takot, ng pagtawa nila habang nanginginig ako mag-isa.
Ngayon, iba na ang dala nito.
Dala nito ang amoy ng isla.
Ang tawanan ng mga bata.
Ang tunog ng mga pahinang binubuklat.
Ang boses kong hindi na naputol.
Tumingala ako sa langit.
Hindi pa rin ako taong walang takot.
Pero ngayon, kapag dumating ang takot, hindi ko na ito itinuturing na kalaban.
Hinahawakan ko ito sa kamay.
At sinasabi ko:
“Sabay tayong lalakad.”
Pagkatapos, humakbang ako palabas ng auditorium, patungo sa liwanag.
Sa pagkakataong ito, hindi na ako tumatakbo palayo.
Umuuwi ako sa sarili ko.