akala ko kabit lang ang problema, pero nang buksan ko ang lumang kasulatan ni gabriel, nalaman kong matagal na pala akong inilibing nang buhay
bahagi 2: akala ko kabit lang ang problema, pero nang buksan ko ang lumang kasulatan ni gabriel, nalaman kong matagal na pala akong inilibing nang buhay
Hindi ko alam kung gaano katagal akong nakatitig sa litratong iyon.
Si Gabriel.
Si Camille.
Ang kamay niya sa tiyan ng babaeng iyon.
At ang mensaheng paulit-ulit na umaalingawngaw sa utak ko.
“Akala mo ikaw lang ang asawa niya?”
Nanigas ang mga daliri ko sa pagkakahawak sa cellphone.
Sa labas ng banyo, mahimbing pa ring natutulog si Mateo. Paminsan-minsan, umuungol siya dahil sa lagnat. Bawat tunog na lumalabas sa bibig niya ay parang kutsilyong humihiwa sa dibdib ko.
Gusto kong umiyak.
Gusto kong sumigaw.
Gusto kong tawagan si Gabriel at itanong kung anong ibig sabihin ng lahat.
Pero nang tingnan ko ang sarili ko sa salamin, bigla kong naintindihan.
Hindi na ako dapat magmakaawa.
Hindi na ako dapat magtanong sa taong paulit-ulit nang nagsinungaling.
Huminga ako nang malalim, pinunasan ang mukha, at sinave ang litrato sa hidden album.
Pagkatapos, nag-reply ako sa unknown number.
“Sino ka?”
Ilang segundo lang, nag-type agad siya.
“Isang taong naawa sa’yo.”
“Anong ibig mong sabihin na hindi ako ang asawa niya?”
Matagal bago siya sumagot.
Akala ko hindi na siya magre-reply.
Pero nang muling umilaw ang screen, halos mabitawan ko ang cellphone.
Isang dokumento ang ipinadala niya.
Larawan ng certificate.
Hindi malinaw sa una, kaya pinalaki ko.
Nandoon ang pangalan ni Gabriel Santos.
At sa tabi nito…
Camille Reyes.
Civil marriage.
Tatlong taon na ang petsa.
Tatlong taon.
Tatlong taon na pala silang kasal sa papel.
Habang ako ang nasa bahay, nag-aalaga sa anak namin, nagluluto para sa pamilya niya, nag-aasikaso sa may sakit niyang ina, nagpapanggap na maayos ang lahat.
Tatlong taon na pala akong ginawang tanga.
Hindi.
Mas masahol pa doon.
Ginawa niya akong multo sa sarili kong buhay.
Sumandal ako sa pader.
Biglang nanlambot ang mga tuhod ko.
Tatlong taon na ang nakalipas, iyon ang panahong sinabi ni Gabriel na kailangan niyang mag-rent ng condo malapit sa opisina dahil halos araw-araw siyang overtime.
Iyon din ang panahong nagsimula siyang bihirang umuwi.
Iyon ang panahong unang beses kong naamoy sa polo niya ang pabango ng babae.
Nang tanungin ko siya noon, tumawa lang siya.
“Client iyon, Isabel. Huwag kang insecure.”
Ako pa ang nahiya.
Ako pa ang humingi ng tawad.
Napakabobo ko.
Pumikit ako, pero mas lalo lang luminaw sa isip ko ang lahat.
Ang mga gabing naghintay ako sa mesa hanggang lumamig ang pagkain.
Ang mga kaarawan ni Mateo na dinaanan lang niya ng bank transfer.
Ang mga Pasko kung saan ako ang mag-isang nag-aayos ng regalo, habang ang pamilya niya ay nakangiting nagsasabing:
“Hayaan mo na si Gabriel. Lalaki iyan. Trabaho niya ang bumuhay sa pamilya.”
Trabaho?
O pangalawang buhay?
Muling nag-message ang unknown number.
“Hindi lang iyan ang dapat mong malaman.”
Sumikip ang dibdib ko.
“Ano pa?”
Isang voice recording ang sumunod.
Pinindot ko.
Boses ni Camille ang unang narinig ko.
“Paano si Isabel? Hanggang kailan mo siya itatago?”
Pagkatapos, boses ni Gabriel.
Malamig.
Walang pag-aalinlangan.
“Hindi ko siya itinatago. Ginagamit ko lang siya.”
Parang may sumabog sa loob ng ulo ko.
Nagpatuloy ang recording.
“Kailangan ko lang manatili siyang asawa ko sa mata ng pamilya. Si Papa, hindi ako papayagang kunin ang shares kung iiwan ko siya ngayon. Kapag napirmahan na ang transfer, bahala na siya.”
Tumawa si Camille.
“At ang anak ninyo?”
Sandaling katahimikan.
Pagkatapos, sagot ni Gabriel:
“Anak ko si Mateo. Pero hindi ibig sabihin noon kailangan kong tiisin ang nanay niya habang buhay.”
Hindi ko na napigilan.
Tumakbo ako papunta sa toilet bowl at nagsuka.
Walang laman ang sikmura ko, pero patuloy pa rin akong naduwal.
Para bang gustong ilabas ng katawan ko ang lahat ng lason na matagal ko nang nilulunok.
Ang mga pangako niya.
Ang mga halik niya.
Ang mga “mahal kita” niyang ngayon ay parang putik sa tenga ko.
Paglabas ko ng banyo, gising na si Mateo.
Namumungay ang mata niya, pawis na pawis, hawak ang maliit niyang kumot.
“Mommy…”
Agad akong lumapit.
“Bakit, anak? Masakit pa ba?”
Umiling siya.
“Umiiyak ka?”
Napahinto ako.
Tatlong taong gulang lang siya.
Pero nakita niya.
Naramdaman niya.
Lumuhod ako sa harap niya at ngumiti kahit nanginginig ang labi ko.
“Hindi, anak. Napuwing lang si Mommy.”
Inabot niya ang maliit niyang kamay at hinawakan ang pisngi ko.
“Mommy, uwi na tayo. Ayoko na dito. Ayoko kay Daddy kapag galit siya sa’yo.”
Doon tuluyang nabasag ang natitirang tibay ko.
Niyakap ko siya nang mahigpit.
“Uuwi tayo, anak. Pero hindi muna sa bahay ni Daddy.”
Kinabukasan ng umaga, bago pa sumikat nang buo ang araw, nag-check out ako sa hotel.
Hindi ko ginamit ang card ni Gabriel.
Binayaran ko ang dagdag na bayarin gamit ang natitirang savings ko.
Tinawagan ko si Lorna, ang dating kasambahay namin sa Cebu na naging parang ate ko.
Nang marinig niya ang boses ko, hindi pa ako nakakapagsalita, sinabi na niya agad:
“Ma’am Isabel, alam ko na. Halika rito. Huwag kang uuwi sa bahay nila.”
Nanlamig ang kamay ko.
“Alam mo ang ano?”
Natahimik siya.
“Ma’am… hindi ko po alam kung dapat kong sabihin.”
“Lorna.”
Halos pabulong ang boses ko.
“Sabihin mo.”
Narinig ko ang buntong-hininga niya sa kabilang linya.
“Noong nakaraang buwan, may pinapirmahan si Sir Gabriel sa isang abogado. Narinig ko po ang usapan nila ni Madam Teresa.”
Si Madam Teresa.
Ang biyenan kong babae.
“Anong usapan?”
“Plano po nilang ideklarang mentally unstable kayo.”
Tumigil ang mundo ko.
Para akong hindi makahinga.
“Ano?”
“Sinabi po ni Madam Teresa na kapag nagwala kayo dahil kay Ma’am Camille, madali na kayong palabasin na hindi kayang alagaan si Mateo. Tapos kukunin nila ang bata.”
Nanlambot ang mga kamay ko.
Halos mabitawan ko si Mateo.
“Kaya pala,” bulong ko.
Kaya pala paulit-ulit na sinasabi ni Gabriel na baliw ako.
Kaya pala sa bawat away namin, siya ang kalmado, ako ang umiiyak.
Kaya pala lagi niyang sinasabi sa harap ng mga tao:
“Pasensya na, emotional lang talaga si Isabel lately.”
Hindi lang pala niya ako niloko.
Inihanda niya ang kulungan ko.
At ang susi…
nasa kamay ng buong pamilya niya.
Pumunta kami ni Mateo sa maliit na bahay ni Lorna sa Pasay.
Hindi iyon marangya.
Walang tanaw sa bay.
Walang aircon sa sala.
Pero sa unang pagkakataon sa maraming taon, naramdaman kong may taong hindi ako hinuhusgahan.
Pinakain niya si Mateo ng lugaw.
Ako, hindi ko halos malunok ang kape.
Habang natutulog si Mateo sa banig, inilapag ni Lorna sa harap ko ang isang brown envelope.
“Matagal ko na po itong itinago, Ma’am.”
Dahan-dahan ko itong binuksan.
Mga photocopy ng bank transfer.
Mga resibo ng condo sa Makati.
Mga litrato ni Gabriel at Camille sa iba’t ibang lugar.
At isang dokumentong may pirma ko.
Pero hindi ko iyon kailanman pinirmahan.
Authorization letter.
Pinapahintulutan daw si Gabriel na ilipat ang ilang ari-arian na nakapangalan sa aming mag-asawa.
Nang makita ko ang pirma sa ibaba, nanlamig ang buong katawan ko.
Ginaya niya ang pirma ko.
Hindi lang puso ko ang ninakaw niya.
Pati pangalan ko.
Pati karapatan ko.
Pati kinabukasan ng anak ko.
Kinuha ko ang cellphone ko at tinawagan ang abogado na college friend ko noon, si Atty. Beatriz Mercado.
Pagkatapos kong ikwento ang lahat, isang pangungusap lang ang sinabi niya:
“Isabel, huwag kang haharap sa kanila mag-isa. Delikado na ito.”
Pero huli na.
Dahil sa mismong sandaling iyon, may kumatok sa gate ni Lorna.
Malakas.
Sunod-sunod.
Bumangon si Lorna at sumilip sa maliit na bintana.
Bigla siyang namutla.
“Ma’am…”
Tumayo ako.
“Sino?”
Hindi siya agad nakasagot.
Sa labas, narinig ko ang pamilyar na boses ni Gabriel.
Kalmado.
Mababa.
Pero puno ng banta.
“Isabel, alam kong nandiyan ka. Ilabas mo si Mateo.”
Mas hinigpitan ko ang yakap sa anak kong natutulog.
Pagkatapos, isa pang boses ang sumunod.
Boses ng biyenan ko.
Matamis.
Malamig.
Nakakakilabot.
“Anak, huwag mo nang pahirapan ang sarili mo. May dala kaming doktor. Tutulungan ka naming magpagamot.”
At nang sumilip ako sa siwang ng kurtina…
Nakita ko si Gabriel sa labas ng gate.
Katabi niya ang dalawang lalaking naka-uniporme.
Si Madam Teresa.
Isang babaeng naka-white coat.
At si Camille.
Nakatayo sa likod nilang lahat.
Nakayakap sa tiyan niyang buntis.
Nakangiti sa akin.