Isang Linggo Bago ang Kasal, Ibinigay ng Nobyo Ko sa Matalik Kong Kaibigan ang Engagement Ring Bilang Premyo sa Pustahan
PARTE 1
“Kung hindi mo alam kung saan gaganapin ang sarili mong kasal, karapat-dapat ka pa bang maging nobya?”
Iyan ang narinig ko sa telepono pitong araw bago ang kasal namin ni Marco.
Tumawag ang matalik kong kaibigan na si Andrea habang nasa opisina ako. Masigla niyang tinanong, “Lia, Ireland ba o Iceland ang kasal ninyo?”
“Ireland,” sagot ko. “Bakit?”
May sumigaw sa kabilang dulo. “Panalo ako!”
Narinig kong tumawa si Marco bago niya kinuha ang telepono. “Iceland na ang venue, Lia. Isang linggo na lang, hindi mo pa rin napapansin? Palitan mo na ang ticket mo.”
Napatingin ako sa itinerary na ilang buwan kong pinagplanuhan. Sa Ireland ang maliit na kapilyang pinili namin dahil pangarap ng nanay kong makitang ikasal ako roon. Nakatira noon sa Dublin ang kapatid niya, at palagi niyang sinasabi na balang araw, sama-sama naming pupuntahan ang lugar.
“Bakit hindi mo sinabi sa akin?” tanong ko.
“Sinubukan lang naming malaman kung kailan mo mapapansin,” sagot ni Marco. “Huwag mo namang seryosohin lahat.”
Pagkababa niya, nanatili akong nakaupo.
Noong nakaraang buwan, pinagpustahan nila kung mapapansin kong napalitan ang simpleng damit-pangkasal na pinili ko ng magarbong gown na gusto ni Andrea. Anim na buwan na ang nakaraan, pinagpustahan nila kung kailan ko makikita sa pulso niya ang antigong pulseras na ipinangako ng ina ni Marco para sa magiging manugang.
Ngayon, pati bansa ng kasal namin, laro na rin para sa kanila.
Dumating ang mensahe ng wedding coordinator. May kalakip itong larawang nais daw gamitin ni Marco sa welcome board. Magkatabi sila ni Andrea, magkahawak-kamay at nakangiti sa camera. Nakasuot siya ng gown na pinili niya. Nasa gilid ako ng larawan, nakayuko para ayusin ang laylayan nito.
Tumawag agad ang coordinator. “Pasensiya na po, Ma’am Lia. Pinagbawalan akong sabihin sa inyo ang pagbabago ng venue. Ngayon naman, gusto ni Sir Marco na ito ang ilagay sa entrance.”
“Tuloy mo,” sabi ko.
“Sigurado po kayo? Baka isipin ng mga bisita na si Andrea ang ikakasal.”
Tinitigan ko ang litrato. “Baka iyon naman talaga ang gusto nila.”
Pagkatapos ng tawag, binuksan ko ang lumang mensahe sa telepono ko. Galing iyon kay Daniel, kaibigan kong matagal nang nakatira sa Dublin. Noong malaman niyang sa Ireland ang kasal, inalok niyang tulungan akong asikasuhin ang pagdating ni Mama. Hindi ko sinagot ang huli niyang mensahe. Ayaw kong magbigay ng dahilan para magselos si Marco.
Ngayon, ako ang unang nagpadala.
May plano ka ba sa susunod na linggo? Pupunta ako sa Ireland. Kailangan ko ng kaibigan.
Mabilis ang sagot niya.
Wala akong plano. Nandito lang ako, Lia.
Binuksan ko ang orihinal na wedding plan at binilugan ang pangalan ni Marco sa tabi ng akin. Sa unang pagkakataon, naisip kong maaari palang ituloy ang biyahe kahit hindi ko siya pakasalan.
Pumasok si Marco at niyakap ako mula sa likod. “Ano’ng ginagawa mo?”
“Inaayos ang pangalan sa plano.”
Bago pa niya masilip ang papel, nag-vibrate ang telepono niya. Voice message ni Andrea. “Huwag mong kalilimutan ang premyo ko!”
Natawa siya. Pagkatapos, inabot niya sa akin ang isang kahon. Nasa loob ang bracelet na matagal ko nang tinitingnan sa tindahan. Alam pala niyang gusto ko iyon.
“Salamat,” mahinang sabi ko.
Hinawakan niya ang kaliwang kamay ko. Akala ko isusuot niya ang bracelet. Sa halip, hinubad niya ang engagement ring ko.
“Kay Andrea muna ito,” sabi niya. “Premyo niya sa pustahan. Ibabalik naman bago ang kasal.”
Nasa palad niya ang singsing na ipinangako niyang sa akin lang mapupunta. Napatingin ako sa bracelet, saka sa bakanteng daliri ko.
“Hindi na niya kailangang ibalik,” sabi ko.
Ngumiti si Marco, wari’y napatawa ko lang siya. Hindi pa niya alam kung gaano kaseryoso ang sinabi ko.
PARTE 2
Hindi pa nakakasagot si Marco nang bumukas ang pinto ng apartment.
Pumasok si Andrea na may dalang matcha cake. “Para sa paborito kong bride!” sabi niya.
Hinubad niya ang sapatos at kinuha ang tsinelas ni Marco sa may pinto. Siya pa ang lumapit para isuot iyon sa kanya. Mahigpit si Marco sa gamit. Minsan, nagalit siya nang maisuot ko ang tsinelas niya dahil basa ang sahig at nagmamadali akong sumagot ng tawag. Kay Andrea, nakangiti pa siyang yumuko para tulungan siya.
Napunta ang tingin ni Andrea sa singsing na hawak ni Marco. Iniunat niya ang kamay.
“Ipapahiram mo talaga?” tanong niya, nakatingin sa akin.
“Ibibigay niya,” sagot ko. “Mukhang mas mahalaga sa inyo ang premyo kaysa sa singsing.”
Napawi ang ngiti niya. “Lia, biro lang naman.”
“Tatlong beses na kayong tumaya gamit ang mga bagay na para sa kasal ko.”
Namula ang mga mata ni Andrea. Lumingon siya kay Marco, at agad itong pumagitna sa amin.
“Mag-sorry ka,” utos niya.
“Sa alin?”
“Pinapahiya mo siya.”
Kinuha ko ang maleta sa silid. Ilang araw ko nang hindi naililigpit ang mga gamit para sa biyahe; ngayon, mas madali na akong makakapag-empake.
“Hindi na tayo ikakasal, Marco.”
Sandaling natigilan siya. Si Andrea ang unang nagsalita. “Ibabalik ko na ang singsing. Huwag mong gamitin ang hiwalayan para lang sundin ka niya.”
“Hindi singsing ang dahilan,” sabi ko.
Biglang naging panatag ang mukha ni Marco. “Lia, alam kong galit ka. Pero dadalo ang nanay mo sa kasal. Ilang taon na niyang hinihintay ’yon. Sasabihin mo ba sa kanya na kinansela mo dahil sa isang pustahan?”
Tumama ang sinabi niya sa lugar na alam niyang masakit. Matagal nang may sakit sa puso si Mama. Nang humingi si Marco ng pahintulot na pakasalan ako, nangako siya sa harap nito na aalagaan niya ako. Iningatan ni Mama ang larawang kuha sa araw na iyon; ipinapakita niya iyon sa bawat bisitang nagtatanong tungkol sa kasal.
“Pag-usapan natin pagkalipas ng bachelor party,” sabi ni Marco. Hinawakan niya ang kamay ni Andrea at lumabas sila.
Nagpaiwan akong hawak ang maleta. Tumawag ako kay Mama, ngunit hindi ko masabi ang nangyari nang marinig ko ang masaya niyang boses. Tinanong niya kung kailangan ba niyang magdala ng mas makapal na coat para sa Ireland. Sinabi kong oo. Pagkatapos, kinausap ko ang doktor niya tungkol sa biyahe at tumawag ulit sa coordinator.
Nalaman kong nabayaran na ni Marco ang bagong venue sa Iceland gamit ang perang inilaan namin para sa kasal. Hindi pa niya kinansela ang booking sa Ireland. Nakapangalan sa akin ang kontrata ng kapilya at reception, at bayad ko mula sa ipon ko ang deposito.
“Gusto kong panatilihin ang booking sa Ireland,” sabi ko sa coordinator. “Alisin mo ang anumang gamit na may pangalan ni Marco. Ako ang kakausap sa kapilya tungkol sa seremonya.”
“Paano po ang mga bisita?”
“Sabihin mo lang na makakatanggap sila ng bagong imbitasyon mula sa akin.”
Kinagabihan, habang papunta ako sa bahay ni Mama, may video na ipinadala si Andrea.
Nasa pribadong silid sila ng isang bar. May laro ang barkada ni Marco: ipinapasa ang maliit na piraso ng pakwan gamit ang bibig. Nang dumating ang turn ni Andrea, inilapit niya ang mukha kay Marco. Tinanggap nito ang pakwan habang naghiyawan ang lahat.
Narinig ko ang boses ng pinsan niyang si Bea. “Sayang talaga kayong dalawa. Kayo dapat ang ikinasal!”
Naaalala kong sa akin umiyak si Bea nang lokohin siya ng boyfriend niya. Noon, tinawag niya akong ate at sinabing masaya siyang magiging kapamilya niya ako.
May isa pang boses sa video. “Marco, seryoso ka bang pakakasalan si Lia? Ni hindi naman siya tanggap ng nanay mo.”
Tumahimik ang silid.
Umikot ang baso sa kamay ni Marco. “Kasal lang ’yan,” sabi niya. “Pareho lang naman kung sino ang katabi mo.”
Doon nagtapos ang video.
Naupo ako sa likod ng taxi at pinanood iyon muli. Sa ikalawang pagkakataon, napansin kong hindi nakatingin sa kanya si Andrea. Nakatitig siya sa camera, para bang tiniyak niyang maipapadala sa akin ang bawat salita.
Nang makarating ako sa bahay ni Mama, hindi siya nagulat na may dala akong maleta. Pinaupo niya ako at naglagay ng tubig sa baso.
“May nangyari ba sa inyo ni Marco?” tanong niya.
Sinabi ko ang tungkol sa venue, sa singsing, at sa video. Hindi ko na itinago ang naunang dalawang pustahan. Habang nagsasalita ako, unti-unting bumigat ang mukha ni Mama.
“Anak, bakit hindi mo sinabi sa akin?”
“Ayokong mag-alala ka.”
“Mas mag-aalala ako kung matututo kang manahimik para lang mapasaya ako.”
Hinawakan niya ang kamay kong wala nang singsing. Matagal kaming walang sinabi. Pagkatapos, tinanong niya kung maaari pa rin kaming pumunta sa Ireland. Sinabi kong oo, kung papayag ang doktor niya.
“Kung gayon, tutuloy tayo,” sabi niya. “Gusto kong makita ang lugar na pinili mo.”
Bago kami matulog, nagpadala si Daniel ng larawan ng kapilya. Kinausap na raw niya ang kaibigang pari roon: maaari kaming magdaos ng misa ng pasasalamat sa petsang nakareserba, sakaling hindi matuloy ang kasal. Walang kailangang ipaliwanag sa mga bisita hangga’t hindi ako handa.
Sa unang pagkakataon buong araw, nakahinga ako nang maluwag.
Alas-siyete ng umaga, may sunod-sunod na tawag mula kay Marco. Hindi ko sinagot. Kasunod noon ang mensahe ng nanay niya:
Pumunta ka rito. Kung totoo ang sinasabi mong hiwalay na kayo, may dapat kang makita bago ka umalis.
Pagbukas ko ng kasunod na larawan, nakita ko si Andrea sa salas ng pamilya ni Marco. Suot niya ang antigong pulseras, ang engagement ring ko, at ang gown na ipinagawa para sa kasal. Nakatayo sa tabi niya ang ina ni Marco, hawak ang isang dokumentong may pirma ko sa unang pahina.
PARTE 3
Araw iyon na dapat kong ilaan sa paghahanda para sa biyahe. Sa halip, pumunta ako sa bahay ng pamilya ni Marco kasama si Mama at ang pinsan kong abogado na si Carla.
Nasa salas silang lahat nang dumating kami. Nakabitin sa balikat ni Andrea ang wedding gown. Sa kamay niya ang singsing ko; sa pulso niya ang pulseras na minsang ipinakita sa akin ng ina ni Marco bilang regalo sa magiging asawa ng anak niya.
“Akala ko ba aalis ka na?” tanong ni Marco.
“Pagkatapos kong makita ang dokumento.”
Inilapag ng ina niya ang makapal na folder sa mesa. Kopya iyon ng mga papeles na pinirmahan ko noong tumulong akong ayusin ang maliit na catering business nila. Nagtatrabaho ako sa accounting, at ilang buwan akong gumugol ng oras sa pag-aayos ng kanilang mga resibo at record.
Sa gitna ng folder ay may pahinang hindi ko nakilala. Nakasulat doon na pumapayag akong akuin ang bahagi ng utang ng negosyo kung hindi mabayaran ang supplier. Nasa unang pahina ang pirma ko, ngunit wala ang mga inisyal ko sa mismong pahinang nagsasaad ng utang.
“Ito ang dahilan kaya kailangan nating mag-usap nang maayos,” sabi ng ina ni Marco. “Marami nang nakatali sa kasal na ito.”
Binasa ni Carla ang dokumento. “Saan ang orihinal? At kailan idinagdag ang pahinang ito?”
Nagkatinginan si Marco at ang ina niya.
“Hindi ninyo puwedeng basta sabihin na ako ang may utang,” sabi ko. “Humingi ako ng kopya ng bawat pinirmahan ko. Wala ito roon.”
“Hindi namin gustong umabot sa ganito,” sabi ng ina niya. “Pero kung sisirain mo ang pangalan ni Marco bago ang kasal—”
“Ako ang sumira sa pangalan niya?”
Tumayo si Andrea. “Tita, huwag na po. Akala ko pag-uusapan lang ninyo ang gastos sa kasal.”
Lumingon sa kanya si Marco. “Umupo ka.”
Sa simpleng utos na iyon, nakita kong may hindi rin sinabi sa kanya. Matagal akong nagtiwalang magkaiba sila: si Andrea ang mahilig manukso, si Marco ang nagpapasaya lamang sa kaibigan niyang lumaki kasama niya. Nasa mesa ngayon ang isang papel na mas malupit kaysa sa lahat ng biro nila.
Tinanong ni Carla ang ina ni Marco kung sino ang naghanda ng folder. Hindi siya sumagot. Kinuha ni Marco ang dokumento at sinabi niyang ipapaliwanag niya sa amin kapag nakaalis na ang iba.
“Dito mo sabihin,” sabi ko. “Dito mo rin ipinakita sa kanya ang singsing ko.”
Humigpit ang panga niya. Sa wakas, inamin niyang may problema sa negosyo ng pamilya nila. Umutang sila para sa pagpapalawak ng catering service, ngunit umatras ang isang malaking kliyente. Alam niya ang kalagayan ilang buwan na ang nakaraan. Sinabi niyang ayaw niyang isama ako sa problema, subalit nakapangalan sa akin ang ilang papeles dahil ako ang nag-asikaso ng accounts.
“Kaya pala lagi mong sinasabi na pagkatapos ng kasal na natin pag-usapan ang negosyo,” sabi ko.
“Balak kong ayusin bago ka pa maapektuhan.”
“Pero hinayaan mong gamitin ng nanay mo ang pirma ko ngayon.”
Hindi siya makasagot.
Hiniling ni Carla na maipadala sa kanya ang lahat ng orihinal na rekord. Sinabi niyang ihihiwalay niya ang mga dokumentong talagang pinirmahan ko sa mga pahinang idinagdag kalaunan. Tinawagan din namin ang supplier upang malaman kung may anumang obligasyong nakarehistro sa pangalan ko. Habang kausap niya ito, humarap sa akin ang ina ni Marco.
“Gusto ko lang protektahan ang anak ko,” sabi niya.
“At ginamit ninyo ako para gawin iyon.”
Nagsalita si Mama mula sa tabi ko. “Nang mangako ang anak ninyo sa akin, naniwala ako. Kaya tiniis ni Lia ang mga biro ninyo kahit nasasaktan siya. Huwag ninyo namang gawing dahilan ang pangarap kong makita siyang ikasal para takutin siya.”
Namula ang mukha ng matanda. Umupo siya, at sa wakas ay tumahimik.
Dahan-dahang hinubad ni Andrea ang singsing at inilapag sa mesa. “Hindi ko alam ang tungkol sa utang,” sabi niya sa akin.
“Alam mo ang tungkol sa mga pustahan.”
“Oo.” Napayuko siya. “Noong una, gusto ko lang malaman kung may lugar pa rin ako sa buhay ni Marco. Habang tumatagal, mas marami siyang ginagawa para patunayang mayroon. Hinayaan ko siyang saktan ka.”
Naalala ko ang araw na siya mismo ang nagpakilala sa akin kay Marco. Siya ang naghawak sa buhok ko habang sumusukat ako ng unang wedding gown. Mahirap tanggapin na ang taong nakakita sa lahat ng saya ko ay siya ring nagpadala ng video para durugin iyon.
“Pinanood mo akong maghanda sa kasal na ito,” sabi ko. “Kung may gusto kang sabihin tungkol sa nararamdaman mo, maaari mo akong kinausap.”
“Duwag ako,” sagot niya.
Bumalik si Carla mula sa tawag. Wala raw nakatalang personal na garantiya sa pangalan ko sa supplier, ngunit kailangan pa rin naming kunin ang mga orihinal na papeles at pormal na itama ang rekord ng negosyo. Isusulat niya ang mga hinihingi namin sa araw ding iyon.
Kinuha ko ang singsing sa mesa at inilagay sa kahon nito. Hindi ko na alam kung gusto ko pa itong itago, pero ayokong manatili iyon sa kamay ni Andrea.
“Tapos na tayo, Marco.”
Lumapit siya. “Lia, mahal kita. Nagkamali ako, pero ang kasal—”
“Ang kasal ang ginamit mong dahilan para isipin kong palagi akong babalik.”
Ipinakita ko sa kanya ang video sa telepono ko. Narinig niyang muli ang sarili niyang nagsasabing pareho lang kung sino ang katabi niya. Hindi niya pinanood hanggang dulo.
“Hindi iyon ang ibig kong sabihin,” sabi niya.
“Pero narinig nila iyon. Narinig ko rin.”
Umalis kami ni Mama bago pa niya maisip ang isa pang paliwanag.
Sa sumunod na mga araw, ipinadala ko sa mga bisita ang abisong hindi na matutuloy ang kasal namin ni Marco. Walang mahahabang dahilan sa mensahe. Ang mga taong malapit sa akin ay tinawagan ko nang paisa-isa. May nagtanong kung ano ang nangyari; may nag-alok na samahan kami sa Ireland. Pinili naming panatilihing maliit ang pagtitipon.
Pumayag ang doktor ni Mama sa biyahe basta may pahinga siya at dala ang mga gamot. Kinausap ko ang kapilya at ang coordinator. Ang petsang inilaan namin para sa kasal ay naging misa ng pasasalamat para sa pamilya at mga kaibigang nakarating. Sa reception, pinagsaluhan namin ang pagkain na matagal nang nabayaran. Hindi na kailangang punuin ng dekorasyon ang lugar; sapat na ang mga bulaklak na gusto ni Mama at ang mga taong masayang nandoon.
Sa Ireland ko muling nakita si Daniel.
Sinalubong niya kami sa airport at siya ang nagdala ng maleta ni Mama. Matagal na kaming magkaibigan bago ako nakilala ni Marco. Naging malapit kami habang pareho kaming nagsisimula sa trabaho, ngunit lumipat siya sa Dublin para alagaan ang tatay niya. Hindi kami nawalan ng ugnayan; naging madalang lang ang pag-uusap namin nang magseryoso kami ni Marco.
Hindi niya tinanong kung handa na ba akong magmahal muli. Mas madalas niyang itanong kung nakapagpahinga si Mama, kung gusto naming maglakad, o kung mas mabuting umuwi muna sa tinutuluyan namin. Dahil doon, nakaya kong sabihin sa kanya ang nangyari nang hindi ko kailangang gawing magaan ang kuwento.
Sa araw na nakalaan sana sa kasal, pumasok kami ni Mama sa kapilya nang magkahawak-kamay. Nakaupo si Daniel sa likod, kasama ang ilan kong kaibigan at kamag-anak. Pagkatapos ng misa, lumabas kami sa malamig na hangin. Tumingala si Mama sa langit at tumawa dahil sa unang pagkakataon, nakita niya ang lugar na napakatagal niyang pinapangarap puntahan.
“Pasensiya na,” sabi ko. “Alam kong iba ang inasahan mo.”
“Anak,” sagot niya, “ikaw ang gusto kong makitang masaya. Ang ganda nitong araw.”
Makalipas ang ilang buwan, natapos ni Carla ang pag-aayos ng mga rekord. Inalis ang pangalan ko sa mga papeles na wala akong pahintulot, at hinarap ng pamilya ni Marco ang utang sa kanilang negosyo. Isinauli ko ang singsing sa kanya sa pamamagitan ng abogado. Hindi ko na kinausap si Andrea, kahit ilang beses siyang humingi ng tawad. Kailangan ko ng panahon, at tinanggap ko na maaaring hindi na maibalik ang dati naming pagkakaibigan.
Si Daniel, nanatili. Nang bumalik ako sa trabaho sa Maynila, nag-uusap kami sa mga gabing pareho kaming libre. Nang umuwi siya para dalawin ang pamilya niya, nakilala niya si Mama nang walang maleta o abalang itinerary sa pagitan nila. Unti-unti, nagkaroon kami ng buhay na sabik kong balikan araw-araw.
Isang taon matapos ang biyahe sa Ireland, nagpakasal kami ni Daniel sa isang maliit na seremonyang sibil sa Maynila. Naroon si Mama, nakaupo sa unahan at hawak ang panyong dinala niya sa Ireland. Hindi ko hiniling na bawiin ng araw na iyon ang sakit na pinagdaanan ko. Masaya ako dahil malaya kong pinili ang taong kaharap ko, at ganoon din siya.
Nang ilagay ni Daniel ang singsing sa daliri ko, naalala ko ang gabing kinuha ni Marco ang una kong singsing para ibigay na premyo. Matagal kong inisip na doon natapos ang lahat ng pinlano ko. Ang totoo, may natira pa palang mga pangarap na akin: ang makasama si Mama sa Ireland, ang magkaroon ng tahanang payapa, at ang ikasal nang walang takot na maging paksa na naman ako ng isang pustahan.
