AKALA NI DALIA, SISIRAIN NG ALITAN NG DALAWANG AMA ANG KASAL—HANGGANG MABUNYAG ANG LIHIM SA LIKOD NG DALAWAMPUNG SILI!
PARTE 1
“Kung mahal mo talaga ang anak ko, bakit Monteverde agad ang apelyido niya? Parang hindi siya naging anak ng mga Dela Vega!”
Natigil ang tawanan sa mesa. Ilang oras pa lamang ang nakalilipas mula nang ikasal sina Dalia at Frankie, ngunit sa gitna ng reception, tila may panibagong gulong nagbabantang sumira sa araw nila.
Si Mang Pilo ang nagsalita. Hawak niya ang basong may malamig na tubig, habang nakatingin sa maliit na karatulang nasa mesa: Mr. and Mrs. Monteverde.
“Tay, apelyido lang po ang nakasulat diyan,” mahinahong sabi ni Dalia. “Hindi naman mawawala ang pagiging anak ninyo dahil nag-asawa ako.”
“Madali mong sabihin ’yan.” Ibinalik ni Mang Pilo ang baso sa mesa. “Kanina sa simbahan, halos hindi ko narinig ang pangalan ng pamilya natin. Ngayon naman, sa lahat ng litrato, Monteverde na kayo.”
Napatingin si Frankie sa asawa. Kilala niya si Mang Pilo na palabiro, pero alam din niyang may mga biro itong nagtatago ng matagal nang sama ng loob.
“Tay Pilo, kung gusto ninyo, ipapalagay namin sa album ang buong pangalan ni Dalia,” sabi niya. “Dalia Dela Vega Monteverde. Hindi namin buburahin ang pinanggalingan niya.”
“Hindi ko sinabing burahin ninyo,” sagot ni Mang Pilo. “Ang gusto kong malaman, kaya mo ba siyang igalang kahit anak siya ng taong nakasamaan ng loob ng tatay mo?”
Sa kabilang upuan, dahan-dahang ibinaba ni Don Francisco Monteverde ang hawak niyang tinidor.
Dalawampung taon nang may lamat ang pagkakaibigan nina Francisco at Pilo. Noon, magkasama silang nagsimula sa maliit na negosyo. Nang malugi iyon, nauwi sa sisihan ang bawat pag-uusap. Lumipas ang mga taon, lumaki ang kompanya ni Francisco, at naiwan kay Pilo ang pakiramdam na pinabayaan siya ng dati niyang kaibigan. Kahit naging magkasintahan sina Frankie at Dalia, bihira silang maupo sa iisang mesa.
“Pilo,” sabi ni Francisco, “kasal na ang mga bata. Maaari bang mamaya na ’to?”
“Ngayon mo gustong umiwas?” Napatawa si Mang Pilo, ngunit walang saya sa tinig niya. “Noong kailangan kitang kausapin, ganyan din ang sinabi mo.”
“Tay, pakiusap,” bulong ni Dalia. Nasa gilid pa rin ng buhok niya ang ilang pin na humawak sa belo kanina. Pagod na siya, pero mas nangingibabaw ang takot na mauwi na naman sa away ang dalawang lalaking mahal niya.
“Kung may sasabihin ka sa akin, sabihin mo nang diretso,” sagot ni Francisco.
Bago pa makapagsalita si Mang Pilo, lumapit ang isang tiyahin ni Frankie. May hawak siyang telepono at halatang narinig ang usapan.
“Frankie, dapat alam mo rin,” sabi nito. “Kanina, sinabi ni Pilo sa ilang bisita na baka hindi tumagal ang kasal ninyo dahil sa nangyari sa dalawang pamilya.”
Napatayo si Dalia. “Tay, sinabi n’yo po talaga ’yon?”
Hindi sumagot si Mang Pilo. Tumingin siya sa anak, saka kay Francisco. Sa kabilang dulo ng mesa, nagsimula nang magbulungan ang mga kamag-anak.
Lumapit si Frankie sa tabi ni Dalia. “Tay Pilo, kung may galit kayo sa amin, dito ninyo sabihin. Huwag sa likod ni Dalia.”
“Sa likod niya?” ulit ni Mang Pilo, tila nasaktan. “Bago mo ako husgahan, tanungin mo muna ang sarili mong ama kung ano ang ginawa niya para makarating kayo sa altar.”
Napalingon si Frankie kay Francisco. Nanatiling tahimik ang matanda.
At nang kunin ni Mang Pilo ang teleponong nakapatong sa tabi ng plato niya, namutla si Dalia. Hindi niya alam kung bakit may video roon ng pagkikita ng dalawang ama noong nakaraang gabi.
ITUTULOY SA PARTE 2…
PARTE 2
“Hindi mo kailangang ipakita ’yan dito,” sabi ni Francisco.
Ngunit huli na. Nakita na ni Frankie ang unang kuha sa screen: ang ama niya, nakaupo sa isang maliit na kainan, kaharap si Mang Pilo. Sa gitna nila ay isang platong puno ng sariwang sili.
“Anong nangyari kagabi?” tanong ni Dalia.
Tumingin si Mang Pilo sa mga bisitang nakamasid. “Walang kailangang panoorin. Mag-uusap kami ni Francisco sa labas.”
“Ngayon pa kayo maglilihim?” Naputol ang boses ni Dalia. “Tay, kanina akala ko galit na galit ka pa rin. Tapos malalaman kong nagkita pala kayo nang hindi namin alam?”
Si Aling Mercy, ina ni Dalia, ang unang tumayo. “Pilo, anak mo ang nagtatanong.”
Napabuntong-hininga si Mang Pilo. Hindi niya inaasahang makikita ng iba ang video. Ipinadala iyon sa kaniya ng may-ari ng kainan dahil natatawa ito sa kakaibang hamon ng dalawang matanda. Balak sana niyang ipakita iyon kina Dalia at Frankie kapag nakauwi na ang lahat.
“Bago ang kasal,” paliwanag niya, “tumawag si Francisco. Gusto raw niyang magkita kami.”
“Matagal ko na siyang gustong makausap,” dagdag ni Francisco. “Pero sa tuwing magkakaharap kami, nag-aaway lang kami.”
“May dahilan naman ako,” mabilis na tugon ni Mang Pilo.
Noong nalugi ang negosyo nila, si Mang Pilo ang humarap sa mga tauhang naghihintay ng sahod. Si Francisco ang naghanap ng bagong puhunan sa Maynila. Nang hindi siya makauwi sa araw na ipinangako niya, akala ni Pilo ay tuluyan na siyang iniwan. Nakakuha rin ng pera si Francisco pagkaraan ng ilang linggo, ngunit noon ay tumanggi na si Pilo sa anumang tulong mula sa kaniya.
Mula noon, sa bawat pagkikita, nauuna ang kanilang yabang kaysa paliwanag.
“Kung ganoon, bakit ngayon lang kayo nag-usap?” tanong ni Frankie.
“Kasi ikakasal na kayo,” sagot ni Francisco. “Ayokong makita ng anak ko na kailangan niyang pumili sa pagitan ng asawa niya at ng pamilya niya.”
Tumikhim si Mang Pilo. “At sinabi ko sa kaniya: kung seryoso siyang ayusin ang samahan namin, patunayan niya.”
Ipinakita niya ang video. Umangat ang ilang kilay sa mesa nang makita si Francisco na tumitig sa platong may dalawampung pirasong sili.
“Bente?” gulat na tanong ni Dalia.
“Alam niyang mahina ako sa maanghang,” sabi ni Francisco. “Kaya nga iyon ang pinili ng tatay mo.”
Sa video, dinampot ni Francisco ang isang sili. Nang makagat niya iyon, agad siyang napapikit. Humingi siya ng tubig, ngunit hinila ni Mang Pilo ang baso palayo habang humahalakhak. Si Francisco naman, kahit namumula na ang mukha, ay kumuha pa ng isa.
“Tumigil kayo diyan,” sabi ni Aling Mercy sa video. “Hindi ito paligsahan ng kabataan.”
Nang abutin ni Francisco ang ikatlong sili, si Mang Pilo na mismo ang pumigil sa kaniya.
“Sandali,” sabi niya sa kuha. “Hindi kita pinapunta rito para magkasakit.”
Huminto ang video. Sa reception, wala nang tumatawa.
“Hindi mo talaga kinailangang ubusin?” tanong ni Frankie.
“Hindi,” sagot ni Mang Pilo. “Ako ang umatras. Nakita kong handa siyang magtiis para lang makausap ako nang maayos.”
“Pagkatapos,” sabi ni Francisco, “nag-usap kami tungkol sa negosyo. Tungkol sa mga taong hindi namin nabayaran agad. Tungkol sa mga taon na hinayaan naming lumipas.”
Tumingin si Dalia sa kaniyang ama. “Nagkaayos na po kayo?”
Hindi agad sumagot si Mang Pilo. Bago pa niya maibuka ang bibig, muling nagsalita ang tiyahin ni Frankie.
“Kung nagkaayos na kayo, bakit sinabi ni Pilo sa mga bisita na baka hindi tumagal ang kasal?”
Tumigas ang mukha ni Mang Pilo. “Hindi iyan ang buong sinabi ko.”
“Marami ang nakarinig,” giit ng tiyahin. “Pati ang kapatid ni Mercy.”
“Kausap ko si Mercy noong sinabi ko iyon,” sagot ni Mang Pilo. “Sinabi kong kung ipapasa namin ni Francisco ang galit namin sa mga anak namin, baka hindi tumagal ang kasal nila. Kaya kailangan naming tumigil.”
Napatakip ng bibig si Dalia. Buong maghapon niyang inisip na kailangan niyang paglapitin ang dalawang ama. Hindi niya alam na siya pala ang dahilan kung bakit nagsimula na silang mag-usap.
“Bakit hindi n’yo sinabi sa amin?” tanong niya.
“Gusto sana naming magulat kayo,” sagot ni Francisco. “Pumili kami ng maling oras para magbiro.”
“Lalo ka na,” singit ni Mang Pilo, sabay tingin sa kaibigan. “Tinawag mo pa akong ‘bro’ sa harap nila na para bang wala tayong inaway kailanman.”
Bahagyang natawa si Francisco. Ngunit natigil siya nang mapansing nakatitig pa rin sa kaniya si Frankie.
“Dad,” sabi ng anak niya, “totoo bang iyan na ang lahat? O may iba pa kayong pinag-usapan na ayaw ninyong sabihin kay Dalia?”
Nawala ang ngiti ni Francisco. Dahan-dahan siyang tumingin kay Mang Pilo, na para bang pareho nilang alam ang sagot.
ITUTULOY SA PARTE 3…
PARTE 3
“May isa pa kaming pinag-usapan,” amin ni Francisco.
Muling tumahimik ang mesa. Sa malayo, patuloy ang tugtog ng banda para sa ibang bisitang hindi pa alam ang nangyayari. Si Dalia, na kanina pa pinipigilang umiyak, ay lumapit sa tabi ni Frankie.
“Ano po iyon?” tanong niya.
“Ang araw ng kasal ninyo,” sagot ni Francisco. “Sinabi sa akin ni Pilo na kung may mangyari man sa pagitan nating dalawa, huwag kong hahayaan na kayo ang sumalo.”
“Ganoon din ang sinabi ko sa kaniya,” dagdag ni Mang Pilo. “Kung may sasabihin akong masakit dahil sa galit ko kay Francisco, huwag niyang hayaang isipin ni Frankie na galit ako sa kaniya. Anak na rin ang turing ko sa batang ’yan.”
Napalingon si Frankie sa biyenan. Mula nang makilala niya si Dalia, palagi siyang magalang kay Mang Pilo, ngunit ramdam niyang may distansiya sa pagitan nila. Hindi niya inakalang tinanggap na pala siya ng matanda nang higit sa ipinapakita nito.
“Bakit parang lagi n’yo akong sinusubok?” tanong niya.
“Kasi natatakot ako,” tapat na sagot ni Mang Pilo. “Minsan na akong nawalan ng kaibigang pinagkatiwalaan ko. Nang nalaman kong anak niya ang lalaking mahal ng anak ko, naisip ko agad ang pinakamasamang puwedeng mangyari. Mali iyon. Hindi ko dapat inilagay sa balikat mo ang ginawa namin noon.”
Umupo si Francisco. Tila ngayon lamang bumigat sa kaniya ang lahat ng taong hindi niya naipaliwanag ang panig niya.
“Hindi rin ako naging mabuting kaibigan kay Pilo,” sabi niya. “Noong kailangan niya akong makita, puro pangako ang naibigay ko. Akala ko sapat nang makahanap ako ng pera para maisalba ang negosyo. Hindi ko naisip na siya ang araw-araw na humaharap sa mga taong nagtatanong kung may trabaho pa sila kinabukasan.”
“Kaya ako nagalit,” sabi ni Mang Pilo. “Hindi lang dahil nalugi tayo. Pakiramdam ko, iniwan mo akong mag-isa para sabihin sa mga tauhan na wala kaming pambayad.”
“Tama ka.” Tumango si Francisco. “Kahapon ko lang nasabi iyan sa kaniya nang hindi ako nagdadahilan.”
Lumapit si Aling Mercy at hinawakan ang balikat ng asawa. “At kahapon mo rin lang yata siya pinakinggan nang hindi mo sinisingitan.”
“Grabe ka naman,” reklamo ni Mang Pilo.
“Alam mong totoo.” Ngumiti si Mercy, bagaman namumula na rin ang mga mata niya.
Napatawa ang ilang nakapaligid. Unti-unting humupa ang bigat sa mesa, pero hindi pa lubos na maalis ni Dalia ang sakit na naramdaman niya kanina.
“Tay,” sabi niya, “kapag nagbibiro kayo tungkol sa apelyido ko, naiintindihan kong nalulungkot kayo. Pero natakot ako kanina. Akala ko kahit sa araw ng kasal namin, kailangan ko pa ring mamili kung kanino ako kakampi.”
Nabura ang ngiti ni Mang Pilo. “Pasensiya ka na, anak.”
“Hindi ako titigil maging Dela Vega,” patuloy niya. “Anak ninyo pa rin ako. At asawa na rin ako ni Frankie. Sana puwede kong mahalin ang dalawang pamilya nang hindi ko kailangang ipagtanggol ang isa laban sa isa.”
“Puwede,” sagot ni Mang Pilo. Tumayo siya at lumapit kay Dalia. “Dapat noon ko pa sinabi. Ang pamilya, hindi nababawasan kapag may nadadagdag na nagmamahal sa ’yo.”
Niyakap niya ang anak. Doon tuluyang napaiyak si Dalia. Mula umaga, pilit niyang iningatang manatiling maayos ang belo, ang make-up, ang bawat litrato. Ngayon, sa yakap ng ama, hinayaan niyang makita ng lahat ang pagod at saya niya.
Lumapit si Frankie at marahang hinawakan ang balikat ni Mang Pilo.
“Tay Pilo,” sabi niya, “hindi ko ipapangakong hindi kami magkakaroon ni Dalia ng pagtatalo. Pero ipinapangako kong kapag may problema kami, kakausapin ko siya. Hindi ko siya iiwan na siya lang ang haharap.”
“Mas gusto kong marinig ’yan kaysa pangakong puro matatamis na salita,” sagot ni Mang Pilo.
“Pilo,” tawag ni Francisco mula sa mesa, “puwede na ba kitang tawaging bro?”
Lumingon ang matanda. “Depende. Ilang sili pa ang kaya mong kainin?”
“Isa na lang siguro. Kung may gatas.”
“Mahina ka pa rin talaga.”
“Basta ikaw ang sasagot kapag dinala ako sa ospital.”
Sa pagkakataong iyon, sabay na silang tumawa. Naglapit sila at nagyakap nang mabilis, medyo alanganin, gaya ng dalawang lalaking hindi sanay magpakita ng lambing sa harap ng iba. Ngunit sapat iyon para mapaluha si Frankie.
“Mabuti naman,” sabi niya. “Akala ko kailangan ko pang mag-book ng hiwalay na mesa para sa inyo tuwing Pasko.”
“Hindi na,” sagot ni Mang Pilo. “Pero huwag mo akong itatabi sa kaniya kapag may mangga at bagoong. Inaangkin niya lahat.”
“Dalawampung taon na ang nakaraan, pero iyan pa rin ang reklamo mo?” tanong ni Francisco.
Naputol ang tawanan nang lumapit ang tiyahing nagbanggit ng sinabi ni Mang Pilo. Hawak pa rin niya ang telepono, pero nakababa na ito sa tagiliran niya.
“Pilo,” sabi niya, “pasensiya na. Hindi ko narinig ang buong usapan ninyo ni Mercy. Akala ko sinasabi mong hindi tatagal ang mga bata.”
“Mas maganda sana kung tinanong mo muna ako,” sagot ni Mang Pilo.
“Oo. Mali ako.”
Hindi na pinahaba ni Mang Pilo ang usapan. Tumango siya, saka bumalik sa tabi ng asawa. Mas mahalaga sa kaniya ang makita ang ngiti ni Dalia kaysa balikan pa ang tsismis.
Maya-maya, tinawag ng host ang bagong kasal para sa huling sayaw. Nagkatinginan sina Frankie at Dalia.
“Handa ka na?” tanong ni Frankie.
“Kung hindi mo ako aapakan.”
“May itinuro sa akin si Tay Pilo na step.”
Agad napalingon si Dalia sa ama. “Tay, ano na naman ang itinuro ninyo?”
“Maayos na sayaw lang!” sagot ni Mang Pilo, bagaman halatang natutuwa sa pagkabahala ng anak.
Sa gitna ng sahig, hinawakan ni Frankie ang kamay ni Dalia. Nagsimula silang umindayog sa mabagal na tugtog. Sa una, maingat ang bawat hakbang ni Frankie. Pagkatapos, sinubukan niyang paikutin ang asawa gaya ng itinuro ni Mang Pilo. Bahagya siyang sumabit sa laylayan ng sarili niyang pantalon at muntik nang mawalan ng balanse.
Napahagikgik si Dalia. “Iyan ang hidden talent mo?”
“Hindi pa. Mamaya ko ipapakita ang totoong sayaw.”
“Frankie!”
“Joke lang. Mukhang mas kailangan ko munang magpraktis.”
Sa mesa, malakas na pumalakpak si Mang Pilo. “’Yan ang itinuro ko! ’Yung halos matumba!”
“Huwag ka nang magturo sa mga anak natin,” sabi ni Mercy.
Nang matapos ang kanta, nagpasalamat sina Dalia at Frankie sa mga bisita. Isa-isa nilang niyakap ang pamilya. Mahigpit ang yakap ni Francisco sa anak; kay Dalia, maingat niyang sinabi, “Salamat sa pagtitiis mo sa aming dalawang matigas ang ulo.”
“Basta huwag na po kayong mag-aaway sa susunod na handaan,” sagot niya.
“Susubukan namin,” sabi ni Francisco.
“Hindi,” singit ni Mang Pilo. “Hindi kami mag-aaway. Maliban na lang kung uubusin niya ang mangga.”
Sa labas ng reception hall, naghihintay na ang sasakyan. Sariwa ang hangin matapos ang maikling ulan. Bago sumakay, lumingon si Dalia sa dalawang ama. Magkatabi silang nakatayo, nagtatalo kung sino ang unang naghamon tungkol sa sili. Ngunit sa pagkakataong iyon, wala nang galit sa kanilang mga tinig.
“Mag-ingat kayo sa daan!” sigaw ni Mercy.
“Dahan-dahan lang magmaneho, Frankie,” dagdag ni Mang Pilo. “Makakarating din kayo sa pupuntahan ninyo.”
“Opo, Tay Pilo.”
Pagkasara ng pinto, sumandal si Dalia sa upuan. “Ang haba ng araw.”
“Masaya ka ba?” tanong ni Frankie.
Tumingin siya sa bintana. Nakita niyang kumakaway pa rin ang pamilya nila sa may pasukan.
“Oo,” sagot niya. “Ngayon, masaya na talaga.”
Hinawakan ni Frankie ang kamay niya. “Tuloy na ang honeymoon natin, darling?”
“Tuloy. Pero ikaw ang magdadala ng mga bag.”
“Akin ka na ngayong gabi,” biro niya, “at sa lahat ng araw na pipiliin mo akong kasama.”
“Ang corny mo.”
“Alam ko.”
Ngumiti si Dalia at ipinatong ang ulo sa balikat ng asawa. Habang papalayo ang sasakyan, naisip niyang hindi nabura ng isang kasal ang lumang sugat ng kanilang mga ama. Nagsimula lamang itong maghilom nang pareho silang umamin, nakinig, at humingi ng tawad.
At iyon ang regalong gusto niyang dalhin mula sa araw na iyon: isang pamilyang marunong nang bumalik sa isa’t isa.
