Iniwan Ako ng Nobyo Ko sa Sinehan; Kinagabihan, Natuklasan Kong Ibinigay Niya sa Matalik Kong Kaibigan ang Anim na Buwan Kong Pinaghirapan
PARTE 1
“Pumasok na sila sa sinehan. Sabi ng kasama mo, humanap ka na lang daw ng paraan para makapasok.”
Iyon ang sinabi sa akin ng usher habang hawak ko ang tatlong tub ng popcorn.
Limang minuto bago magsimula ang pelikula, binalikan ko lang sa baggage counter ang naiwan kong scarf. Pagbalik ko, wala na sa may entrance ang nobyo kong si Marco at ang matalik kong kaibigang si Camille.
Nasa cellphone ni Marco ang tatlong ticket. Dalawang beses akong tumawag. Hindi niya sinagot.
Matagal akong nakatayo roon. Pagkatapos, iniwan ko ang popcorn sa isang bakanteng mesa at bumili ng ticket para sa ibang pelikula. Isa lang.
Hindi na bago sa akin ang maiwan kapag kaming tatlo ang magkakasama. Minsan, umorder si Marco ng pagkaing may mani kahit alam niyang allergic ako. Sa isang company trip, magkatabi sila ni Camille sa bus; ako ang nag-iisang naiwan sa ibang van.
Sa tuwing nagsasabi ako ng sama ng loob, iisa ang sagot niya: “Kaibigan mo naman si Camille. Bakit ka nagseselos?”
Pagkatapos ng pelikula ko, may mensahe si Marco.
Nasaan ka? Iniisip ni Camille na may nagawa siyang mali sa ’yo.
Sumunod agad ang isa pa.
Nasa bag mo ang susi ng kotse. Hintayin mo kami. Babalik pa kami sa opisina.
Noong umaga, siya mismo ang naglagay ng susi sa bag ko dahil naiistorbo raw siya kapag nasa bulsa. Ganoon din napunta sa akin ang charger niya, gamot sa sikmura, at kung anu-ano pang gamit. Para bang kapag kasama nila ako, puwede na nilang kalimutan ang lahat.
Iniwan ko ang susi sa customer service desk at nag-text.
Nasa counter sa ground floor ang susi. Uuwi na ako.
Tumawag siya nang tatlong beses. Hindi ko sinagot.
Sa halip na bumalik sa condo niya sa Mandaluyong, umuwi ako sa bahay ng mga magulang ko sa Marikina. Nagulat si Mama nang pagbuksan ako. Si Papa naman, na nagluluto ng pansit para sa kanilang dalawa, nagdagdag ng itlog at kumuha ng isa pang plato.
Halos dalawang taon na akong madalas matulog sa condo ni Marco. Mahina ang sikmura niya at ayaw niya ng takeout, kaya nasanay akong magluto bago dumaan sa opisina. Nang mapabilang si Camille sa proyekto nila, mula dalawa ay naging tatlo ang baon ko.
Habang kumakain kami, umilaw ang cellphone ko.
Bakit ka biglang umalis? Nagtatanong si Camille kung galit ka sa kanya.
Makalipas ang ilang minuto:
May blue hard drive sa mesa ko. Dalhin mo rito kung gising ka pa.
Napatawa ako, pero walang nakakatawa. Ni hindi niya naisip na nasaktan niya ako. Ang unang naalala niya ay ang hard drive.
Nasa bahay ako nina Mama. Ikaw na ang kumuha.
Bakit ka na naman umuwi diyan? sagot niya.
Matagal kong tinitigan ang salitang na naman. Bahay ko rin ito. Pero sa paningin niya, pinupuntahan ko lang ito tuwing may tampuhan kami.
“Ma, Pa,” sabi ko, “gusto kong mag-apply sa ibang posisyon sa kumpanya.”
Sa loob ng apat na taon, ako ang nag-aasikaso ng tenants at araw-araw na operasyon ng mga commercial space namin. Anim na buwan na rin akong nag-aaral gumawa ng event concepts tuwing gabi. May proposal na akong balak isumite sa susunod na linggo.
“Pinag-isipan mo na?” tanong ni Mama.
“Opo.”
“E di subukan mo,” sabi ni Papa. “Kumain ka muna bago lumamig.”
Kinabukasan, sinalubong ako ni Camille sa elevator ng opisina.
“Akala talaga namin pumasok ka na sa sinehan,” sabi niya, sabay hawak sa braso ko.
“Nasa cellphone ni Marco ang ticket ko.”
Saglit siyang natahimik. “Ay, oo nga pala.”
Pagdating ng tanghali, niyaya niya akong kumain. Kasama niya si Marco. Habang naghihintay sa restaurant, itinuro ni Camille ang photography exhibit sa kabilang kalsada.
“Marco, punta tayo sa Sabado. May magagamit akong references para sa project.”
“Sige,” agad niyang sagot.
Noong nakaraang buwan, niyaya ko siya sa parehong exhibit. May libreng preview tickets pa ako noon. Sinabi niyang ayaw niyang sayangin ang weekend sa mga litrato.
“Akala ko ayaw mo sa exhibit,” sabi ko.
“Para ito sa trabaho,” sagot niya. “Huwag mo namang gawing isyu lahat.”
Ngumiti si Camille. “Kung ayaw ni Ana, huwag na lang tayo.”
“Camille, wala kang kasalanan,” sabi ni Marco. Pagkatapos ay tumingin siya sa akin. “Ikaw ang laging naghahanap ng problema.”
Hindi ako nakaimik. Sa ilalim ng mesa, mahigpit kong hinawakan ang bag na may laman ng proposal ko.
Pagbalik namin sa opisina, may email ang buong team tungkol sa presentation sa Lunes. Naka-attach ang unang pahina ng event concept na ihaharap ni Camille.
Nandoon ang pamagat na ako ang nakaisip.
At sa ilalim nito, ang pangalan niya.
Hindi ko pa alam kung paano napunta sa kanya ang file. Ngunit nang buksan ko ang attachment, nakita ko pati ang maling spelling na sinadya kong iwan sa sarili kong draft.
PARTE 2
Camille Reyes — Lead Concept Developer.
Ilang beses kong binasa ang linyang iyon. Ang file na nakalakip sa email ay may anim na pahina lamang, pero sapat na para makilala ko ang sarili kong gawa: ang weekend market para sa lumang shopping center, ang puwesto para sa maliliit na tindahan sa paligid, at ang serye ng kuwento tungkol sa mga pamilyang matagal nang nagnenegosyo roon.
Pati ang “Sampalok Street” na maling nailagay ko sa halip na “Sampaguita Street” ay kasama.
Hindi pa tapos ang proposal ko. Kaya ko nilagyan ng mali ang draft, para maalala kong i-double-check ang lokasyon bago ito isumite. Nakatago iyon sa personal kong laptop at sa isang USB na ginagamit ko kapag nag-aaral ako sa condo ni Marco.
“Camille,” tawag ko nang maabutan ko siya sa pantry, “saan mo nakuha ang concept?”
Napalingon siya. “Bakit?”
“Ako ang gumawa niyan.”
Nawala ang ngiti niya, ngunit sandali lang. “Ana, pinag-uusapan natin ang lumang mall araw-araw. Normal lang na magkapareho tayo ng idea.”
“Pati maling pangalan ng kalye?”
Ibinalik niya ang takip ng tumbler. “Kung may reklamo ka, sabihin mo kay Marco. Siya ang project lead.”
Pagdating ko sa mesa ni Marco, nakabukas sa monitor niya ang mga plano para sa renovation. Sinabi ko ang tungkol sa attachment at sa draft ko.
“Tiningnan ko ang concept ni Camille,” sagot niya. “Maganda iyon.”
“Draft ko iyon.”
Napabuntong-hininga siya. “Pareho kayong may access sa project details. Huwag mo siyang akusahan nang walang ebidensya.”
“Alam mo bang anim na buwan ko nang ginagawa iyon?”
“Alam kong interesado ka sa events. Hindi ko alam na gusto mong angkinin ang buong project.”
Parang may malamig na tubig na ibinuhos sa akin. Hindi ko kailanman hiniling ang buong project. Gusto ko lang mabigyan ng pagkakataong mag-apply sa events team gamit ang sarili kong gawa.
Bumalik ako sa workstation ko at sinuri ang mga naipon kong file. May dated drafts ako mula Marso. May notes mula sa pakikipag-usap ko sa mga tindero at tenant. May email din sa sarili ko noong Hunyo na may nakalakip na unang version.
Bago ako gumawa ng anumang reklamo, kinausap ko ang supervisor kong si Ms. Liza. Siya ang nakakita sa akin noong mga gabing nag-o-overtime ako sa site.
“May record ka ba ng mga interview?” tanong niya.
“Opo. Pero may ilan akong notes na tungkol sa tenants. Ayokong basta ipasa kung hindi kailangan.”
“Tama. Dalhin mo muna ang sarili mong drafts. Hihilingin natin sa HR na ayusin ang pagtingin sa mga dokumento.”
Sa unang pagkakataon mula nang makita ko ang email, nakahinga ako nang maayos.
Kinagabihan, dumaan ako sa condo ni Marco para kunin ang natitira kong damit at USB. Nadatnan ko siyang nasa kusina, kumakain ng adobong iniwan ko sa ref noong Biyernes.
“Hindi ka pa rin ba tapos diyan?” tanong niya.
“Kukunin ko lang ang gamit ko.”
“Sinabi sa akin ni Camille na pinahiya mo siya.”
“Tinanong ko kung saan niya nakuha ang file.”
“Kasi pakiramdam mo iniwan ka namin sa sinehan, pati trabaho dinadamay mo na.”
Tumingin ako sa kanya. “Iyan talaga ang tingin mo?”
Hindi siya sumagot. Inilapag niya ang kutsara at sinundan ako sa study area. Naroon ang USB ko sa maliit na lalagyan sa tabi ng monitor, kung saan ko iyon huling iniwan.
Noong isasara ko na ang bag, may nakita akong lumang chat notification na lumitaw sa laptop niyang bukas. Mula kay Camille. Hindi ko ginalaw ang computer, pero malinaw ang ilang salita sa preview:
Salamat sa pag-send ng working file ni Ana. Aayusin ko na lang ang deck.
Nakatayo si Marco sa likod ko. Nakita niyang nabasa ko iyon.
“Marco,” sabi ko, “ikaw ang nagpadala?”
“Akala ko tutulungan niya lang akong tingnan kung puwede sa project.”
“Alam mong hindi ko pa iyon isinusumite.”
“Hindi ko inakalang ilalagay niya ang pangalan niya.”
Gusto kong maniwala. Apat na taon kaming magkasama. Noong bago pa lamang kami, siya ang lalaking sumama sa akin hanggang alas tres ng umaga nang bahain ang site bago ito magbukas. Siya ang sumagot sa kasamahang minamaliit ang operations work: walang proyekto ang tatakbo kung hindi maayos ang nangyayari sa lugar.
Pero nakatayo siya ngayon sa harap ko, matapos ibigay sa iba ang trabahong ginawa ko nang hindi man lang nagtatanong.
“Bakit hindi mo sinabi sa kanya na sa akin galing?” tanong ko.
“Hindi ko pa alam kung paano.”
“Isang linggo na ang presentation?”
Hindi siya makatingin sa akin.
Pag-uwi ko sa Marikina, inayos ko ang mga dokumento. Hindi ko kinopya ang chat mula sa laptop niya. Sa halip, isinulat ko ang oras at ang nakita ko habang sariwa pa sa isip ko. Inihiwalay ko ang notes na may personal na impormasyon ng tenants at inihanda lamang ang mga draft na kailangan para maipakita kung kailan ko ginawa ang concept.
Umagang-umaga, nakipagkita ako kay Ms. Liza at sa HR representative na si Sir Paolo. Ipinakita ko ang draft history, ang email ko sa sarili, at ang notes mula sa mga pagbisita sa site. Ipinaliwanag ko rin na sinabi ni Marco na ipinadala niya ang file kay Camille.
Tahimik na nakinig si Sir Paolo. “Kailangan naming marinig ang panig nilang dalawa. Maaari rin naming tingnan ang mga work account at shared drive, ayon sa patakaran ng kumpanya.”
“Maihahabol pa po ba bago ang presentation?”
“Kung kailangan, ipagpapaliban namin ang bahagi ng presentation na ito.”
Pagsapit ng hapon, kumalat sa opisina na ipinatawag sina Marco at Camille. Paglabas ni Camille sa meeting room, dumiretso siya sa akin.
“Magkaibigan tayo mula college,” sabi niya sa harap ng ilang kasamahan. “Talaga bang ipapahiya mo ako dahil lang may problema kayo ni Marco?”
“Ang pangalan mo ang nasa gawa ko.”
“Pinag-usapan natin ang idea noon. Nakalimutan mo na ba?”
May katotohanan ang sinabi niya. Minsan ko ngang ikinuwento sa kanya ang plano ko habang nagkakape kami, bago pa ako magsimulang magsulat. Kaya lalo akong nasaktan: alam niya kung gaano ko iyon gustong gawin.
Bago ako makasagot, lumabas si Marco. Lumapit siya sa amin, nakita ang mga nakatingin, at sinabi nang sapat ang lakas para marinig ng lahat:
“Ana, tigilan mo na. Ako ang nagbigay kay Camille ng file. Kung may sisisihin ka, ako iyon.”
Natigilan si Camille.
Akala ko iyon na ang buong katotohanan. Ngunit nang buksan ni Sir Paolo ang pinto at tawagin kaming tatlo pabalik sa loob, may hawak siyang printout mula sa email records ng project team.
“Marco,” sabi niya, “may isa pa kaming kailangang linawin tungkol sa mensaheng ipinadala mo kay Camille noong nakaraang Huwebes.”
Tumingin si Marco sa papel. Sa unang pagkakataon, namutla siya.
PARTE 3
Hindi umupo si Marco hanggang sa ulitin ni Sir Paolo ang pakiusap.
Nasa maliit kaming conference room kasama si Ms. Liza, ang head ng events team na si Ms. Trisha, at isang kinatawan ng HR. Nasa gitna ng mesa ang printout ng mga email na ipinadala gamit ang company accounts. Hindi iyon tsismis na kailangang hulaan. Nakalagay ang petsa, oras, at mga tatanggap.
Binasa ni Sir Paolo ang isang linya mula sa mensahe ni Marco kay Camille:
“Gamitin mo muna ang draft ni Ana para may maipakita tayo sa Lunes. Ayusin mo ang pangalan sa deck. Kakausapin ko siya pagkatapos.”
Naramdaman kong humigpit ang kapit ko sa gilid ng upuan.
Sa condo, sinabi ni Marco na akala niya tutulungan lang siya ni Camille na tingnan ang file. Ngayon, malinaw na alam niyang gagamitin nila iyon sa presentation.
“May paliwanag ka ba?” tanong ni Sir Paolo.
Matagal bago sumagot si Marco. “Nag-alala ako na hindi aabot ang team. Kulang pa ang event concept namin. Nakita ko ang draft ni Ana noong gumamit siya ng laptop sa condo.”
“Kaya ipinadala mo nang walang pahintulot?” tanong ni Ms. Liza.
Tumango siya.
“Bakit kailangang palitan ang pangalan?” tanong ko.
Hindi siya sumagot kaagad. Si Camille ang nagsalita.
“Akala ko napag-usapan ninyo na,” mahina niyang sabi. “Sabi niya, tutulungan mo ang team kapag naaprubahan ang concept.”
“Hiningi mo ba sa akin?” tanong ko.
Umiling siya.
“Alam mong ginagawa ko iyon para makapag-apply sa events team.”
“Alam ko,” sagot niya.
Wala nang maidaragdag sa dalawang salitang iyon.
Ipinakita rin ni Sir Paolo ang reply ni Camille noong gabing natanggap niya ang file. Tinanong niya si Marco kung ligtas bang gamitin ang concept nang hindi nakapangalan sa akin. Sumagot si Marco: Ako na ang bahala kay Ana.
Hindi na ako nagtanong kung may namamagitan sa kanila. Hindi ko alam, at hindi iyon ang kailangan kong patunayan. Sapat nang makita kung paano sila nagpasya para sa akin habang wala ako sa usapan.
“Ang iniisip ko noon,” sabi ni Marco, “kapag natuloy ang project, mabibigyan ka naman ng credit sa implementation.”
“Implementation ang trabaho ko ngayon,” sagot ko. “Ang pinaghirapan kong gawin ay ang concept.”
Napayuko siya.
Binigyan kami ng pagkakataong isa-isang magsalita. Ipinakita ko ang unang draft na may petsang Marso, ang email noong Hunyo, at ang mga sumunod na revisions. May larawan ako ng handwritten notes mula sa pakikipag-usap sa mga tindera sa paligid ng mall. Hindi ko kailangang ilabas ang kanilang personal na detalye para maipakita kung kailan nabuo ang mga ideya.
Ipinaliwanag ni Ms. Trisha na hindi pa pinal ang deck na ipinadala ng team. Para sa internal review iyon sa Lunes. Maaari nilang itama ang attribution bago makarating sa kliyente, ngunit kailangan pa ring imbestigahan kung paano ginamit ang file.
Napaluha si Camille. “Ana, sorry. Natakot akong sabihin sa ’yo noong nakita kong buo na ang concept. Matagal na rin akong naghahanap ng pagkakataong manguna sa isang campaign.”
Naaalala ko ang mga gabing magkasama kaming nag-aaral noong college. Kapag kulang ang pera namin, naghahati kami sa isang order ng tapsilog. Siya ang unang taong tinawagan ko nang matanggap ako sa kumpanya. Noong nagbukas ang posisyon sa brand planning, ako pa ang nagpadala sa kanya ng link.
“Puwede mo sanang sabihin na gusto mong magtrabaho rito kasama ako,” sabi ko. “Alam mong papayag ako.”
“Alam ko.”
“Pero gusto mong sa ’yo lang nakapangalan.”
Hindi siya nakasagot.
Hindi agad naglabas ng pasya ang HR. Pinahinto muna ang presentation ng event concept habang tinatapos nila ang review. Hiniling nilang huwag naming ikalat ang laman ng meeting. Pumayag ako. Gusto kong maitama ang nangyari, at nasa kanila na ang mga dokumentong kailangan para gawin iyon.
Pag-alis ko sa silid, sinundan ako ni Marco hanggang elevator.
“Ana, hindi ko ginusto na masaktan ka nang ganito.”
“Pero alam mong masasaktan ako kapag nalaman ko.”
“Iaayos ko.”
Apat na taon na akong sanay marinig iyon. Aayusin niya kapag nalimutan niya akong sunduin. Aayusin niya kapag mali ang inihain niyang pagkain. Aayusin niya kapag ginamit niya ang oras na ipinangako niya sa akin para sa ibang lakad.
Ngayon, kailangan kong magpasya kung hihintayin ko na naman siyang umayos.
“Hindi mo kailangang ayusin ang relasyon natin para maayos ang ginawa mo sa trabaho,” sabi ko. “Sabihin mo lang ang buong totoo sa HR.”
Bumaba akong mag-isa.
Kinagabihan, tinanong ako ni Mama kung gusto kong pag-usapan ang nangyari. Hindi pa ako handa. Umupo lang siya sa tabi ko habang si Papa ay nanonood ng balita sa sala. Matagal din pala akong hindi nauupo roon nang walang hinahabol na tawag tungkol sa hapunan ni Marco o sa gamit niyang kailangang dalhin.
Noong sumunod na araw, kinausap ako ni Ms. Trisha tungkol sa paglipat ko sa events team. Inakala kong dahil sa reklamo ko kaya niya ako ipinatawag.
“Nabasa ko ang proposal mo,” sabi niya. “May ilang bahagi pang kailangang ayusin sa budget at permits. Pero napag-isipan mo ang galaw ng mga tao sa site at ang epekto sa mga tindahang naroon. Iyon ang madalas mawala sa magagandang presentation.”
“Operations po kasi ang trabaho ko.”
“Oo. Kaya nakikita mo ang mga bagay na hindi namin nakikita.”
May bakanteng junior role sa team niya. Dadaan pa rin ako sa karaniwang application at interview, at kailangan ko pa ring tapusin ang updated proposal. Binigyan niya ako ng petsa kung kailan ko ito maaaring isumite sa sarili kong pangalan.
Pagkalipas ng isang linggo, natapos ang internal review. Nagpadala ang HR ng nakasulat na pagwawasto sa project team: akin ang orihinal na event concept; ang deck ni Camille ay gumamit nito nang walang pahintulot at may maling attribution. Inalis muna siya sa bahaging iyon ng proyekto habang tinutugunan ang paglabag. Si Marco naman ay hindi na namuno sa review ng event concept at sumailalim sa hiwalay na disciplinary process dahil siya ang nagbahagi ng file at nagbigay ng maling paliwanag.
Hindi ko alam ang lahat ng detalyeng napag-usapan nila sa HR. Ang mahalaga sa akin, hindi na ipinakilala sa iba bilang gawa ni Camille ang ginawa ko.
Noong araw ng interview ko, halos hindi ako nakatulog. Mas madali palang iharap ang isang proposal kapag wala kang ibang kailangang ipagtanggol kundi ang laman nito. Tinanong nila ako tungkol sa ulan tuwing habagat, sa daloy ng tao kapag may weekend market, at sa maaaring reklamo ng tenants. May mga sagot akong sigurado; may mga bahaging inamin kong kailangan ko pang pag-aralan.
Paglabas ko, nakita ko si Marco sa kabilang dulo ng hallway. Hindi siya lumapit. Nag-text na lang siya makalipas ang ilang oras.
Nagsabi na ako ng totoo. Alam kong huli na. Pasensya na.
Binasa ko iyon bago sumakay ng jeep pauwi. Hindi ako sumagot agad. Hindi ko rin kailangang sagutin para mapatunayan sa sarili kong galit ako, o para ipakitang pinatawad ko na siya.
Makalipas ang ilang araw, nagkita kami sa isang café malapit sa opisina. Sinabi ko sa kanya na hindi na ako babalik sa condo. Dala niya ang ilan ko pang gamit sa isang maliit na kahon.
“Naalala mo noong unang project natin?” tanong niya. “Noong binaha ang site?”
“Oo.”
“Mas mabuti akong tao noon.”
“Siguro,” sabi ko. “Mabuti ka rin sa akin noon.”
Iyon ang pinakamahirap tanggapin. Hindi ko kailangang burahin ang magagandang ginawa niya para kilalanin ang ginawa niya ngayon. At hindi rin sapat ang magagandang alaala para ipagpatuloy ko ang isang relasyong hindi na niya iniingatan.
Naghiwalay kami sa labas ng café. Umuwi siyang mag-isa; sumakay akong pauwi dala ang kahon.
Si Camille naman ay nagpadala ng mahabang mensahe. Humingi siya ng tawad at sinabing nauunawaan niya kung ayaw ko na siyang kausapin. Totoong ayaw ko pa. Hindi ko alam kung darating ang panahong makakapagkuwentuhan kaming muli. Sa ngayon, kailangan kong hayaan ang sarili kong malungkot sa pagkawala ng kaibigang pinagkatiwalaan ko.
Isang Biyernes, tumawag si Ms. Trisha. Natanggap ako sa events team.
Pagkababa ng tawag, si Mama at Papa ang una kong sinabihan. Nag-order si Papa ng pancit kahit tatlo lang kami. Sabi niya, pang-celebrate raw iyon at maaari namang kainin ang tira kinabukasan.
Habang naghahain si Mama, nakita ko sa mesa ang scarf na naiwan ko noon sa sinehan. Nailabas ko pala iyon mula sa bag at naiwan sa bahay noong gabing umuwi ako.
“Gagamitin mo pa ba iyan?” tanong niya.
“Oo,” sabi ko.
Noong gabing bumili ako ng ticket para sa sarili ko, hindi ko alam kung saan ako pupunta pagkatapos ng pelikula. Gusto ko lang makaupo sa isang lugar nang hindi naghihintay na maalala ako ng iba.
Ngayon, may trabaho pa rin akong pag-aaralan, mga taong nami-miss ko, at mga araw na masakit pa rin ang nangyari. Ngunit pagpasok ko sa bagong opisina sa Lunes, dala ko ang proposal na may pangalan ko sa unang pahina. Sa pagkakataong iyon, ako mismo ang magpapakilala sa gumawa nito.
