Nagkunwari Akong Walang Malay; Narinig Kong Tinanong ng Asawa Ko Kung Kailan Aalisin ang Oxygen—Pagkatapos, Nabunyag ang Inubos Niyang Ipon ni Bea
PARTE 1
“Kailan ninyo matatanggal ang panghinga niya?” tanong ng asawa ko sa doktor, habang akala niya’y wala akong naririnig.
Tatlong gabi na akong nakahiga sa isang ospital sa Quezon City. May maliliit na tubong nagbibigay ng oxygen sa ilong ko at benda sa noo. Nakapikit ako, ngunit gising na gising ang isip ko.
“Kung hindi siya magkamalay,” dugtong ni Marco, “hanggang kailan ito magpapatuloy?”
Nanlamig ang mga daliri ko sa ilalim ng kumot.
Pitong taon kaming kasal ni Marco. May lima kaming taong gulang na anak na babae, si Bea. Bago ang aksidente, hindi ko masasabing masaya kami araw-araw. Pero hindi ko rin inakalang darating ang gabing matatakot akong malaman kung ano ang iniisip niya habang nakatayo siya sa tabi ng kama ko.
Ako si Elena, trenta y kuwatro, accountant sa isang kompanya ng construction supplies. Si Marco naman ay sales manager ng mga piyesa ng sasakyan. Madalas siyang bumiyahe para sa trabaho. Kapag umuuwi, pagod daw siyang makipag-usap.
Noong una, inintindi ko. Pagkatapos, nasanay na lang akong ako ang nagkukuwento tungkol sa araw ni Bea habang nakatingin siya sa telepono.
Dalawang buwan bago ang aksidente, may lumitaw na mensahe sa screen ng cellphone niya.
Nakauwi ka na? Huwag kang magkape ngayong gabi. Sasakit na naman ang tiyan mo.
Galing iyon kay Lara, ang pinuno ng sales team nila.
Hindi ko binuksan ang cellphone. Hinintay ko siyang lumabas ng banyo at diretsahang nagtanong.
“Alam ni Lara kung kailan sumasakit ang tiyan mo?”
“Magkasama kami sa trabaho araw-araw,” sagot niya. “Masama bang magpaalala ang katrabaho?”
Pagkaraan ng ilang linggo, pinalitan niya ang password ng cellphone. Hindi na rin niya ito iniiwang nakaharap sa mesa. Bawat isa sa mga iyon, may paliwanag siya. Bawat paliwanag, maaari kong paniwalaan. Pero kapag pinagsama-sama ko, hindi ako mapalagay.
Noong Biyernes, maaga akong umalis sa opisina para sunduin si Bea. Umuulan sa C-5. Huminto ako sa likod ng isang delivery van nang biglang bumangga ang SUV sa likuran ko. Itinulak ang kotse ko pasulong. Bumuka ang airbag, at ang huli kong naalala ay ang tunog ng sirena.
Nagising ako sa ospital na mabigat ang katawan at hindi pa maimulat ang mga mata. Narinig kong umiiyak ang nanay ko. Narinig ko rin si Marco na nagsasabing nagpahinga na muna siya sa trabaho para bantayan ako.
Kinabukasan, nakadilat na ako sandali. Wala akong kasama noon. Ayon sa narinig ko sa mga doktor, wala akong malubhang pinsala sa utak. May bitak ang isang tadyang, pasa sa binti at tahi sa noo. Sinusubaybayan pa rin nila kung kailan magiging tuloy-tuloy ang pagtugon ko.
Maaari na sana akong tumawag ng nars. Sa halip, ipinikit ko ulit ang mga mata ko.
Nahihiya akong aminin, pero gusto kong malaman ang isang bagay: kapag inakala ni Marco na hindi ko siya maririnig, mananatili ba siya sa tabi ko?
Noong unang gabi, pinauwi niya ang nanay ko para makapagpahinga. Noong ikalawa, siya ang nagpalit ng basang bimpo sa noo ko. Halos bawiin ko na ang kalokohang ginawa ko.
Ngunit sa ikatlong gabi, dumating ang tanong niya tungkol sa oxygen.
Sumagot ang doktor, “Hindi siya nakakabit sa ventilator, sir. Oxygen lang ito sa ilong. Ititigil namin kapag kaya na ng katawan niya. Patuloy din naming tinitingnan ang antas ng kamalayan niya.”
Hindi sumagot si Marco.
Mula sa pintuan, narinig ko ang boses ng biyenan kong si Tita Cora.
“Marco,” bulong niya, “huwag mong ubusin ang lahat ng pera mo rito. May anak kang kailangang buhayin. At naghihintay rin si Lara sa magiging desisyon mo.”
PARTE 2
Pagkasara ng pinto, saka lang ako nakahinga nang malalim.
Naghihintay si Lara sa magiging desisyon mo.
Ilang beses umikot sa isip ko ang pangungusap na iyon. Maaaring trabaho ang tinutukoy ni Tita Cora. Maaari ring hindi. Gusto kong tumawag ng nars at sabihing gising na ako, pero natakot akong iyon na ang huling pagkakataong maririnig ko ang katotohanan mula mismo sa kanila.
Alam kong mali ang ginagawa ko. Habang tahimik akong nakahiga, nag-aalala ang nanay ko at nag-aantay ang anak kong makita akong muli. Gayunman, nanatili akong nakapikit nang gabing iyon.
Kinabukasan, sinabi ng doktor na mas maayos na ang paghinga ko. Narinig kong ipinaliwanag niya kay Marco na maikli na lamang ang inaasahan nilang pananatili ko sa ospital kapag naging malinaw at tuloy-tuloy ang tugon ko sa pagsusuri.
“Kung kailangan ng dagdag na rehabilitasyon, ano ang magiging gastos?” tanong ni Marco.
Ibinigay ng doktor ang mga maaari nilang asahan. Walang nagsalita nang ilang sandali.
Pagkaalis niya, hinila ni Tita Cora ang upuan palapit sa kama ko.
“Ipinambayad mo na sa ospital ang perang para sana sa sasakyan,” sabi niya sa anak. “Tapos may upa pa kayo sa susunod na buwan. Kung titigil ka sa pagtatrabaho para bantayan siya, saan kayo kukuha?”
“Ma, naririnig ka ng ibang tao,” mariing sabi ni Marco.
“Mas mabuti nang may makarinig kaysa magkunwari tayong walang problema.”
Hindi ko alam na may perang nakalaan si Marco para sa sasakyan. Mas lalong hindi ko alam na hirap na pala siyang magbayad ng upa. Ako ang humahawak ng karaniwang gastusin sa bahay, ngunit ilang buwan na niyang sinasabing siya na ang bahala sa bahaging galing sa suweldo niya. Naisip ko ang mga gabing hawak niya ang cellphone, nakatalikod sa akin, at biglang hindi ko na alam kung alin sa mga sinabi niya ang totoo.
Tanghali nang dumating ang nanay ko kasama si Bea. Narinig ko ang maliit na mga hakbang ng anak ko bago maramdaman ang maingat niyang paghawak sa kamay ko.
“Mama, ginawa ko na iyong drawing natin,” bulong niya. “Iyong tatlo tayo sa park.”
Gusto kong imulat ang mata ko. Gusto kong sabihin na nakita ko siya, na hindi niya kailangang matakot. Ngunit tumayo si Marco sa tabi niya, at nanaig na naman ang hangarin kong malaman ang lihim niya.
“Pagkatapos mong magpakita kay Mama, ihahatid na kita kay Lola,” sabi niya kay Bea.
“Bakit hindi dito matutulog si Papa?”
Hindi siya agad sumagot. “Babalik ako mamaya.”
Nang lumabas sila, saka dumating si Lara.
Nakilala ko ang boses niya mula sa minsang tawag sa opisina. Hindi siya pumasok nang diretso sa silid; narinig kong nag-uusap sila ni Marco sa may bukas na pinto.
“Sinabi mo na ba sa kanya?” tanong ni Lara.
“Paano ko sasabihin? Nakahiga siya rito.”
“Hindi habang nakahiga siya. Kapag gising na siya. Huwag mo na namang ipagpaliban.”
Namilog ang isip ko sa takot. May alam siyang hindi ko alam, at si Marco ang dapat magsabi sa akin.
“Binigay ko na iyong mga kopya ng transfer,” patuloy ni Lara. “Hindi ko kayang akuin ang lahat kapag nagtanong ang asawa mo.”
“Kinausap na kita tungkol diyan.”
“Kinakausap mo ako tuwing may kailangan ka. Iba ang pagsasabi ng totoo, Marco.”
Umatras ang mga yabag nila patungo sa pasilyo. Hindi ko narinig ang kasunod.
Pagkaalis ni Lara, lumapit ang isang nars para sukatin ang presyon ko. Tinawag niya ang pangalan ko. Napakabilis ng tibok ng puso ko para mapanatili pang pantay ang paghinga. Nang hawakan niya ang kamay ko at inutusang pisilin ang daliri niya, hindi ko na nagawang magpanggap.
Pinisil ko iyon.
Tiningnan niya ako nang mabuti. “Ma’am Elena? Naririnig ninyo ako?”
Dahan-dahan kong iminulat ang mga mata ko. “Oo.”
Napatingin siya sa monitor, saka sa akin. “Tatawag ako ng doktor.”
“Huwag muna kay Marco,” pakiusap ko.
Hindi siya nangakong ililihim iyon. Ipinaliwanag niyang kailangang malaman ng doktor ang kalagayan ko at ipaalam sa pamilya ang nararapat. Tumango ako. Sa wakas, naintindihan kong hindi ko maaaring gawing taguan ang silid ng ospital.
Nang dumating ang doktor, sinabi ko sa kanya kung kailan pa ako nakapagsimulang gumalaw at magmulat. Hindi ko ikinatuwa ang pagkabahala sa mukha niya. Sinuri niya ako at ipinaalala na kailangan niyang makuha ang tapat kong sagot sa bawat tanong tungkol sa lagay ko.
“Opo,” sabi ko. “Hindi na po mauulit.”
Maya-maya, narinig kong bumalik si Marco kasama si Tita Cora. Nasa pasilyo pa lang sila nang magsalita ang biyenan ko.
“Tinawagan na naman ako ni Lara. Kung mabuhay nang maayos si Elena, mahirap. Kung hindi rin siya agad makabangon, mas mahirap. Kailangan mong sabihin kung saan napunta ang pera.”
“Tumigil ka, Ma.”
“Pera iyon para sa pag-aaral ni Bea!”
Napatitig ako sa pinto.
Pitong taon naming unti-unting binuo ang ipon para sa anak namin. Ako ang nagbukas ng account. Si Marco ang naghuhulog mula sa kaniyang suweldo tuwing may bonus. Noong huli kong tingin, sapat iyon para sa maraming taon ng pag-aaral ni Bea.
Biglang bumukas ang pinto.
Nakatayo si Marco sa bungad, hawak ang isang puting sobre. May nakasilip na mga papel mula rito. Hindi niya pa napapansing nakadilat ako.
“Kapag nalaman ni Elena ang tungkol sa mga transfer,” sabi niya sa kaniyang ina, “baka hindi na niya ako patawarin.”
PARTE 3
“Ano ang ipinangbayad mo gamit ang pera ni Bea?” tanong ko.
Napalingon si Marco. Halos mabitawan niya ang sobre.
Sa likod niya, napahawak si Tita Cora sa bibig. Sa loob ng ilang segundo, ang ingay lang ng monitor ang narinig ko. Pagkatapos, humakbang si Marco papunta sa kama.
“Gising ka na.”
“Oo. Sagutin mo ako.”
Tumingin siya sa doktor, na kalalabas lang mula sa kabilang silid. Sinabi ng doktor na kailangan ko munang magpahinga, at siya ang magpapaliwanag sa pamilya tungkol sa lagay ko. Hiniling kong manatili muna si Marco. Kaya ko pang makipag-usap, at ayokong magpalipas ng isa pang gabi sa kakaisip kung ano ang ibig nilang sabihin.
Umupo si Marco, ngunit hindi niya mailapag ang sobre.
Hindi agad pera ang inamin niya. Una niyang sinabi na anim na buwan na siyang hindi nakakatanggap ng buo niyang karaniwang komisyon. Nabawasan ang mga kliyente sa kompanya nila. Para mabawi iyon, sumali siya sa maliit na negosyong pagbili at pagbebenta ng piyesa kasama ang isang dating katrabaho.
“Akala ko mabilis lang ang balik,” sabi niya.
Hindi mabilis ang balik. May mga order na hindi nabayaran sa oras. Gumamit siya ng sariling ipon, pagkatapos ay naglipat mula sa account na inilaan namin para kay Bea. Ilang beses niyang sinabi sa sarili na ibabalik niya iyon bago ko mapansin.
“Magkano?” tanong ko.
Sinabi niya ang halaga. Mahigit tatlong daang libong piso.
Napapikit ako. Hindi dahil nawalan ako ng malay, kundi dahil biglang bumalik sa isip ko ang lahat ng pagkakataong pinag-usapan namin ang pag-aaral ni Bea. Ang paaralang gusto niyang pasukan. Ang pangako naming hindi niya kailangang mag-alala kung may pambayad kami. Habang pinag-uusapan namin iyon sa hapag-kainan, alam na ni Marco kung gaano kalaki ang kinuha niya.
“At si Lara?”
Huminga siya nang malalim. “Alam niya ang nangyari. Siya ang tumulong mag-ayos ng records ng mga transaksiyon ko nang magsimulang magtanong ang business partner ko. Pinahiram din niya ako ng pera para sa isang bayarin.”
Nagtanong ako kung may relasyon sila. Mahaba ang sandaling lumipas bago siya sumagot.
“Wala kaming naging relasyon,” sabi niya. “Pero alam kong hinayaan kitang isipin iyon kaysa aminin na nalugi ako. Noong tinanong mo ako tungkol sa mensahe niya, nagalit ako para tumigil ka nang magtanong.”
“Kung wala kayong relasyon, bakit hindi mo sinabi?”
“Dahil kailangan ko ring sabihin ang tungkol sa pera ni Bea.”
Hindi ko alam kung sapat na sa akin ang sagot niya tungkol kay Lara. Ngunit naroon ang mga transfer sa sobre, at iyon ang unang katotohanang kaya kong harapin.
Kinuha ko ang mga papel sa kamay niya. Nakasulat ang mga petsa, halaga at pinadalhang account. May ilang transaksiyong ginawa sa mga araw na sinabi niyang nasa biyahe siya para sa kompanya. May isang ginawa noong kaarawan ni Bea. Naalala kong maaga siyang umalis nang araw na iyon dahil may kliyente raw na kailangang puntahan.
“Si Lara ang nagbigay nito sa iyo?” tanong ko.
Tumango siya. “Sabi niya, dapat mong makita.”
Naiyak ako noon. Hindi malakas, walang sigaw. Basta tumulo ang luha ko habang hawak ang listahang iyon.
Nagsalita si Tita Cora. “Elena, nagkamali ang anak ko, pero ginawa niya iyon para rin sa pamilya.”
Napatingin ako sa kaniya. “Alam ninyo?”
“Hindi ko alam noong una.”
“Kailan ninyo nalaman?”
Hindi siya sumagot. Si Marco ang sumalo ng tanong. Tatlong buwan na palang alam ng nanay niya. Siya ang nagmungkahi na sabihin na muna nilang gipit sila dahil humina ang benta sa trabaho. Umasa raw silang maibabalik ni Marco ang pera bago pa ako makaalam.
“Tapos noong naaksidente ako?” tanong ko.
Nayuko si Tita Cora. “Natakot akong wala nang matira para kay Bea.”
“Gusto ko ring matiyak na may magagamit si Bea,” sabi ko. “Pero narinig ko kayong nagsalita sa tabi ng kama ko na para bang wala akong karapatang malaman ang nangyayari sa sarili kong pamilya.”
Si Marco ang tumingin sa akin. “Narinig mo iyon?”
Doon ko sinabi ang bahagi ng katotohanang pinakakinahihiya ko.
Nagkamalay ako noong nakaraang araw. Naimulat ko ang mata ko habang walang tao sa silid. Sa halip na ipaalam sa doktor, pinili kong magkunwaring hindi pa gising upang marinig kung ano ang sasabihin niya.
Nagbago ang mukha ni Marco mula sa pagkabigla tungo sa galit.
“Alam mo bang akala namin hindi ka pa tumutugon nang maayos?” tanong niya. “Umiyak si Bea sa kotse dahil iniisip niyang baka hindi ka na umuwi.”
“Alam ko ngayon,” sabi ko. “At mali ang ginawa ko. Lalo na kay Bea.”
Hindi ko maaaring gamitin ang kasinungalingan niya para burahin ang akin. Pinahaba ko ang pag-aalala ng anak ko at ng nanay ko. Nahadlangan ko rin ang mga doktor sa pagsusuri sa akin. Kahit may nalaman akong totoo, hindi iyon naging tamang paraan para malaman iyon.
“Pero hindi ko inimbento ang narinig ko,” sabi ko kay Marco. “Tinanong mo ang doktor kung kailan matatanggal ang oxygen. Tinanong mo kung paano kung hindi ako magkamalay.”
Napahawak siya sa gilid ng upuan. “Akala ko kapag kailangan mo iyon nang matagal, ibig sabihin mas malala ka kaysa sinabi nila. Natatakot ako sa magiging gastos. Natatakot din ako sa iisipin ni Bea kapag nakita ka niyang may mga tubo.”
“Bakit hindi iyon ang sinabi mo sa doktor?”
“Hindi ko alam kung paano itanong.”
“Pero alam mong itanong sa nanay mo kung paano itatago sa akin ang pera.”
Hindi siya nakasagot.
Pumasok ang doktor para tapusin ang pag-uusap. Ipinaliwanag niya sa akin ang mga pagsusuring kailangan pa, saka pinaalis muna ang dalawa. Bago lumabas, sinabi ni Marco na babalik siya sa umaga. Hindi ko siya pinigilan.
Tinawagan ko ang nanay ko. Nang marinig niya ang boses ko, saglit siyang hindi nakapagsalita. Pagkatapos ay tinanong niya kung maaari niyang dalhin si Bea.
Pagdating nila, tumakbo sana papunta sa akin ang anak ko, pero pinigilan siya ng nars dahil masakit pa ang tadyang ko. Lumapit siya nang dahan-dahan at inilagay sa tabi ng kamay ko ang isang papel.
Tatlong tao ang nasa drawing. Magkahawak-kamay kami sa isang parke, katulad ng sinabi niya sa akin noong akala niyang hindi ko siya naririnig. May malaking araw sa sulok at maliit na asong hindi naman namin alaga.
“Gising ka na talaga, Mama?” tanong niya.
“Oo,” sagot ko. “Pasensiya na at natakot ka.”
“Uuwi ka ba?”
“Kapag sinabi ng doktor na puwede na.”
“Kami ba ni Papa ang susundo?”
Tiningnan ko ang nanay ko. Hindi ko alam ang magiging sagot sa tanong na iyon makalipas ang ilang araw. Kaya ang sinabi ko lang ay, “Siguradong susunduin ka rin kita. Lagi akong babalik para sa iyo.”
Nang makalabas ako ng ospital, doon ko hinarap ang mga bagay na kaya nang harapin. Humingi ako ng buong bank records. Kinausap ko si Lara sa telepono, kasama si Marco sa mesa, para linawin kung alin sa mga utang niya ang personal at alin ang may kinalaman sa negosyong sinalihan niya. Kumuha rin ako ng payo tungkol sa mga kasulatang kailangan naming ayusin para sa perang para kay Bea.
Hindi ko tinanggap ang pangakong “ibabalik ko rin” na walang petsa o malinaw na paraan. Gumawa si Marco ng nakasulat na tala ng lahat ng kinuha niya, kasama ang plano ng pagbabayad. Sinabi ko ring pansamantala kaming magkahiwalay ng tirahan habang nagpapagaling ako at iniisip kung kaya ko pa siyang pagkatiwalaan.
Hindi siya pumayag agad. Sinabi niyang maaari naming ayusin iyon sa iisang bahay. Sinabi kong maaaring totoo, pero sa ngayon ay kailangan ko ng oras. Umiyak siya nang makita niyang inilalagay ko ang ilang damit namin ni Bea sa maleta.
Hindi ko alam kung dahil iyon sa pag-alis namin o dahil sa wakas ay nakita niya ang laki ng ginawa niya. Hindi ko rin kailangang hulaan iyon noong araw na iyon.
Makalipas ang ilang linggo, nagpadala si Marco ng unang bayad pabalik sa account ni Bea. Tinawagan niya ang anak namin sa oras na napagkasunduan. May mga pag-uusap kaming tahimik at maayos; may iba namang nauuwi sa pagluha ko pagkatapos ibaba ang telepono. Hindi pa tapos ang kuwento naming dalawa.
Isang hapon, habang nagpapahinga ako sa bahay ng nanay ko, inilabas ni Bea ang drawing mula sa ospital. Kinulayan niya ng berde ang damo at nilagyan ng tali ang aso.
“Hindi ko pa siya nabibigyan ng pangalan,” sabi niya.
“Pangalanan mo kapag handa ka na,” sagot ko.
Tinitigan niya ang papel, saka ngumiti. Umupo ako sa tabi niya at tinulungan siyang pumili ng krayola. Sa unang pagkakataon mula nang maaksidente ako, hindi ko kailangang magpanggap na tulog para malaman kung sino ang nasa tabi ko.
