Habang Inooperahan Ako, Ipinagdiriwang ng Asawa at Biyenan Ko ang Pagbubuntis ng Kanyang Kabit—Tatlong Araw Na Niyang Hindi Sinasagot ang Paghingi Ko ng Tulong
PARTE 1
“Kung hindi ako makalabas sa operasyong ito, pakisabi sa asawa kong tatlong araw na niyang nabasa ang huli kong mensahe.”
Iyon ang sinabi ni Mara Villanueva sa nars bago siya ipasok sa operating room ng isang ospital sa Quezon City.
Hindi niya alam kung bakit niya iyon nasabi. Marahil dahil sa takot. Marahil dahil pagod na siyang ipagtanggol si Gabriel kahit wala ito roon para ipagtanggol siya.
Nanginginig ang kamay niya sa ibabaw ng kumot. Sa ilalim ng matinding ilaw, halos kasingputi ng sapin ang mukha niya. Kanina pa sumasakit ang puson niya, ngunit nitong huling oras ay naging napakatindi ng sakit. Nang himatayin siya sa banyo ng kanilang condominium, ang kapitbahay pa nilang si Aling Tess ang tumawag ng ambulansiya.
“May kasama po ba kayong pamilya?” tanong ng nars.
“May asawa ako.”
“Papunta na po ba siya?”
Tiningnan ni Mara ang telepono. Tatlong araw na ang nakalipas mula nang i-message niya si Gabriel: Masakit ang tiyan ko. Baka kailangan kong magpatingin.
Seen.
Wala nang kasunod.
“Hindi ko alam,” sagot niya.
Si Mara ang pumirma sa pahintulot para sa sarili niyang operasyon. May ipinaliwanag ang doktor tungkol sa pagdurugo at sa kailangang gawin agad, ngunit isang pangungusap lang ang malinaw niyang narinig: “Hindi na tayo puwedeng maghintay.”
Habang itinutulak ang kama niya sa pasilyo, naalala niya kung paanong dati, si Gabriel ang unang nagpapanic kapag nagkakalagnat siya. Magkasama silang nag-aral sa Maynila—si Mara ng visual communication, si Gabriel ng architecture. Limang taon silang magkasintahan bago ikinasal. Noong nagsisimula pa lamang si Gabriel sa trabaho, nagbaon sila ng pandesal at kape para makatipid, at nagplano ng bahay na may malapad na bintana at isang maliit na hardin.
Nagkaroon sila ng condominium sa halip na bahay. Wala iyong hardin, ngunit nilagyan ni Mara ng mga paso ang balkonahe. Sa unang tatlong taon ng kanilang pagsasama, sapat na iyon.
Pagkatapos, tatlong beses siyang nawalan ng dinadala.
Sa una, iniyakan nila iyon nang magkasama. Sa ikalawa, si Mara na lamang ang umiyak habang nasa trabaho si Gabriel. Sa ikatlo, pareho silang tumahimik.
Sinabi ng doktor na may likas na pagkakaiba sa hugis ng matris ni Mara. Mas mahirap para sa kanya ang magbuntis at mapanatili ang pagbubuntis. May mga maaari pang suriin at pag-usapan, ngunit sa bahay, isang pangungusap lamang ang naiwang umiikot: Mahirap kang magkaanak.
Mula noon, dumalang ang pag-uwi ni Gabriel. Dumalang din ang tanong niyang “Kumusta ka?”
Nang sumara ang pinto ng operating room, may biglang pumasok na mensahe mula sa biyenan niyang si Luz.
Huwag mo munang istorbohin si Gabriel ngayong gabi. May mahalagang pupuntahan siya.
Napatingin si Mara sa kasunod na litratong ipinadala nito.
Nasa isang restaurant si Gabriel. Nakangiti siya habang nakapatong ang kamay sa balikat ng isang babaeng may halatang bilog na tiyan. Sa likod nila, may mga lobo at isang malaking karatulang bumabati sa magiging sanggol.
“Ma’am?” mahinang tawag ng nars. “Kukunin na po namin ang telepono.”
Bago binitiwan ni Mara iyon, isa pang mensahe ang lumitaw.
Hayaan mo naman siyang maging ama, Mara. Matagal na siyang naghintay.
PARTE 2
Pagmulat ni Mara, ang unang nakita niya ay si Aling Tess na nakaupo sa tabi ng kama, hawak ang isang paper bag na may tsinelas at malinis na damit.
“Bakit kayo pa po ang nandito?” paos niyang tanong.
“Dahil ako ang tumawag sa ambulansiya,” sagot nito. “At dahil hanggang ngayon, wala pa ring asawa mo.”
Ipinikit ni Mara ang mga mata. Masakit ang katawan niya, pero mas malinaw niyang naramdaman ang bigat ng teleponong nakapatong sa mesa.
Ipinaliwanag ng doktor ang nangyari: nagkaroon siya ng pagbubuntis sa labas ng matris na nagdulot ng mapanganib na pagdurugo. Kinailangan siyang operahan agad. Tahimik na nakinig si Mara. Hindi niya alam na buntis siya. Sa ilang linggong iyon, inisip niyang ang hilo at pagod ay bunga lamang ng pagtatrabaho nang puyat.
“Ibig sabihin…” Hindi niya matapos ang tanong.
Dahan-dahang tumango ang doktor. “Pasensiya na po.”
Matagal siyang nakatingin sa kisame matapos umalis ang doktor. Akala niya wala nang maidadagdag na sakit sa tatlong pagkawala nilang mag-asawa. Mayroon pa pala.
Kinahapunan dumating si Gabriel, gusot ang polo at hingal na hingal.
“Bakit hindi ka tumawag?” bungad niya.
Tumingin si Mara sa kanya. “Tumawag ako. Nag-message rin ako.”
“Hindi ko nakita.”
“Binasa mo.”
Umupo si Gabriel, saka napatingin sa telepono niya. “May meeting ako nitong mga araw na—”
“May selebrasyon ka kagabi.”
Namutla siya.
Inilabas ni Mara ang litratong ipinadala ni Luz. Doon nawala ang lahat ng salitang inihanda ni Gabriel sa biyahe papunta sa ospital.
“Pakinggan mo muna ako,” sabi niya.
“Ilang buwan?”
“Hindi ganoon kasimple.”
“Ilang buwan mo nang kilala ang babaeng iyon?”
Nakatitig lamang siya sa sahig. “Halos isang taon.”
Tumawa si Mara, ngunit walang saya sa tunog. Noong isang taon, magkasama pa silang pumunta sa doktor para pag-usapan ang maaari nilang gawin matapos ang ikatlong pagkawala. Kinabukasan, sinabi ni Gabriel na kailangan niyang magpunta ng Cebu para sa isang proyekto. Nagpadala pa siya ng larawan ng dagat. Si Mara naman, mag-isa sa bahay, ay nagsaliksik ng mga tanong na maaari nilang dalhin sa susunod na konsultasyon.
“Buntis siya?” tanong ni Mara.
Tumango si Gabriel.
“At alam ng nanay mo.”
“Mara—”
“Alam niya.”
“Oo.”
Hindi na sumagot si Mara. Hindi dahil nauubusan siya ng sasabihin. Napakarami niyang gustong itanong: Ilang hapunan ang ginugol niya sa paghihintay habang kasama nito ang babae? Ilang beses siyang tinawag nitong abala kahit kaya naman pala nitong maglaan ng oras? Kailan nagpasya ang mag-ina na puwedeng isantabi ang kanyang sakit dahil may ibang babaeng magbibigay sa kanila ng apo?
“Akala ko,” mahinang sabi ni Gabriel, “hindi na tayo magiging masaya kapag lagi na lang tayong umaasa.”
“Ikaw ang tumigil umasa,” sagot ni Mara. “Hindi mo man lang sinabi sa akin.”
Lumabas si Gabriel upang sumagot ng tawag. Pagkatapos ng ilang minuto, bumukas muli ang pinto. Hindi siya ang pumasok kundi si Luz.
May dala itong prutas na tila sapat na kapalit sa mensaheng ipinadala nito kagabi.
“Mabuti at maayos ka na,” sabi ni Luz. “Nagulat kami sa nangyari.”
“Alin po?” tanong ni Mara. “Sa operasyon ko o sa pagkakita ko sa litrato?”
Ibinaba ni Luz ang prutas. “Hindi ko dapat ipinadala iyon habang nasa ospital ka. Pero kailangan mo ring malaman ang totoo.”
“Alam ko na po.”
“Kung alam mo, sana maintindihan mo si Gabriel. Gusto niyang maging ama.”
“Gusto ko ring maging ina.”
Saglit na natahimik si Luz. Pagkatapos ay tumingin ito sa kumot, sa bahaging nakatakip sa tiyan ni Mara.
“May mga bagay na hindi sapat ang kagustuhan.”
Hindi sumigaw si Mara. Kinuha niya ang prutas at iniabot pabalik. “Pakiuwi na lang po.”
Kinagabihan, dumating ang kaibigan niyang si Bea, isang abogado na kilala niya pa noong kolehiyo. Hindi humingi ng buong kuwento si Bea. Umupo lamang ito, nagdala ng lugaw, at naghintay hanggang si Mara na ang magsalita.
Ipinakita ni Mara ang mga mensahe, ang litrato, at ang mga tawag niyang hindi sinagot. Tinanong siya ni Bea kung may alam ba siya sa babaeng kasama ni Gabriel. Wala, maliban sa pangalang narinig niyang binanggit ni Luz sa telepono: Camille.
“Hindi mo kailangang magpasya ngayong gabi,” sabi ni Bea. “Magpagaling ka muna. Kapag handa ka na, tutulungan kitang alamin ang mga dapat mong asikasuhin.”
Iyon ang unang pagkakataon sa mahabang panahon na may nagsabi kay Mara na maaari siyang maghintay—na hindi niya kailangang lunukin agad ang lahat at magpanggap na maayos siya.
Makalipas ang dalawang araw, pinayagan siyang umuwi. Si Bea ang sumundo sa kanya. Habang nag-aayos sila ng gamit, nagpadala ng mensahe si Gabriel.
Mag-usap tayo pagdating mo. Nasa bahay si Camille. Hindi ko na gustong may tinatago pa.
Napatigil si Mara sa pagtipi ng damit.
“Ibig niyang sabihin, dinala niya siya sa condo?” tanong ni Bea.
Hindi sumagot si Mara. Ang condominium na iyon ang una nilang pinundar. Siya ang nagdisenyo ng bawat sulok; siya rin ang nagbabayad ng malaking bahagi ng hulog mula sa kita niya sa freelance work, kahit matagal nang tinatawag iyon ni Gabriel na “sideline lang.”
Pagdating nila sa tapat ng unit, narinig ni Mara ang boses ni Luz sa loob.
“Sabihin mo nang diretsahan,” sabi nito. “Mas mabuti nang matapos ngayong gabi.”
Huminga nang malalim si Mara at inilagay ang susi sa pinto. Ngunit bago niya iyon naikot, bumukas ang pinto mula sa loob.
Nakatayo roon si Camille, isang kamay sa tiyan, at sa likod niya ay si Gabriel.
Sa ibabaw ng hapag-kainan, katabi ng lumang litrato ng kasal nila, may nakahandang dalawang sobre.
“Pasok ka,” sabi ni Gabriel. “Kailangan mong makita kung ano ang nasa mga ito.”
PARTE 3
Hindi gumalaw si Mara sa may pinto.
Si Bea ang unang nagsalita. “Kagagaling lang niya sa ospital. Kung may pag-uusapan kayo, paupuin muna ninyo siya.”
Parang saka lamang napansin ni Gabriel kung gaano kaputla ang mukha ng asawa. Umatras siya upang makapasok sila. Umupo si Mara sa silyang dati niyang inuupuan tuwing naghahapunan silang dalawa. Nasa tapat niya si Camille. Sa unang pagkakataon, nakita niya ito nang malapitan: may kaba sa mga mata nito at hawak na hawak ang tiyan na para bang doon ito kumukuha ng lakas.
Binuksan ni Gabriel ang unang sobre. Mga resulta iyon ng checkup at mga larawang kuha sa ultrasound ni Camille. Sa ikalawa ay isang sulat na ginawa niya para kay Mara, kasama ang kopya ng listahan ng mga gastusing nais niyang akuin kung maghihiwalay sila ng tirahan.
“Bago ka pa maospital, balak ko nang sabihin sa iyo,” paliwanag niya. “Hindi ko lang alam kung paano.”
Tiningnan ni Mara ang petsa sa unang pahina ng sulat. Dalawang linggo na ang nakalipas.
“Alam mo nang buntis siya noong nag-message akong masakit ang tiyan ko.”
“Oo.”
“At tatlong araw kang hindi sumagot dahil hindi mo alam kung paano sasabihin sa aking aalis ka?”
“Hindi ko alam na ganito kaseryoso ang kalagayan mo.”
“Sinabi kong baka kailangan kong pumunta sa ospital.”
Walang maisagot si Gabriel.
Nagsalita si Camille. “Akala ko hiwalay na kayo.”
Lumingon si Mara sa kanya.
“Sinabi niyang matagal na kayong hindi nagsasama bilang mag-asawa,” pagpapatuloy ni Camille. “Na inaayos na lang ninyo ang papeles at naghihintay siya ng tamang oras para lumipat.”
“Hindi iyan ang sinabi ko,” singit ni Gabriel.
“Iyan ang mga salita mo.” Nanginginig ang boses ni Camille. Kinuha niya ang telepono sa bag, ngunit hindi na ito tiningnan. “Noong nalaman kong buntis ako, paulit-ulit kitang tinanong kung alam na ni Mara. Ang sabi mo, kakausapin mo siya.”
Nakatitig si Luz sa anak. “Gabriel, sinabi mong malinaw na sa kanilang dalawa.”
“Sinabi kong aayusin ko.”
Iyon ang pinakamasakit na bahagi para kay Mara. Magkakaiba sila ng nalalaman, ngunit pare-pareho silang pinagtiwala ni Gabriel sa isang usapang wala naman pala siyang lakas ng loob na harapin.
“Bakit ka narito, Camille?” tanong niya.
“Tinawagan ako ng nanay niya ngayong umaga. Akala ko pupunta tayo para magsabi ng totoo.” Napatingin si Camille kay Luz. “Hindi ko alam na kakalabas mo lang sa ospital.”
Tahimik na pinakinggan ni Mara ang paliwanag. Hindi nito binura ang nangyari sa pagitan nina Camille at Gabriel, ngunit malinaw na may mga kasinungalingang si Gabriel mismo ang nagsimula at nagpanatili.
“Ma,” sabi ni Gabriel, “puwede mo bang ihatid muna si Camille?”
Tumayo si Camille. “Kaya kong umuwi mag-isa.”
Bago lumabas, humarap siya kay Mara. “Pasensiya na. Alam kong kulang na kulang ang salitang iyon.”
“Ingatan mo ang sarili mo,” sagot ni Mara.
Napaluha si Camille, saka tuluyang umalis. Sumunod si Luz makalipas ang ilang sandali, matapos subukang tawagin si Gabriel. Hindi siya lumingon.
Naiwan silang tatlo sa mesa.
Tinupi ni Mara ang sulat ni Gabriel at ibinalik sa sobre. “Noong sinabi ng doktor na mahirap akong magbuntis, ano ang narinig mo?”
Napakunot-noo siya. “Na baka hindi na tayo magkaanak.”
“Ang sabi niya, may mga pagsusuri at paraan pang maaari nating pag-usapan. Ang narinig mo, tapos na ang usapan.”
“Tatlong beses na tayong nawalan, Mara. Nakita kitang nasasaktan.”
“Nakita mo ako,” sabi niya, “pero iniwan mo akong mag-isa roon.”
Tumahimik si Gabriel.
“Hindi ko hinihinging siguraduhin mong magkakaanak tayo. Hiningi ko lang na samahan mo ako sa susunod na checkup. Ni hindi ka sumama. Tapos naging dahilan pa ang kalagayan ko para hindi mo na ako kausapin.”
“Mali ako.”
“Oo.”
Tila umasa siyang may kasunod pang pangungusap—na sasabihin ni Mara kung paano niya maaayos iyon. Wala siyang ibinigay. Sa buong pagsasama nila, madalas siyang maghanap ng paliwanag para sa katahimikan ni Gabriel. Ngayong nagsasalita na ito, hindi niya obligasyong gawing magaan ang mga sinabi nito.
Tinulungan siya ni Bea na kumuha ng damit at mga kailangan niya. Balak muna niyang tumuloy sa bahay ng kanyang kapatid sa Marikina habang nagpapagaling. Nang makita ni Gabriel ang maliit niyang maleta, nilapitan niya ito.
“Hindi mo kailangang umalis. Ako ang aalis.”
“Mas madali para sa akin ang may kasama ngayon,” sabi ni Mara. “Pag-usapan natin ang condo at iba pang bagay kapag kaya ko na.”
“Mara, puwede ba tayong mag-usap nang tayo lang?”
“Tayo lang ang nag-usap nang maraming taon,” sagot niya. “Ikaw ang hindi sumasagot.”
Hindi na siya pinigilan ni Gabriel.
Sa bahay ng kapatid niya, mahirap ang mga unang linggo. Mabagal siyang maglakad. May mga gabing magigising siyang hinahanap ang batang hindi niya nalaman na dinadala niya. May mga umagang kukunin niya ang telepono at halos magpadala ng litrato ng sikat ng araw kay Gabriel, dahil iyon ang nakasanayan niya noon.
Hindi niya kinailangang maging matatag sa bawat sandali. Minsan, umiiyak siya habang naghuhugas ng tasa. Minsan, natatawa siya sa walang kuwentang palabas na pinapanood ng pamangkin niya, saka nakokonsensiya dahil masaya siya kahit saglit. Hinayaan siya ng kapatid niya sa pareho.
Nag-message si Gabriel araw-araw sa simula. Humingi siya ng tawad. Tinanong kung kumain na si Mara at kung kailan ang balik niya sa doktor. Isang beses lamang sumagot si Mara: Nababasa ko ang mga mensahe mo. Kailangan ko muna ng panahon.
Pagkaraan ng ilang linggo, nagkita sila kasama si Bea upang pag-usapan ang mga bayarin at mga gamit sa condo. Dumating si Gabriel nang maaga. Halata sa mukha niyang hindi rin naging magaan ang panahong lumipas.
“Hiwalay na kami ni Camille,” sabi niya bago pa sila magsimula.
Hindi alam ni Mara kung ano ang inaasahan nitong marinig.
“Anuman ang mangyari sa amin ni Camille, pananagutan ko ang bata,” dagdag niya. “Hindi kita hihilingang bumalik dahil lamang nagbago ang sitwasyon.”
“Mabuti,” sabi ni Mara. “Dapat panagutan mo ang anak mo.”
Inilapag niya sa mesa ang listahan ng mga halagang binayaran niya sa condo at ang mga bagay na kailangan nilang pagkaisahan. Praktikal ang usapan; may mga petsa, resibo, at susunod na hakbang. Masakit pa rin, ngunit sa unang pagkakataon ay hindi niya kailangang hulaan kung ano ang iniisip ni Gabriel. Maaari siyang magtanong, at maaari siyang tumanggi.
Bago sila maghiwalay, sinabi ni Gabriel, “Alam kong huli na, pero gusto kong malaman mo: minahal kita.”
Napatingin si Mara sa lalaking nakasama niya sa pandesal at kape, sa mga gabing puno ng plano, at sa mga taon ding unti-unti siyang nawalan ng lugar sa buhay nito.
“Naniniwala akong minahal mo ako,” sagot niya. “Kaya nga napakatagal kong naghintay na kausapin mo akong muli.”
Hindi niya sinabi kung mapapatawad niya ito balang araw. Hindi pa niya alam.
Makalipas ang ilang buwan, nakabalik siya sa trabaho. Tinanggap niya ang isang proyekto sa pagdisenyo ng mga materyal para sa isang maliit na museo. Isang hapon, naiwan siyang mag-isa sa studio matapos umuwi ang lahat. May bagong mensahe mula sa doktor tungkol sa iskedyul ng follow-up consultation. May mga tanong pa rin tungkol sa kanyang kalusugan at sa mga pagpipiliang maaari niyang pag-isipan sa hinaharap. Binasa niya ang mensahe at isinulat ang oras sa kalendaryo.
Pagkatapos, binuksan niya ang bintana. Pumasok ang ingay ng mga sasakyan at ang amoy ng ulang kababagsak lang sa mainit na kalsada. Kinuha niya ang lapis, at sa unang malinis na pahina ng sketchbook, gumuhit siya ng isang bahay.
Malapad ang mga bintana. May maliit na hardin.
Iniwan niyang blangko ang pinto. Gusto muna niyang pag-isipan kung anong kulay ang ilalagay roon.
