Lalaking Bumalik Mula Sa Dagat
Bahagi 2: Ang Lalaking Bumalik Mula Sa Dagat
“Kapatid, hindi pa ako patay.”
Ang tinig ng lalaki ay paos, mababa, at tila kinaskas ng alat ng dagat. Ngunit sa katahimikan ng buong pabahay, malinaw iyong narinig ng lahat.
Si Clara, na kanina lang ay umiiyak habang hawak ang tiyan sa bisig ni Andres, ay biglang nanigas na parang binuhusan ng malamig na tubig.
Si Andres naman ay tila nakalimutang huminga.
Ang kamay niyang nakasuporta sa likod ni Clara ay nanatiling nakabitin, hindi alam kung itutulak ba niya ang babae palayo o hahawakan pa rin.
Ang matandang bantay sa gate ang unang nakapagsalita.
“Mateo… ikaw ba talaga iyan?”
Mateo.
Iyon ang pangalan ng lalaking ginamit ni Andres sa lahat ng kasinungalingan niya.
Sa nakaraang buhay ko, paulit-ulit kong narinig ang pangalang iyon mula sa bibig ni Andres.
“Bago mamatay si Mateo, ipinagbilin niya sa akin ang kapatid niya.”
“Ang batang dinadala ni Clara ay dugo ni Mateo.”
“Kung may konsensiya kayo, huwag ninyong pababayaan ang naulilang pamilya ni Mateo.”
Dahil sa pangalang iyon, natutong manahimik ang nanay ko.
Dahil sa pangalang iyon, tinanggap niya ang bawat pang-aabuso ni Clara.
Dahil sa pangalang iyon, hindi siya lumaban kahit pa unti-unti nang nauubos ang lakas niya.
Ngunit ngayon, ang “patay” na si Mateo ay nakatayo sa harap naming lahat.
Basa ang laylayan ng kapote niya. Putik ang nakadikit sa kanyang pantalon. May benda ang isang braso at may sariwang peklat sa noo. Mukha siyang taong gumapang palabas mula sa hukay, pero buhay siya.
Buhay na buhay.
Lumapit si Ginang Valdez sa kanya.
“Mateo, saan ka nanggaling? May ulat na patay ka na sa operasyon.”
Napatingin si Mateo kay Andres.
“May ulat nga po. Pero hindi galing sa akin.”
Ang mga tao sa paligid ay muling nagbulungan.
Nanikip ang hawak ko sa kamay ni Nanay Rosa. Ramdam kong nanginginig ang mga daliri niya.
Hindi dahil sa takot.
Kundi dahil unti-unting bumabagsak sa harap niya ang lahat ng paniniwalang ipinilit sa kanya ng mga tao.
Si Clara ang unang nakabawi.
Bigla siyang umiyak nang malakas.
“Kuya! Kuya Mateo! Akala ko patay ka na!”
Itinulak niya nang bahagya si Andres at pilit na gumapang palapit kay Mateo.
Ngunit bago pa man niya mahawakan ang laylayan ng kapote nito, umatras si Mateo ng isang hakbang.
Napahinto si Clara.
Sa isang iglap, ang iyak niya ay natuyo sa lalamunan.
“K-kuya…”
Malamig ang tingin ni Mateo sa kanya.
“Clara, kung akala mong patay ako, bakit mo sinabi sa kanila na ang batang nasa tiyan mo ay anak ko?”
Parang may mabigat na bagay na bumagsak sa gitna ng bakuran.
Walang nagsalita.
Ang ilang babaeng kanina lang ay todo pagtatanggol kay Andres ay ngayon nakatungo na.
Si Andres ay tumayo nang dahan-dahan.
“Mateo, kalma. May hindi pagkakaunawaan dito.”
Tumingin sa kanya si Mateo.
“Hindi pagkakaunawaan?”
Tumawa siya nang mahina, pero walang saya sa tawa niya.
“Andres, noong gabing naiwan ako sa dagat, ikaw ang huling kasama ko sa bangka. Ikaw ang nagsabing babalik ka para kumuha ng tulong. Pero sa halip na bumalik, ipinaulat mong patay na ako.”
Biglang napasinghap ang mga tao.
Naramdaman kong humigpit ang paghawak ni Nanay Rosa sa akin.
Si Ginang Valdez ay tumingin nang matalim kay Andres.
“Ano ang ibig niyang sabihin?”
Namumutla na si Andres, pero pilit pa rin siyang ngumiti.
“Mateo, pagod ka. Sugatan ka. Baka kung anu-ano ang naaalala mo.”
Itinaas ni Mateo ang bandang braso niya.
“Ang sugat na ito ang nagpapaalala sa akin. Tatlong araw akong nakakapit sa piraso ng kahoy bago ako makita ng mga mangingisda sa kabilang pulo. Nang makauwi ako, nalaman kong may ulat na patay na ako, may benepisyo nang inihahanda sa pangalan ko, at ang kapatid ko raw ay buntis sa anak ko.”
Bumaling siya kay Clara.
“Clara, kapatid kita. Kahit kailan, hindi kita pababayaan. Pero bakit mo kailangang gawin ito?”
Namula ang mga mata ni Clara.
“Kuya, wala akong pagpipilian.”
“Wala kang pagpipilian, o pinili mong manloko?”
Napaiyak si Clara, pero hindi na iyon katulad ng kaninang iyak na puno ng arte. Ngayon, may takot na sa bawat paghikbi niya.
Si Andres ay biglang nagsalita.
“Si Clara ang nagsabi sa akin na anak ni Mateo ang dinadala niya. Tinulungan ko lang siya.”
Napatingin ang lahat kay Clara.
Hindi nagsalita si Clara.
Ang katahimikan niya ang naging pinakamalakas na sagot.
Tumayo si Nanay Rosa.
Tahimik siya mula nang dumating. Hawak niya pa rin ang litrato at ang papeles ng benepisyo. Ang puting tela para sa damit-pangkasal ay nakalatag pa rin sa semento, may mantsa na ng putik sa gilid.
Lumapit siya kay Andres.
“Andres, tanungin kita nang isang beses.”
Mahina ang boses ni Nanay, pero kakaiba ang bigat nito.
“Bago mo ako ligawan, may relasyon ka na ba kay Clara?”
Hindi agad sumagot si Andres.
Sa nakaraang buhay ko, sa bawat pagkakataong tinatanong siya ni Nanay, lagi siyang sumisigaw.
Lagi niyang sinasabi, “Wala kang karapatang magduda.”
Lagi niyang pinaparamdam kay Nanay na kasalanan nito ang lahat.
Pero ngayon, sa harap ng buong pabahay, sa harap ni Ginang Valdez, sa harap ni Mateo na bumalik mula sa dagat, wala siyang maisigaw.
“Andres,” ulit ni Nanay.
“May relasyon ka na ba sa kanya?”
Kumibot ang panga ni Andres.
“Rosa, may mga bagay na komplikado…”
Isang malakas na sampal ang sumagot sa kanya.
Napalingon ang mukha ni Andres sa lakas ng sampal ni Nanay.
Napanganga ang lahat.
Maging ako ay natigilan.
Sa nakaraang buhay ko, hindi ko kailanman nakita si Nanay na nanakit ng kahit sino. Kahit sinasaktan siya, minamaliit, inuubusan ng pagkain, at pinagtatrabaho nang parang katulong, ngumiti pa rin siya.
Pero ngayon, ang babaeng nakatayo sa harap ko ay hindi na ang Nanay Rosa na pinaluhod ng tsismis.
Siya ay babaeng natuto nang tumayo bago pa tuluyang madurog.
“Komplicated?” sabi ni Nanay, nanginginig ang boses. “Ginamit mo ang awa ko. Ginamit mo ang pagiging biyuda ko. Ginamit mo ang pangarap kong magkaroon ng tahimik na tahanan para pagtakpan ang kasalanan ninyo.”
Humakbang si Andres palapit.
“Rosa, mahal kita.”
Muling itinaas ni Nanay ang kamay niya.
Napahinto si Andres.
“Wag mong dudumihan ang salitang iyan.”
Tumulo ang luha ni Nanay, pero hindi siya bumagsak.
Hindi siya yumuko.
Hindi siya humingi ng tawad sa kahit sino.
Bumaling siya kay Ginang Valdez.
“Ma’am, hindi na po matutuloy ang kasal.”
Tumango si Ginang Valdez.
“At sisiguraduhin kong hindi ito matatabunan.”
Si Clara ay biglang napahawak sa tiyan.
“Paano ako? Paano ang anak ko?”
Tumingin si Mateo sa kanya. Sa mata niya, may sakit, may galit, pero may natitirang awa.
“Ang anak mo ay walang kasalanan. Pero ikaw at si Andres, kailangan ninyong harapin ang ginawa ninyo.”
Lumapit ako kay Nanay at niyakap ang baywang niya.
“Nanay…”
Yumuko siya at hinawakan ang mukha ko. Nang makita niya ang sugat sa tuhod ko, muling nangilid ang luha niya.
“Anak, masakit ba?”
Umiling ako.
“Hindi na po.”
Sa totoo lang, masakit pa rin.
Pero sa unang pagkakataon mula nang magising ako sa buhay na ito, alam kong hindi na kami papasok sa bahay ni Andres.
Hindi na matutulog si Clara sa kama ng Nanay ko.
Hindi na lalaki ang batang iyon sa perang pinagpaguran niya.
Hindi na mamamatay si Nanay na hawak ang papel ng paghihiwalay.
Sa gitna ng gulo, pinulot ni Nanay ang puting tela sa lupa.
Akala ko itatago niya.
Pero dahan-dahan niya iyong pinunit.
Isa.
Dalawa.
Tatlo.
Ang tunog ng napupunit na tela ay parang tunog ng kadena na nababali.
Pagkatapos, hinawakan niya ang kamay ko.
“Tara na, Maya. Uuwi na tayo.”
Sa likod namin, nagsimulang magtanong si Ginang Valdez. Pinatawag ang mga opisyal. Pinaiwan sina Andres, Clara, at Mateo para magbigay ng salaysay.
Hindi na ako lumingon.
Dahil alam kong mula sa araw na iyon, ang kapalaran namin ni Nanay ay lumiko na sa ibang daan.
At sa daang iyon, hindi na namin kasama si Andres.