Akala ko panis lang ang bagong bili kong lotion.

Hanggang sa pangatlong bote na ang bumaho na parang isdang nabilad sa araw.

Kinabukasan, sumigaw ang roommate ko sa dorm nang makita niyang nangingitim ang daliri niya.

At doon ko nalaman: hindi lang lotion ang dinumihan niya. Buong pangalan ko pala ang sinusunog niya sa likod ko.

Ako si Mara Santiago, third year medtech student sa isang unibersidad sa Quezon City. Hindi ako mayaman, pero hindi rin ako pushover. Scholar ako, may part-time sa campus lab, at sanay akong tipirin ang sarili ko para lang makabili ng gamit na gusto ko.

Kaya noong bumili ako ng imported body lotion sa official store online, alagang-alaga ko iyon. Hindi ko basta pinapagamit. Hindi dahil madamot ako, kundi dahil sa dorm namin, may isang taong mahilig humiram nang walang paalam.

Si Bianca Reyes.

Maganda siya, maingay, laging nakaayos, at laging may dahilan kapag may nawawala.

“Hindi ko alam.”

“Hindi akin ’yan.”

“Baka ikaw ang nakalimot.”

Ganyan siya palagi.

Unang bote, akala ko nasira lang sa delivery. Pagbukas ko, sinalubong ako ng bahong parang nabubulok na isda. Halos sumuka ako sa lababo.

Pangalawang bote, ganoon ulit.

Pangatlong bote, doon na kumulo ang dugo ko.

“Bianca,” tawag ko habang hawak ang lotion. “Ginamit mo ba ’to?”

Nasa kabilang kama siya, nagbabasa kuno pero halatang nakikinig. Ibinaba niya ang libro nang padabog.

“Baliw ka ba? Bakit ko gagamitin ’yang cheap mong lotion? May sarili ako.”

“Amuyin mo.”

Iniabot ko ang bote. Hindi niya hinawakan. Sa halip, tinakpan niya ang ilong niya at umatras na parang ako ang basura.

“Kadiri. Baka hindi lotion ang mabaho, Mara. Baka ikaw.”

Tumigil ang mundo ko.

Nasa kwarto rin sina Janelle at Trish, dalawa pa naming roommates. Dati, kapag sobra na si Bianca, pinagsasabihan nila. Pero ngayong gabi, tahimik sila. Nagkatinginan lang, tapos umiwas.

Lumakas ang boses ni Bianca, parang sinasadya niyang marinig ng buong hallway.

“Alam mo, kung may sakit ka, magpa-checkup ka. Huwag mong isisi sa gamit mo. Baka kung anu-anong dinadala mo sa katawan mo tapos kami pa ang mahawa.”

Naramdaman kong uminit ang tenga ko.

“Anong ibig mong sabihin?”

Ngumisi siya. “Ikaw na bahala umintindi. Hindi kami doktor dito.”

Lumapit ako sa kanya. “Bianca, ingatan mo bibig mo.”

“Bakit? Tatamaan ka?”

Napakapit ako sa bote. Gusto kong isigaw sa mukha niya ang lahat ng ninakaw niya, lahat ng kasinungalingan niya.

Noong nakaraang buwan lang, nahuli ko siyang suot ang black dress ko papunta sa date niya sa anak ng businessman sa Katipunan. Sabi niya hiniram daw ni Trish. Pero noong hinarap ko siya sa labas ng gate, halos hindi niya maibalik ang zipper sa sobrang kaba.

“Kung may maduming kamay sa kwartong ’to,” sabi ko nang malamig, “hindi ako ’yon.”

Namula siya. “Wala kang ebidensya.”

“Sa ngayon.”

Hindi na ako nakipagtalo pa. Kinuha ko ang bote, bumalik sa side ko ng kwarto, at nagpanggap na natulog.

Pero hindi ako natulog.

Nang gabing iyon, paulit-ulit kong inisip ang tatlong bote. Walang bawas ang laman, pero may amoy. Ibig sabihin, may nagbubukas, may hinahalo, pero hindi ginagamit.

Parang gusto lang akong sirain.

Kinabukasan, sa campus lab, may naalala akong reagent na ginagamit namin sa demonstration. Transparent siya, halos parang tubig. Kapag natuyo sa balat, lumalabas ang maitim na marka na hindi basta-basta matatanggal agad.

Hindi siya lason sa maliit na dami, pero sapat para mag-iwan ng marka sa taong palihim na humahawak sa gamit ko.

Hindi ko ibubuhos sa kanya. Hindi ko siya lalapitan. Hindi ko siya pagbabantaan.

Iiwan ko lang ang bote sa dati nitong pwesto.

Kung walang nanghihimasok, walang mangyayari.

Pag-uwi ko, tahimik ang dorm. Si Bianca nasa kama, nagse-cellphone. Si Janelle at Trish nasa baba raw kumakain.

Binuksan ko ang drawer ko, kunwari abala, saka inilagay ang lotion sa ibabaw ng table ko. Kita. Madaling abutin. Tapos nag-shower ako.

Paglabas ko, nasa posisyon pa rin ang bote.

Pero iba ang pagkakasara ng takip.

Hindi ako kumibo.

Kinagabihan, alas-diyes pasado, habang nakahiga ako, sunod-sunod ang vibration ng phone ko.

Message mula kay Cassie, kaklase ko sa medtech.

“Mara, nakita mo na ba ’yung group chat?”

“Anong group chat?”

“Class GC. Please huwag kang mag-panic.”

Nagpadala siya ng screenshots.

Nang buksan ko, nanlamig ang kamay ko.

May photo ng medical clearance ko noong freshman year. Pangalan ko. Student number ko. Pero sa diagnosis, may nakalagay na sakit na wala akong kailanman tinaglay.

At caption ni Bianca:

“Reminder lang, ingat kayo sa mga taong malinis tingnan pero dugyot ang lifestyle. Kaya pala may amoy.”

Hindi ako umiyak.

Hindi muna.

Pinalaki ko ang image. May sablay sa font. May putol sa gilid ng letters. Edited. Pero ang form mismo, totoong document ko.

Paano niya nakuha iyon?

Medical records should be confidential. Ang may access lang: clinic at student affairs.

Biglang bumigat ang lahat.

Hindi na ito simpleng away-dorm. Hindi na ito lotion. Hindi na ito inggit.

Sinira niya ang pangalan ko gamit ang pekeng diagnosis.

Tumayo ako, nagsuot ng jacket, at dumiretso sa office ni Sir Ramon, ang adviser namin.

Nandoon siya, nag-aayos ng papel. Nang makita niya ako, parang alam na niya kung bakit ako dumating.

Ipinakita ko ang screenshots.

“Sir, bakit nasa kamay ni Bianca ang medical record ko? At bakit niya ito na-edit para siraan ako?”

Sumimangot siya, pero hindi sa galit. Sa inis.

“Mara, baka misunderstanding lang. Minsan may documents na naiiwan sa office. Huwag na nating palakihin.”

“Pinagkalat niya sa mahigit isandaang estudyante na may sakit ako.”

“Concern lang siguro siya sa safety ng classmates ninyo.”

Napatingin ako sa kanya.

Concern?

Bumukas ang pinto.

Pumasok si Bianca, naka-cross arms, may ngiting panalo.

“Ayan, nagsusumbong na naman. Kung wala kang tinatago, bakit ka takot?”

Tumingin ako sa kanya. “Saan mo kinuha ang record ko?”

“Napulot ko.”

“Saan?”

“Sa hallway.”

“Medical record ko, napulot mo sa hallway?”

Hindi siya nakasagot agad.

Si Sir Ramon ang sumabat. “Mara, tama na. Ayusin ninyo na lang ito privately.”

Doon ako natawa. Mahina lang, pero sapat para manahimik sila.

“Privately? Sige. I’ll make it official.”

Kinuha ko ang phone ko at tumawag.

“Hello, gusto ko pong mag-report. May nag-edit ng private medical document ko at nagpakalat ng defamatory post sa class group chat…”

Nawala ang kulay sa mukha ni Bianca.

Pagkalipas ng tatlumpung minuto, dalawang pulis ang dumating sa office.

Pero bago pa sila makapagsalita, may narinig kaming sigaw mula sa hallway ng girls’ dorm.

Isang sigaw na kilalang-kilala ko.

Si Bianca.

At nang bumukas ang pinto, tumakbo papasok si Janelle, hingal na hingal.

“Mara,” sabi niya, nanginginig. “Yung kamay ni Bianca… nangingitim.”

PARTE2

Hindi ako gumalaw agad.

Si Sir Ramon ang unang tumayo. “Anong sinasabi mo?”

Si Janelle halos maiyak na. “Sir, nasa CR siya. Nagsisigaw. Akala niya may nangyaring masama sa balat niya.”

Tumingin sa akin si Bianca mula sa doorway. Namumutla siya, pero pilit pa ring matapang.

“Anong ginawa mo sa akin?” sigaw niya.

Doon ko nakita ang mga daliri niya.

May maitim na marka sa hinlalaki at hintuturo niya. Hindi buong kamay. Eksaktong bahagi lang na hahawak sa takip ng bote.

Tahimik ang office.

Kahit ang dalawang pulis, nagkatinginan.

“Bakit mo ako tinitingnan?” tanong ko. “Hindi ba sabi mo hindi mo hinahawakan ang gamit ko?”

Nanlaki ang mata niya. “Nilagyan mo ’yon!”

“Nilagyan ko ang sarili kong lotion sa sarili kong table.”

“Sinadya mo ’yon para mapahamak ako!”

“Sinadya ko ’yon para malaman kung sino ang nanghihimasok.”

Nanahimik siya.

Sa unang pagkakataon, wala siyang comeback.

Isa sa mga pulis ang mahinahong nagsalita. “Ma’am, paki-explain po. Bakit may marka ang kamay ninyo kung hindi ninyo hinawakan ang gamit niya?”

“Hindi ko—” Naputol ang boses niya. “Hinawakan ko lang! Pero hindi ko binuksan!”

“Kanina sabi mo hindi mo hinawakan.”

Napatingin siya kay Sir Ramon.

At doon ko nakita ang totoong takot.

Hindi takot sa akin. Takot sa kanya.

Si Sir Ramon biglang namutla.

“Bianca,” mahina niyang sabi, “huwag kang magsasalita nang kung anu-ano.”

Parang may kumalabit sa batok ko.

Bakit ganoon ang tono niya?

Hindi parang adviser na umaawat. Parang kasabwat na nagpapaalala.

Lumapit ang babaeng pulis. “Miss Mara, may copy po kayo ng screenshots? At may original medical clearance?”

“Opo.”

“Good. We may also need to ask where Miss Bianca obtained the document.”

Biglang sumingit si Sir Ramon. “Officer, school matter po ito. Baka pwedeng internal muna—”

“Sir,” putol ng pulis, “private medical document po ang pinag-uusapan. Hindi lang ito school matter.”

Doon nagsimulang manginig ang labi ni Bianca.

“Hindi ako ang kumuha,” bulong niya.

Lahat kami napatingin sa kanya.

“Ano?” tanong ko.

Hindi niya ako kayang tingnan. “Hindi ako ang kumuha sa file mo.”

“Pero ikaw ang nag-post.”

“Siya ang nagbigay.”

Tumuro siya.

Hindi sa akin.

Kay Sir Ramon.

Napatakip ng bibig si Janelle. Si Trish, na kararating lang sa hallway, napasandal sa pader.

Si Sir Ramon tumayo nang biglaan. “Bianca! Huwag kang magsinungaling!”

Pero huli na.

Nakita ko sa mukha niya ang sagot bago pa may magsalita.

Ang adviser namin, ang taong dapat magprotekta sa records namin, ang nagbigay ng file ko sa babaeng ilang buwan nang gustong ibagsak ako.

Tiningnan ko si Bianca. “Bakit?”

Lumuha siya, pero hindi pa rin iyon mukhang pagsisisi. Mukha iyong takot na nahuli.

“Kasi…” napalunok siya. “Kasi ikaw ang pinili sa internship.”

Hindi ko naintindihan agad.

“What?”

“Sa St. Rafael Medical Center,” sabi ni Trish mula sa likod, mahina. “Yung paid internship slot. Ikaw ang nakuha.”

Nanlamig ako.

Hindi pa inaanunsyo sa amin ang result.

Paano nila nalaman?

At bakit handa silang sirain ang pangalan ko para lang makuha iyon?

Bago pa ako makapagsalita, tumunog ang phone ni Sir Ramon.

Nakita ko sa screen ang caller ID.

“Dean Villacorta.”

Kinuha ng pulis ang phone at sinabing, “Sir, pakisagot po on speaker.”

At doon nagsimula ang mas malaking pagbubunyag.

…

Nanginginig ang kamay ni Sir Ramon nang pindutin niya ang speaker.

“Ramon,” malamig na boses ng dean ang bumungad. “Nasa office ka ba? May natanggap akong report tungkol sa leaked medical file ni Mara Santiago.”

Walang sumagot.

“Ramon?”

Isa sa mga pulis ang nagsalita. “Good evening po, Dean. Nandito po kami ngayon kasama si Miss Mara, Miss Bianca, at si Sir Ramon. May allegation po na private medical document was released without consent.”

Tahimik sa kabilang linya.

Pagkatapos, bumigat ang boses ng dean. “Lock the office. I’m coming.”

Hindi ko alam kung matatawa ako o iiyak.

Ilang oras lang ang nakaraan, ako ang tinatawag nilang mabaho, madumi, may sakit. Ngayon, ang buong kwarto parang courtroom.

Si Bianca nakaupo sa sulok, pilit tinatakpan ng panyo ang nangingitim niyang mga daliri. Si Sir Ramon paulit-ulit na pinupunasan ang noo. Si Janelle at Trish nasa labas, tahimik na umiiyak.

Ako? Nakaupo lang, hawak ang phone ko, pinipilit hindi manginig.

Hindi dahil mahina ako.

Kundi dahil ngayon ko lang naintindihan kung gaano kadaling sirain ang isang babae.

Isang screenshot lang. Isang edited diagnosis. Isang caption na puno ng malisya.

At bigla, lahat ng taong dating nakangiti sa iyo, iiwas na parang may dala kang salot.

Dumating si Dean Villacorta makalipas ang labinlimang minuto. Babae siya, nasa singkwenta, laging maayos ang buhok, laging kalmado. Pero nang makita niya ang screenshot sa phone ko, nanigas ang panga niya.

“Mara,” sabi niya, “I’m sorry this happened.”

Hindi ako sumagot agad.

Gusto kong sabihin: sorry lang?

Pero nakita ko sa mata niya na hindi ito ang klase ng sorry na panakip-butas. Galit siya. Tahimik, pero galit.

“Sir Ramon,” sabi niya, “did you access her file?”

“Dean, maraming may access sa—”

“Answer me.”

Napayuko siya.

Hindi pa rin siya umamin.

Kaya si Bianca ang sumabog.

“Siya ang nagbigay!” sigaw niya. “Hindi ko alam kung paano kunin ’yon! Sabi niya, scare tactic lang daw. Sabi niya kapag kumalat na may sakit si Mara, baka ma-review ang internship slot niya!”

Napahawak ako sa gilid ng mesa.

So totoo.

Internship.

Isang slot lang sa St. Rafael Medical Center. May allowance, may recommendation, at malaking chance na ma-absorb after graduation.

Ako ang pinili.

At dahil doon, ginawa nilang marumi ang pangalan ko.

“Bakit?” tanong ko kay Bianca. “Bakit sobrang galit ka sa akin?”

Tumawa siya, pero wasak ang tunog.

“Kasi kahit anong gawin ko, ikaw pa rin ang napapansin. Ikaw ang scholar. Ikaw ang magaling. Ikaw ang laging pinapaniwalaan kahit mahirap ka lang.”

“Mahirap ako,” sabi ko. “Pero hindi ako nagnakaw.”

Tumama iyon.

Napatingin siya sa sahig.

“Yung Chanel dress,” sabi ko, “yung perfume ni Trish, yung earphones ni Janelle, pati cash na nawawala sa drawer ko. Ikaw lahat ’yon, no?”

Hindi siya sumagot.

Pero minsan, ang katahimikan ang pinakamaingay na pag-amin.

Si Janelle, mula sa labas, napahikbi. “Bianca… pati ’yung regalo ng mama ko?”

Doon bumigay ang maskara ni Bianca.

“Hindi niyo alam pakiramdam!” sigaw niya. “Kayo may pamilya, may nagpapadala, may support. Ako? Kailangan kong magmukhang kaya ko rin!”

Lumambot sandali ang dibdib ko.

Sandali lang.

Dahil may pagkakaiba ang nahihirapan sa nananakit.

May pagkakaiba ang inggit sa paninira ng buhay ng iba.

“Kung sinabi mong nahihirapan ka,” sabi ko, “baka may tumulong sa’yo. Pero pinili mong magnakaw. Pinili mong magsinungaling. Pinili mong ipahiya ako sa buong klase.”

Hindi siya nakasagot.

Ang pulis nagsimulang kumuha ng official statements. Si Dean Villacorta pinatawag ang campus clinic head at IT officer. Doon nalaman ang buong chain.

Si Sir Ramon pala ang temporary custodian ng scanned student medical files para sa scholarship verification. Ilang linggo na niyang alam na ako ang top candidate sa St. Rafael internship.

May pamangkin siyang aplikante rin.

Si Bianca, dahil malapit sa kanya bilang class secretary, narinig ang usapan. Noong una, plano lang daw nilang mag-file ng anonymous complaint laban sa akin. Pero walang mahanap na totoong issue.

Kaya gumawa sila.

Kinuha ni Sir Ramon ang old medical form ko. Ipinasa kay Bianca. Si Bianca ang nag-edit ng diagnosis at nag-post sa class GC gamit ang linyang “concern lang.”

Concern.

Ang paboritong damit ng mga taong malisyoso.

Kinabukasan, pinatawag kami sa discipline office.

Hindi na ako nag-iisa.

Kasama ko si Papa, tahimik pero halatang pinipigilan ang galit. Kasama rin ang abogado ng tita ko, na dating prosecutor. Pagpasok pa lang namin, hindi na makatingin si Sir Ramon.

Si Bianca naman, namumugto ang mata. Nakasuot siya ng jacket kahit mainit, tinatago pa rin ang kamay niya. Hindi na kasing tapang ng gabing pinagtawanan niya ako.

Sa harap ng dean, clinic head, legal officer, at dalawang witness, inamin ni Bianca ang pag-edit at pag-post. Inamin din niyang ilang beses niyang binuksan ang lotion ko at hinaluan ng mabahong liquid na galing sa spoiled fish sauce para “mukhang may amoy ako.”

Napasara ako ng mata.

So hindi ako baliw.

Hindi defective ang lotion.

Hindi ako marumi.

May taong sadyang gumawa ng eksena para paniwalaan ng lahat ang kasinungalingan niya.

“Bakit pati lotion?” tanong ng dean.

Umiyak si Bianca. “Para may proof. Para kapag sinabi kong mabaho siya, may makakaamoy talaga.”

Gusto kong matawa sa sobrang sakit.

Grabe, no?

May mga taong hindi sapat na magsinungaling. Gagawa pa sila ng ebidensya para paniwalaan ang kasinungalingan nila.

Tinanong ako ng legal officer kung anong gusto kong mangyari.

Tumingin ako kay Bianca.

For a second, nakita ko hindi na siya kontrabida sa drama. Isa siyang taong durog, desperada, at takot.

Pero naalala ko ang group chat. Ang mga messages na “ew,” “kadiri,” “lumayo kayo diyan.” Naalala ko ang katahimikan nina Janelle at Trish. Naalala ko ang bawat tingin sa hallway.

“Gusto ko ng public correction,” sabi ko. “Same group chat. Same audience. Dapat sabihin niyang edited ang document at kasinungalingan lahat.”

Lumunok si Bianca.

“Gusto ko rin ng written apology. At gusto kong ituloy ang investigation kay Sir Ramon.”

Napatingin si Sir Ramon sa akin, halos nagmamakaawa. “Mara, mawawala ang trabaho ko.”

“Dapat naisip ninyo iyon bago ninyo ginamit ang medical record ko.”

Tahimik ang kwarto.

That afternoon, nag-post si Bianca sa class GC.

Hindi mahaba. Hindi dramatic.

Pero malinaw.

Inamin niyang edited ang medical document. Inamin niyang wala akong sakit. Inamin niyang sinadya niya akong siraan dahil sa inggit at internship slot.

Pagkatapos noon, nag-message ang mga kaklase ko.

“Sorry, Mara.”

“Hindi namin alam.”

“Dapat nagsalita kami.”

Binasa ko lahat. Hindi ako nag-reply agad.

Dahil minsan, ang “sorry” ng mga taong nanahimik habang sinisira ka ay hindi agad nakakagamot.

Si Janelle at Trish personal na humingi ng tawad. Si Trish umiiyak habang sinasabing natakot daw silang madamay.

“Alam naming mali,” sabi ni Janelle. “Pero hindi namin alam paano ka ipagtatanggol.”

Tiningnan ko sila.

“Sa susunod,” sabi ko, “magsimula kayo sa simpleng ‘hindi tama ’yan.’ Hindi kailangan maging bayani agad. Basta huwag maging audience ng kasinungalingan.”

Yumuko sila.

Si Bianca na-suspend habang iniimbestigahan. Kinasuhan administratively si Sir Ramon at eventually tinanggal sa advisory post habang ongoing ang legal case.

At ako?

Nakuha ko ang St. Rafael internship.

Noong unang araw ko roon, habang suot ang white coat, tumayo ako sa harap ng mirror sa staff restroom. Matagal kong tinitigan ang sarili ko.

Wala akong amoy.

Wala akong bahid.

Wala akong dapat ikahiya.

Ang mayroon ako ay peklat na hindi nakikita, pero nagpapaalala: hindi lahat ng ngumiti sa iyo ay kaibigan. Hindi lahat ng “concern” ay malasakit. At hindi lahat ng tahimik ay inosente.

Pagkalipas ng ilang buwan, nakatanggap ako ng message mula kay Bianca.

“Hindi ko hinihingi na patawarin mo ako. Gusto ko lang sabihin na mali ako. Sinira kita dahil inggit ako sa lakas mo.”

Matagal kong tinitigan ang message.

Hindi ako nag-type ng mahabang sermon.

Ang reply ko lang:

“Sana sa susunod, gamitin mo ang sakit mo para magbago, hindi para manakit.”

Hindi ko alam kung nabasa niya nang buo. Hindi ko rin alam kung nagbago siya.

Pero alam ko ito:

Hindi ako ang marumi sa kwentong iyon.

Ako ang nilagyan nila ng putik.

At nang umulan ang katotohanan, sila ang hindi nakalinis.

Mensahe: Sa panahon ngayon, madaling manira gamit ang isang post, isang screenshot, isang tsismis. Kaya bago tayo maniwala, magtanong muna. Bago tayo makisawsaw, mag-isip muna. Dahil ang dignidad ng tao ay hindi dapat gawing libangan, at ang pananahimik sa harap ng mali ay minsan kasing sakit ng mismong paninira.