Dalawang taon kong lihim na minahal ang pinakasikat na lalaki sa campus, at naniwala akong ang best friend ko lang ang tunay na kakampi ko. Pero sa gabi ng malaking school event, suot niya ang hoodie na regalo ko sa boyfriend ko habang katabi niya ito sa ilalim ng ilaw—at ang isang unsent email sa laptop ang tuluyang nagpamanhid sa buong katawan ko.

Dalawang taon kong lihim na minahal ang pinakasikat na lalaki sa campus, at naniwala akong ang best friend ko lang ang tunay na kakampi ko. Pero sa gabi ng malaking school event, suot niya ang hoodie na regalo ko sa boyfriend ko habang katabi niya ito sa ilalim ng ilaw—at ang isang unsent email sa laptop ang tuluyang nagpamanhid sa buong katawan ko.

Dalawang taon kong lihim na minahal ang pinakasikat na lalaki sa campus, at naniwala akong ang best friend ko lang ang tunay na kakampi ko. Pero sa gabi ng malaking school event, suot niya ang hoodie na regalo ko sa boyfriend ko habang katabi niya ito sa ilalim ng ilaw—at ang isang unsent email sa laptop ang tuluyang nagpamanhid sa buong katawan ko.

Bahagi 1

Halos dalawang taon na kaming magkasintahan ni Ethan Reyes.

Walang nakakaalam sa campus.

Maliban kay Bianca Santos, ang best friend ko.

Si Ethan ang Student Council President, at sobrang sikat niya na tuwing pumapasok siya sa cafeteria, laging may palihim na kumukuha ng litrato.

Ako naman, ordinaryong miyembro lang ng media team.

Paminsan-minsan, kumakanta rin ako sa mga school program.

Sinabi ni Ethan na kailangan naming ilihim ang relasyon namin.

Nag-a-apply siya noon para sa graduate scholarship at ayaw niyang maging paksa ng tsismis ang love life niya.

Pumayag ako.

Si Bianca pa nga ang madalas tumulong para maitago ang relasyon namin.

Noong pictorial ng batch, palihim niyang ipinagpalit ang puwesto namin para makatabi ko si Ethan.

Noong pumipili naman ang Student Council ng kakanta sa closing number ng pinakamalaking school event ng taon, halos buong dormitoryo ang nilibot ni Bianca para manghingi ng boto para sa akin.

Nang manalo ako, niyakap niya ako nang sobrang higpit.

“Sa wakas, makikita rin kayong dalawa sa iisang stage!”

“Ngayon tingnan natin kung paano ka pa iiwasan ni Ethan!”

Naniwala akong masaya talaga siya para sa akin.

Hanggang sa tatlong araw bago ang event.

Biglang nawala ang pangalan ko sa program.

Si Bianca ang pumalit bilang singer ng closing number.

Akala ko typo lang.

Dumiretso ako sa Student Council office.

Nasa harap ng laptop si Ethan.

Ibinagsak ko sa mesa ang printed program.

“Ano ’to?”

Hindi man lang siya tumingin sa akin.

“Mas bagay si Bianca sa malaking stage.”

Parang may humampas sa dibdib ko.

“Isang buwan kong pinagpraktisan ’to.”

“Kailangan ng organizing team ng mas stable.”

“Eh ako?”

Kalmado niyang sagot:

“Pumunta ka na lang sa backstage. Tulungan mo sa microphones at tubig.”

Napatawa ako sa sama ng loob.

“Inalis mo ako para siya ang makasama mo sa stage, tapos gagawin mo akong taga-backstage?”

Doon lang siya tumingin sa akin.

Napakalamig ng mga mata niya.

Halos hindi ko makilala ang lalaking kagabi lang ay tumawag sa akin para sabihing nami-miss niya ako.

“Huwag mong gawing komplikado ang lahat.”

Kinahapunan, inilabas ang bagong poster.

Naka-itim na suit si Ethan.

Naka-puting dress si Bianca.

Magkatabi sila sa gitna.

Halos magwala ang comment section.

“Parang main couple sa campus drama!”

“Student Council President at campus muse!”

“Mag-date na kayo please!”

Tatlong comments lang ang nabasa ko bago ko pinatay ang phone ko.

Noong gabi ng event, umulan nang malakas.

Suot ko ang manipis na jacket ko habang pabalik-balik ako sa backstage.

Nagbubuhat ako ng speakers.

Nag-aayos ng mic stands.

Namimigay ng tubig.

Pagkababa ni Bianca mula sa rehearsal, sinabi niyang nilalamig siya.

Agad na hinubad ni Ethan ang jacket niya at ipinatong iyon sa balikat niya.

Wala pang tatlong metro ang layo ko sa kanila.

Nakita niya ako.

Pero ang sinabi lang niya:

“Basa ’yung sahig sa kaliwa. Punasan mo. Baka madulas si Bianca.”

Tinitigan ko siya nang ilang segundo.

Pagkatapos ay kinuha ko ang mop.

Nang gabing iyon, habang magkatabi sina Ethan at Bianca sa ilalim ng spotlight, sabay-sabay sumigaw ang buong auditorium.

“Kiss! Kiss!”

Namula si Bianca habang tumatawa.

Hindi umatras si Ethan.

Tinitigan lang niya ito at bahagyang ngumiti.

Nasa gilid ako ng stage.

At hindi ko alam kung bakit…

Pumalakpak din ako.

Pumalakpak hanggang mamula at mangalay ang mga palad ko.

At doon ko naintindihan ang isang bagay.

Kung kailangan kong magkunwaring hindi ko kilala ang sarili kong boyfriend sa harap ng libo-libong tao…

Baka wala talagang saysay pang ipaglaban ang relasyong ito.

Pagkatapos ng event, lumabas ang lahat para kumain.

Ako naman ang naiwan kasama ang dalawang first-year students para maglinis.

Bandang ala-una ng madaling-araw, nahulog ang isang equipment case at sumayad ang matalim na bakal sa pulsuhan ko.

Agad na lumabas ang dugo.

Kinabahan ang isa sa kanila.

“Ate, tawagan ba natin si Kuya Ethan?”

Tiningnan ko ang phone ko.

Walang tawag.

Walang message na nagtatanong kung nasaan ako.

“Hindi na.”

Mag-isa akong pumunta sa clinic.

Nilinis ng nurse ang sugat ko at binalutan iyon.

Pagkatapos ay tinanong niya:

“Nasaan mga kaibigan mo?”

“Lumabas silang lahat para kumain.”

Saglit niya akong tinitigan.

Hindi na siya nagsalita.

Paglabas ko ng clinic, saka ko lang nakita ang message ni Bianca.

“Huwag mong isipin ’yung mga comments na pini-pair kami ni Ethan. Nagbibiro lang sila.”

Sumunod ang message ni Ethan.

“Desisyon ng team ang pagpapalit. Huwag kang childish.”

Hindi ako sumagot.

Habang naglalakad ako pabalik sa dorm, sunod-sunod ang notifications sa Student Council group chat.

May nag-send ng litrato ni Ethan na may hawak na payong para kay Bianca.

“Grabe, special treatment si Bianca.”

May sumagot:

“May ibang tao riyan na dati pa pilit lumalapit kay President. Siguradong naiinggit ngayon.”

Sumagot si Bianca:

“Huwag naman kayong ganyan. Friend lang talaga tingin sa akin ni Ethan.”

Agad may nagbiro:

“Friend? Sinong friend ang pinapasuot ng jacket at hinahatid sa ulan?”

Matagal kong tinitigan ang screen.

Pagkatapos ay pinindot ko ang:

Leave Group.

Alas-dos ng madaling-araw, binuksan ko ang laptop ko.

Nagpadala ako ng tatlong email.

Una, resignation mula sa Student Council.

Pangalawa, withdrawal mula sa inter-school singing competition.

Pangatlo, pagbitaw sa nomination para sa international arts exchange program na tatlong taon kong pinaghirapan.

Kinabukasan, tumawag ang faculty adviser ko.

“Sigurado ka? Si Ethan mismo ang unang nag-nominate sa ’yo.”

Tahimik ako nang ilang segundo.

“Hindi ko na kailangan.”

Kinahapunan, nag-message si Ethan.

“Pumunta ka sa dati nating rehearsal room. Kailangan nating mag-usap.”

Nasa labas iyon ng campus.

Doon lang kami dating nakakapaghawak ng kamay nang hindi natatakot na may makakita.

Pagbukas ko ng pinto, nakatalikod si Ethan.

Pero hindi siya ang unang nagpahinto sa akin.

Si Bianca.

Suot niya ang dark blue hoodie na ibinigay ko kay Ethan noong first anniversary namin.

Ang hoodie na minsan niyang sinabi:

“Hindi ko ito puwedeng isuot sa campus. Baka may makahalata.”

Hinila ni Bianca ang manggas at ngumiti.

“Ang laki pala nito sa akin. Pero sobrang init.”

Tumingin ako kay Ethan.

“Bakit nasa kanya ’yung hoodie mo?”

Mabilis na sumagot si Bianca.

“Nabasa kasi ako kagabi. Pinahiram lang sa akin ni Ethan.”

Sabi naman ni Ethan:

“Damit lang ’yan. Huwag kang mag-isip ng kung anu-ano.”

Bigla akong natawa.

Sa loob ng dalawang taon, halos wala siyang ginamit sa mga regalong ibinigay ko.

Ang keychain na binili ko, nasa drawer lang.

Ang matching mug namin, ibinigay niya sa iba.

Kahit birthday ko, sa malayo lang siya tumayo.

Pero ang gamit ko…

Ang regalo ko…

Kaya niyang basta ipagamit kay Bianca.

Kinuha ko ang rehearsal room key mula sa bag ko at inilapag sa mesa.

“Binalik ko lang ’to.”

Kumunot ang noo ni Ethan.

“Anong drama na naman ’to?”

“Wala.”

“Naipaliwanag ko na kagabi.”

“Gets ko na.”

Tumalikod ako.

Bigla niyang hinawakan ang pulsuhan ko.

Eksakto sa bahaging may benda.

Napasinghap ako sa sakit.

Agad niya akong binitawan.

“Nasugatan ka?”

Hindi pa ako nakakasagot nang biglang nagsalita si Bianca.

“Ethan, tungkol sa exchange program…”

Biglang tumahimik ang buong silid.

Lumingon ako.

Kinagat ni Bianca ang labi niya na parang may nasabi siyang hindi dapat.

Tumingin si Ethan sa kanya.

“Bianca.”

Pero huli na.

Tiningnan ko silang dalawa.

“Ano’ng tungkol sa exchange program?”

Walang sumagot.

Lumapit ako sa mesa.

Naka-open ang laptop ni Ethan.

May isang draft email doon.

Subject:

“Request to Change Nominee.”

Ang pangalan na naka-cross out—

Akin.

At sa ilalim nito, ang ipinalit na pangalan—

Bianca Santos.

Biglang nanlamig ang mga kamay ko.

Isang linggo na ang timestamp ng draft.

Ibig sabihin…

Bago pa ako nag-withdraw.

Bago pa ako nag-resign.

Bago pa ako tuluyang bumitaw.

Tumingin ako kay Ethan.

“Balak mo na talaga akong palitan noon pa?”

Tahimik siya.

Lumingon ako kay Bianca.

“At ikaw?”

Namula ang mga mata niya.

“Hindi ganito ang iniisip mo…”

Napatawa ako nang mapait.

“Eh ano?”

Saktong sandaling iyon, umilaw ang phone ni Ethan sa ibabaw ng mesa.

May bagong message.

Mula sa faculty adviser.

“Ethan, natanggap ko na ang documents na ipinadala mo. Pero hindi pa rin alam ni Mara—”

Hindi lumabas ang buong message.

Mabilis na inagaw ni Ethan ang phone.

Pero nabasa ko na ang susunod na linya sa lock screen.

“—na ginamit mo ang pangalan niya bilang guarantor para kay Bianca, tama ba?”

Parang huminto ang tibok ng puso ko.

Namuti ang mukha ni Bianca.

At sa unang pagkakataon sa loob ng dalawang taon naming relasyon…

Hindi magawang tumingin ni Ethan nang diretso sa mga mata ko.

Bahagi 2

“Ano’ng ibig sabihin ng guarantor?”

Mahina ang boses ko, pero malinaw na narinig iyon sa buong silid.

Walang sumagot.

Lumapit ako kay Ethan.

“Ibigay mo sa akin ang phone.”

“Mara, makinig ka muna—”

“Phone.”

Dahan-dahan niyang inilapag iyon sa mesa.

Binuksan ko ang message ng faculty adviser.

Kasama roon ang screenshot ng application documents ni Bianca.

Sa ilalim ng bahagi para sa financial guarantor at academic sponsor, malinaw na nakasulat ang pangalan ko.

May electronic signature pa.

Pirma ko.

O mas tama—

Kopya ng pirma ko mula sa scholarship forms na minsang ipinasa ko kay Ethan para ipa-print.

Parang may malamig na tubig na ibinuhos sa ulo ko.

Tumingin ako kay Bianca.

“Alam mo ito?”

Nanginginig ang labi niya.

“Kailangan ko lang talaga ng guarantor para makapasok sa exchange program.”

“Hindi iyon ang tanong ko.”

Tahimik siya.

“Alam mo bang pangalan ko ang ginamit?”

Makalipas ang ilang segundo, tumango siya.

Napapikit ako.

Mas masakit pala ang simpleng tango kaysa sa kahit anong paliwanag.

Lumapit si Ethan.

“Ako ang gumawa. Huwag mong sisihin si Bianca.”

Napatingin ako sa kanya.

“Ginamit mo ang pangalan ko nang walang pahintulot.”

“Mara, hindi naman aktwal na loan iyon. Requirement lang sa application.”

“Requirement na may legal responsibility.”

“Hindi naman malaki ang risk.”

Napatawa ako.

“Dahil hindi ikaw ang pangalan na nakalagay.”

Nanahimik siya.

Doon ko tuluyang naintindihan.

Sa loob ng dalawang taon, lahat ng bagay na mahalaga sa akin ay palaging puwedeng isakripisyo basta convenient para sa kanya.

Ang relasyon namin.

Ang pagkakataon kong kumanta.

Ang reputasyon ko.

At ngayon, pati pangalan ko.

“Bakit siya?”

Diretso kong tinanong.

Tumingin si Ethan kay Bianca bago sumagot.

“May problema ang pamilya niya. Kapag hindi siya nakakuha ng exchange slot, baka huminto siya sa pag-aaral.”

“Eh ako?”

“Mas marami ka pang pagkakataon.”

Iyon pala.

Dahil kaya kong bumangon, puwede akong itulak.

Dahil tahimik ako, puwedeng kunin ang para sa akin.

Dahil mahal ko siya, inaasahan niyang mauunawaan ko ang lahat.

Tinanggal ko ang bracelet sa pulsuhan ko.

Regalo niya iyon noong unang anniversary namin.

Inilapag ko sa tabi ng susi.

“Tapos na tayo.”

Biglang nagbago ang mukha niya.

“Mara.”

“Dalawang taon mo akong pinagtago dahil sabi mo pinoprotektahan mo ang future mo.”

Tumingin ako kay Bianca.

“Pero para sa future niya, handa kang gamitin ang pangalan ko.”

Hinawakan niya ang braso ko.

“Mali ako. Aayusin ko.”

Inalis ko ang kamay niya.

“Huwag mo nang ayusin para sa akin.”

Pagkatapos ay tumingin ako kay Bianca.

“Kung kaibigan talaga kita, hindi mo kailangang nakawin ang buhay ko para maisalba ang sarili mo.”

Namumuo na ang luha niya.

Pero sa pagkakataong iyon, wala na akong lakas para aluin siya.

Lumabas ako ng rehearsal room.

Sa unang pagkakataon sa loob ng dalawang taon, hindi ako lumingon para tingnan kung susundan ako ni Ethan.

Kinabukasan, dumiretso ako sa faculty office.

Dala ko ang screenshots, ang original files ko, at ang kopya ng forged application.

Nagulat ang adviser nang makita ako.

“Mara, akala ko ayaw mo nang ituloy ang exchange program.”

“Gusto kong bawiin ang withdrawal ko.”

Tumigil siya.

“May nangyari ba?”

Inilapag ko sa mesa ang mga dokumento.

“Pero bago iyon, gusto kong malaman kung paano nagamit ang pangalan at pirma ko nang hindi ko alam.”

Dalawampung minuto siyang walang imik habang binabasa ang lahat.

Pagkatapos ay tumawag siya sa dean.

Bago magtanghali, ipinatawag sina Ethan at Bianca.

Pagsapit ng hapon, kumalat sa campus na pansamantalang sinuspinde ang processing ng exchange nominations dahil sa “document irregularities.”

Walang pangalan.

Walang detalye.

Pero sa Student Council group chat na iniwan ko na, nagsimula ang mga bulungan.

Bandang alas-sais, may kumatok sa dorm room ko.

Akala ko si Ethan.

Pero pagbukas ko ng pinto, si Bianca ang nakita ko.

Namamaga ang mga mata niya.

May hawak siyang brown envelope.

“Hindi ako nandito para humingi ng tawad.”

Tinitigan ko siya.

Iniabot niya sa akin ang envelope.

“Nandito lahat ng chat namin ni Ethan tungkol sa exchange program.”

Hindi ko agad kinuha.

Bumulong siya:

“At may isang bagay kang hindi pa alam.”

“Anong bagay?”

Napakagat siya sa labi.

“Hindi ako ang unang humiling na palitan ka.”

Nanigas ako.

“Si Ethan mismo ang nagplano noon.”

At nang buksan ko ang envelope, ang unang screenshot na nakita ko ay isang message mula kay Ethan tatlong buwan na ang nakaraan.

Kapag napili si Mara, hindi na siya mananatili rito. Kailangan nating siguraduhing hindi siya makaalis.

Bahagi 3

Ilang beses kong binasa ang mensahe bago ko tuluyang naintindihan ang ibig sabihin.

Hindi ako pinalitan ni Ethan dahil mas kailangan ni Bianca ang pagkakataon.

Hindi niya ginawa iyon dahil sa awa.

Ginawa niya iyon dahil ayaw niya akong umalis.

“Bakit?”

Iyon lang ang lumabas sa bibig ko.

Tahimik na pumasok si Bianca nang payagan ko siya.

Umupo siya sa maliit na silya sa tabi ng mesa.

Ako naman ay nanatiling nakatayo.

“Tatlong buwan na ang nakaraan,” sabi niya, “nalaman ni Ethan na kapag nakuha mo ang exchange program, isang taon kang mawawala.”

“Alam ko.”

“Sinabi niyang baka pagkatapos noon, diretso ka nang mag-apply abroad.”

Napahigpit ang hawak ko sa envelope.

“Sinabi ko sa kanya iyon.”

“Alam niya.”

Napatingin ako sa kanya.

“At natakot siya.”

Halos matawa ako.

“Natakot?”

Tumango si Bianca.

“Sinabi niya sa akin na kapag umalis ka, baka marealize mong hindi mo siya kailangan.”

Parang may mabigat na bagay na bumagsak sa dibdib ko.

Sa loob ng dalawang taon, akala ko ang sikreto namin ay tungkol sa scholarship niya.

Tungkol sa reputasyon niya.

Tungkol sa pressure ng Student Council.

Pero ngayon, malinaw na ang pinakamasakit na dahilan.

Gusto niya akong maliit.

Gusto niya akong malapit.

Gusto niyang siya ang sentro ng mundo ko.

“Bakit ka pumayag?”

Tanong ko kay Bianca.

Napayuko siya.

“Dahil gusto ko rin ang slot.”

Walang dahilan.

Walang palusot.

Sa unang pagkakataon, hindi niya sinubukang gawing maganda ang ginawa niya.

“Nang sabihin niyang puwede niyang ilipat sa akin ang nomination, pumayag ako.”

“Alam mong pinaghirapan ko iyon nang tatlong taon.”

“Oo.”

“Alam mong gusto kong maging singer kahit isang taon lang sa ibang bansa para matuto.”

“Oo.”

“Kaibigan kita.”

Doon siya umiyak.

Hindi iyong tahimik at magandang iyak na madalas makita sa pelikula.

Nanginginig talaga ang balikat niya.

“Alam ko.”

“Tapos tinulungan mo siyang pigilan ako.”

“Alam ko.”

Umupo ako sa gilid ng kama.

Bigla akong nakaramdam ng matinding pagod.

“Kung bakit mo ginawa, problema mo na iyon. Pero hindi ibig sabihin na kailangan kitang patawarin.”

Tumango siya.

“Hindi ko hinihingi.”

Kinuha niya ang isa pang papel mula sa bag.

Withdrawal letter.

Nakalagay ang pangalan niya.

“Umatras na ako sa exchange program.”

Tiningnan ko siya.

“Hindi mo kailangang gawin ’yan dahil sa akin.”

“Hindi dahil sa ’yo.”

Pinunasan niya ang luha niya.

“Dahil kung pupunta ako gamit ang pagkakataong ninakaw ko, kahit saan ako makarating, alam kong hindi iyon akin.”

Ilang segundo kaming tahimik.

Pagkatapos ay tumayo siya.

Sa may pinto, huminto siya.

“May isa pa akong sasabihin.”

Hindi ako kumibo.

“Hindi naging kami ni Ethan.”

“Wala na akong pakialam.”

“Alam ko. Pero gusto kong malinaw iyon. Nagustuhan ko ang attention niya. Nagustuhan kong ako ang pinapansin ng mga tao kapag katabi ko siya. At hinayaan kong lumampas ang boundaries.”

Napabuntong-hininga ako.

“Mas masahol pa minsan ang pagtataksil na hindi kailangang halikan ang boyfriend ng kaibigan mo.”

Tumango siya.

Pagkatapos ay umalis.

Kinabukasan, tinawag ako sa dean’s office.

Nandoon ang faculty adviser, ang coordinator ng exchange program, at dalawang administrator.

Ipinaliwanag nila na invalid ang forged guarantor document at walang anumang legal liability na maiiwan sa pangalan ko.

Hindi rin nila itinuloy ang unang withdrawal email ko dahil ipinadala ko iyon bago ko malaman ang document manipulation.

“Kung gusto mo pa,” sabi ng coordinator, “maaari kang bumalik sa selection process.”

Hindi ko agad sinagot.

Tatlong araw na ang nakaraan, handa akong bitawan ang pangarap ko dahil gusto ko lang makalayo sa lahat.

Ngayon, bigla kong naalala kung bakit ko iyon pinaghirapan.

Hindi para kay Ethan.

Hindi para patunayan ang kahit ano kay Bianca.

Para sa akin.

“Gusto ko pong ituloy.”

Ngumiti ang adviser.

“Good.”

Paglabas ko ng building, naghihintay si Ethan sa ilalim ng puno.

Mukhang ilang araw siyang hindi natulog.

Lumapit siya sa akin.

“Can we talk?”

Dati, isang message lang niya, pupuntahan ko agad siya.

Ngayon, tiningnan ko lang ang oras.

“May fifteen minutes ako.”

Parang nasaktan siya sa sagot ko.

Pero tumango.

Umupo kami sa bench.

May pagitan kaming halos isang metro.

“Mara, hindi ko alam kung paano magsisimula.”

“Sabihin mo ang totoo.”

Napayuko siya.

“Ayaw kitang mawala.”

“Alam ko na.”

“Akala ko kapag umalis ka, magbabago lahat.”

“Ethan, nagbago na lahat kahit hindi pa ako umaalis.”

Tahimik siya.

“Alam kong mali ang ginawa ko.”

“Hindi lang mali.”

Tumingin ako sa kanya.

“Kinontrol mo ang buhay ko.”

Napapikit siya.

“Gusto kong protektahan tayo.”

“Hindi mo tayo pinrotektahan. Pinoprotektahan mo ang sarili mo sa posibilidad na piliin ko ang ibang buhay.”

“Mahal kita.”

Dati, sapat na ang tatlong salitang iyon para malambot ako.

Ngayon, hindi na.

“Baka mahal mo ako. Pero hindi lahat ng pagmamahal ay magandang panatilihin.”

Namula ang mga mata niya.

“May chance pa ba?”

Umiling ako.

“Wala.”

“Mara—”

“Kung babalik ako sa ’yo dahil umiiyak ka ngayon, wala akong natutunan.”

Hindi siya nagsalita.

Tumayo ako.

Pagkatapos ng dalawang hakbang, narinig ko siyang magsalita.

“Pasensya na.”

Hindi ako lumingon.

Pero sumagot ako.

“Sana matutunan mong ang taong mahal mo ay hindi kailangang lumiit para hindi ka iwan.”

Iyon ang huling personal naming pag-uusap.

Makalipas ang isang linggo, nag-resign si Ethan bilang Student Council President habang iniimbestigahan ang unauthorized use ng student documents.

Hindi siya napatalsik sa university.

Pero tinanggal siya sa ilang leadership responsibilities at kinailangang sumailalim sa disciplinary process.

Hindi ko na sinundan ang detalye.

Hindi ko na rin binasa ang mga tsismis tungkol sa amin.

May mas mahalaga akong kailangang gawin.

Binalikan ko ang rehearsal room sa campus.

Sa unang araw, hindi ko makanta nang buo ang kantang dapat sana ay kinanta ko noong school event.

Sa kalagitnaan, nanginginig ang boses ko.

Pinatigil ako ng vocal coach.

“Bakit ka umiiyak?”

Napatawa ako habang pinupunasan ang pisngi ko.

“Hindi ko rin po alam.”

Pero alam ko.

Dahil iyon ang unang pagkakataong kumanta ako nang hindi iniisip kung nasa audience ba si Ethan.

Hindi ko kailangang hanapin ang mukha niya.

Hindi ko kailangang maghintay ng papuri niya.

Hindi ko kailangang matakot na masyado akong magaling at baka maging dahilan iyon para lumayo kami.

Kumanta ako para sa sarili ko.

Makalipas ang isang buwan, inilabas ang final list para sa exchange program.

Nasa library ako nang tumawag ang adviser.

“Mara.”

“Opo?”

“Congratulations.”

Napahawak ako sa gilid ng mesa.

“Napili ka.”

Hindi ako agad nakapagsalita.

Tatlong taon.

Tatlong taon ng auditions, workshops, maliit na performances, madaling-araw na practice at pagtitipid para makabili ng sheet music.

Tapos muntik kong itapon lahat dahil sa dalawang taong relasyong itinago ako.

Umiyak ako sa gitna ng library.

Pinagsabihan pa ako ng librarian na hinaan ko ang boses.

Napatawa ako habang umiiyak.

Noong araw ng departure orientation, nakita ko si Bianca sa hallway.

Ilang buwan na kaming hindi nag-uusap.

Mas maikli na ang buhok niya.

May hawak siyang portfolio.

Nagkatinginan kami.

Siya ang unang ngumiti.

Hindi katulad noon.

Walang pilit na pagiging sweet.

Walang pagtatangkang lumapit.

Tumango lang siya.

Tumango rin ako.

Hindi kami naging magkaibigan ulit.

Pero natutunan kong hindi lahat ng pagpapatawad ay nangangahulugang kailangan mong ibalik ang isang tao sa dati niyang lugar sa buhay mo.

Minsan, pagpapatawad din ang pagpili na huwag nang magdala ng galit habang patuloy kang lumalakad palayo.

Anim na buwan matapos akong umalis para sa exchange program, nagkaroon kami ng student showcase.

Ako ang piniling kumanta sa final performance.

Pagkatapos ng show, may isang Filipino graduate student mula sa music department na lumapit sa akin.

Miguel ang pangalan niya.

Una niyang sinabi:

“Ang ganda ng boses mo.”

Napangiti ako.

“Salamat.”

Pagkatapos ay idinagdag niya:

“Pero mas nagustuhan ko ’yung mukha mo pagkatapos mong kumanta. Parang ngayon ka lang talaga huminga.”

Napatawa ako.

Hindi niya hiningi agad ang number ko.

Hindi rin niya sinubukang magpakitang-gilas.

Nag-usap lang kami tungkol sa music.

Sa sumunod na mga buwan, naging kaibigan ko siya.

At nang minsang tanungin niya kung puwede niya akong ligawan, sinabi ko:

“May isang kondisyon.”

“Ano?”

“Hindi ako magiging sikreto.”

Ngumiti siya.

“Bakit naman kita itatago?”

Simple lang ang sagot.

Pero halos mapaiyak ako.

Isang taon matapos ang gabing iyon sa school event, bumalik ako sa Pilipinas para sa graduation.

Nasa auditorium ulit ako.

Parehong stage.

Parehong mga ilaw.

Pero ibang-iba na ako.

Tinawag ang pangalan ko para tanggapin ang special recognition para sa international arts program.

Habang naglalakad ako papunta sa gitna ng stage, napatingin ako sa audience.

Nasa likuran si Ethan.

Nagkatinginan kami sandali.

Ngumiti siya nang bahagya.

Tumango ako.

Wala nang sakit.

Wala ring panghihinayang.

Pagbaba ko ng stage, naghihintay si Miguel malapit sa aisle, may hawak na maliit na bouquet.

Hindi niya ako hinawakan agad.

Tinanong niya:

“Okay lang?”

Ngumiti ako at ako mismo ang kumuha sa kamay niya.

Sa paligid namin, maraming estudyante ang nag-picture.

May ilang nakakakilala sa akin.

May ilan ding nagbubulungan.

Pero sa unang pagkakataon sa buhay ko, wala akong kailangang itago.

Wala akong kailangang bitawang kamay.

At habang sabay kaming naglalakad palabas ng auditorium, naalala ko ang sarili kong nakatayo sa likod ng stage noong nakaraang taon—

Basang-basa sa ulan.

May sugat sa pulsuhan.

Pumalakpak para sa boyfriend kong katabi ang best friend ko.

Akala ng babaeng iyon, kapag nawala si Ethan, mawawala rin ang pinakamagandang bahagi ng buhay niya.

Hindi niya alam na ang totoo—

Si Ethan pala ang nakaharang sa pintong matagal na niyang gustong buksan.

At nang sa wakas ay pinili kong umalis sa kanya,

hindi ko nawala ang pag-ibig.

Nakuha ko pabalik ang sarili ko.