Tatlong Taon Kong Tahimik na Tinutulungan ang Katabi Ko sa Klase na Ibalik ang Bawat Love Letter, Hindi Kailanman Naglakas-Loob Magsabi ng Nararamdaman—Hanggang Tawagin Ako ng Bagong Lipat na “Katulong,” at Nang Gabing Iyon, Hinila ni Mama ang Maleta Namin Palabas ng Bahay Nila…
Tatlong Taon Kong Tahimik na Tinutulungan ang Katabi Ko sa Klase na Ibalik ang Bawat Love Letter, Hindi Kailanman Naglakas-Loob Magsabi ng Nararamdaman—Hanggang Tawagin Ako ng Bagong Lipat na “Katulong,” at Nang Gabing Iyon, Hinila ni Mama ang Maleta Namin Palabas ng Bahay Nila…
Bahagi 1
Sa loob ng tatlong taon naming magkatabi sa klase, ang pinakamagaling kong gawin ay hindi pagsagot ng Math o pagsusulat ng essay.
Kundi ang tulungan si Rafael Villanueva na tanggihan ang mga babaeng may gusto sa kanya.
Tuwing umaga, laging puno ng kung anu-ano ang ilalim ng desk niya.
Isang maliit na kahon ng pastries.
Isang baso ng milk tea.
Isang keychain.
Minsan, may mga love letter pang binudburan ng napakaraming pabango na kahit dalawang hanay ang layo mo, maaamoy mo pa rin.
Hindi kailanman binubuksan ni Rafael ang mga iyon.
Itutulak lang niya ang lahat papunta sa gilid ko.
— Ikaw na ang bahala.
Tatlong taon na.
Sanay na sanay na ako sa linyang iyon.
Ako ang nagbabalik ng mga regalo sa nagpadala.
Ako rin ang nagsasabi sa kanila na wala siyang balak makipagrelasyon.
Minsan, hinarangan ko pa ang isang junior sa may hagdan para hindi nito habulin si Rafael hanggang basketball court.
Akala ng buong school, sobrang close namin.
May mga nagbibiro pa na parang personal manager daw niya ako.
Pero walang nakakaalam na tuwing uwian, hindi ako direktang umuuwi sa sarili naming bahay.
Sumasakay ako sa sasakyan ng pamilya ni Rafael, pero palagi akong bumababa sa likurang gate.
Dahil nagtatrabaho ang nanay ko sa bahay nila.
Siya ang tumutulong sa pagluluto at paglalaba para sa pamilya nila sa loob ng maraming taon.
At kaming mag-ina ay nakatira sa isang maliit na kuwarto sa likod ng kusina.
Tuwing gabi, tinutulungan kong tupiin ni Mama ang mga damit.
At sa mga puting polo na amoy araw at bagong laba, laging may mga damit ni Rafael.
Palaging paalala ni Mama sa akin:
— Lia, huwag mong kakalimutan na nakikitira lang tayo rito dahil tinutulungan nila tayo.
Hindi ko nakakalimutan.
Sa sobrang hindi ko nakakalimutan, sa loob ng tatlong taon na magkatabi kami ni Rafael, ni minsan ay hindi ko ipinahalata na gusto ko siya.
Hindi iyong tipo ng gusto dahil lang gwapo siya.
Kundi iyong tipong kapag absent siya isang umaga, pakiramdam ko sobrang lawak at sobrang tahimik ng bakanteng upuan sa tabi ko.
Pero alam kong may mga taong hanggang tingin ka lang dapat.
Hanggang sa dumating si Bianca Reyes sa klase namin.
Bagong lipat siya mula sa ibang lungsod.
Maganda.
Confident.
Fluent mag-English.
At para bang likas sa kanya na pagpasok pa lang niya sa isang lugar, lahat mapapatingin.
Sa unang umaga pa lang niya, tumayo siya sa tabi ng desk ko at tiningnan ang mga regalong para kay Rafael.
Pagkatapos ay ngumiti siya.
— Ikaw ang tumatanggap ng lahat ng ito para sa kanya?
Tumango ako.
— Oo.
Kumuha si Bianca ng isang kahon ng tsokolate at pinaikot iyon sa kamay niya.
— So ano ka niya?
Hindi pa ako nakakasagot nang yumuko siya palapit sa tenga ko.
— Secret girlfriend?
Huminto siya sandali bago ngumiti.
— O katulong?
Parang biglang pinisil ang puso ko.
Tumingin ako sa kanya.
Napakaganda pa rin ng ngiti ni Bianca.
Sobrang ganda na parang biro lang ang sinabi niyang nakakasakit.
Ibinalik ko ang tsokolate sa desk.
— Seatmate lang.
— Talaga?
Pinahaba niya ang tono.
Sakto namang pumasok si Rafael mula sa hallway.
Katatapos lang niyang mag-practice ng basketball.
Medyo basa pa ang buhok niya at nakatiklop hanggang siko ang manggas ng polo niya.
Agad nagbago ang boses ni Bianca.
— Hi, Rafael. Bianca nga pala.
Tumango lang si Rafael.
Hinila niya ang upuan niya at umupo sa tabi ko.
Pagkatapos ay tumingin sa akin.
— Bakit parang ang sama ng mukha mo?
Napatigil ako.
Napatingin din si Bianca sa akin.
Yumuko ako at binuksan ang libro ko.
— Wala.
Tahimik si Rafael nang ilang segundo.
Pagkatapos ay hinila niya palayo sa akin ang lahat ng regalong nasa desk niya, para hindi tumama ang mga iyon sa kamay ko.
Sumandal si Bianca sa desk.
— Kakalipat ko lang kaya medyo nahuhuli ako sa lessons. Pwede bang hiramin ko notes mo?
Kumuha si Rafael ng notebook at iniabot sa kanya.
Nang tanggapin iyon ni Bianca, sinadya niyang dumikit ang mga daliri niya sa kamay ni Rafael.
Kitang-kita ko.
Agad binawi ni Rafael ang kamay niya.
Pero ngumiti si Bianca na para bang may nakuha siyang sagot na gusto niya.
Nang hapon, may basketball game sa pagitan ng mga section.
Isa si Rafael sa pangunahing players.
Punong-puno ang bleachers.
Nasa pinakaharap si Bianca, may hawak na malamig na bottled water.
Ako naman ay nasa likuran, yakap ang sports bag na ipinahawak sa akin ni Rafael.
Pagtapos ng first half, kabababa pa lang niya mula sa court nang tumakbo agad si Bianca papunta sa kanya.
— Rafael, tubig.
Nagtilian agad ang mga nasa paligid.
Tiningnan ni Rafael ang malamig na bote sa kamay niya bago lumingon sa akin.
— Nasaan iyong tubig ko?
Mabilis kong inilabas mula sa bag ang bote niya.
Bahagyang nanigas ang ngiti ni Bianca.
May isang kaklase naming natawa.
— Grabe, tubig lang talaga ni Lia ang iniinom niya.
Lalong lumakas ang tukso ng mga tao.
Uminit ang mukha ko.
Tahimik lang na binuksan ni Rafael ang bote.
— Alam kasi niyang hindi ako umiinom ng malamig.
Isang simpleng pangungusap lang iyon.
Pero sapat para magulo ang tibok ng puso ko buong hapon.
Akala ko, ako lang ang magtatanda sa sandaling iyon.
Hindi ko inakalang pagsapit ng gabi, pagpasok ko sa likod ng bahay nila Rafael, maririnig ko ang boses ni Bianca sa sala.
Napatigil ako.
Nakaupo siya roon kasama ang mama ni Rafael.
Masayang nag-uusap ang dalawa.
Sa mesa ay naroon ang mamahaling kahon ng pastries na dala niya noong umaga.
Hindi ko pa naiintindihan ang nangyayari nang bumaba si Rafael mula sa hagdan.
Mukhang nagulat din siya nang makita si Bianca.
Ngumiti ang mama niya.
— Si Bianca ang anak ng kaibigan ko. Simula ngayon, madalas siyang pupunta rito para mag-aral kasama mo.
Lumingon si Bianca sa akin.
Dahan-dahang bumaba ang tingin niya mula sa luma kong damit hanggang sa basket ng labada na hawak ko.
Kumurbang bahagya ang labi niya.
— So dito ka pala talaga nakatira.
Mas hinigpitan ko ang hawak sa basket.
Lumabas si Mama mula sa kusina at agad nagbago ang mukha niya.
— Lia, bakit nakatayo ka pa riyan? Isampay mo na ang mga damit.
Alam kong gusto niya akong ilayo sa alanganing sitwasyon.
Yumuko ako.
— Opo.
Pero bago pa ako makatalikod, biglang nagsalita si Bianca na para bang normal lang ang lahat.
— Tita, hayaan n’yo na si Lia. Sa school nga, inaalagaan din niya si Rafael nang mabuti.
Biglang tumahimik ang buong sala.
Nanigas ako sa kinatatayuan ko.
Tumingin sa akin ang mama ni Rafael.
— Sa school?
Ngumiti si Bianca.
— Opo. Siya ang tumatanggap ng love letters para kay Rafael, nagbabalik ng regalo, naglilinis ng desk, nagdadala ng tubig at humahawak ng sports bag niya. Ngayon ko lang nalaman na sanay pala siyang gawin ang mga ganitong bagay dito sa bahay.
Parang sunod-sunod na sampal ang bawat salita.
Namuti ang mukha ni Mama.
Napatingin ako kay Rafael.
Nakatayo siya sa paanan ng hagdan.
Madilim ang mga mata niya.
Umasa akong may sasabihin siya.
Kahit isang pangungusap lang.
Na hindi ganoon iyon.
Na sa school, seatmate niya ako.
Hindi katulong.
Pero ang mama niya ang unang nagsalita.
Marahan niyang ibinaba ang tasa ng tsaa.
— Lia.
Mahinahon pa rin ang boses niya.
— Ang pagtulong mo kay Rafael dito sa bahay ay dahil nagtatrabaho ang mama mo para sa amin. Pero sa school, dapat mag-focus ka sa sarili mong pag-aaral.
Biglang nanlamig ang buong katawan ko.
Nagpatuloy siya.
— Hindi alam ng ibang tao ang sitwasyon ng dalawang pamilya. Baka magkaroon sila ng maling akala.
Yumuko si Bianca para itago ang ngiti niya.
Napakuyom ako nang mahigpit.
— Naiintindihan ko po.
Tatalikod na sana ako nang biglang bumaba si Rafael.
— Ma.
Mas malamig ang boses niya kaysa dati.
— Ako ang nagpapagawa sa kanya ng mga iyon.
Lumingon ang mama niya.
— Kung ganoon, simula bukas, huwag mo na siyang utusan.
Sumimangot si Rafael.
— Bakit?
Diretso siyang tiningnan ng mama niya.
— Dahil sa susunod na linggo, si Bianca ang isasama mo sa family gathering natin.
Napatigil ako.
Pati si Bianca ay mukhang nagulat sandali bago agad ngumiti.
Nagpatuloy ang mama ni Rafael.
— Matagal nang nag-uusap ang dalawang pamilya. Mas mabuting mas makilala n’yo ang isa’t isa.
Halos mabitawan ko ang basket.
Hindi ko na kayang tumingin kay Rafael.
Mabilis akong tumalikod.
Pero pagdating ko sa likurang pinto, biglang may humawak sa pulso ko.
Hinila ako ni Rafael pabalik.
— Saan ka pupunta?
Sinubukan kong bawiin ang kamay ko.
— Magsasampay.
— Lia Santos.
Iyon ang unang pagkakataong tinawag niya ang buong pangalan ko sa ganoong tono.
Napatingala ako.
Diretso niya akong tinitigan.
— Dahil lang sa ilang salita nila, iiwas ka na talaga sa akin?
Kinagat ko ang labi ko.
— Wala naman tayong dapat iwasan.
Nagbago ang ekspresyon ni Rafael.
Muli kong hinila ang kamay ko.
Sa pagkakataong iyon, mas hinigpitan niya ang hawak.
At mula sa likuran namin, biglang narinig ang boses ni Bianca.
— Rafael, bitawan mo siya.
Lumingon ako.
Nakatayo si Bianca sa tabi ng mama ni Rafael.
Pero hindi siya ang nagpapanlamig sa buong katawan ko.
Kundi si Mama.
Nakatayo siya sa likuran nila, mapula ang mga mata.
Sa kamay niya ay ang luma naming maleta.
Matagal niya akong tiningnan bago nagsalita.
— Lia, mag-impake ka na.
Parang tumigil ang mundo ko.
Nanginginig ang boses ni Mama.
— Aalis tayo sa bahay na ito ngayong gabi.
BAHAGI 2
Hindi ko agad naintindihan ang sinabi ni Mama.
Tinitigan ko lang ang lumang maleta sa kamay niya.
Iyon din ang maletang dala namin noong una kaming dumating sa bahay na iyon maraming taon na ang nakalipas.
Kupas na ang kulay.
Gasgas ang gilid.
Pero nang gabing iyon, para bang mas mabigat iyon kaysa sa lahat ng gamit namin.
— Ma…
Lumapit ako sa kanya.
— Bakit ngayon?
Hindi sumagot si Mama.
Sa halip, yumuko siya at mahigpit na hinawakan ang hawakan ng maleta.
Ang mama ni Rafael ang nagsalita.
— Elena, hindi mo kailangang umalis dahil lang sa sinabi ko.
Ngayon ko lang narinig na tawagin niya si Mama sa pangalan.
Ngumiti si Mama, pero mapait iyon.
— Hindi po dahil sa sinabi ninyo.
Tumigil siya sandali.
— Matagal ko na pong gustong umalis kapag kaya na namin.
Napalingon ako sa kanya.
Hindi niya iyon kailanman sinabi sa akin.
— Ayokong lumaki ang anak ko na iniisip na kailangan niyang yumuko palagi dahil may utang na loob kami.
Parang may humigpit sa lalamunan ko.
Tahimik ang buong sala.
Pati si Bianca ay hindi na nakangiti.
Biglang binitawan ni Rafael ang pulso ko at lumapit kay Mama.
— Tita Elena, kung dahil sa akin—
— Hindi dahil sa iyo, hijo.
Mahinahon ang sagot ni Mama.
— Pero mas mabuti na rin ito.
Tumingin siya sa akin.
— Mag-impake ka.
Hindi ko na siya kinontra.
Habang inilalagay ko sa lumang bag ang ilang damit at libro, nanginginig ang mga kamay ko.
Tatlong taon.
Tatlong taon kong nakikita ang parehong kisame bago matulog.
Parehong bintana.
Parehong bakuran.
At halos gabi-gabi, naririnig ko mula sa kabilang bahagi ng bahay ang tunog ng basketball na pinapatalbog ni Rafael kapag hindi siya makatulog.
Akala ko sanay na akong paalalahanan ang sarili kong hindi iyon bahay namin.
Pero nang oras na para umalis, saka ko lang napagtantong nakaugat na pala roon ang napakaraming alaala ko.
Paglabas namin sa likurang pinto, naghihintay si Rafael.
Nasa ulan siya.
Wala siyang payong.
Basang-basa ang buhok at balikat niya.
— Lia.
Huminto ako.
— Maaari ba tayong mag-usap?
Umiling si Mama.
— Bukas na, hijo.
Pero hindi ako tiningnan ni Rafael kay Mama.
Ako lang.
— Kahit limang minuto.
Huminga ako nang malalim.
— Wala nang kailangang pag-usapan.
Nanigas ang panga niya.
— Ikaw lang ang nagdesisyon niyan.
Masakit iyong marinig.
Kaya napatingin ako sa kanya.
— Ano ba ang gusto mong sabihin ko, Rafael?
— Na huwag kang umalis.
Napatawa ako nang mahina.
Hindi dahil nakakatawa.
Kundi dahil iyon mismo ang pinakagusto kong marinig at pinakakinatatakutan kong paniwalaan.
— At pagkatapos?
Hindi siya nakasagot agad.
— Mananatili kami ni Mama rito habang pinapaalala sa amin kung ano ang lugar namin?
— Hindi ko sinabi iyon.
— Pero hindi mo rin kayang baguhin ang lahat.
Natahimik siya.
At sapat na iyon.
Hinawakan ko ang maleta.
— Ingat ka.
Lumakad ako sa ulan kasama si Mama.
Hindi ako lumingon.
Dahil alam kong kapag lumingon ako, baka bumalik ako.
Kinabukasan, hindi pumasok si Rafael.
Sa unang pagkakataon sa loob ng tatlong taon, bakante ang upuan sa tabi ko.
At sa unang pagkakataon din, wala akong karapatang tanungin kung nasaan siya.
Pagdating ng lunch break, lumapit si Bianca.
Umupo siya sa bakanteng upuan ni Rafael na para bang matagal na niyang hinihintay ang pagkakataong iyon.
— So umalis talaga kayo?
Hindi ako sumagot.
— Huwag mo akong masamain, Lia. Hindi naman ako ang dahilan.
Napatingin ako sa kanya.
Ngumiti siya.
— May mga bagay lang talagang hindi para sa lahat.
Tumayo ako.
Pero bago ako makalayo, idinagdag niya:
— At least ngayon alam mo na kung sino ang dadalhin niya sa family gathering.
Tumigil ako.
Masakit.
Pero hindi na tulad kahapon.
Lumingon ako sa kanya.
— Bianca, kung kailangan mong ipaalala sa akin araw-araw na ikaw ang pinili ng pamilya niya, baka hindi ka rin sigurado kung pinili ka ba talaga ni Rafael.
Nawala ang ngiti niya.
Hindi ko na hinintay ang sagot.
Pagkatapos ng klase, may nakita akong sobre sa loob ng desk ko.
Walang pangalan.
Binuksan ko iyon.
Isang maliit na papel lang ang nasa loob.
Sulit-kamay ni Rafael.
Tatlong linya.
“Hindi ako absent dahil sa iyo.”
“May inaayos ako.”
“At sa pagkakataong ito, huwag mong ayusin para sa akin.”
Hindi ko alam kung bakit, pero unang beses matapos kaming umalis ng bahay nila, napangiti ako.
Hindi ko alam na kinabukasan, pagpasok ko sa school, halos buong klase ang nakatingin sa akin.
At sa bulletin board sa hallway, may nakapaskil na screenshot.
Larawan ko iyon.
Naka-uniform ako.
Bitbit ang sports bag ni Rafael.
Sa ilalim nito ay may caption:
“Kapag anak ka ng katulong pero feeling girlfriend ng amo.”
Nanlamig ang buong katawan ko.
At sa likod ko, narinig ko ang boses ni Bianca.
— Grabe. Sino kayang gumawa niyan?
BAHAGI 3
Hindi ko kailangang lumingon para malaman na nakangiti siya.
Sa paligid ko, nagsimulang bumulong ang mga estudyante.
May ilan na kunwari’y walang pakialam pero palihim na kumukuha ng litrato.
May iba namang diretsong nakatingin sa akin.
Parang biglang naging palabas ang buhay ko.
Lumapit ako sa bulletin board.
Inabot ko ang papel.
Pero bago ko iyon mapunit, may kamay na naunang humablot dito.
Si Rafael.
Hindi ko man lang narinig na dumating siya.
Nakatayo siya sa tabi ko, gusot ang buhok at tila hindi natulog buong gabi.
Pinunit niya ang papel sa gitna.
Pagkatapos ay isa pang piraso.
At isa pa.
Hanggang maging maliliit na piraso ang screenshot.
Tahimik ang buong hallway.
Tumingin siya sa mga estudyanteng nakapaligid.
— Kung sino man ang nag-post nito, may hanggang lunch break para burahin lahat ng kopya online.
May isang lalaking tumawa sa likuran.
— Bakit? Totoo naman ah. Anak naman talaga siya ng—
Hindi natapos ang pangungusap.
Isang hakbang lang ang ginawa ni Rafael palapit.
Hindi siya sumigaw.
Mas nakakatakot ang pagiging kalmado niya.
— Sabihin mo ulit.
Natahimik ang lalaki.
Hinawakan ko ang manggas ni Rafael.
— Tama na.
Lumingon siya sa akin.
— Hindi pa.
Iyon ang unang pagkakataong nakita kong galit na galit siya.
Hindi dahil may nang-insulto sa kanya.
Kundi dahil ako ang pinahiya.
Dumating ang adviser namin at pinapasok kami sa faculty office.
Doon namin nalaman na hindi lang isang screenshot ang kumalat.
May anonymous account na gumawa ng sunod-sunod na posts tungkol sa akin.
May litrato akong bumababa sa likurang gate ng bahay nila Rafael.
May larawan ni Mama habang nagsasampay.
May caption pang nagsasabing ginagamit ko raw ang pagiging close kay Rafael para makaangat.
Hindi ako umiyak habang binabasa iyon.
Pero nang makita ko ang litrato ni Mama, saka ako nanginig.
Hindi ko alintana kung ako ang pagtawanan nila.
Pero bakit kailangan nilang isama si Mama?
Napansin iyon ni Rafael.
Tahimik niyang kinuha ang cellphone mula sa kamay ko.
— Huwag mo nang basahin.
Sa kabilang dulo ng faculty office, nakaupo si Bianca.
Tinawag din siya dahil bagong kaklase siya at isa sa mga unang nag-share ng post sa group chat.
Mariin siyang umiling.
— Hindi ako ang gumawa. Nakita ko lang kaya na-forward ko.
Tiningnan ko siya.
— Bakit mo kailangang i-forward?
— Nagulat lang ako.
— Talaga?
Bago pa siya makasagot, pumasok ang school IT coordinator.
May dala siyang laptop.
— Na-trace namin ang unang upload.
Biglang nawala ang kulay sa mukha ni Bianca.
Napansin ko iyon.
Napansin din ni Rafael.
Sinabi ng IT coordinator na ang anonymous account ay ginawa gamit ang temporary email, pero ang unang login ay mula sa school Wi-Fi.
At ang device identifier ay tumugma sa isang cellphone na nakakonekta sa parehong account na ginagamit ni Bianca sa student portal.
Hindi agad nagsalita si Bianca.
Pagkatapos ay bigla siyang umiyak.
— Hindi ko sinasadya!
Napapikit ako.
Iyon lang pala.
Ganoon lang kadali para sa kanya.
— Naiinis lang ako! — sigaw niya. — Pagdating ko rito, ikaw agad ang nakikita niya! Ikaw ang hinahanap niya! Ikaw ang may alam ng lahat tungkol sa kanya! Kahit anong gawin ko, kapag nandiyan ka, parang wala akong lugar!
Hindi ako nakasagot.
Dahil sa kauna-unahang pagkakataon, nakita ko hindi ang magandang confident na babae na laging nakangiti.
Kundi isang taong takot na hindi siya mapili.
Pero hindi ibig sabihin noon ay tama ang ginawa niya.
Tumayo si Rafael.
— Hindi si Lia ang dahilan kung bakit wala kang lugar sa tabi ko.
Napatingin si Bianca sa kanya.
— Rafael…
— Ikaw ang gumawa niyan sa sarili mo.
Walang taas ng boses.
Walang drama.
Pero mas masakit iyon kaysa sigaw.
Dahil malinaw.
Walang puwang para umasa.
Pumasok ang parents ni Bianca pagkalipas ng halos isang oras.
Kasama rin ang mama ni Rafael.
Akala ko pagtatanggol niya si Bianca.
Lalo na pagkatapos ng sinabi niya tungkol sa family gathering.
Pero sa harap ng adviser, yumuko siya kay Mama, na tinawagan din ng school.
— Elena, humihingi ako ng tawad.
Namula ang mata ni Mama.
Hindi siya ngumiti.
— Hindi po ako ang kailangang hingan ninyo ng tawad.
Napatingin ang mama ni Rafael sa akin.
Sa unang pagkakataon mula nang makilala ko siya, parang hindi niya alam kung ano ang sasabihin.
— Lia… mali ako kahapon.
Tahimik lang ako.
— Akala ko pinoprotektahan ko ang anak ko at iniiwasan ko ang gulo. Pero sa paraan ng pagsasalita ko, ako mismo ang naglagay sa iyo sa mas mababang posisyon.
Huminga siya nang malalim.
— Hindi mo iyon deserve.
Hindi ko inaasahang maririnig ko iyon.
Pero mas hindi ko inaasahan ang sinabi ni Mama.
— Salamat po. Pero hindi na kami babalik.
Napalingon ako sa kanya.
Napatingin din si Rafael.
Nagpatuloy si Mama:
— Nakahanap na ako ng maliit na apartment malapit sa palengke. May trabaho na rin akong nakuha sa isang bakery.
Doon ko nalaman na ilang buwan na pala siyang nag-iipon.
Hindi siya umalis dahil sa galit lang.
Matagal na niyang pinaplano na bigyan kami ng sarili naming tahanan.
Kahit maliit.
Kahit walang air-conditioning.
Kahit minsan ay kailangan naming maglakad nang sampung minuto papunta sa sakayan.
Sa unang gabi namin sa apartment, kumain kami ni Mama ng instant noodles sa sahig dahil wala pa kaming mesa.
Pero masaya siya.
At sa unang pagkakataon, napagtanto kong masarap pala ang pakiramdam ng bahay na walang kailangang bayarang utang na loob.
Samantala, pansamantalang sinuspinde si Bianca dahil sa cyberbullying.
Lumipat din siya ng section pagbalik.
Hindi kami naging magkaibigan.
Pero makalipas ang ilang buwan, lumapit siya sa akin sa library.
Walang makeup.
Walang confident na ngiti.
— Lia.
Huminto ako.
— Sorry.
Iyon lang.
Hindi ko sinabi na okay lang.
Dahil hindi naman okay.
Pero tumango ako.
Minsan, ang pagpapatawad ay hindi pagbabalik sa dati.
Minsan, iyon lang ang pagpili na huwag nang dalhin ang galit.
At si Rafael?
Hindi niya ako hinabol agad para hingan ng sagot tungkol sa amin.
Iyon ang pinakanagustuhan ko.
Sa halip, nagsimula siyang gumawa ng mga bagay na dati’y ako ang gumagawa para sa kanya.
Siya na ang nagbabalik ng love letters.
Siya na ang nagdadala ng sariling sports bag.
At isang araw, nakita kong nilinis niya mismo ang desk niya.
Napatawa ako.
— Marunong ka pala.
Tumingin siya sa akin.
— Napilitan.
— Kawawa ka naman.
— Oo. Iniwan kasi ako ng personal manager ko.
Napailing ako.
— Hindi naman talaga ako manager mo.
— Alam ko.
Tumahimik siya sandali.
— Iyon ang problema.
Nagkunwari akong hindi naintindihan.
Pero mabilis ang tibok ng puso ko.
Dumating ang graduation.
Pagkatapos ng ceremony, nagsilabasan ang lahat sa quadrangle para kumuha ng litrato.
Hinahanap ko si Mama nang may humarang sa akin.
Si Rafael.
May hawak siyang isang sobre.
Napatingin ako rito.
— Huwag mong sabihing love letter.
— Love letter.
— Rafael!
Ngumiti siya.
— Tatlong taon mong ibinalik ang love letters ng ibang tao. Isa lang naman ang hinihingi kong huwag mong ibalik.
Hindi ko agad tinanggap.
— Paano kung ibalik ko?
— E di susubukan ko ulit.
— Paano kung ayaw ko?
— Hihintayin kong maging gusto mo.
Napatingin ako sa kanya.
Wala na iyong dating mayamang batang lalaki na sanay na lahat ay inaasikaso para sa kanya.
O baka naroon pa rin siya.
Pero ngayon, marunong na siyang humawak ng sarili niyang bag.
Marunong nang magsabi ng gusto niya.
At higit sa lahat, hindi niya ako hinihiling na manatili sa buhay niya dahil may utang ako sa pamilya niya.
Inabot ko ang sobre.
Sa loob ay walang mahaba at madrama na sulat.
Isang maliit na card lang.
“Lia Santos.”
“Hindi kita gusto dahil lagi mo akong tinutulungan.”
“Gusto kita dahil kapag wala ka, parang may kulang sa bawat ordinaryong araw ko.”
Napakagat ako sa labi.
Sa ibaba, may isa pang linya.
“At kung papayag ka, gusto kong matutunan ang lahat ng bagay tungkol sa iyo na hindi ko napansin habang abala kang alagaan ako.”
Pag-angat ko ng ulo, nakatingin pa rin siya sa akin.
— So?
— So ano?
— Ibabalik mo?
Tiniklop ko ang card at ipinasok sa bag ko.
— Hindi.
Bahagyang lumuwag ang ekspresyon niya.
Pero sinadya kong dagdagan:
— Pero hindi ibig sabihin girlfriend mo na ako.
Napangiti siya.
— Okay.
— At walang driver na susundo sa akin.
— Okay.
— Hindi mo rin ako uutusan magbalik ng love letters.
— Wala na akong tatanggapin.
— Ang yabang.
— Practical lang.
Natawa ako.
Sa di kalayuan, nakita ko si Mama.
Nakatayo siya kasama ang mama ni Rafael.
Nag-uusap sila.
Hindi tulad ng dati na isa ang amo at isa ang empleyada.
Dalawang ina lang.
Nang makita ako ni Mama, kumaway siya.
At sa pagkakataong iyon, wala akong hawak na basket ng labada.
Wala rin akong maletang kailangang hilahin palayo.
Makalipas ang apat na taon, nakapagtapos ako ng kolehiyo gamit ang scholarship.
Si Mama naman ay naging co-owner ng maliit na bakery na una niyang pinasukan.
At si Rafael—
Hindi niya ako hinihintay sa loob ng mamahaling sasakyan.
Naghihintay siya sa labas ng bakery, may hawak na dalawang paper cup ng kape.
Isa para sa kanya.
Isa para sa akin.
Hindi malamig.
Dahil ngayon, siya naman ang nakakaalam kung paano ko gusto ang inumin ko.
Minsan tinanong niya ako:
— Kung hindi umalis kayo noong gabing iyon, sa tingin mo magiging tayo pa rin?
Matagal akong nag-isip bago sumagot.
— Siguro hindi.
Nagulat siya.
— Bakit?
Ngumiti ako.
— Dahil kung hindi kami umalis, baka habang buhay kong isipin na mas mababa ako sa iyo.
Hindi siya nagsalita.
Hinawakan lang niya ang kamay ko.
At doon ko naintindihan ang isang bagay.
Noong labingwalong taong gulang ako, akala ko ang pinakamasakit na bahagi ng pag-ibig ay ang hindi kayang sabihin na gusto mo ang isang tao.
Mali pala.
Mas masakit ang mahalin ang isang tao habang naniniwala kang kailangan mong maging maliit para manatili sa tabi niya.
Kaya marahil tama si Mama noong gabing hinila niya palabas ng bahay na iyon ang luma naming maleta.
Hindi niya ako inilayo kay Rafael.
Inilayo niya ako sa bersyon ng sarili kong naniniwalang ang pagmamahal ay kailangang pagbayaran ng pagpapakumbaba.
At nang muli kaming magkita ni Rafael bilang dalawang taong kayang tumayo sa sariling mga paa, saka lang namin nagawang piliin ang isa’t isa nang walang utang, walang awa, at walang sinumang nakatayo sa pagitan namin.
Minsan, kapag dumadaan kami sa dati naming school, tinutukso pa rin niya ako.
— Naalala mo noong tatlong taon kang taga-balik ng love letters ko?
— Oo.
— Sayang.
— Bakit?
Hihinto siya, titingnan ako, saka ngingiti.
— Kung alam ko lang na ikaw pala ang hinihintay kong sumulat, sana noon pa ako bumili ng sarili kong sobre.
Tinutulak ko siya palayo habang tumatawa.
Pero palagi rin niyang nahahanap ang kamay ko.
At sa pagkakataong iyon, hindi na ako natatakot hawakan iyon pabalik.
