Ang tagapagmanang hinanap niya ay hindi mahusay magbenta, kundi marunong umunawa sa taong walang maibayad
Bahagi 5: Ang tagapagmanang hinanap niya ay hindi mahusay magbenta, kundi marunong umunawa sa taong walang maibayad
Naramdaman ni Salo ang bahagyang panginginig ng counter sa ilalim ng kanyang kamay.
Walang gumalaw.
Maging ang tunog ng mga freezer ay tila lumakas sa katahimikan.
Napatakip sa bibig ang cashier sa pinakamalapit na pila. Napahawak naman ang bagger sa kanyang baunan. Sa tabi ng training room, hindi makatingin nang diretso ang regional director.
Si Vera lamang ang humakbang.
“Sir Salvador,” sabi nito, tuyot ang lalamunan. “Kung nalaman ko lang po—”
“Kung nalaman mong ako ang may-ari?”
Napatigil si Vera.
Dahan-dahang binitiwan ni Salo ang counter.
“Iyon ba ang pagkakamali ko? Hindi ko sinabi kung sino ako?”
“Hindi po. Ang ibig kong sabihin—”
“Hindi mo kailangang makilala ang isang tao bago mo siya igalang.”
Napayuko ang ilang empleyado.
Nanatiling nakatingin si Salo kay Vera. Naalala niya ang kamay nitong nakaturo sa gamot. Ang utos nitong palabasin siya. Ang pulang markang isinulat nito sa pangalan ni Niko.
Too soft.
Parang kasalanan ang hindi pagiging bato.
“Dalawang taon akong pumupunta sa mga branch nang walang driver, walang kasama, walang nakakakilala sa akin,” sabi ni Salo. “Hindi ako naghahanap ng libreng pagkain. Hindi rin ako naghahanap ng empleyadong magaling bumati kapag may camera.”
Tumingin siya sa mga cashier, bagger, guwardiya, at tauhan sa stockroom.
“Gusto kong malaman kung ano ang nangyari sa kompanyang itinayo namin.”
Napatitig ang mga empleyado sa lumang larawan sa training room.
“Nagsimula ang BayaniMart sa labindalawang tao,” pagpapatuloy ni Salo. “Kapag walang pamasahe ang isa, naghahati kami. Kapag may anak na may sakit, may sumasalo sa shift. Hindi dahil mabait kami. Dahil alam naming walang tindahan kung walang taong bumubuhat nito.”
Humigpit ang hawak ng bagger sa baunan.
“Pero habang lumalaki ang pangalan natin, lumiit ang tingin natin sa mga taong nasa unahan. Ginawa nating numero ang oras ng pagkain. Ginawa nating abala ang matandang mabagal. Ginawa nating problema ang empleyadong marunong maawa.”
Lumapit nang bahagya si Niko.
Hindi ito umiiyak. Ngunit namumula na ang paligid ng mga mata nito.
“Sir,” muling sabi ni Vera, “inaamin kong naging mahigpit ako. Pero sinusunod ko lang ang targets na ibinigay sa amin. Kung bumaba ang sales, ako ang mananagot.”
“Mananagot ka rin kapag tao ang binababa mo.”
“Wala po akong intensiyong manakit.”
Kinuha ng tauhan mula sa central office ang tablet.
“May labing-apat na reklamo sa delayed breaks nitong anim na buwan,” sabi nito. “Pito ang binawi matapos makausap nang pribado ng branch manager ang mga empleyado.”
Napalingon si Vera.
“Hindi n’yo puwedeng ipakahulugan na tinakot ko sila.”
“May access log din po,” sagot ng tauhan. “Sinubukan ninyong buksan ang personnel file ni Niko tatlong minuto matapos ang tawag mula sa central office.”
Nawala ang natitirang kulay sa mukha ni Vera.
“Gusto ko lang i-check.”
“At may draft termination notice,” dagdag ng regional director. “Nakalagay na theft-related loss kahit malinaw sa footage na sariling pera ni Niko ang ginamit.”
Nagtaas ng tingin si Niko.
Ngayon lamang lubos na nabasag ang katahimikan. Kumalat ang bulungan sa hanay ng mga empleyado.
Humakbang si Vera papunta kay Salo.
“Sir, please. Labindalawang taon ako sa BayaniMart. Ako ang nagtaas ng ranking ng branch na ito. Top three kami sa district.”
“Alam ko.”
“Lahat ng ginawa ko, para sa branch.”
Umiling si Salo.
“Para sa ranking.”
Parang nasampal si Vera sa pagkakasabi niyon.
Ibinaba nito ang boses.
“Bigyan n’yo po ako ng pagkakataong ayusin.”
Tumingin si Salo sa regional director.
“Epektibo agad ang preventive suspension ni Vera habang isinasagawa ang imbestigasyon. Alisin ang access niya sa schedules, personnel files, at disciplinary system.”
“Opo, sir.”
“Isama sa imbestigasyon ang sapilitang pagbawi ng reklamo, maling incident report, delayed meal breaks, at pagtutulak ng near-expiry items nang walang tamang abiso.”
Tumango ang regional director.
Lumapit ang tauhan mula sa central office kay Vera.
“Ma’am, pakibigay po ang company tablet at access card.”
Hindi agad gumalaw si Vera.
Tumingin ito sa mga cashier na dati’y napapatahimik sa isang taas lamang ng kilay niya. Walang lumapit. Walang yumuko.
Mula sa gilid, inilapag ng bagger ang baunan sa counter.
Maliit lamang ang tunog. Ngunit napalingon si Vera roon.
“Sabi n’yo po noon,” mahinang sabi ng bagger, “kumain na lang ako pag wala nang pila. Minsan, nagsara na ang canteen bago ako nakapag-break.”
Napakurap si Vera.
Nagsalita rin ang isang cashier.
“Pinapirma n’yo po ako na kusang-loob kong pinaikli ang break ko.”
Sumunod ang tauhan sa stockroom.
“Tinanggal n’yo po ako sa schedule nang dalawang araw matapos akong magtanong tungkol sa overtime.”
Isa-isang umangat ang mga tinig.
Hindi sila sumigaw. Hindi nila kailangang gawin iyon.
Ang mga katagang matagal nilang nilulunok ang siyang pumuno sa checkout area.
Kinuha ni Vera ang access card mula sa kanyang leeg. Nanginginig ang mga daliri nito habang inaabot iyon.
Nang kunin ng tauhan ang tablet, mahigpit pa rin ang kapit ni Vera sa gilid.
“Top three tayo,” bulong nito.
“Hindi ranking ang tindahan,” sagot ni Salo. “Mga tao.”
Binitiwan ni Vera ang tablet.
Inihatid siya ng tauhan sa opisina upang kunin ang personal niyang gamit. Sa pagkakataong iyon, walang utos na lumabas mula sa bibig niya. Walang empleyadong nagmadaling magbigay-daan.
Pinanood siya ni Salo hanggang sa magsara ang pinto.
Wala siyang naramdamang tuwa.
Ginhawa lamang—at bigat.
Dahil hindi si Vera lang ang nabigo. Hinayaan niyang maging posible ang ganitong pamamalakad sa ilalim ng pangalan niya.
Humarap siya sa mga empleyado.
“Hindi natatapos ito sa pag-alis ng isang manager.”
Tahimik na nakinig ang lahat.
“Magsisimula bukas ang independent review sa branch. Bayad ang oras ng sinumang magbibigay ng salaysay. Walang supervisor ang maaaring naroon habang kinakausap kayo. Walang gaganti sa schedule, evaluation, o promotion.”
Tumingin siya sa regional director.
“Lahat ng manager sa San Lirio ay dadaan muli sa training. Hindi sales team ang magdidisenyo. Isasama ang mga cashier, bagger, stockroom staff, at guwardiya.”
“Opo, sir.”
“Isa pa. Ang meal break ay hindi gantimpala. Karapatan iyon. Simula ngayong gabi, walang empleyadong magtatapos ng shift nang hindi nakakakain.”
Bahagyang gumalaw ang labi ng bagger.
Hindi pa iyon ngiti. Pero malapit na.
Lumapit si Salo kay Niko.
Nakatayo pa rin ang binata sa tabi ng counter. May alikabok sa manggas, lukot ang kuwelyo, at bakas ng buhat sa magkabilang palad.
“Ano pong mangyayari sa trabaho ko?” tanong ni Niko.
Walang galit sa boses nito. Takot lamang na pilit pinatatag.
“Mananatili ka kung gusto mo,” sagot ni Salo. “Buburahin ang maling incident report. Babayaran ang lahat ng oras na ipinagkait sa iyo, pati ang meal penalties at overtime na dapat naitala.”
Napapikit si Niko. Mabilis nitong pinunasan ang isang mata.
“Salamat po.”
“Hindi pa iyon ang gusto kong sabihin.”
Muling tumingin ang binata sa kanya.
Kinuha ng regional director ang isang manipis na folder. Hindi iyon iniabot ni Salo agad.
“Dalawang taon akong naghahanap ng taong puwedeng pagkatiwalaan ng susunod na yugto ng BayaniMart,” sabi niya. “Marami akong nakilalang magaling sa reports. Magaling magsalita. Magaling humarap sa board.”
Sumulyap siya sa telang pitaka ni Niko, bahagyang nakausli sa bulsa nito.
“Pero bihira ang taong nagbibigay kahit walang nakatingin.”
Napailing agad si Niko.
“Sir, hindi naman po malaking bagay iyon.”
“Pamasahe mo iyon.”
“May lakad pa naman po.”
“Gamot ng isang estranghero ang pinili mo.”
“Kinailangan n’yo po.”
Simple ang sagot. Walang pagpapakitang-gilas.
Iyon mismo ang sagot na matagal hinintay ni Salo.
Iniabot niya ang folder.
“Nasa loob ang alok para sa full scholarship sa business management. Kasama ang allowance, oras para maalagaan mo ang pamilya mo, at trabaho habang nag-aaral.”
Hindi kinuha ni Niko ang folder.
Napatingin ito sa mga kasama. Saka kay Salo.
“Bakit ako?”
“Hindi kita ginagawang manager bukas. Hindi sapat ang mabuting puso kung walang tamang kaalaman. Pero may mga bagay na kayang ituro. Ang malasakit, hindi madaling ituro.”
Unti-unting tinanggap ni Niko ang folder.
“Kapag natapos mo ang unang training,” dagdag ni Salo, “sasali ka sa bagong frontline leadership program. Hindi bilang dekorasyon. May boto ka sa policies tungkol sa breaks, customer care, at employee discipline.”
Nanginig ang ibabang labi ni Niko.
Binuksan nito ang folder, ngunit hindi nito nabasa ang unang pahina. Tumulo ang luha sa papel.
Mabilis itong tumalikod, nahihiya sa mga nakatingin.
Hindi siya hinawakan ni Salo. Hinayaan niya itong huminga.
Makalipas ang ilang saglit, humarap muli si Niko.
“May puwede po ba akong hilingin?”
“Sabihin mo.”
“Kung may budget po para sa akin…” Napalunok ito. “Puwede bang unahin muna iyong pagkain nila?”
Napatingin ito sa bagger at sa mga tauhang galing stockroom.
“Hindi po dapat nagtatago ng tinapay sa bulsa ang empleyado dahil baka pagalitan sa break. Hindi rin po dapat tubig lang hanggang closing.”
Naramdaman ni Salo ang hapdi sa likod ng kanyang mga mata.
Sa gitna ng pinakamalaking pagkakataong dumating sa buhay nito, ibang tao pa rin ang unang naisip ni Niko.
“Hindi kukunin sa scholarship mo,” sabi niya. “Pareho nating gagawin.”
Humugot ng papel ang regional director.
Nagbigay ng malinaw na utos si Salo: libreng sapat na pagkain sa bawat night shift, emergency meal vouchers kapag sarado ang canteen, protektadong break schedule, at direktang hotline sa central office na hindi dadaan sa branch manager.
“Ilunsad sa Cubao sa loob ng pitong araw,” sabi niya. “Pagkatapos, sa lahat ng branch.”
Hindi napigilan ng bagger ang pag-iyak.
Tahimik itong pumalakpak.
Sumunod ang cashier. Pagkatapos ang guwardiya, ang stockroom staff, at ang mga nasa kabilang counter.
Hindi malakas ang palakpak sa simula. Ngunit unti-unti itong naging buo.
Napayuko si Niko habang hawak ang folder sa dibdib.
Lumapit si Salo at marahang tinapik ang balikat nito.
“Hindi kita pinili para maging katulad ko,” sabi niya. “Pinili kita para hindi maging katulad ng mga nakalimot kung bakit tayo nagsimula.”
Lumipas ang ilang linggo.
Bumalik si Salo sa BayaniMart Cubao nang walang abiso. Suot pa rin niya ang lumang damit at ang parehong pares ng kupas na sapatos.
Hindi na siya nagtago.
Sa tabi ng employee room, may bagong meal station. Sa bulletin board, nakapaskil ang hotline at malinaw na break schedule. Wala na ang penalty board.
Nasa pila si Salo, hawak ang noodles, itlog, maliit na gatas, at gamot sa altapresyon.
Sa unahan, nakaupo ang bagger sa tamang oras ng break nito. Kumakain ito nang hindi nagmamadali.
Nasa counter si Niko. May maliit na training pin sa uniporme nito at libro sa ilalim ng kaha. Nang makita si Salo, ngumiti ito—hindi dahil may camera, hindi dahil may target.
Dahil kilala na nila ang isa’t isa.
Binuksan ni Niko ang ilaw ng counter.
“Lolo Salo, next po.”
Humakbang si Salo nang hindi na kailangang subukin ang puso ng sinuman.
Sa wakas, alam na niyang may mapag-iiwanan ang BayaniMart—hindi lamang ng pangalan niya, kundi ng dahilan kung bakit niya iyon itinayo.