Bahagi 3

Matagal kong tiningnan si Elena.

Limang taon na ang nakalipas, sinabi niyang umalis ako nang maaga dahil darating ang abogado para tingnan ang papeles.

Limang taon ang lumipas, nakatayo siya sa harap ng maliit kong karinderya, abogado pa rin ang binabanggit, pero wala na ang taas ng boses niya.

Ibinaba ko ang tali ng lobo sa mesa.

—Hinaan ninyo ang boses ninyo. Nasa loob ang anak ko.

Lumapit ng isang hakbang si Mateo.

—Lira, alam kong nagkamali ako.

Tiningnan ko siya.

—Kailan mo nalaman?

Hindi siya nakasagot.

Nagpatuloy ako:

—Noong inihagis mo sa mesa ang papeles ng annulment?

—Noong sinabi mong nasusuka ka kapag nakikita ako?

—O noong nawala ka nang limang taon at kahit isang lata ng gatas ay hindi mo naipadala sa anak mo?

Namuti ang mukha ni Mateo.

Mabilis na sumingit si Elena.

—Palampasin na natin ang nakaraan, anak. Pamilya pa rin tayo.

Napatawa ako.

—Pamilya?

Itinuro ko ang karatula ng maliit kong karinderya.

Nakasulat doon: Kusina ni Nico Santos.

—Basahin ninyo nang maayos. Walang Villarreal dito.

Nanginginig ang labi ni Elena.

Nakayuko si Mateo.

Pagkaraan ng ilang sandali, sinabi niya ang totoo.

Bago namatay ang tatay niyang si Rafael, may iniwan itong bahagi ng ari-arian at shares sa kumpanya ng medical supplies para sa unang apo na ipapanganak ko.

Hindi para kay Mateo.

Hindi para kay Elena.

Kundi para sa bata, sa ilalim ng trust, at ang legal guardian ay ang tunay na ina ng bata.

Pero pagkatapos kong umalis, nag-file sila ng mga dokumentong nagsasabing kusa akong umalis ng bahay, hindi sigurado kung dugong Villarreal ang bata, at hindi raw nila alam kung nasaan ako.

Akala nila, kapag binura nila ako sa papeles, tapos na ang lahat.

Akala nila, si Bianca, ang babaeng pinili ni Mateo habang buntis ako, ang magbibigay sa kanila ng bagong apo.

Pero iniwan ni Bianca si Mateo matapos makuha ang malaking perang ipinang-invest nito.

Ang batang ipinagyabang niyang anak ni Mateo ay hindi pala anak ni Mateo.

Samantala, ang bahay sa compound na minsan nilang ginamit para palayasin ako ay nakasangla na sa bangko dahil ginamit iyon ni Mateo para sagipin ang naluluging kumpanya.

Para maayos nila ang ari-arian ni Rafael, kailangan nilang patunayan na apo niya si Nico.

Para mapatunayan iyon, kailangan nila ang pahintulot ko sa DNA test, ang pahintulot ko sa pag-aayos ng records, at ang pahintulot ko para kilalanin ni Nico ang apelyidong Villarreal.

Sa madaling salita, limang taon na ang nakalipas, itinapon nila kaming mag-ina dahil akala nila wala kaming halaga.

Limang taon ang lumipas, nalaman nilang ang batang itinapon nila ang huling susi ng buong pamilya.

Hinawakan ni Elena ang kamay ko.

Sa pagkakataong iyon, agad kong binawi ang kamay ko.

Umiiyak siya.

—Lira, mali ako. Nabulag ako. Kung gusto mong lumuhod ako, luluhod ako.

Sabi ko:

—Huwag kayong lumuhod sa harap ng karinderya ko. Mawawalan ng gana ang mga customer.

Nanigas ang mukha niya sa hiya.

Tiningnan ako ni Mateo na parang nagmamakaawa.

—Gusto ko lang makita ang anak ko.

Tinanong ko siya:

—Gusto mong makita ang anak mo, o gusto mong makita ang trust fund niya?

Hindi siya nakasagot.

Sakto namang tumakbo palabas si Nico mula sa loob ng karinderya.

Hawak niya ang plastic na dinosaur niya at tumingala sa dalawang estranghero sa harap ko.

—Mommy, sino sila?

Lumuhod ako at inayos ang kuwelyo niya.

—Mga dati kong kakilala.

Tumango si Nico, tapos bumulong:

—Ayoko po sa lalaking iyon. Tumingin siya sa akin na parang laruan ako.

Natigilan si Mateo sa sinabi ng bata.

Binuhat ko si Nico.

Agad na iniabot ni Elena ang kamay niya.

—Nico, ako ang—

Umatras ako.

—Wala muna kayong pagiging kahit sino sa kanya, hangga’t hindi malinaw sa korte at hangga’t hindi sapat ang edad ng anak ko para maintindihan ang lahat.

Namula ang mga mata ni Mateo.

—Ano ang gusto mong gawin ko?

Tiningnan ko siya.

—Gawin mo ang hindi mo ginawa limang taon na ang nakalipas.

—Managot ka.

Hindi ako nakipagsigawan sa kanila sa harap ng karinderya.

Tinawagan ko ang abogado ko.

Siya ang humawak sa lahat ng dokumento ko sa loob ng maraming taon: recording ng gabing pinilit nila akong pumirma, prenatal records, resibo ng perang ginamit sa bahay, at sulat ni Rafael.

Pagkalipas ng isang linggo, nagkita kami sa law office.

Hindi sa compound ng mga Villarreal.

Sa pagkakataong iyon, si Mateo at Elena ang nakaupo sa harap ko.

Ang abogado ko ang naglatag ng papeles sa mesa.

Hindi na ako ang babaeng buntis na kailangang yumuko para pulutin ang ballpen na inihagis sa harap niya.

Nakasuot ako ng puting blouse, maayos ang pagkakatali ng buhok ko, at sariling ballpen ang hawak ko.

Malinaw na binasa ng abogado ang bawat kondisyon.

Kinilala si Nico bilang legal beneficiary ng bahaging iniwan ni Rafael.

Ako ang tanging legal guardian ng lahat ng karapatan ng anak ko hanggang sa maging nasa tamang edad siya.

Lahat ng child support sa loob ng limang taon ay kailangang bayaran ni Mateo ayon sa legal na desisyon.

Ang bahay sa compound ay kailangang muling suriin batay sa kontribusyon ko at sa bahagi ng estate ni Rafael.

Ang kasunduang pinirmahan ko noong gabing iyon ay rerepasuhin dahil may malinaw na palatandaan ng pamimilit at maling impormasyon.

Halos hindi makaupo nang maayos si Elena.

Tiningnan naman ako ni Mateo na parang ngayon lang niya naintindihan na hindi na ako ang babaeng kaya niyang utusan.

Paos niyang sinabi:

—Lira, kahit ano pa ang mangyari, ako pa rin ang ama ni Nico.

Ibinaba ko ang ballpen.

—Ang ama ay hindi basta sumusulpot kapag kailangan niya ng pirma.

Tiningnan ko siya nang diretso.

—Ang ama ay nandoon kapag nilalagnat ang anak niya.

—Ang ama ay alam kung allergic sa hipon ang anak niya.

—Ang ama ay alam na takot sa kulog ang anak niya, pero mahilig siyang tumingin sa ulan.

—Ang ama ay hindi tinatawag na ari-arian ang anak niya bago pa ito maisilang.

Yumuko si Mateo.

Wala na siyang nasabi.

Pagkatapos noon, hindi gumuho sa isang gabi ang pamilya Villarreal.

Pero nawala sa kanila ang bagay na pinakatakot silang mawala.

Kontrol.

Kinailangang umalis ni Elena sa malaking bahay sa compound dahil kinuha ng bangko ang bahagi ng ari-ariang isinangla.

Kinailangang ibenta ni Mateo ang SUV at magbayad ng child support nang regular.

Ang kumpanya ng pamilya ay inilagay sa ilalim ng asset supervision hanggang sa tamang edad ni Nico.

At si Bianca, ang babaeng inakala niyang bagong buhay niya, matagal nang naglaho kasama ang perang inutang niya.

May mga nagtanong kung masaya ba akong makita silang naghihirap.

Sinabi kong hindi.

Hindi galing sa paghihirap ng iba ang tunay na gaan sa dibdib.

Galing iyon sa umagang binubuksan ko ang karinderya, tapos tatakbo si Nico na naka-school uniform at yayakap sa hita ko.

—Mommy, gusto ko po ng garlic rice at egg ngayon.

Galing iyon sa kakayahan kong magbayad ng sarili kong renta.

Bumili ng bagong refrigerator.

Pumirma ng kontrata para magsupply ng lunch sa tatlong school sa paligid.

At mag-ari ng maliit na puting bahay na nakaharap sa dagat.

Isang hapon, dinala ko si Nico sa seawall.

Tinanong niya ako:

—Mommy, kailangan ko po bang makita si Tito Mateo balang araw?

Umupo ako sa tabi niya.

—Kapag mas malaki ka na, ikaw ang magdedesisyon. Hindi kita pipiliting kamuhian ang kahit sino, pero hindi ko rin hahayaan na may magpatakot sa iyo.

Nag-isip sandali si Nico, tapos niyakap niya ang leeg ko.

—Kung ganoon, ngayon po, ikaw ang pipiliin ko.

Niyakap ko siya nang mahigpit.

Hinangin ng dagat ang buhok naming dalawa.

Naalala ko ang maulang gabi limang taon na ang nakalipas, noong may dugo ang maternity dress ko sa tabi ng tahimik na gasolinahan.

Akala ko noon, nawala na sa akin ang lahat.

Pero hindi pala.

Nawala lang sa akin ang isang masamang asawa.

Nawala lang ang bahay na hindi kailanman naging tunay na tahanan.

Nawala lang ang pamilyang hindi naman ako itinuring na tao.

Kapalit noon, nakuha ko si Nico.

Nakuha ko ang sarili ko.

At nakuha ko ang buhay na wala nang sinumang puwedeng maglapag ng papel sa harap ko at mag-utos:

—Pirmahan mo.

Ngayon, kung may maglagay man ulit ng papeles sa harap ko, pipirma pa rin ako.

Pero sa pagkakataong ito, pipirma ako gamit ang pangalan ng isang inang nakaligtas.

Isang babaeng muling itinayo ang sariling buhay.

At isang taong hindi na kailanman lilingon sa gate ng compound na minsang nagsara nang malakas sa likuran niya.