nasusunog ang silid ni lola habang ako ang itinuro nilang salarin, ngunit ang pulang kahon ay may lihim na mas malupit
bahagi 3: nasusunog ang silid ni lola habang ako ang itinuro nilang salarin, ngunit ang pulang kahon ay may lihim na mas malupit
“Sunog!”
Isang sigaw ang bumasag sa buong mansyon.
Sa itaas ng hagdan, nakatayo ang kasambahay na si Mila. Hawak niya sa dibdib ang pulang kahon ni Doña Mercedes, pero nanginginig ang buong katawan niya. May dugo sa mga daliri niya. Sa likod niya, mula sa nakabukas na pinto ng silid ni Lola, unti-unting gumagapang palabas ang makapal na usok.
Saglit na natigilan ang lahat.
Tapos sabay-sabay silang nagkagulo.
May mga bisitang nagsisigawan.
May mga tumakbo papunta sa pinto.
May mga kumuha ng cellphone para mag-video, imbes na tumulong.
At sa gitna ng lahat, si Camila ay nakahandusay sa sahig, hawak ang tiyan, umiiyak na parang siya ang kawawang-kawawa sa buong mundo.
“Si Althea…” hingal niyang sabi, nakaturo sa akin. “Si Althea ang nagbigay ng gamot… gusto niyang mawala ang anak namin…”
Parang may bumuhos na kumukulong tubig sa ulo ko.
“Hindi,” sabi ko agad. “Hindi ko siya binigyan ng kahit ano.”
Pero sino ang makikinig?
Sa mata nila, ako ang asawang iniwan.
Ako ang babaeng kaka-deklara lang na papalitan.
Ako ang may dahilan para magalit.
Ako ang perpektong kontrabida.
“Althea!”
Dumagundong ang boses ni Gabriel.
Napalingon ako.
Nakatayo siya sa pagitan namin ni Camila, ang mukha’y namumula sa galit at takot. Hindi niya pa man ako naririnig, hinusgahan na niya ako.
“Nagbabala na ako sa’yo,” madiin niyang sabi.
“Hindi ko siya nilason.”
“May laman ang bote! At ikaw lang ang lumapit sa kanya kanina!”
“Hindi ako lumapit sa kanya. Siya ang lumapit sa akin.”
Napatingin ako kay Camila. Kahit namumutla siya at nanginginig ang labi, nakita ko ang isang saglit na kislap sa mata niya.
Tagumpay.
Alam niyang gumagana.
Alam niyang habang siya ang nakahiga, ako ang nakatayo, ako ang mukhang walang puso.
Biglang umalingawngaw ang malakas na ubo mula sa itaas.
“Mila!” sigaw ni Doña Mercedes.
Nakapanghina ang boses niya.
Nandoon pa siya.
Nasa silid pa siya.
“Lola!” sigaw ko.
Hindi na ako nag-isip. Tumakbo ako paakyat ng hagdan.
Pero bago pa ako makaabot sa ikatlong baitang, may kamay na marahas na humablot sa braso ko.
Si Gabriel.
“Hindi ka pupunta kahit saan.”
Nanlaki ang mga mata ko.
“Bitawan mo ako! Nasa loob si Lola!”
“Security!”
Dalawang guwardiya ang lumapit.
Hindi ako makapaniwala.
“Gabriel, nasusunog ang silid niya!”
“Titingnan ng mga tao ko.”
“Mga tao mo?” napatawa ako sa sobrang galit. “Lola mo iyon!”
“Hindi kita hahayaang lapitan siya pagkatapos ng ginawa mo kay Camila.”
Parang tumigil ang mundo.
Sa itaas, lumalabas ang usok sa silid ni Lola.
Sa ibaba, hawak ni Camila ang tiyan niya at patuloy na umiiyak.
Sa harap ko, ang lalaking minsang hinila ko mula sa baha ay ngayon ang humaharang sa akin para hindi ko mailigtas ang matandang babae na itinuring kong pamilya.
“Wala akong ginawa,” sabi ko, bawat salita ay nanggagaling sa pinakailalim ng dibdib ko. “Pero kung may mangyari kay Lola dahil pinigilan mo ako, Gabriel… hindi ko iyon patatawarin.”
Saglit siyang natigilan.
Marahil dahil iyon ang unang beses na hindi ako nagmakaawa.
Hindi ako nagpaliwanag.
Hindi ako naghintay na paniwalaan niya.
Hinila ko ang braso ko, pero mahigpit ang kapit niya.
Sa mga mata niya, may galit.
Pero may iba pa.
Takot.
Hindi para sa akin.
Hindi para kay Lola.
Kundi takot na baka gumuho ang katotohanang pinili niyang paniwalaan.
“Mila!” sigaw ko. “Ihagis mo sa akin ang kahon!”
Napatitig ang kasambahay sa akin mula sa itaas. Umiiyak siya, nanginginig, hindi alam ang gagawin.
“Huwag!” sigaw ni Camila mula sa ibaba.
Ang boses niya ay masyadong malakas para sa isang babaeng kanina ay halos mawalan ng malay.
Napatingin ang ilang bisita sa kanya.
Napansin din ni Gabriel.
Pero bago pa man may makapagsalita, muling umubo si Doña Mercedes mula sa loob ng silid.
“Anak… Althea…”
Bumigay ang loob ko.
Sinipa ko ang paa ng guwardiyang nakaharang sa gilid ko. Hindi ako malakas, pero sapat iyon para mawalan siya ng balanse. Pagkatapos, kinagat ko ang kamay ni Gabriel.
“Aray!”
Bumitaw siya.
Tumakbo ako paakyat.
Narinig ko ang sigawan sa likod ko, pero hindi na ako lumingon.
Mabilis na kumapal ang usok habang papalapit ako sa silid ni Lola. Masakit sa mata. Nakakapasò sa lalamunan. Dumulas ang paa ko sa marmol, pero hindi ako tumigil.
“Mila, ibaba mo ang kahon!” sigaw ko.
Lumuhod si Mila, inilapag ang pulang kahon sa sahig, pagkatapos ay napaupo sa gilid ng pader, umiiyak.
“Ma’am Althea, hindi ko po alam… Pagbukas ko po ng cabinet, may apoy na sa kurtina… Tapos may basag na salamin… May dugo po ako kasi nasugatan ako…”
“Lumabas ka,” sabi ko. “Ngayon.”
“Pero si Doña—”
“Ako na.”
Hinablot ko ang pulang kahon, isiniksik sa ilalim ng braso ko, at pumasok sa silid.
Mainit.
Sobrang init.
Ang kurtina malapit sa bintana ay nilalamon na ng apoy. May mga papel sa lamesa na nagliliyab sa gilid. Ang amoy ng nasusunog na kahoy at tela ay humalo sa amoy ng gamot ni Lola.
“Lola!”
Nakita ko siya sa sahig, malapit sa kama.
Nakahawak siya sa dibdib niya, hirap huminga.
Sa tabi niya, nakabagsak ang oxygen tank.
“Diyos ko…”
Tumakbo ako papunta sa kanya, ibinaba ang kahon, at inalalayan siya.
“Magtitiis po kayo. Ilalabas ko kayo.”
Mahina niyang hinawakan ang kamay ko.
“Ang kahon…”
“Lola, mamaya na iyon.”
“Hindi.” Umiling siya, nanginginig. “Huwag mong iiwan. Nasa loob… nasa loob ang totoo.”
Kinagat ko ang labi ko. Itinali ko ang laylayan ng bestida ko sa ilong at bibig niya para kahit papaano ay mabawasan ang usok na nalalanghap niya.
Pagkatapos, pinilit ko siyang buhatin.
Mabigat siya para sa katawan kong nanginginig na rin. Masakit ang mga mata ko. Nahihilo ako. Pero hindi ko siya puwedeng iwan.
Hindi ulit.
Hindi ako aalis sa isang nasusunog na lugar nang may taong naiwan.
Nagawa ko noon kay Gabriel.
Gagawin ko ulit ngayon kay Lola.
“Althea!”
Narinig ko ang boses ni Gabriel sa pintuan.
Nasa likod niya ang dalawang guwardiya, pero walang makapasok agad dahil kumalat na ang apoy sa gilid ng pinto.
Nakita niya ako.
Nakita niya si Lola sa yakap ko.
Nakita niya ang usok na bumabalot sa amin.
Sa unang pagkakataon, nakita ko ang tunay na takot sa mukha niya.
“Lumabas ka!” sigaw niya.
“Saluhin mo siya!” sigaw ko pabalik.
Hinila ko si Lola hanggang sa pinto. Nang makalapit kami, tinulungan ako ng isang guwardiya. Inabot ko ang katawan ni Lola kay Gabriel.
Kinuha niya ito agad.
“Lola… Lola, gumising kayo…”
Hindi ko na narinig ang iba.
Dahil paglingon ko, nakita ko ang pulang kahon sa sahig, ilang hakbang lang ang layo, malapit sa paa ng kama.
Nakalimutan kong kunin.
At unti-unting gumagapang ang apoy papunta rito.
“Althea!” sigaw ni Gabriel nang makita niyang bumalik ako sa loob.
Pero hindi ko kayang iwan iyon.
Hindi matapos ang lahat.
Hindi matapos akong durugin sa harap ng buong pamilya.
Hindi matapos nakawin ni Camila ang panyo ko, ang alaala ko, ang lugar ko sa buhay ng taong minsan kong iniligtas.
Tumakbo ako sa gitna ng usok, hinablot ang kahon, at sa sandaling iyon, may bumagsak na bahagi ng kisame.
Isang maapoy na kahoy ang tumama malapit sa aking balikat.
Napahiyaw ako.
Sumiklab ang sakit sa braso ko.
Nalaglag ako sa sahig, yakap ang kahon.
“Althea!”
Hindi ko alam kung paano siya nakapasok.
Pero bigla, naroon si Gabriel.
Tinakpan niya ng jacket ang apoy sa tabi ko, binuhat ako sa isang braso, at hinablot ang kahon sa isa pa.
“Huwag kang matulog,” sabi niya, halos sumisigaw. “Tumingin ka sa akin!”
Gusto kong tumawa.
Ngayon?
Ngayon niya gustong tumingin ako sa kanya?
Ngayon niya gustong huwag akong mawala?
Masyado nang mausok ang paligid. Wala akong makita kundi ang mukha niya, malabo, puno ng uling, punô ng takot.
“Bakit…” mahina kong sabi, “bakit ngayon mo lang ako nakikita?”
Napakurap siya.
Hindi siya nakasagot.
Dinala niya ako palabas ng silid bago tuluyang kumalat ang apoy. Paglabas namin, sinalubong kami ng mga tao. May nagbuhos ng tubig. May tumawag ng bombero. May doktor na lumuhod sa tabi ni Camila, at may isa pang doktor na tumingin kay Lola.
Ako, nakaupo sa sahig ng hallway, nanginginig, yakap ang pulang kahon.
Sunog ang gilid ng damit ko.
May paso ang braso ko.
Umuubo ako hanggang sumakit ang dibdib ko.
Pero hindi ko binitawan ang kahon.
Hindi na.
Lumuhod si Gabriel sa harap ko.
“Althea…”
Inabot niya ang kamay ko.
Awtomatiko akong umatras.
Kitang-kita ko kung paano siya natigilan.
Parang ngayon lang niya naisip na may karapatan pala akong umiwas.
May karapatan pala akong masaktan.
May karapatan pala akong hindi siya tanggapin sa unang tawag niya ng pangalan ko.
“Buksan mo,” sabi ko.
Napatingin siya sa kahon.
“Hindi ngayon. Kailangan mong magpagamot.”
“Buksan mo.”
“Althea—”
“Kung hindi mo bubuksan ngayon,” pinutol ko siya, “susunugin din nila ang natitira.”
Tumahimik siya.
Sa ibaba ng hagdan, si Camila ay nakaupo na, may kumot sa balikat, umiiyak habang sinusuri ng doktor. Pero ang mga mata niya ay nakatutok sa kahon.
Nakita ko ang takot doon.
Hindi takot ng babaeng nilason.
Takot ng magnanakaw na malapit nang mahuli.
Lumapit si Doña Mercedes, inalalayan ng nurse. Maputla siya, pero gising. Mahina niyang itinuro ang kahon.
“Buksan mo, Gabo.”
Napalunok si Gabriel.
Sa harap ng buong pamilya, mga bisita, mga empleyado, at mga kamerang nakatutok pa rin, dahan-dahan niyang binuksan ang pulang kahon.
Sa loob, may lumang plastic envelope.
May isang rosaryo na putol ang krus.
May maliit na piraso ng tela na sunog ang gilid.
May lumang medical report mula sa Tacloban City Hospital.
At may isang lumang memory card.
Huminto ang paghinga ng lahat.
Kinuha ni Gabriel ang medical report.
Nanginginig ang mga daliri niya habang binabasa.
Unti-unting nagbago ang mukha niya.
Mula sa galit.
Naging pagkalito.
Naging takot.
Naging pagkawasak.
“Patient name…” mahina niyang basa.
Hindi niya itinuloy.
Dahil nakita na niya ang pangalan.
Hindi pangalan ni Camila.
Hindi pangalan ng kahit sinong Rivera.
Pangalan ko.
Althea Santos.
Edad: 16.
Sugat sa kaliwang palad, malalim na hiwa mula sa matalim na yero.
Posibleng dulot ng rescue contact sa panahon ng baha.
Petsa: kinabukasan ng bagyong Yolanda.
Nangangatog ang kamay ni Gabriel.
Tumingin siya sa palad ko.
Sa peklat ko.
Sa report.
Muli sa palad ko.
Parang bawat segundo ay sampung taong bumabalik sa kanya.
“Kasi pagkatapos kong umalis sa kapilya,” sabi ko, halos pabulong, “nahanap ako ng kapitbahay namin. Dinala ako sa ospital. Tinahi nila ang kamay ko. Hindi ko na nga naramdaman noon kasi buong araw kong hinanap ang pamilya ko.”
Walang nagsalita.
Kahit si Camila, natahimik.
Pero hindi pa tapos.
Kinuha ni Doña Mercedes ang memory card mula sa loob ng kahon.
“May batang volunteer noon,” sabi niya, mahina pero malinaw. “Nag-record siya ng mga nahanap ng rescue team. Hindi ko nalaman agad. Pagkalipas ng ilang taon, ipinadala niya ito sa akin nang marinig niyang hinahanap ni Gabriel ang batang babae. Hindi ko ipinakita.”
Tumingin siya sa akin, luhaang-luha.
“Kasalanan ko iyon, anak.”
May nagdala ng laptop. Isinaksak nila ang memory card.
Mabilis na nagbukas ang lumang video.
Malabo ang kuha.
Maingay ang hangin.
May tubig sa lens.
Pero kitang-kita ang loob ng sirang kapilya.
May batang lalaking nakahiga sa sahig.
Si Gabriel.
Payat, maputla, sugatan, nanginginig.
At sa tabi niya, may batang babae.
Payat.
Basang-basa.
May dugo sa kaliwang kamay.
Nakaupo sa harap ng maliit na kandila, kinakantahan siya nang mahina.
“Matulog ka na, bunso…”
Sumikip ang lalamunan ko.
Ako iyon.
Ako, sampung taon na ang nakalipas.
Ako, bago ako natutong manahimik.
Ako, bago ko inibig ang lalaking wawasak pala sa akin.
Sa video, yumuko ang batang babae at ibinigay ang kalahating pandesal sa binata.
Tapos, hinawakan niya ang pulso nito at itinali ang panyong may burdang titik “A.”
Doon na tuluyang nanahimik ang buong mansyon.
Walang makasinghap.
Walang makagalaw.
Dahan-dahang lumingon si Gabriel kay Camila.
Maputla na siya ngayon.
Hindi dahil sa sakit.
Kundi dahil wala na siyang matatakbuhan.
“Paano mo nalaman ang pandesal?” tanong ni Gabriel.
Hindi sumagot si Camila.
“Paano mo nakuha ang panyo?”
Nanatili siyang tahimik.
“Camila,” mababa ang boses niya ngayon, pero mas nakakatakot kaysa sigaw. “Sagutin mo ako.”
Biglang umiyak si Camila.
“Gabo, natakot lang ako…”
Natawa ako nang mahina.
Natakot?
Ang tawag niya sa pagnanakaw ng buhay ko ay takot?
“Minahal kita noon pa,” hikbi niya. “Pero hindi mo ako nakikita. Alam kong kapag naging ako ang babaeng hinahanap mo, mamahalin mo rin ako.”
“Hindi mo ako iniligtas,” sabi ni Gabriel.
“Pero kaya kitang mahalin!”
“Niloko mo ako.”
“Ginawa ko lang ang ginawa niya!” sigaw ni Camila, biglang itinuro ako. “Ginamit din niya ang lihim na iyon para manatili sa tabi mo!”
Parang may sinaksak sa dibdib ko.
Hindi ako nagsalita.
Pero si Gabriel ang lumingon sa akin.
Sa mukha niya, may pagsisisi.
May sakit.
May isang bagay na parang gustong humingi ng tawad pero hindi alam kung saan magsisimula.
“Althea…”
Tumayo ako, kahit nanginginig ang tuhod ko.
“Huwag.”
Natigilan siya.
“Huwag mong sabihin ang pangalan ko na parang ngayon mo lang natutunang bigkasin nang tama.”
Napakagat siya sa labi.
“Patawarin mo ako.”
Doon ako napangiti.
Hindi dahil nakakatawa.
Kundi dahil sobrang huli na.
“Alam mo kung ano ang pinakamasakit, Gabriel?” tanong ko. “Hindi iyong hindi mo ako nakilala. Hindi iyong hindi mo ako minahal. Hindi rin iyong niyakap mo ang babaeng nagnakaw ng alaala ko.”
Lumapit ako ng isang hakbang.
“Ang pinakamasakit, noong sinabi kong siya ay nagsisinungaling… hindi ka man lang nagdalawang-isip na ako ang masama.”
Bumaba ang tingin niya.
“Hinayaan mong palayasin ako. Hinayaan mong tawagin akong sakim, sinungaling, mamamatay-tao. Hinayaan mong pagbintangan akong nananakit ng buntis.”
Napalingon ang lahat kay Camila.
Buntis.
Biglang tumahimik muli ang bulwagan.
Dahil kahit nabunyag ang pagsisinungaling niya, may hawak pa rin siyang huling sandata.
Ang batang sinasabi niyang anak ni Gabriel.
Parang naalala rin iyon ni Camila. Agad siyang kumapit sa tiyan niya at muling umiyak.
“Sige,” sabi niya, halos humihikbi. “Sabihin na nating hindi ako ang babae sa bagyo. Pero ang anak ko? Anak pa rin ito ni Gabriel.”
Nanginig ang labi ko.
Masakit pa rin.
Kahit alam kong nagsisinungaling siya sa lahat, may bahagi ng puso kong natakot.
Paano kung totoo?
Paano kung habang ako’y naghihintay sa hapag-kainan, may ibang babaeng nasa bisig niya?
Paano kung habang ako’y naglalagay ng gamot ni Lola tuwing gabi, may ibang buhay nang nabubuo sa labas ng kasal namin?
Tumingin ako kay Gabriel.
Hindi siya agad nagsalita.
At ang katahimikan niyang iyon ang muntik nang pumatay sa akin.
“Gabriel,” sabi ko, halos walang boses. “Totoo ba?”
Napapikit siya.
Isang segundo.
Dalawang segundo.
Tatlo.
Sapat para masira ang huling hibla ng tiwalang wala na nga halos natitira.
“Althea…” sabi niya.
Napaatras ako.
“Nagtatanong ako. Totoo ba?”
Bago siya makasagot, nagsalita ang doktor na sumusuri kay Camila.
“Sir Gabriel…”
Lahat ay napalingon.
Hawak ng doktor ang maliit na boteng ininom ni Camila kanina. Seryoso ang mukha niya.
“Hindi ito lason.”
Natigilan si Camila.
“Ano?”
“Tonic drops lang ito. Pampakalma. Walang sangkap na makakapinsala sa pagbubuntis.”
Bumagsak ang katahimikan.
Tumingin ang lahat kay Camila.
Unti-unting nawala ang kulay sa mukha niya.
Ibig sabihin…
Sinadya niya.
Ginamit niya ang bote para palabasing nilason ko siya.
Lumapit ang ina ni Gabriel, si Señora Patricia, at tila hindi pa rin makapaniwala.
“Camila… bakit mo gagawin iyon?”
Pero imbes na sumagot, tumingin lang si Camila kay Gabriel.
“Gabo, pakinggan mo ako…”
“Tumigil ka.”
Dalawang salita lang.
Pero sapat para mapaatras siya.
Lumapit si Gabriel sa doktor.
“Sigurado ka bang buntis siya?”
Hindi kumibo ang doktor sa loob ng ilang segundo.
Tapos, maingat siyang nagsalita.
“Base sa sinabi ni Miss Rivera, buntis siya. Pero wala pa po kaming test result dito. Kailangan siyang dalhin sa ospital para makumpirma.”
Parang may malamig na hangin na dumaan sa buong bulwagan.
Wala pang kumpirmasyon.
Wala pa.
Napatingin ako kay Camila.
At sa mukha niya, nakita ko ang ikalawang bitak.
Mas malaki kaysa kanina.
Dahil ang huling sandata niya, kailangan pa palang patunayan.
“Dalhin siya sa ospital,” sabi ni Gabriel, mababa ang boses.
Agad na umiling si Camila.
“Huwag. Ayoko. Pagod na ako. Gusto ko munang magpahinga.”
“Kanina gusto mong ipaglaban ang anak natin,” sabi niya, malamig. “Ngayon ayaw mong ipasuri?”
“Dahil natatakot ako!”
“Sa doktor?” tanong ko.
Nanlilisik ang matang tumingin siya sa akin.
At doon ko nakuha ang sagot.
Oo.
Takot siya sa doktor.
Hindi dahil sa bata.
Kundi dahil baka walang bata.
Biglang lumakas ang bulong-bulungan ng mga tao.
“Peke rin ba?”
“Diyos ko…”
“Ginamit niya ang pagbubuntis?”
Si Camila, na ilang minuto lang ang nakalipas ay prinsesa sa puting bestida, ngayon ay parang hayop na nasukol.
At kapag nasusukol ang taong sanay manakit, hindi siya sumusuko.
Kumakagat siya.
Bigla siyang tumayo.
Mas mabilis kaysa inaasahan ng lahat.
Hinablot niya ang pulang kahon sa kamay ni Mila, na nakalapag na sa maliit na mesa, at tumakbo papunta sa malaking balkonahe sa dulo ng hallway.
“Camila!” sigaw ni Gabriel.
Tumakbo kami lahat.
Binuksan niya ang pinto ng balkonahe. Humampas ang malamig na hangin ng gabi. Sa ibaba, tatlumpu’t dalawang palapag ang lalim. Ilaw ng BGC ang kumikislap na parang libong matang nanonood.
Hawak ni Camila ang pulang kahon sa isang kamay.
Sa kabilang kamay, hawak niya ang memory card.
“Lumapit kayo,” sigaw niya, umiiyak at tumatawa nang sabay, “ihuhulog ko ito!”
Tumigil kami.
Si Gabriel ang nasa unahan.
Ako, nasa likod niya, hawak ang nasunog kong braso.
“Camila,” sabi niya, pilit pinapakalma ang boses. “Ibigay mo iyan.”
“Para ano? Para ipakita mo sa buong Pilipinas na sinungaling ako? Para sirain mo ang pamilya ko?”
“Ikaw ang gumawa nito.”
“Dahil wala akong choice!” sigaw niya. “Lahat ng babae sa paligid mo kailangang maging perpekto para mapansin mo! Siya? Mahirap, tahimik, inosente, may peklat, may kuwento! Ako? Ako ang babaeng laging sinasabing maganda pero hindi sapat!”
Napatingin siya sa akin.
Punô ng galit ang mga mata niya.
“Hindi mo alam kung gaano ka nakakainis, Althea. Kahit wala kang ginagawa, kinukuha mo ang lahat.”
Hindi ako nakasagot.
Dahil paano mo sasagutin ang taong naninisi sa iyo dahil lang nabuhay ka?
Dahan-dahang humakbang si Gabriel.
“Camila, huwag mong gawin iyan.”
Tumawa siya.
“Takot ka? Takot kang mawala ang ebidensya niya? O takot kang mawala ako?”
Hindi sumagot si Gabriel.
At sa katahimikang iyon, lalo siyang nasaktan.
“Gusto mo ng totoo?” sabi ni Camila.
Hinawakan niya ang tiyan niya.
Tumingin siya sa akin.
Tapos kay Gabriel.
Ngumiti siya.
Isang ngiting puno ng lason.
“Hindi mo talaga alam, ano?”
Nanigas si Gabriel.
“Ano ang ibig mong sabihin?”
Unti-unti niyang itinaas ang memory card sa hangin.
“Akala mo ito ang pinakamalaking sikreto? Akala mo ang tanong lang ay kung sino ang nagligtas sa iyo sa bagyo?”
Lumakas ang kabog ng dibdib ko.
May iba pa.
May mas malalim pa.
Sa likod namin, narinig ko ang mahina at takot na boses ni Mang Ramon.
“Señorita Camila… huwag…”
Lumingon ako sa kanya.
Namumutla siya.
Mas namumutla pa kaysa noong umamin siyang ninakaw niya ang kahon ko.
“Ramon,” sabi ni Gabriel, mabigat ang boses. “Ano pa ang alam mo?”
Hindi sumagot si Ramon.
Tumulo ang pawis sa noo niya.
Si Camila ang sumagot para sa kanya.
“Sabihin mo, Mang Ramon. Sabihin mo kung sino talaga ang nag-utos na nakawin ang kahon ni Althea.”
Parang may malamig na kutsilyong dumampi sa batok ko.
Hindi ba si Camila?
Hindi ba siya?
Tumingin si Gabriel kay Ramon.
“Ramon.”
Nanginginig na napaluhod si Ramon.
“Patawarin ninyo ako…”
“Sabihin mo.”
Napahagulhol siya.
“Hindi po si Señorita Camila ang unang nag-utos.”
Unti-unting nanikip ang mundo sa paligid ko.
Si Doña Mercedes, na nasa likod namin, biglang napahawak sa dibdib.
Si Señora Patricia naman ay hindi na gumagalaw.
Napansin ko iyon.
Ang sobrang katahimikan niya.
Ang sobrang putla ng mukha niya.
Dahan-dahan akong lumingon sa kanya.
“Hindi…” bulong ko.
Pero bago ko pa mabuo ang hinala, nagsalita si Ramon.
“Ang unang nag-utos po… ay si Señora Patricia.”
Sumabog ang katahimikan.
Si Gabriel ay parang sinapak sa mukha.
“Nanay?”
Hindi gumalaw si Señora Patricia.
Pero ang mga mata niya ay malamig.
Hindi takot.
Hindi gulat.
Nahuli.
Pero hindi nagsisisi.
“Bakit?” tanong ni Gabriel. Basag ang boses niya. “Bakit ninyo gagawin iyon?”
Sa unang pagkakataon, tumingin sa akin si Señora Patricia nang diretso.
At ngumiti siya.
Manipis.
Marangya.
Malupit.
“Dahil ang babaeng nagligtas sa iyo,” sabi niya, “ay hindi dapat maging asawa mo.”
Nanigas ang buong katawan ko.
Hindi dapat?
“Mahirap siya,” patuloy niya, parang pinag-uusapan lang ang alikabok sa sahig. “Walang pamilya. Walang pangalan. Walang maitutulong sa negosyo. Kung nalaman mo agad na siya ang hinahanap mo, hahabulin mo siya. Pakakasalan mo siya. Ipapasok mo sa pamilya natin ang isang babaeng galing sa wala.”
“Nanay…” halos pabulong na sabi ni Gabriel.
“Kaya noong nalaman kong nasa bahay na siya, at may kahong may ebidensya, ipinakuha ko iyon kay Ramon. Balak ko sanang sirain. Pero nalaman ni Camila.”
Tumingin siya kay Camila nang may pagkasuklam.
“At ginamit niya ang kahinaan mong iyan.”
Napatawa si Camila nang mapait.
“Huwag ninyo akong iturong mag-isa, Señora. Kayo ang nagbukas ng pinto. Ako lang ang pumasok.”
Pakiramdam ko ay hindi na ako makahinga.
Tatlong taon.
Tatlong taon akong nakatira sa bahay na alam palang ako ang hinahanap niya.
Tatlong taon akong pinanood ng nanay niya na tratuhin akong parang hangin.
Tatlong taon niyang itinago ang katotohanan, hindi para protektahan ang anak niya, kundi para protektahan ang pangalan nila.
Unti-unting lumingon si Gabriel sa akin.
Wala nang kulay ang mukha niya.
“Althea…”
Umiling ako.
Hindi dahil ayokong marinig.
Kundi dahil kapag nagsalita pa siya, baka tuluyan na akong mabasag.
Pero hindi pa tapos si Señora Patricia.
“Gusto mo pang malaman ang lahat?” tanong niya kay Gabriel. “Sige. Hindi lang iyan ang itinago ko.”
Napatingin kaming lahat sa kanya.
Maging si Camila ay natahimik.
Dahan-dahang lumakad si Señora Patricia papunta sa gitna ng hallway. Mataas ang baba niya. Parang reyna pa rin, kahit nasusunog na ang kaharian.
“Ang gabing iyon sa Leyte,” sabi niya, “hindi aksidente kung bakit ka naiwan sa sasakyan.”
Kumunot ang noo ni Gabriel.
“Ano?”
“Ang ama mo,” sabi niya, bawat salita ay malinaw, “may kaaway sa lupaing gusto niyang bilhin. May mga taong nagbanta. Pinilit ko siyang huwag nang pumunta, pero matigas ang ulo niya. Nang mangyari ang bagyo, akala namin simpleng sakuna lang.”
Huminto siya.
Tumingin sa akin.
“At nang lumabas ang pangalan ni Althea Santos sa medical report, doon ko nalaman kung saang barangay siya galing.”
Hindi ko maintindihan.
“Ano ang ibig ninyong sabihin?”
Ngumiti siya.
“Ang lupang tinitirhan ng pamilya mo noon sa Tacloban… iyon ang lupang gustong bilhin ng Dela Cruz Land.”
Parang gumuho ang sahig sa ilalim ko.
Hindi.
Hindi maaari.
Ang lupa namin?
Ang baryo namin?
Ang bahay na nawala sa bagyo?
“Hindi nakuha ng bagyo ang lahat sa iyo, Althea,” sabi ni Señora Patricia, malambot ang boses pero lason ang bawat pantig. “May mga nauna nang kumuha.”
Parang tumigil ang puso ko.
Sa likod ko, narinig ko ang hingal ni Doña Mercedes.
“Patricia, tama na!”
Pero huli na.
Bumalik sa isip ko ang mga pirma ng nanay ko sa mga papeles na hindi niya maintindihan.
Ang lalaking dumating matapos ang bagyo, nag-aalok ng kaunting pera kapalit ng lupaing wasak na raw at wala nang halaga.
Ang paglipat namin sa Maynila.
Ang pagkamatay ni Nanay na hindi nakabalik sa Tacloban kahit minsan.
Nanginig ang buong katawan ko.
“Sinira ninyo kami,” bulong ko.
Hindi kumurap si Señora Patricia.
“Iniligtas ka namin sa gutom.”
Bago ko pa mapigilan ang sarili ko, humakbang ako palapit. Pero agad akong hinawakan ni Gabriel sa braso.
Hindi mahigpit.
Hindi tulad kanina.
Parang pinipigilan niya akong masaktan pa.
Pero ang hawak niya ay parang apoy sa balat ko.
“Bitawan mo ako,” sabi ko.
Agad siyang bumitaw.
At iyon ang mas masakit.
Dahil ngayon niya natutunan.
Ngayon, kung kailan wala na akong gustong tanggapin mula sa kanya.
Biglang tumawa si Camila mula sa may balkonahe.
“Ang ganda, hindi ba? Hindi pala love story ito. Land dispute pala.”
Tumingin siya sa akin, hawak pa rin ang memory card.
“Kung ihuhulog ko ito, may medical report ka pa rin. Pero ang video? Ang mukha mo? Ang kantang iyon? Wala na.”
“Camila,” sabi ni Gabriel, “ibigay mo ang memory card.”
“Lumuhod ka.”
Natigilan siya.
“Ano?”
“Lumuhod ka sa harap niya,” sabi ni Camila, itinuro ako. “Humingi ka ng tawad. Sa harap ng lahat. Sa harap ng nanay mo. Sa harap ng babaeng tatlong taon mong ginawang anino.”
Napaawang ang labi ko.
Hindi ko alam kung natutuwa siya sa kahihiyan ni Gabriel, o gusto niya lang pahabain ang pagkawasak naming lahat.
Pero ang sumunod na nangyari ay hindi ko inaasahan.
Dahan-dahang lumuhod si Gabriel.
Sa harap ko.
Sa malamig na sahig ng balkonahe.
Sa harap ng mga taong ilang minuto lang ang nakalipas ay pumalakpak sa bagong pag-ibig nila ni Camila.
“Althea,” sabi niya, basag na basag ang boses, “patawarin mo ako.”
Napatitig ako sa kanya.
Ito ang eksenang minsan kong inisip na baka maghilom sa akin.
Ang araw na malalaman niya ang totoo.
Ang araw na magsisisi siya.
Ang araw na tatawagin niya ako hindi bilang asawa sa papel, kundi bilang babaeng hinanap niya.
Pero bakit walang gaan?
Bakit walang saya?
Bakit ang nakikita ko lang ay isang lalaking luluhod lang kapag wala na siyang ibang pagpipilian?
“Tumayo ka,” sabi ko.
Umangat ang tingin niya.
“Althea…”
“Sabi ko tumayo ka.”
Hindi siya gumalaw.
“Hindi kita mapapatawad sa isang pagluhod.”
Parang may dumaan na sakit sa mukha niya.
“Alam ko.”
“Hindi mo alam,” sabi ko. “Wala kang alam.”
Tahimik siyang yumuko.
At doon, sumigaw si Camila.
“Sapat na!”
Bigla niyang itinaas ang kamay na may hawak na memory card.
“Kung hindi kayo titigil, ihuhulog ko ito!”
Lumakas ang hangin.
Lumipad ang buhok niya.
Mula sa malayo, narinig ang sirena ng bumbero.
Sa loob, may mga guwardiyang papalapit nang dahan-dahan.
Napansin iyon ni Camila.
Nag-panic siya.
“Atras!” sigaw niya. “Lahat kayo, atras!”
Umatras ang lahat.
Pero si Señora Patricia ay biglang humakbang pasulong.
“Camila, tama na ang kahibangan mo.”
“Manahimik kayo!” sigaw ni Camila. “Kayo ang dahilan kung bakit nagsimula ito!”
“Hindi,” malamig na sagot ni Patricia. “Nagsimula ito dahil ambisyosa ka.”
Nanlaki ang mata ni Camila.
Sa isang iglap, nagbago ang mukha niya.
At doon ko naintindihan.
Ang pinakamapanganib na tao ay hindi ang nagsisinungaling.
Kundi ang taong pakiramdam niya ay wala na siyang mawawala.
Bigla siyang lumapit sa rehas ng balkonahe.
“Kung ganoon,” sabi niya, “sabay-sabay tayong mawawalan.”
Itinaas niya ang pulang kahon.
Sa loob nito, bukod sa mga papeles, naroon ang orihinal na medical report, rosaryo, at mga bagay na hindi pa namin lubusang nasusuri.
“Camila, huwag!” sigaw ko.
Tumigil siya.
Ngumiti.
“Ah. May pakialam ka pala.”
Hinila niya mula sa kahon ang isang lumang sobre na hindi ko napansin kanina. Kulay dilaw, may selyo ng isang law office sa Tacloban.
Nanginginig ang kamay ni Doña Mercedes nang makita iyon.
“Hindi…” bulong niya.
Napalingon ako kay Lola.
“Ano iyon?”
Hindi siya makasagot.
Si Señora Patricia naman ay biglang sumugod kay Camila.
“Hindi mo dapat hawakan iyan!”
Mas mabilis si Camila. Umatras siya, binuksan ang sobre, at binunot ang papel sa loob.
Binasa niya ang unang linya.
At bigla siyang natawa.
Mabagal.
Malakas.
Parang nabaliw.
“Diyos ko,” sabi niya. “Kaya pala.”
Nanigas ang mga balikat ni Gabriel.
“Ano iyan?”
Tumingin si Camila sa akin.
Sa pagkakataong iyon, wala nang inggit sa mukha niya.
May gulat.
May tuwa.
At may kalupitang mas matalim kaysa dati.
“Althea,” sabi niya, “mukhang hindi lang pala ikaw ang nagligtas kay Gabriel.”
Kumunot ang noo ko.
“Ano?”
Iniling niya ang papel sa hangin.
“May dahilan pala kung bakit ayaw kang tanggapin ng nanay niya. May dahilan kung bakit itinago ka ni Lola. May dahilan kung bakit ang lupa ng pamilya mo ang unang kinuha ng Dela Cruz Land.”
“Camila,” sabi ni Doña Mercedes, halos hindi makahinga, “ibalik mo iyan.”
Pero hindi siya nakinig.
Tiningnan niya si Gabriel.
Tapos ako.
At sa harap ng lahat, binasa niya ang nakasulat sa papel.
“Affidavit of birth and guardianship…”
Huminto ang mundo.
Biglang nanlamig ang mga kamay ko.
Birth?
Guardianship?
Hindi ko maintindihan.
Hindi ko gustong maintindihan.
Nagpatuloy si Camila, nanginginig sa tuwa ang boses.
“Ang batang babae na nakarehistro bilang Althea Santos…”
“Tumigil ka,” sabi ni Doña Mercedes, umiiyak na.
Pero mas lumakas ang boses ni Camila.
“…ay hindi tunay na anak nina Marisol at Tomas Santos.”
Hindi ako nakagalaw.
Parang nawala ang tunog ng buong mundo.
Hindi tunay na anak?
Hindi.
Hindi.
Imposible.
Si Nanay ang naghele sa akin.
Si Tatay ang nagturo sa akin lumangoy sa dagat.
Ang bahay namin, ang simbahan, ang baryo, ang pandesal tuwing umaga — lahat iyon ay akin.
Ako si Althea Santos.
Ako iyon.
Dahan-dahan akong napatingin kay Doña Mercedes.
Umiiyak siya.
Hindi niya ako matingnan.
At doon, kahit walang nagsasabi, naramdaman kong totoo.
May isa pang kasinungalingan.
Mas luma.
Mas malalim.
Mas masakit.
“Lola…” basag ang boses ko. “Ano ang ibig sabihin nito?”
Hindi siya sumagot.
Si Gabriel ay tumayo na, nakatitig din kay Lola.
“Lola, ano ito?”
Napaatras si Doña Mercedes, hinawakan ang dibdib.
“Pinangako ko…”
“Kanino?” tanong ko.
Lumapit ako sa kanya, nanginginig ang buong katawan.
“Kanino po kayo nangako?”
Bago siya makasagot, biglang humampas ang hangin.
Sa gilid ng balkonahe, nadulas ang papel sa kamay ni Camila.
Lumipad ito.
Awtomatiko akong humakbang para habulin.
“Althea!” sigaw ni Gabriel.
Nahawakan ko ang gilid ng papel.
Pero sa parehong sandali, hinablot ni Camila ang pulso ko.
Mahigpit.
Masakit.
Mabaliw-baliw ang mga mata niya.
“Hindi mo pa rin gets?” bulong niya. “Hindi ka lang asawa niya. Hindi ka lang tagapagligtas niya.”
“Ano’ng sinasabi mo?”
Ngumiti siya.
At ang susunod niyang sinabi ay parang kutsilyong ibinaon sa mismong puso ko.
“Kung totoo ang papel na ito… baka hindi ka dapat naging asawa ni Gabriel.”
Nanigas ako.
Sa likod ko, narinig ko ang sigaw ni Doña Mercedes.
“Camila, huwag!”
Pero huli na.
Sabay kaming nawalan ng balanse.
Ang papel ay lumipad palabas ng balkonahe.
Ang pulang kahon ay bumagsak at bumukas.
At habang hinahabol ako ni Gabriel, habang sumisigaw ang lahat, naramdaman kong dumulas ang paa ko sa marmol na nabasa ng tubig mula sa sprinklers.
Isang segundo.
Isang maling hakbang.
Isang kamay ni Camila ang tulak sa aking balikat.
At sa harap ng lahat, ako ang nahulog sa gilid ng balkonahe.