nang piliin kong bumangon
bahagi 3: nang piliin kong bumangon
Lumipas ang isang buwan.
Hindi naging tahimik ang paghihiwalay namin ni Rafael.
Sa simula, akala niya madadala pa niya ako sa tawad, sa alaala, sa walong taong pinagsamahan namin. Nang hindi iyon gumana, sinubukan naman niyang makipag-usap sa abogado ko, humiling ng pribadong pag-aayos, at magmungkahi na huwag nang pag-usapan ang kompanya.
Ngunit hindi na ako ang dating Maria.
Dati, kapag sinabi niyang pagod siya, ako ang tatahimik.
Kapag sinabi niyang mahirap ang negosyo, ako ang uurong.
Kapag sinabi niyang huwag ko nang palakihin ang bagay, ako ang lulunok ng sama ng loob.
Ngayon, bawat dokumentong inilalapag ng abogado ko sa mesa ay may katapat na pirma, resibo, bank transfer, email, at lumang kontrata na nagpapatunay kung gaano kalaki ang naging bahagi ko sa simula ng kompanya.
Hindi niya inasahan iyon.
Marahil dahil matagal na niyang kinalimutan na bago ako naging “asawang nasa bahay,” ako muna ang babaeng tumayo sa tabi niya noong wala pa siyang kahit ano.
Ako ang nakipag-usap sa unang supplier.
Ako ang gumawa ng unang presentation.
Ako ang humiram ng pera sa sariling ipon para mabayaran ang renta ng maliit nilang opisina.
Ako ang nagtabi ng kopya ng lahat, hindi dahil naghahanda akong iwan siya, kundi dahil noon, gusto kong ingatan ang mundong sabay naming itinayo.
Hindi ko akalaing balang araw, ang mga alaalang iyon ang magiging sandata ko para iligtas ang sarili ko.
Isang hapon, habang nasa opisina ako ng abogado, tumawag si Rafael.
Hindi ko sinagot.
Makalipas ang ilang minuto, tumawag ang abogado niya.
“Ms. Santos,” sabi nito sa abogado ko, “handa na ang kliyente naming pirmahan ang separation agreement, ngunit may ilang kundisyon.”
Tahimik akong nakinig.
Gusto raw ni Rafael na manatiling pribado ang tungkol kay Trina.
Gusto niyang huwag ko raw gamitin ang usapin ng pagbubuntis nito laban sa kanya.
Gusto niyang ibaba ko raw ang claim ko sa shares ng kompanya.
Napatingin sa akin ang abogado ko.
Ngumiti ako.
“Sabihin n’yo sa kanila,” mahinahon kong sabi, “hindi ako ang gumawa ng eskandalo. Sila ang gumawa. Ako lang ang may ebidensiya.”
Nang iparating iyon, tumahimik ang kabilang linya.
Sa huli, pumayag si Rafael.
Hindi dahil gusto niya.
Kundi dahil wala siyang pagpipilian.
Sa panahong iyon, nagsimulang kumalat sa kompanya ang balita tungkol kay Trina. Hindi ko iyon pinakalat. Hindi ko kailangan.
Ang kasinungalingan, kapag masyadong maraming tao ang sangkot, kusang tumatagas.
May empleyadong nakakita sa kanilang magkasama sa resort.
May accounting staff na nakapansin sa mga gastos na ipinasa bilang business expense kahit halatang personal.
May isa pang assistant na umamin na madalas ipagawa ni Trina ang mga personal na utos ni Rafael gamit ang account ng kompanya.
Unti-unting nagbago ang tingin ng mga tao.
Si Trina, na dati’y palaging kinakaawaan, ngayon ay iniiwasan.
Si Rafael, na dati’y tinitingala bilang huwarang negosyante, ngayon ay tahimik na pinag-uusapan sa bawat sulok.
Ngunit hindi ako natuwa.
Hindi iyon tagumpay para sa akin.
Ang totoong tagumpay ay noong unang umaga na nagising ako nang hindi hinahanap ang mensahe niya.
Noong unang gabing nakatulog ako nang hindi iniisip kung nasaan siya.
Noong unang beses akong kumain mag-isa sa maliit na karinderya sa kanto, at napagtantong kaya ko palang mabusog nang walang naghihintay na tawag mula sa kanya.
Isang araw, habang nag-aayos ako ng mga gamit sa bago kong inuupahang apartment, may nakita akong lumang notebook.
Notebook iyon mula sa mga panahong nagsisimula pa lang kami ni Rafael. Nakasulat doon ang mga plano namin: maliit na café, online shop, consulting firm, negosyo na may tanaw sa dagat.
Napangiti ako.
Hindi dahil naalala ko siya.
Kundi dahil naalala ko ang sarili ko.
Noon, bago ako naging asawa niya, may mga pangarap ako.
May boses ako.
May talino ako.
May tapang ako.
Matagal kong inakala na nawala ang babaeng iyon.
Hindi pala.
Natahimik lang siya.
Kinabukasan, tinawagan ko ang dati kong kaibigan sa kolehiyo, si Liza. Matagal na siyang nagpapatakbo ng isang maliit na design and marketing studio para sa local brands.
“Maria?” halos mapasigaw siya sa kabilang linya. “Diyos ko, ang tagal na!”
Napatawa ako.
“Busy ka ba?”
“Para sa iyo? Hindi.”
Nagkita kami sa isang café na malapit sa baywalk. Maalat ang hangin, maingay ang kalsada, at sa unang pagkakataon pagkatapos ng mahabang panahon, hindi ako nakaramdam ng bigat sa dibdib habang nakaupo sa harap ng ibang tao.
Kinuwento ko sa kanya ang nangyari.
Hindi lahat.
Sapat lang.
Hindi ako umiyak habang nagsasalita.
Si Liza ang unang napaiyak.
“Alam mo,” sabi niya, pinupunasan ang mata, “noon pa man, mas magaling ka sa kanya.”
Napailing ako.
“Hindi naman.”
“Oo,” giit niya. “Si Rafael ang mukha ng kompanya, pero ikaw ang utak sa likod ng unang sistema nila. Nakalimutan mo lang.”
Hindi ako nakasagot.
Pagkatapos ng mahabang usapan, inalok niya ako ng trabaho.
Hindi bilang pabor.
Kundi bilang partner sa isang bagong project.
May isang local resort chain na naghahanap ng branding consultant para sa expansion nila. Kailangan nila ng taong marunong sa operations, customer experience, at business strategy.
“Maria,” sabi ni Liza, “ikaw iyon.”
Noong una, natakot ako.
Tatlong taon akong hindi bumalik sa trabaho.
Tatlong taon akong kinumbinsi ng buhay may-asawa na sapat na ang maging tahimik sa likod ng isang matagumpay na lalaki.
Pero nang gabing iyon, binuksan ko ang laptop ko.
Ginawa ko ang unang proposal.
Sa una, mabagal ang daliri ko sa keyboard.
Pagkatapos, tuloy-tuloy na.
Parang may bahagi ng utak ko na matagal na natutulog at ngayon ay muling nagising.
Tatlong araw kaming nagpuyat ni Liza.
Sa ikaapat na araw, ipinasa namin ang proposal.
Sa ikapitong araw, tinawagan kami.
Tinanggap kami.
Nang marinig ko ang balita, hindi ako nakapagsalita.
Si Liza ang sumigaw para sa aming dalawa.
“Maria! We got it!”
Naupo ako sa gilid ng kama, hawak ang telepono, at napatingin sa maliit kong apartment.
Walang mamahaling chandelier.
Walang imported na sofa.
Walang lalaking umuuwi na may amoy ng ibang babae.
Pero sa unang pagkakataon, ang lugar na ito ay akin.
Ang buhay na ito ay akin.
At ang panalo na ito, akin.
Kinagabihan, may dumating na mensahe mula kay Rafael.
“Balita ko nakuha mo ang resort project. Congratulations.”
Matagal kong tiningnan iyon.
Pagkatapos, sumagot ako.
“Salamat.”
Iyon lang.
Makalipas ang ilang segundo, nag-type siya ulit.
“Proud ako sa iyo.”
Dati, baka umiyak ako sa apat na salitang iyon.
Dati, iyon ang pinakahihintay kong marinig.
Pero ngayon, tahimik ko lang isinara ang telepono.
Hindi na mahalaga kung proud siya.
Dahil sa wakas, proud na ako sa sarili ko.
Sa mga sumunod na buwan, naging abala ako.
Biyahe sa iba’t ibang coastal towns.
Meeting sa maliliit na negosyo.
Pagbuo ng brand story para sa mga resort, café, at community-based tourism projects.
Minsan, pagod na pagod ako.
Minsan, natatakot pa rin ako.
Pero bawat pagod ay may saysay.
Bawat takot ay may direksiyon.
Unti-unti, nakilala ulit ako ng mundo hindi bilang asawa ni Rafael, kundi bilang Maria Santos, consultant, strategist, at babaeng kayang magsimula muli.
Samantala, ang buhay ni Rafael ay hindi naging madali.
Hindi ko siya sinusubaybayan, pero may mga balitang kusang dumarating.
Nagbitiw raw ang ilang investor.
May audit raw sa kompanya.
Si Trina raw ay umalis din matapos humingi ng malaking suporta para sa bata.
Hindi ko alam kung ano ang totoo sa lahat ng iyon.
Hindi ko na rin gustong alamin.
Isang gabi, matapos ang matagumpay na presentation sa isang resort na tanaw ang dagat, naglakad ako mag-isa sa dalampasigan.
Hubad ang paa ko.
Malamig ang buhangin.
Sa malayo, unti-unting lumulubog ang araw.
Dati, kapag nakakakita ako ng sunset, si Rafael agad ang naaalala ko.
Ang proposal niya.
Ang mga pangako niya.
Ang lahat ng sinabi niyang hindi niya natupad.
Pero gabing iyon, iba ang naramdaman ko.
Hindi na siya ang nasa isip ko.
Ako.
Ang sarili kong paghinga.
Ang sarili kong mga paa na patuloy na humahakbang.
Ang sarili kong buhay na unti-unting bumabalik sa akin.
Doon ko naintindihan.
Ang paghilom ay hindi laging isang malaking sandali.
Minsan, ito ay simpleng paglalakad sa tabing-dagat, habang napagtatanto mong hindi ka na nasasaktan sa parehong alaala.
Minsan, ito ay isang tasa ng kape sa umaga.
Isang proposal na natapos.
Isang tawag na hindi mo na hinihintay.
Isang pangalang hindi na nagpapabilis ng tibok ng puso mo.
At isang araw, bigla mo na lang masasabi:
“Tapos na.”
Hindi dahil nakalimutan mo.
Kundi dahil hindi ka na nakakulong doon.