Bibig na Nagligtas sa Buong Barangay
Bahagi 4: Ang Bibig na Nagligtas sa Buong Barangay
Dumating kami sa bulubunduking barangay bago sumikat ang araw.
Mabigat ang ulap sa langit. Ang hangin ay basa, malamig, at may dalang amoy ng lupa. Sa malayo, naririnig ang ugong ng ilog na lumakas dahil sa ulan ng mga nakaraang araw.
Nasa isang command vehicle ako, kasama sina Kapitan Dela Cruz, Direktor Santos, Doktora Reyes, at ilang disaster-response officers.
Sa harap namin, may malaking screen na nagpapakita ng mapa ng barangay. May mga pulang linya para sa mga lugar na delikado, dilaw para sa posibleng landslide zone, at berde para sa evacuation route.
“Base sa data,” sabi ng isang officer, “ang pinakamataas na panganib ay nasa silangang bahagi ng bundok. Pero may ilang residente pa rin sa kanlurang sitio. Ayaw nilang umalis dahil hindi pa raw delikado roon.”
Tumingin si Direktor Santos sa akin.
“Isabel, hindi mo kailangang magsalita. Tingnan mo lang ang mapa. Kung may maramdaman ka, isulat mo.”
Tumango ako.
Tinitigan ko ang screen.
Sa una, wala akong naramdaman.
Mga linya lang.
Mga kulay.
Mga numerong hindi ko lubos maintindihan.
Pero habang pinagmamasdan ko ang kanlurang bahagi ng barangay, biglang sumikip ang dibdib ko. Para akong nakarinig ng mahina at malayong pagbitak ng lupa.
Hindi sa tainga.
Kundi sa loob ng katawan.
Hinawakan ko ang ballpen.
Nanginginig ang daliri ko habang nagsulat:
“Huwag lang silangan. Delikado rin ang kanluran. May tubig sa ilalim.”
Binasa iyon ng officer at napakunot ang noo.
“Kanluran? Pero stable ang slope doon ayon sa last survey.”
Hindi nagsalita si Direktor Santos.
Kinuha niya ang radyo.
“Magpadala ng team sa kanlurang sitio. Suriin ang lupa, drainage, at mga bitak. Simulan ang evacuation kahit ayaw pa ng residente. Sabihin ninyong precautionary order ito.”
Sumagot ang boses sa radyo.
“Copy.”
Lumipas ang sampung minuto.
Dalawampu.
Tatlumpu.
Sa bawat segundo, pakiramdam ko lalong bumibigat ang hangin.
May mga residenteng ayaw umalis.
May lola raw na ayaw iwan ang mga alaga niyang manok.
May isang ama na ayaw umalis dahil naiwan pa sa loob ng bahay ang ipon niyang pera.
May mga batang umiiyak.
May mga aso na ayaw magpahawak.
Habang naririnig ko ang reports sa radyo, gustong-gusto kong magsalita.
Gusto kong sabihin:
“Bilisan n’yo, baka matabunan sila.”
Pero alam kong hindi iyon ang tamang paraan.
Huminga ako nang malalim.
Isinulat ko sa notebook:
“Sabihin n’yo po sa kanila: Mas mahalaga ang buhay kaysa gamit. Puwedeng balikan ang bahay. Hindi na mababalikan ang tao.”
Ipinasa ni Doktora Reyes ang papel kay Direktor Santos.
Binasa niya iyon sa radyo, gamit ang mas matatag na boses.
“Sa lahat ng team, sabihin sa mga residente: ang gamit ay maiiwan at mababalikan. Ang buhay ay hindi. Ilikas muna ang bata, matanda, at may sakit.”
Doon nagsimulang gumalaw ang mga tao.
Minsan, hindi pala kailangan ng sumpa.
Kailangan lang ng tamang salita.
Pagkatapos ng ilang minuto, may ulat mula sa field team.
“Direktor, may nakita kaming bagong bitak sa lupa malapit sa creek. May tubig na lumalabas mula sa gilid ng slope.”
Nanlamig ang lahat.
Tumingin sa akin ang officer na kanina ay nagduda.
Wala akong sinabi.
Pero sa mata niya, nakita ko ang pagbabago.
Hindi na ako kakaibang bata.
Isa na akong babalang dapat pakinggan.
Biglang lumakas ang ulan.
Parang may nagbuhos ng timba mula sa langit.
Ang signal ng ilang radyo ay pumalya. Ang mga boses ay naputol-putol.
“Team Three, status?”
“May natitira pa pong pamilya sa dulo—”
“Ulitin mo.”
“May bata pong nawawala. Isang batang lalaki. Huling nakita malapit sa lumang chapel.”
Kumirot ang puso ko.
Batang lalaki.
Lumang chapel.
Ulan.
Bundok.
Pakiramdam ko may malamig na kamay na pumisil sa lalamunan ko.
Nakita kong nagkatinginan sina Kapitan Dela Cruz at Direktor Santos.
“Hindi puwedeng umakyat pa ang team kung gumagalaw na ang slope,” sabi ng isang officer. “Delikado na.”
“Pero may bata pa roon,” matigas na sabi ni Kapitan Dela Cruz.
Tiningnan niya ako.
Hindi siya humingi ng salita.
Hindi niya ako pinilit.
Pero alam kong iniisip nilang lahat ang iisang tanong:
May masasabi ba ako?
May maitutulong ba ako?
Kinuha ko ang notebook.
Sinubukan kong isulat.
Pero nanginginig ang kamay ko nang sobra.
Sa isip ko, malinaw ang imahe: isang maliit na batang lalaki, basang-basa, nagtatago sa likod ng pader, habang gumagalaw ang lupa sa taas.
Hindi ko alam kung imahinasyon iyon o babala.
Kung hindi ako magsasalita, baka hindi nila siya mahanap.
Kung magsasalita ako ng mali, baka lalo kong mapabilis ang sakuna.
Pinikit ko ang mga mata ko.
Naalala ko ang mga itinuro ni Doktora Reyes.
Huwag banggitin ang kapahamakan.
Banggitin ang dapat gawin.
Huwag sabihin ang “baka mamatay.”
Sabihin ang “iligtas natin siya.”
Dahan-dahan kong binuksan ang mga mata ko.
Sa unang pagkakataon mula nang magsimula ang operasyon, nagsalita ako.
Mahina, pero malinaw.
“Hanapin n’yo po siya sa likod ng lumang chapel. Sa may pader na may punong saging. Dalhin n’yo siya pababa ngayon. Huwag na po kayong maghintay.”
Tumigil ang lahat.
Walang nabasag.
Walang sumabog.
Walang ilaw na kumurap.
Hindi ko sinabi ang sakuna.
Sinabi ko ang kaligtasan.
Agad na kinuha ni Direktor Santos ang radyo.
“Team Two, pumunta sa likod ng lumang chapel, malapit sa pader na may punong saging. Priority rescue. Ngayon din.”
Static.
Pagkatapos, sagot:
“Copy. Papunta na.”
Pakiramdam ko huminto ang oras.
Ang ulan ay patuloy na humahampas sa bubong ng command vehicle.
Ang ilaw sa loob ay malamlam.
Walang nagsasalita.
Limang minuto.
Anim.
Pito.
Biglang may boses sa radyo.
“Nakita namin siya! Batang lalaki, buhay! Basang-basa pero buhay!”
Napahawak ako sa gilid ng mesa.
Halos bumigay ang mga tuhod ko kahit nakaupo ako.
Pero hindi pa tapos.
“Direktor, gumagalaw na ang lupa sa taas. Kailangan naming bumaba agad!”
“Bumaba na kayo!” sigaw ni Direktor Santos. “Iwan ang kagamitan kung kailangan!”
Sa screen, nakita namin ang tracking point ng rescue team na dahan-dahang bumababa mula sa pulang zone.
Mabagal.
Sobrang bagal.
At sa likod nila, ayon sa sensors, nagsimulang gumalaw ang lupa.
Muling kumawala ang takot sa dibdib ko.
Muntik ko nang sabihin:
“Baka maabutan sila.”
Pero kinagat ko ang loob ng pisngi ko.
Hindi.
Hindi na ako ganoon.
Huminga ako.
Tumingin sa screen.
At sinabi:
“Makakarating sila. Tuloy lang. Huwag silang hihinto.”
Tahimik ang silid.
Ang boses ko ay nanginginig, pero hindi ito sumpa.
Ito ay pananalig.
Sa radyo, narinig ang paghinga ng rescuer.
“Konti na lang…”
“Dala ko ang bata…”
“Malapit na kami sa evacuation line…”
Sa labas, biglang umalingawngaw ang malakas na dagundong.
Parang nabiyak ang bundok.
Sa screen, ang pulang bahagi ng mapa ay lumawak.
May officer na napasigaw:
“Landslide!”
Lahat kami ay napatingin sa live drone feed.
Mula sa gilid ng bundok, bumuhos pababa ang putik, bato, puno, at tubig. Tinangay nito ang ilang kubo na naiwan, binura ang daan, at tinakpan ang lumang chapel na parang nilamon ng lupa.
Napahawak si Doktora Reyes sa balikat ko.
Hindi ako makapagsalita.
Dahil sa oras na iyon, mula sa radyo, may boses na sumigaw:
“Nakalabas kami! Ligtas ang bata! Ligtas ang team!”
Sa loob ng command vehicle, walang palakpakan agad.
Parang hindi pa makapaniwala ang lahat.
Pagkatapos, isa-isang napabuntong-hininga ang mga tao.
May umupo sa sahig.
May napaiyak.
Si Kapitan Dela Cruz ay pumikit sandali, saka mahigpit na hinawakan ang balikat ko.
“Magaling, Isabel.”
Dalawang salita lang iyon.
Pero sa akin, parang buong mundo ang biglang yumakap.
Kinabukasan, lumabas sa balita ang matagumpay na evacuation ng bulubunduking barangay.
Hindi binanggit ang pangalan ko.
Hindi sinabi ang tungkol sa kapangyarihan ko.
Ang sabi lang, dahil sa maagap na babala at koordinasyon, nailikas ang mahigit dalawang daang residente bago ang landslide.
Ayos lang sa akin.
Hindi ko kailangan ng palakpak mula sa buong bansa.
Sapat na sa akin na may batang lalaki na nakabalik sa nanay niya.
Sapat na sa akin na ang mga taong dating hindi nakikita ang panganib ay nailigtas.
Makalipas ang ilang araw, pinayagan akong makipagkita sa pamilya ko.
Sa isang tahimik na silid sa facility, pumasok sina Mama, Papa, Kuya Miguel, at Kuya Rafael.
Pumayat si Mama.
Mas dumami ang uban ni Papa.
Si Kuya Miguel, malamig pa rin ang mukha, pero namumula ang mga mata.
Si Kuya Rafael naman, nasa labas ang dalawang kamay, halatang pinipigilang manginig.
Walang unang nagsalita.
Sa huli, si Mama ang lumapit.
“Isabel…”
Bumagsak ang luha niya bago pa niya matapos ang pangalan ko.
“Anak, patawad.”
Hindi ako agad sumagot.
Maraming gabing hinintay kong marinig iyon.
Akala ko kapag sinabi nila, mawawala agad ang sakit.
Pero hindi pala.
Ang sakit ay nandoon pa rin.
Tahimik.
Malalim.
Pero hindi na kasingbigat ng dati.
Tumingin ako sa kanila at dahan-dahang sinabi:
“Nasaktan ako.”
Umiyak lalo si Mama.
Yumuko si Papa.
“Alam namin,” sabi niya. “At wala kaming karapatang pilitin kang patawarin kami agad.”
Si Kuya Miguel ay humakbang palapit.
Sa unang pagkakataon sa matagal na panahon, ngumiti siya sa akin.
Hindi iyong pilit.
Hindi iyong takot.
Isang maliit, maingat, pero tunay na ngiti.
“Isabel,” sabi niya, “suwerte kami dahil kapatid ka namin.”
Walang nangyaring pera.
Walang biglang nanalo sa raffle.
Walang yumaman sa paligid.
Pero sa dibdib ko, may kung anong nagliwanag.
Si Kuya Rafael naman ay itinaas ang isang daliri, pagkatapos ay agad na ibinaba.
“Sorry. Habit.”
Napatawa ako.
Tumawa rin siya.
Pagkatapos, inilabas niya ang dalawang kamay mula sa bulsa at sinabi:
“Hindi na ako magtatago ng kamay kapag kaharap ka. Huwag ka na ring matakot magsalita sa amin. Matututo tayo pare-pareho.”
Hindi ko napigilan.
Umiyak ako.
At sa pagkakataong iyon, lumapit si Mama at niyakap ako.
Sumunod si Papa.
Sumunod ang dalawang kuya ko.
Mahigpit nila akong niyakap, parang binabawi ang lahat ng araw na iniwasan nila ako.
Sa loob ng yakap na iyon, dahan-dahan kong naintindihan:
Hindi agad nabubuo ang pamilyang nabasag.
Pero puwede itong ayusin.
Piraso-piraso.
Araw-araw.
Sa tulong ng pag-amin, paghingi ng tawad, at pagkatutong huwag na muling tumakas sa takot.
Makalipas ang ilang buwan, nanatili ako sa espesyal na sentro bilang trainee consultant.
Hindi ako preso.
Hindi rin ako eksperimento.
May sariling silid ako, may klase, may therapist, may training, at may schedule ng pagbisita ng pamilya ko.
Natuto akong magsalita nang ligtas.
Natuto akong gawing babala ang dating sumpa.
Kapag may disaster simulation, tinatawag nila ako.
Kapag may kakaibang risk assessment, pinapatingin nila sa akin.
Pero lagi akong may notebook.
Lagi akong may oras para huminga.
At lagi kong naaalala:
Ang salita ay may bigat.
Pero hindi lahat ng bigat ay para makadurog.
Minsan, ito ay para gumising.
Isang hapon, habang nakaupo ako sa bakuran ng facility, dumating si Kapitan Dela Cruz na may dalang dalawang baso ng malamig na juice.
“Balita ko,” sabi niya, “pupunta ang pamilya mo bukas.”
Tumango ako.
“Magdadala raw si Papa ng pagkain.”
“Masarap ba magluto Papa mo?”
Ngumiti ako.
“Medyo.”
Tinaasan niya ako ng kilay.
“Medyo lang?”
Tumawa ako.
“Masarap po. Safe word iyon.”
Napangiti rin siya.
Sa malayo, papalubog ang araw. Kulay kahel ang langit. Tahimik ang paligid. Walang sirena. Walang pulang warning light. Walang taong tumatakbo dahil sa sinabi ko.
Sa unang pagkakataon, payapa ang mundo sa paligid ko.
At ako rin.
Dati, akala ko isinilang ako bilang malas ng pamilya.
Pagkatapos, akala ko isa akong sandatang dapat bantayan.
Pero ngayon, alam ko na.
Ako si Isabel.
Anak.
Kapatid.
Mamamayan.
At isang batang may bibig na minsang kinatakutan ng lahat.
Ngayon, ang bibig na iyon ang tumutulong magligtas ng buhay.
Hindi perpekto ang wakas namin.
May mga araw pa ring takot ako magsalita.
May mga araw pa ring nanginginig si Mama kapag nagsisimula akong magsabi ng babala.
May mga araw pa ring napapabulsa si Kuya Rafael ng kamay niya.
Pero sa tuwing nangyayari iyon, humihinga kami.
Nagtitinginan.
At sinusubukang muli.
Dahil ang tunay na suwerte pala ay hindi iyong walang sakunang dumarating.
Ang tunay na suwerte ay ang may mga taong mananatili sa tabi mo habang natututo kang harapin ito.
At sa pagkakataong ito, hindi na ako mag-isa.