Pusong Hindi Sumuko
Bahagi 3: Ang Pusong Hindi Sumuko
Sa unang sampung minuto, walang ibang narinig sa operating room kundi ang tunog ng monitor, suction, at maiikling utos ko.
“Clamp.”
“Suction.”
“Mas malinaw na field.”
“Lower the pressure slightly.”
“Huwag sobra. Panatilihin sa range.”
Mabilis sumunod ang team.
Magaling sila.
Iyon agad ang napansin ko.
Hindi sila katulad ng ilang taong nasanay lamang sumunod sa kapangyarihan. Ang mga taong ito ay marunong makinig dahil nauunawaan nilang sa operating room, walang puwang ang ego.
May dugo pa rin sa field, ngunit kontrolado.
Ang tear sa posterior annulus ay mas malala kaysa sa inilarawan sa tawag. Manipis ang gilid. Kapag mali ang tahi, lalo itong mapupunit. Kapag masyadong malalim, tatamaan ang kalapit na istruktura. Kapag masyadong mababaw, bibigay pagkatapos ng operasyon.
Isang maling galaw, tapos ang lahat.
“Pledgeted sutures,” sabi ko.
Inabot ng nurse.
Dahan-dahan kong inilagay ang unang tahi.
Hindi puwedeng madaliin.
Kahit ang buong mundo ay nagmamadali, ang kamay ng surgeon ay kailangang manatiling kalmado.
Sa gilid ng OR, tahimik na nakamasid si Director Villanueva. Hindi siya nakikialam. Hindi siya nagbibigay ng hindi kailangang utos. Sa isang tingin, alam kong isa siyang lider na marunong magtiwala sa tamang tao.
“Pressure?” tanong ko.
“Still unstable, pero mas maganda kaysa kanina,” sagot ng anesthesiologist.
“Good. Huwag hayaang bumaba.”
Nagpatuloy ako.
Isa pang tahi.
Isa pa.
Isa pa.
Bawat tusok ng karayom ay tila pakikipag-usap sa puso ng bata.
Kapit lang, Sofia.
Kaunti pa.
Hindi kita iiwan dito.
Habang nasa gitna ako ng repair, biglang nagbago ang tunog ng monitor.
Mas mabilis.
Mas magulo.
“BP dropping!” sigaw ng anesthesiologist.
“Bleeding increased,” sabi ni Dr. Cruz.
Nakita ko iyon.
May bagong pagdurugo sa isang gilid ng tear.
“More suction.”
“Doctor, pressure falling.”
“Volume support.”
“Already running.”
Naramdaman kong humigpit ang paligid. Ang mga mata ng lahat ay nasa akin.
Ito ang sandaling naghihiwalay sa isang surgeon na marunong lang sa textbook at isang surgeon na sanay makipaglaban sa kamatayan.
“Hindi tayo magpa-panic,” sabi ko, mababa ngunit malinaw ang boses. “Iangat nang kaunti ang exposure. Dr. Cruz, hawakan mo rito. Huwag mong bibitawan.”
Agad siyang sumunod.
Kinuha ko ang mas maliit na needle holder.
“Fine suture.”
Inabot iyon sa akin.
Ang field ay kumikilos kasabay ng tibok ng puso. Maliit ang espasyo. Halos wala nang margin for error.
Tumahimik ang paligid.
Sa loob ng ilang segundo, parang nawala ang lahat.
Wala na ang dating ospital.
Wala na ang direktor.
Wala na ang kahapon.
Ako, ang puso, at ang manipis na linya sa pagitan ng buhay at kamatayan.
Itinusok ko ang karayom.
Eksakto.
Hinila.
Sapat lang ang higpit.
Hindi napunit.
“Bleeding slowing,” sabi ni Dr. Cruz, halos pabulong.
“Pressure improving,” dagdag ng anesthesiologist.
Hindi ako huminga nang maluwag.
Hindi pa tapos.
“Proceed with repair.”
Lumipas ang tatlumpung minuto.
Pagkatapos ay isang oras.
Pawis na pawis na ang likod ko sa ilalim ng surgical gown, ngunit nanatiling steady ang kamay ko. Ang bawat galaw ay mula sa taon ng pagod, pagsasanay, pagkakamaling pinag-aralan, at gabing walang tulog.
Sa huli, natapos ang valve repair.
“Test,” sabi ko.
Pinatakbo ang assessment.
Lahat kami ay nakatingin sa monitor.
May ilang segundong katahimikan.
Pagkatapos ay lumitaw ang imahe.
Mas maayos ang valve movement.
Minimal regurgitation.
Stable flow.
Narinig ko ang mahinang buntong-hininga sa paligid.
Pero hindi pa rin ako ngumiti.
“Again,” sabi ko.
Inulit ang test.
Pareho ang resulta.
Mas maganda pa.
Saka ko lang dahan-dahang ibinaba ang mga instrumento.
“Close carefully,” sabi ko. “Walang madaliin.”
Ang natitirang bahagi ng operasyon ay mabagal ngunit kontrolado. Nang matapos ang closure at nailipat si Sofia sa critical care unit, halos apat na oras na ang lumipas mula nang dumating ako.
Paglabas ko ng OR, saka ko lang naramdaman ang bigat ng katawan ko.
Parang bawat buto ko ay biglang naalala kung gaano ako kapagod.
Hinubad ko ang gloves.
May bakas ng dugo sa manggas ng gown ko.
Hindi ko alam kung gaano katagal akong nakatayo roon bago lumapit si Director Villanueva.
“Dr. Santos,” mahina niyang sabi, “successful ang operation.”
Hindi agad ako sumagot.
“Stable siya ngayon,” dagdag niya. “Critical pa rin ang susunod na dalawampu’t apat na oras, pero nalampasan niya ang pinakamapanganib na bahagi.”
Pumikit ako sandali.
Sa unang pagkakataon mula kagabi, nakahinga ako nang malalim.
“Sabihin sa ICU team, bantayan ang pulmonary pressure. Huwag magmadali sa weaning. Kailangan nating protektahan ang repair.”
“Naibigay ko na ang instruction,” sabi niya.
Tumango ako.
Pagdating namin sa hallway, may grupo ng tao sa dulo.
Isang lalaki na naka-barong ngunit gusot na gusot.
Isang babae na namamaga ang mga mata sa kakaiyak.
At sa gilid nila, ang dating direktor ng ospital ko.
Nang makita nila ako, sabay-sabay silang tumayo.
Ang ina ni Sofia ang unang lumapit. Halos madapa siya sa pagmamadali.
“Doctor…” Nanginginig ang boses niya. “Anak ko… buhay ba siya?”
Tiningnan ko siya.
“Buhay siya. Stable siya sa ngayon. Mahaba pa ang babantayan, pero nagawa namin ang kailangang gawin.”
Napatakip siya ng bibig, saka napaupo sa upuan habang umiiyak.
Ang ama ni Sofia ay yumuko sa akin.
Hindi simpleng tango.
Yumuko siya nang malalim.
“Dr. Santos,” sabi niya, basag ang boses, “utang namin sa inyo ang buhay ng anak namin.”
“Hindi pa tapos ang laban,” sagot ko. “Pero lumalaban siya.”
Tumango siya nang paulit-ulit.
Sa likod nila, hindi makatingin sa akin ang dating direktor.
Maputla ang mukha niya. Ang lalaking kahapon ay nakaupo sa gitna ng conference room na parang hari, ngayon ay nakatayo sa pasilyo na parang taong nawalan ng lupa sa ilalim ng paa.
“Rafael…” tawag niya.
Hindi ako sumagot agad.
Lumapit siya nang isang hakbang, pero huminto rin.
“Alam kong wala akong karapatang humingi ng kahit ano sa iyo.”
Tiningnan ko siya.
“Tama ka.”
Napayuko siya.
“Pero salamat. Kung hindi ka dumating…”
“Hindi ako dumating para sa iyo,” putol ko.
Lalo siyang namutla.
“Alam ko.”
“Hindi rin ako dumating para sa reputasyon ng ospital mo. Hindi para linisin ang pagkakamali ng pamangkin mo. Hindi para patunayan na mali ka.”
Huminga ako nang mabagal.
“Dumating ako dahil may bata sa mesa.”
Hindi siya nakasagot.
Ilang sandali kaming nagkatitigan.
Sa wakas, sinabi niya ang mga salitang minsan kong inisip na gusto kong marinig.
“Nagkamali ako.”
Tahimik ang hallway.
“Nagkamali ako sa iyo. Sa department. Sa mga pasyente. Pinili ko ang relasyon kaysa kakayahan. At ngayon, muntik nang may batang magbayad gamit ang buhay niya.”
Wala akong naramdaman na tagumpay.
Walang saya.
Dahil ang pag-amin niya ay dumating nang huli na.
“Hindi sa akin mo dapat unang sabihin iyan,” sabi ko. “Sa mga pasyente. Sa mga doktor na tinakot mo. Sa buong ospital na pinasunod mo sa mali.”
Tumango siya, luhaan.
“Miguel…” bulong niya. “Nasa loob siya ng admin room. Hindi niya alam ang gagawin.”
“Hindi ko siya kailangang kausapin.”
“Pero siya ang nagsimula ng procedure. Mag-iimbestiga ang board. Kailangan niyang—”
“Kailangan niyang humarap sa ginawa niya,” sabi ko. “Tulad mo.”
Napaatras siya.
Sa sandaling iyon, bumukas ang pinto sa kabilang hallway.
Lumabas si Miguel Reyes.
Wala na ang dark blue suit.
Nakascrubs siya ngayon. Magulo ang buhok. Maputla ang mukha. Nanginginig ang mga kamay.
Nang makita niya ako, nanigas siya.
Ang lalaking kahapon ay bumulong sa akin na dapat alam ko kung kaninong panig ako tatayo.
Ngayon, hindi niya alam kung saan siya tatayo.
“Dr. Santos…” mahina niyang sabi.
Hindi ako nagsalita.
Lumunok siya.
“Ako… hindi ko sinasadya. Akala ko kaya ko. Akala ko—”
“Akala mo ang operating room ay conference stage,” sabi ko.
Namula ang mga mata niya.
“Hindi ko ginustong mangyari iyon.”
“Walang surgeon ang pumapasok sa OR na gustong makasakit. Pero ang hindi pag-amin sa sariling limitasyon ay kapareho rin ng panganib.”
Napaiyak siya, pero pinigilan niya.
“Patawad.”
“Tanggapin mo ang imbestigasyon,” sabi ko. “Sabihin mo ang totoo. Huwag mong hayaang may magtakip sa nangyari para lang iligtas ang pangalan mo.”
Tumingin siya sa tiyuhin niya.
Ang dating direktor ay napapikit.
Pagkatapos, sa unang pagkakataon, sinabi niya:
“Sabihin mo ang totoo, Miguel.”
Parang may bumagsak na pader sa hallway.
Hindi ko alam kung iyon ba ang simula ng pagbabago, o isa lamang sandali ng takot.
Pero sa gabing iyon, wala na akong lakas para alamin.
Lumapit si Director Villanueva.
“Dr. Santos, kailangan mong magpahinga.”
“Babantayan ko muna ang first hour sa ICU.”
“May team tayo roon.”
“Alam ko.”
Tiningnan niya ako sandali, pagkatapos ay ngumiti nang bahagya.
“Sige. Pero pagkatapos noon, magpapahinga ka. Utos iyon mula sa magiging director mo.”
Napatingin ako sa kanya.
“Hindi pa ako pumapayag.”
“Hindi pa,” sabi niya. “Pero umaasa ako.”
Sa unang pagkakataon sa buong araw, bahagya akong napangiti.
Sa ICU, nakahiga si Sofia sa gitna ng mga makina at linya. Mahina pa siya, ngunit stable. Ang monitor ay tumutunog nang mas maayos kaysa kanina.
Tumayo ako sa tabi niya.
May benda ang dibdib niya.
May tubo.
May sugat.
Pero buhay siya.
Sa maliit na mesa sa tabi ng kama, may plastic envelope na dala ng pamilya niya. Sa loob, may ilang gamit mula sa dati niyang kuwarto.
Isang sketchbook ang bahagyang nakalabas.
Hindi ko dapat iyon galawin, pero nakita ko ang nakabukas na pahina.
Guhit iyon ng isang batang babae na nakasuot ng white coat, may stethoscope sa leeg, at nakangiti sa harap ng isang malaking ospital.
Sa ibaba ng drawing, nakasulat sa sulat-kamay ng bata:
“Balang araw, ako naman ang magliligtas.”
Matagal kong tinitigan iyon.
At sa unang pagkakataon matapos ang mahabang panahon, naalala ko kung bakit ako naging doktor.