Huling Alon Bago Mag-umaga
04. Ang Huling Alon Bago Mag-umaga
Tumakbo kami ni Althea sa hallway habang ang mga ilaw sa kisame ay isa-isang pumuputok sa likod namin.
Pak.
Pak.
Pak.
Bawat pagsabog ng bumbilya ay sinusundan ng makapal na dilim na parang alon. Hindi namin kailangang lumingon para malaman na naroon siya. Nararamdaman namin ang lamig sa batok, ang bigat sa hangin, ang maraming boses na sabay-sabay bumubulong ng pangalan namin.
“Isabela…”
“Althea…”
“Dito kayo…”
“Pagod na kayo…”
“Sumuko na kayo…”
“Kailangan mo lang buksan ang pinto…”
Mas mahigpit kong hinawakan ang kamay ni Althea.
“Huwag makinig.”
“Hindi ako nakikinig,” sabi niya, pero nanginginig ang boses niya. “Pero ang dami niyang sinabi, parang group project na walang ambag lahat.”
Sa gitna ng takot, muntik akong matawa.
Iyon ang totoong Althea.
Kahit nasa bingit ng kamatayan, may reklamo pa rin.
Umakyat kami sa ikalawang palapag gamit ang service stairs. Ayon sa matandang babae, nasa opisina ng manager ang gintong palawit ni Amihan. Kung maibabalik namin iyon sa kabaong bago sumikat ang araw, muling masasara ang nilalang.
Kung hindi…
Bukas ng umaga, bubukas ang museo.
Darating ang mga bisita.
Mga bata. Mga magulang. Mga guro. Mga turista.
At ang bagay na iyon ay makakahanap ng daan palabas gamit ang mukha ng kung sino man ang una niyang maloloko.
Pagdating namin sa ikalawang palapag, bumungad ang mahaba at madilim na corridor ng administrative offices. Sa dulo, may pinto na may nakasulat na Manager’s Office.
Nakakandado.
“Siyempre naman,” bulong ni Althea. “Bakit ba umaasa akong may isang bagay ngayong gabi na madali?”
Hinila ko ang hairpin sa buhok ko.
Napatingin siya sa akin.
“Marunong kang magbukas ng lock?”
“Scholarship kid ako na laging nawawalan ng susi sa dorm.”
“Hindi ko alam kung proud ako o worried.”
Lumuhod ako sa harap ng pinto at sinubukang buksan ang lock. Nanginginig ang kamay ko, kaya ilang beses dumulas ang hairpin. Sa likod namin, tahimik ang corridor.
Sobrang tahimik.
Mas nakakatakot kaysa sa mga boses.
“Isa,” bulong ni Althea.
“Ano?”
“May nakatayo sa dulo ng hallway.”
Hindi ako lumingon.
“Kilala mo?”
“Hindi.”
“Maganda ba?”
“Hindi ito panahon para sa standards mo!”
Narinig ko ang mahinang kaluskos ng basang paa sa sahig.
Isa.
Isa pa.
Papalapit.
Pinilit kong ituon ang isip sa lock.
Click.
Bumukas ang pinto.
“Sige!”
Pumasok kami sa opisina at isinara ang pinto. Agad naming tinulak ang isang upuan para iharang, kahit alam naming halos walang silbi iyon.
Malaki ang opisina. May mesa, filing cabinets, framed certificates, at isang maliit na altar sa sulok na may kandila, asin, at tuyong dahon. Mukhang kahit ang manager ay natakot din bago siya inatake.
“Hanapin mo ang palawit,” sabi ko.
Hinalughog namin ang drawers, shelves, kahon, at cabinet. Sa ibabaw ng mesa, may folder ng exhibit. Sa loob, may mga larawan ng mga artifact noong bagong dating pa lang sa museo.
Nakita ko ang larawan ng kabaong.
Sa gitna ng dibdib ng babaeng nakaukit, may nakalagay na gintong palawit na hugis araw.
Sa kasalukuyan, wala na iyon.
“Isa!” tawag ni Althea.
Nasa likod siya ng mesa, hawak ang maliit na velvet box.
Binuksan niya iyon.
Nasa loob ang palawit.
Maliit lang, pero nang makita ko ito, parang uminit ang buong silid. Ginto itong hugis araw, may gitnang batong kulay asul na parang piraso ng dagat.
Kinuha ko ito.
Sa sandaling dumampi sa palad ko ang palawit, may pumasok na mga larawan sa isip ko.
Isang isla sa ilalim ng pulang langit.
Mga taong umiiyak sa tabi ng dagat.
Isang babaeng nakaputi, nakatayo sa harap ng kabaong.
Si Amihan.
Hawak niya ang parehong palawit.
Sa likod niya, may aninong walang mukha na lumalabas mula sa alon.
Narinig ko ang tinig niya, hindi sa tenga ko kundi sa loob mismo ng dibdib ko.
“Hindi sapat ang tapang kung walang alaala. Hindi sapat ang selyo kung walang taong pipiling magsara nito.”
Napabitiw ako sa gilid ng mesa.
“Isa!” sinalo ako ni Althea. “Ayos ka lang?”
Tumango ako.
“Kailangan nating bumalik sa third floor.”
Biglang kumatok sa pinto.
Tatlong beses.
Tok.
Tok.
Tok.
Pagkatapos, boses ng matandang babae ang nagsalita mula sa labas.
“Mga bata, buksan n’yo. Ako ito.”
Nagkatinginan kami ni Althea.
“Hindi,” sabay naming sabi.
Nagbago ang boses sa labas.
Naging boses ng assistant manager.
Pagkatapos, boses ng kaklase namin.
Pagkatapos, boses ng isang batang babae.
Pagkatapos, naging boses ng nanay na hindi ko kailanman nakilala.
“Anak…”
Nanigas ako.
Alam kong hindi totoo.
Lumaki ako sa bahay-ampunan. Wala akong alaala ng nanay ko. Wala akong litrato. Wala akong boses na puwedeng maalala.
Pero ang boses sa labas ay eksaktong boses na palihim kong iniimbento sa isip ko tuwing gabi noong bata pa ako.
Malambing.
Pagod.
Mapagmahal.
“Anak, buksan mo. Hinahanap na kita.”
Nanlabo ang paningin ko.
Humigpit ang hawak ni Althea sa balikat ko.
“Isa, tingnan mo ako.”
Hindi ako kumilos.
“Isabela!”
Napatingin ako sa kanya.
Umiiyak na rin siya, pero matigas ang tingin niya.
“Hindi mo kailangang buksan ang kahit anong pinto para lang mahalin ka ng isang taong hindi ka naman hinanap. Nandito ako. Totoo ako. At kailangan pa nating mabuhay para singilin ang 15,000 peso natin.”
Sa gitna ng sakit, natawa ako.
At sa pagtawa kong iyon, biglang nawala ang boses sa labas.
Sumigaw ang nilalang.
Hindi sigaw ng tao.
Sigaw ng bagay na nasaktan dahil hindi napaniwala.
Hinawakan ko ang palawit.
“Tara.”
Binuksan namin ang bintana ng opisina at lumabas sa makitid na maintenance ledge. Malakas ang hangin mula sa vindow ng atrium, pero mas mabuti na iyon kaysa dumaan sa pinto. Dahan-dahan kaming gumapang sa gilid hanggang makarating sa kabilang access door papunta sa hagdan.
Pagbukas namin, naroon si Amihan.
Nakatayo siya sa landing, mas malinaw na ngayon ang anyo niya. Sa likod niya, parang may liwanag ng madaling-araw kahit madilim pa ang museo.
“Malapit na siya,” sabi niya.
“May palawit na kami.”
Tumingin siya sa palad ko.
Sa unang pagkakataon, ngumiti siya nang may ginhawa.
“Salamat.”
Umakyat kaming tatlo sa third floor.
Habang papalapit kami sa exhibition hall, nagbago ang buong museo. Ang mga maskara sa glass case ay nagsimulang lumingon. Ang mga estatwa ay naglabas ng tunog na parang bato na kumikiskis. Ang sahig ay nabasa ng tubig-alat na hindi namin alam kung saan nanggaling.
Pagpasok namin sa hall, nakita namin ang kabaong.
Bukas na ang glass case.
Ang takip ng kabaong ay nakataas nang kaunti.
Mula sa loob, gumagapang palabas ang maitim na anino.
May kalahati na itong katawan.
Kalahati ay usok.
Kalahati ay mukha ng mga taong ginaya nito.
Nakangiti ang lahat ng mukha.
“Nandiyan na kayo,” sabi nito. “Dinala n’yo pa ang susi.”
Napaatras si Althea.
Humakbang ako pasulong.
“Hindi ito susi palabas.”
Itinaas ko ang palawit.
“Kundi susi pabalik.”
Sumugod ang anino.
Biglang lumakas ang hangin. Tumilapon si Althea sa sahig. Ako naman ay napahampas sa gilid ng glass case. Nabitawan ko ang palawit, gumulong ito sa sahig patungo sa ilalim ng display platform.
“Isa!” sigaw ni Althea.
Sinubukan kong abutin iyon, pero biglang may kamay na humawak sa leeg ko.
Malamig.
Walang laman.
Pero mabigat.
Itinaas ako ng anino mula sa sahig.
Ipinakita niya sa akin ang mukha ng lahat ng taong gusto kong makita.
Isang ina.
Isang ama.
Isang pamilya.
Isang tahanan.
“Pagod ka na, hindi ba?” bulong nito. “Buong buhay mong kailangang lumaban. Sumama ka sa akin. Bibigyan kita ng mukha. Bibigyan kita ng alaala. Bibigyan kita ng pamilyang hindi ka iiwan.”
Nanakit ang dibdib ko.
Sa loob ng ilang segundo, gusto kong maniwala.
Gusto kong magpahinga.
Gusto kong may tumawag sa akin na anak at totoo iyon.
Pero mula sa sahig, narinig ko si Althea.
“Isabela!”
Gumapang siya papunta sa palawit. Basag ang labi niya, may sugat ang tuhod, pero hindi siya tumigil.
“Hindi mo kailangan ng pekeng pamilya! May pamilya ka na, tanga!”
Inabot niya ang palawit at inihagis sa akin.
Nahuli ko iyon sa ere.
Kasabay nito, lumitaw si Amihan sa likod ng anino. Inilapat niya ang dalawang kamay sa gilid ng kabaong at nagsimulang umawit.
Ang awit na narinig ko kanina.
Ngayon, malinaw na ang kahulugan kahit hindi ko alam ang wika.
Awit ito ng pamamaalam.
Awit ng pagbabalik.
Awit ng mga taong nagbabantay kahit nakalimutan na sila.
Buong lakas kong itinulak ang palawit sa dibdib ng babaeng nakaukit sa kabaong.
“Amihan!” sigaw ko. “Bumalik ka sa iyong bangka! Isara mo ang huling alon!”
Sumabog ang liwanag.
Hindi puti.
Hindi dilaw.
Kundi asul na parang dagat sa unang sikat ng araw.
Sumigaw ang anino. Ang maraming mukha sa katawan nito ay nagkawatak-watak, natunaw na parang usok sa hangin. Sinubukan nitong kumapit sa akin, kay Althea, sa sahig, sa glass case, pero hinila ito ng kabaong pabalik.
Si Amihan ay tumingin sa akin.
Sa wakas, hindi na malungkot ang mukha niya.
“Salamat, Isabela.”
“Malaya ka na ba?” tanong ko, halos pabulong.
“Kapag naaalala ang katotohanan, walang kaluluwa ang lubos na nakakulong.”
Ngumiti siya.
Pagkatapos, kasama ng huling alon ng asul na liwanag, nawala siya.
Bumagsak ang takip ng kabaong.
Tahimik.
Sa labas, nagsimulang sumikat ang araw.
Pagdating ng mga staff, nakita nila kami ni Althea na nakaupo sa sahig ng exhibition hall, parehong sugatan, parehong pagod, parehong ayaw nang tumingin sa kahit anong antique.
Sinubukan ng assistant manager na sabihing “electrical malfunction” lang ang nangyari.
Pero nang makita niya ang palawit na muling nakakabit sa kabaong, namutla siya at hindi na nagsalita.
Kinabukasan, isinara muna ang exhibit.
Makalipas ang ilang linggo, ibinalik ang Bangka ng Huling Alon sa pinanggalingan nitong isla. Hindi na ito itinuring na simpleng display. May seremonya. May dasal. May mga taong nagkuwento muli tungkol kay Amihan.
Kami ni Althea?
Nakuha namin ang bayad.
Hindi lang 15,000 peso.
Doble.
“Hazard pay,” sabi ko.
“Trauma pay dapat,” sagot niya.
Mula noon, nangako kaming iiwas muna sa night shift.
Tatlong araw lang ang tinagal ng pangakong iyon, dahil may nag-alok sa amin ng part-time sa isang lumang sinehan.
Malaki rin ang bayad.
Tiningnan ako ni Althea.
Tiningnan ko siya.
Sabay kaming nagsabi:
“Day shift lang.”
At sa unang pagkakataon sa matagal na panahon, tumawa ako nang walang takot.
Dahil alam ko na ngayon: hindi lahat ng naiwan sa dilim ay masama.
Minsan, may mga kaluluwang naghihintay lang na may makarinig sa kanila.
At minsan, ang pamilyang hinahanap mo buong buhay mo ay hindi pala nakatali sa dugo.
Minsan, ito iyong taong hahampas ng mop sa multo para patunayan na ikaw ang totoong ikaw.