“Walong Minuto Na Lang, Tatawag Ang Nanay Mo Para Kunin Ang Tatlong Manok Ko!” Babala Ng Asawa Kong Bagong Panganak

“Walong Minuto Na Lang, Tatawag Ang Nanay Mo Para Kunin Ang Tatlong Manok Ko!” Babala Ng Asawa Kong Bagong Panganak

PARTE 1

“Huwag mong galawin ang mga manok. Sa loob ng walong minuto, tatawag ang nanay mo para kunin silang lahat.”

Napatigil ako sa kusina.

Sa pintuan, nakasandal ang asawa kong si Andrea. Labindalawang araw pa lamang mula nang manganak siya, pero bumangon siyang mag-isa. Maputla ang mukha niya at nanginginig ang kamay na nakahawak sa dingding.

“Andrea, bakit ka tumayo? Ako na ang magluluto.”

“Marco, ibaba mo muna ang kutsilyo.”

Inilapag ko iyon at inalalayan siya.

Sa likod-bahay ng maliit naming inuupahang bahay sa Marikina, may tatlong itim na katutubong manok sa kulungang kawayan. Dinala sila ng biyenan kong si Aling Lorna mula sa Nueva Ecija, kasama ang papaya, luya, at isang supot ng malunggay.

Bago umalis, mahigpit niyang sinabi:

“Kay Andrea ang tatlong iyan. Pakainin mo nang maayos ang anak ko.”

Balak kong maghanda ng tinola. Simula nang makauwi kami mula sa ospital, puro madaliang pagkain ang naihahain ko.

Ngunit ngayon, para bang may masamang nakikita ang asawa ko sa mga manok.

“Anong ibig mong sabihin na tatawag si Mama?”

“Titingnan niya muna kung papayag kang ibigay. Kapag tumanggi ka, pupunta siya rito.”

Napatingin ako sa orasan.

Alas tres kuwarenta y dos.

“Apatnapung minuto pa lang mula nang umalis ang nanay mo. Hindi naman alam ni Mama na may dala siyang manok.”

Tumingin si Andrea sa akin. Hindi galit ang mga mata niya. Pagod.

“Sigurado ka?”

Nasa kabilang kalye lamang ang bahay ni Mama, si Aling Cora. Nitong mga nakaraang linggo, halos doon siya nakatira sa bahay ng kapatid kong si Paolo para alagaan ang asawa nitong si Trisha at ang kanilang bagong silang na anak na lalaki.

Nauna ng dalawang linggo ang panganganak ni Trisha.

Babae naman ang anak namin.

“Baka nag-aalala ka lang,” sabi ko.

Binitiwan ni Andrea ang braso ko.

“Anim na minuto na lang. Hintayin mo.”

Inihatid ko siya sa kuwarto. Tahimik na natutulog ang anak naming si Mia sa maliit na kuna.

Pagbalik ko sa kusina, hindi ko na maituloy ang pagluluto.

Binuksan ko ang refrigerator. May kalahating kalabasa, dalawang itlog, at isang lalagyan ng kanin.

Naalala ko ang karne ng baka na ipinadala ng tiyahin ni Andrea noong isang linggo. Kinuha ni Mama para raw lutuin dahil mas malambot kapag sa pressure cooker.

Isang maliit na mangkok ang bumalik.

Naalala ko rin ang basket ng prutas.

“Madaling masira rito,” sabi ni Mama.

Hindi ko na nakita muli.

Alas tres kuwarenta y otso.

Tumunog ang telepono ko.

Mama.

Biglang nanlamig ang mga daliri ko.

“Marco, nasa bahay ka?”

“Opo.”

“May tatlong manok daw na dala ang biyenan mo. Dalhin mo rito. Nanghihina si Trisha, kailangan ng sabaw.”

Hindi ako agad nakasagot.

“Paano ninyo nalaman?”

“May nagsabi. Bilisan mo bago maghapunan.”

“Para po kay Andrea ang mga iyon.”

Bumuntong-hininga siya.

“Malakas naman ang asawa mo. Nakakalakad na nga. Si Trisha, hirap pa rin.”

“Kakapanganak lang din po ni Andrea.”

“Kung ganoon, magtira ka ng isa.”

“Mama—”

“Tatlong manok lang, pinagdadamot mo pa sa kapatid mo?”

Sa pintuan ng kuwarto, lumitaw si Andrea. Walang pagtataka sa mukha niya.

“Mama, hindi ko po ibibigay.”

Biglang tumigas ang boses sa kabilang linya.

“Sige. Ako mismo ang kukuha.”

Pagkababa niya, napatingin ako sa asawa ko.

“Paano mo nalaman?”

Bago siya makasagot, may kumalabog sa gate.

Dala ni Mama ang isang malaking bayong.

“Nasaan ang mga manok?” sigaw niya. “Anak na lalaki ang pinapadede ni Trisha. Mas kailangan niya ang sustansiya.”

Sa likod ko, narinig kong naputol ang hininga ni Andrea.

At saka inilabas ni Mama ang susi ng bahay namin.

PARTE 2

Hindi ko namalayang humarang na pala ako sa pintuan.

“Mama, bakit may susi pa kayo?”

“Ano ngayon? Anak kita. Bawal na ba akong pumasok?”

Ibinigay ko iyon noong buntis pa si Andrea, para may makapasok kapag may emergency. Ngayon, hawak niya iyon na parang pahintulot para kunin ang anumang makita niya.

“Pumasok po kayo. Pero dito tayo mag-usap.”

Itinabi ko ang katawan ko. Diretso sana siya sa kusina, ngunit pinigil ko ang bayong.

“Walang ilalabas.”

Napatingin siya sa kamay ko.

“Dahil sa tatlong manok, hahawakan mo ang gamit ng nanay mo?”

“Dahil hindi po sa atin ang mga iyon.”

Lumabas si Andrea, maingat ang bawat hakbang.

“Mama Cora, ipinadala iyon ng nanay ko para sa akin.”

“Alam ko,” sagot ni Mama. “Pero hindi naman mauubos ng isang tao ang tatlo.”

“Hindi rin naman po kailangang ubusin ngayong araw.”

“Bakit ka nakikipagtalo? Dapat nagpapahinga ka.”

May kakaibang pait sa mukha ng asawa ko.

“Kapag gusto ninyong manahimik ako, kailangan kong magpahinga. Kapag may pagkain kayong kukunin, malakas na ako.”

“Andrea,” bulong ko.

Napalingon siya.

“Ano? Mali ba?”

Wala akong naisagot.

Umupo si Mama sa plastik na silya at inilapag ang bayong.

“Marco, pakisabihan ang asawa mo. Hindi magandang ganito siya magsalita sa nakatatanda.”

Inalalayan ko si Andrea paupo.

“Pakisagot muna po ang sinabi niya.”

Namula ang mukha ni Mama.

“Talagang nagbago ka na.”

“Mama, sinabi ninyong mas kailangan ni Trisha dahil lalaki ang anak niya.”

“Mas malakas dumede ang lalaki.”

“Pareho silang bagong panganak.”

“Ang dami mong alam ngayon.”

Tumahimik ang sala. Sa kuwarto, umiyak si Mia.

Bumangon sana si Andrea, pero kumuha ako ng unan at inilapit sa kanya ang bata. Nang makapuwesto siya, bumalik ako sa tapat ni Mama.

“Paano ninyo nalaman ang tungkol sa manok?”

“Sinabi ko na. May nagsabi.”

“Sino?”

Tumingin siya kay Andrea.

“Ayan. Pati ba naman iyan, iniimbestigahan ninyo?”

Kinuha ng asawa ko ang telepono niya sa bulsa ng maluwag na daster.

“Ako po ang makakasagot.”

Binuksan niya ang usapan ng aming pamilya.

Naroon ang litrato ng kulungang kawayan.

Ako mismo ang kumuha niyon kaninang alas tres dos.

Ipinadala ko sa group chat, kasama ang mensaheng: May pang-tinola na si Andrea. Salamat kay Nanay Lorna.

Nakalimutan ko.

Sa ilalim, may sagot si Mama:

Nasaan ka ngayon, Marco?

Sinundan iyon ni Paolo:

Kuya, may lakad ka ba mamayang hapon?

“Hindi ka manghuhula,” mahina kong sabi kay Andrea.

Umiling siya.

“Alam ko lang kung paano ito nangyayari.”

Ipinakita niya ang isa pang usapan.

Si Trisha ang nagpadala, alas tres treinta y ocho.

Pasensiya na, Ate. Sinabi ni Mama na kukuha siya ng manok sa inyo. Tumanggi ako. Sabi niya, tatawagan muna niya si Kuya pagbalik niya mula sa tindahan.

Kaya walong minuto.

Hindi hula. Babala.

“Bakit hindi mo agad sinabi sa akin?”

Matagal bago sumagot si Andrea.

“Kasi kapag sinasabi kong may kinukuha ang nanay mo, ang una mong tanong ay kung hindi ba ako nag-iisip ng masama.”

Parang may mabigat na bagay na bumagsak sa dibdib ko.

Naalala ko ang prutas. Ang karne. Ang dalawang lata ng gatas na ipinadala ng pinsan niya.

Sa bawat pagkakataon, pareho ang sagot ko.

Pamilya naman natin sila.

“Kailangan ko pang hintayin na marinig mo mismo,” dagdag niya.

Tumayo si Mama.

“Kung ayaw ninyo, huwag! Hindi ko kailangang ipagpilitan ang kaunting pagkain.”

Ngunit hindi niya iniwan ang bayong.

“Bago kayo umalis,” sabi ni Andrea, “nasaan po ang limang libong ipinadala ni Marco para sa pagkain ko?”

Napatingin ako sa kanya.

“Anong ibig mong sabihin?”

Noong nasa ospital pa kami, nagpadala ako kay Mama ng limang libong piso. Siya raw ang mamimili para pag-uwi namin, hindi na kami mamomroblema.

May dumating na lugaw noong unang gabi.

Pagkatapos, ako na ang bumibili araw-araw.

“Ginastos ko,” sagot ni Mama.

“Saan po?” tanong ko.

“Sa mga kailangan ninyo. Nakakahiya namang bilangin mo pa.”

Binuksan ni Andrea ang isa pang mensahe ni Trisha.

May litrato ng resibo mula sa supermarket.

Karne, prutas, bigas, at dalawang malalaking pakete ng diaper.

Sa ilalim:

Ate, ito ba ang ipinabili ni Kuya? Dito lahat dinala. Sabi ni Mama, ambag niya raw para sa amin.

Hindi ako makatingin kay Andrea.

“Hindi mo sinabi?”

“Sinabi ko. Noong Martes.”

Naalala ko ang tawag niya habang nasa trabaho ako.

Mahina ang boses niya. May tanong tungkol sa ipinadalang pera.

Sinagot ko siyang abala ako. Sinabi kong kausapin na lang niya si Mama.

“Binalikan mo ba ako tungkol doon?” tanong niya.

Hindi.

Tumunog ang telepono ni Mama. Si Paolo.

Sinagot niya sa speaker.

“Ma, nakuha mo na? Sabi ko kay Trisha, dadating ka na.”

“Nagdadamot ang kuya mo.”

“Kuya,” sabi ni Paolo, “huwag ka nang gumawa ng issue. May utang naman sa atin ang biyenan mo.”

Napatingin ako kay Andrea.

Nanigas ang mukha niya.

“Anong utang?”

“Hindi sinabi ni Mama? Nakiusap si Aling Lorna na abonohan natin ang panganganak ni Andrea. Kaya nga masakit kay Mama na pati tatlong manok, hindi maibigay.”

Dahan-dahang inilapag ni Andrea ang telepono niya.

“Walang inutang ang nanay ko sa inyo.”

“Baka hindi sinabi sa iyo,” sagot ni Paolo. “Labingwalong libo iyon.”

Nagkatinginan kami ni Andrea.

Labingwalong libo.

Eksaktong halagang ipinadala ko kay Mama mula sa ipon ko, isang araw bago kami ma-discharge.

Iyon ang pambayad sa natitirang hospital bill.

“Mama,” sabi ko, “sinabi ko sa inyo na pera ko iyon.”

Inagaw niya ang telepono at pinatay ang tawag.

“Hindi ninyo naiintindihan.”

“Nasaan po ang pera?”

Wala siyang sagot.

Tumunog naman ang telepono ni Andrea.

Si Nanay Lorna.

Sinagot niya, nanginginig ang boses.

“Ma, maaari mo bang sabihin kay Marco kung paano nabayaran ang ospital?”

Narinig ko ang paghinga ng biyenan ko.

“Anak, ayokong mag-away kayo.”

“Ma. Sabihin mo na.”

Humigpit ang pagkakahawak ni Mama sa bayong.

At sinabi ni Nanay Lorna:

“Marco, bago ko sabihin kung kanino napunta ang pera mo, may ipinadala akong resibo. Tingnan mo muna ang petsa.”

PARTE 3

Binuksan ko ang larawang ipinadala ni Nanay Lorna.

Resibo iyon mula sa ospital.

Pangalan ni Andrea. Tamang numero ng pasyente. Natitirang bayarin: labingwalong libong piso.

Nakalagay sa ibaba ang petsa at oras ng pagbabayad.

Alas onse y veinte ng umaga, noong araw na umuwi kami.

Nanay Lorna ang nagbayad.

“Akala ko si Mama ang nag-asikaso,” sabi ko.

Nasa trabaho ako noong umagang iyon, tinatapos ang turnover para sa ilang araw na leave. Sinabi ni Mama na siya na ang pupunta sa cashier.

Pagdating ko, nasa sasakyan na ang mga gamit.

Wala na akong tinanong.

“Hinintay ko siya,” sabi ni Nanay Lorna. “Pero sinabi niyang hindi pa raw pumapasok ang padala mo.”

“Tanggap na niya noong gabi pa.”

“Oo. Nalaman ko pagkatapos.”

Tumingin ako kay Mama.

Nakatitig siya sa sahig.

“Bakit hindi ninyo sinabi sa akin, Nay?”

“Pagod ka. Katatapos manganak ni Andrea. Ayokong umuwi kayong may away.”

Sa tabi ko, inayos ni Andrea ang kumot ni Mia.

“Ako ang nakiusap na huwag muna,” sabi niya. “Gusto kong makauwi. Akala ko, kapag nakapagpahinga na tayo, mapag-uusapan natin.”

Ngunit hindi kami nakapag-usap.

Palagi akong may sagot bago pa matapos ang paliwanag niya.

Huwag muna ngayon.

Baka nagkamali lang si Mama.

Pagbigyan na natin.

Tinakpan ko ng palad ang mukha ko.

“Mama. Saan napunta ang labingwalong libo?”

“May kailangan si Paolo.”

“Ano pong kailangan?”

“Hindi nakabayad sa bahay. Dalawang buwan na. Kapag pinaalis sila, saan pupunta ang apo ko?”

“Bakit sinabi ninyong may utang ang nanay ni Andrea?”

“Ayaw kong mapahiya ang kapatid mo.”

Napatayo ako.

“Kaya ang biyenan ko ang pinahiya ninyo?”

“Hindi naman niya narinig!”

Narinig namin.

Ilang linggo palang umiikot ang kuwento sa pamilya namin: tumulong si Mama sa panganganak ni Andrea, at ang pamilya nito ay hindi marunong tumanaw ng utang na loob.

Naalala ko ang mensahe ng tiyahin ko.

Alagaan mo ang nanay mo. Malaki ang isinakripisyo niya para sa inyong mag-asawa.

Pinasalamatan ko pa siya.

“Mama, hindi ninyo pera iyon.”

“Anak kita. Iisa lang naman ang pamilya natin.”

“Pero hindi ninyo tinanong kung may pambayad pa kami.”

“May nanay naman si Andrea.”

Napatingin ako sa asawa ko.

Nakapikit siya, tila matagal na niyang hinihintay marinig ko ang sagot na iyon.

Sa telepono, nagsalita si Nanay Lorna.

“Cora, may anak din akong kailangan kong alagaan. Hindi ibig sabihin na tahimik ako, wala akong pinoproblema.”

Hindi sumagot si Mama.

“Hiniram ko ang pambayad sa kapatid ko,” patuloy niya. “Ibinalik ko noong isang linggo. Kaya hindi na ako nakabili ng mas maraming pagkain. Iyong mga manok, inalagaan ko talaga para kay Andrea.”

Biglang lumiit sa paningin ko ang kulungang kawayan.

Tatlong manok lamang.

Ngunit para sa biyenan ko, ilang linggong pag-aalaga iyon. Para kay Andrea, ilang maayos na pagkain habang nagpapagaling. Para kay Mama, bagay na maaari niyang kunin dahil inaasahan niyang hindi ako tatanggi.

“Nay,” sabi ko, “babayaran ko kayo.”

“Kapag kaya ninyo. Unahin ninyo ang mag-ina.”

Lalong masakit ang sagot niyang iyon.

Nagpaalam muna siya para makapagpahinga si Andrea.

Pagkatapos ng tawag, walang nagsalita.

Maya-maya, muling kumatok sa gate.

Si Paolo at Trisha.

May dala silang maliit na bag ng groceries. Mukhang nagmamadaling umalis si Trisha; nakatali lang nang maluwag ang buhok niya at halatang pagod.

“Ma, bakit mo sinabi na ako ang may gusto?” bungad niya.

“Umuwi ka. Hindi ka dapat naglalakad.”

“Sumakay po kami. At kailangan kong sabihin ito.”

Tumingin siya kay Andrea.

“Ate, pasensiya na. Hindi ko alam na sa inyo pala galing ang pinamili. Akala ko pera ni Mama.”

“Alam ko,” sagot ni Andrea.

Inilapag ni Trisha ang bag sa mesa.

“May sarili kaming pagkain. Hindi ko kailangan ang manok mo.”

Sumunod si Paolo, nakakunot ang noo.

“Kuya, puwede ba nating pag-usapan nang mahinahon?”

“Alam mo ba kung saan galing ang pambayad sa renta mo?”

“Pinahiram ni Mama.”

“Pambayad iyon sa ospital ni Andrea.”

Napatingin siya kay Mama.

“Ma?”

“Ano bang gusto ninyo? Pabayaan ko kayong mapalayas?”

“Sinabi mong galing sa ipon mo.”

“Pareho naman kayong anak ko!”

“Opo,” sabi ko. “Pero ako ang nag-ipon niyon. At asawa ko ang nasa ospital.”

Umupo si Paolo. Nawala ang yabang sa boses niya.

“Hindi ko alam, Kuya.”

“Ngayon alam mo na.”

Tumango siya.

“Babayaran ko. Hindi ko kaya nang buo ngayon, pero magbibigay ako kada sahod.”

“Isulat natin mamaya.”

Napatingin siya sa akin, pagkatapos ay muling tumango.

Hindi iyon parusa. Kailangan lang naming malinaw kung aling pera ang utang, at kung kailan babalik.

Inabot ni Trisha kay Andrea ang isang supot ng peras.

“May dala sana akong sabaw. Pero natapon sa sasakyan.”

Sa unang pagkakataon nang hapong iyon, bahagyang ngumiti ang asawa ko.

“Ayos lang.”

Tumayo si Mama.

“Kung tapos na kayong magkampihan, aalis na ako.”

Kinuha niya ang bayong. Walang laman.

“Mama,” tawag ko.

Huminto siya.

“Pakiiwan po ang susi.”

Mabagal siyang lumingon.

“Pati susi?”

“Opo.”

“Hindi na ako puwedeng dumalaw sa apo ko?”

“Puwede. Tumawag muna kayo at maghintay na pagbuksan namin.”

Inilapag niya ang susi sa mesa.

Malakas ang tunog ng metal sa kahoy.

“Isang araw, maiintindihan mo rin kapag may dalawang anak ka na.”

Tumingin ako kay Mia.

“Sana po, maalala ko ang araw na ito.”

Hindi siya sumagot.

Umalis sina Mama at Paolo. Naiwan sandali si Trisha para yakapin si Andrea.

Walang kailangang sisihin sa pagitan nilang dalawa. Pareho silang pagod. Pareho silang nangangailangan ng pagkain, tulog, at taong hindi gagamitin ang kanilang panganganak para magpaligsahan.

Nang kami na lamang, umupo ako sa tabi ng asawa ko.

“Andrea, patawad.”

Tinitigan niya ang mga kamay niya.

“Sa alin?”

Nahirapan akong sumagot, ngunit hindi ako umiwas.

“Sa hindi pakikinig. Sa pagbigay ng pera nang hindi chine-check. Sa pagpapalampas sa mga kinukuha. Sa pag-aakalang kaya mo dahil hindi ka umiiyak.”

May pumatak na luha sa pisngi niya.

“Umiiyak ako, Marco. Hindi lang sa harap mo.”

Wala akong masabi.

“Noong isang gabi, gutom ako. Natutulog ka na. Ayokong gisingin ka kasi may trabaho ka pa kinabukasan.”

“Bakit hindi mo sinabi?”

Napayuko ako bago pa siya sumagot.

Iyon na naman ang tanong ko.

Para bang kailangan niyang patunayang sapat ang ginawa niyang paghingi ng tulong bago ako managot sa hindi pagpansin.

“Sorry,” bulong ko. “Narinig mo na iyan sa akin.”

Tumango siya.

Hindi niya agad tinanggap ang yakap ko.

Nanatili lang akong nakaupo sa tabi niya.

Kinagabihan, bumili ako ng manok na nalinis na sa palengke at nagluto ng tinola. Hindi ko muna ginalaw ang tatlong nasa kulungan.

Kinabukasan, may dumating na magkakapatid naming mensahe sa group chat tungkol sa sama ng loob ni Mama.

Sumagot ako nang malinaw.

Walang utang si Nanay Lorna sa pamilya namin. Siya ang nagbayad sa ospital. Ang ipinadala kong pera ay napunta sa renta ni Paolo.

Wala akong isinamang insulto.

Ngunit hindi ko rin binura ang katotohanan para maging komportable ang lahat.

Tumawag si Mama makalipas ang tatlong araw.

“May dala akong sabaw,” sabi niya.

Tinanong ko si Andrea kung gusto niyang tumanggap ng bisita.

Pumayag siya, sandali lamang.

Sa sala, inilapag ni Mama ang lalagyan.

“Para sa iyo,” sabi niya kay Andrea.

Tahimik na nagpasalamat ang asawa ko.

“Hindi ko dapat sinabi iyong tungkol sa anak na lalaki.”

Walang sumagot agad.

Hindi sapat ang isang pangungusap para mawala ang lahat. Pero iyon ang unang pagkakataong humingi siya ng tawad nang walang kasunod na dahilan.

Makalipas ang dalawang linggo, naihanda rin namin ang unang manok na dala ni Nanay Lorna.

Inilapag ko ang mangkok sa harap ni Andrea. Kinuha ko si Mia para makakain siya habang mainit pa ang sabaw.

“Masarap,” sabi niya.

Simpleng salita lang.

Pero matagal bago ko iyon narinig sa bahay namin.

Akala ko noon, tungkulin kong panatilihing tahimik ang pamilya.

Hindi ko napansing ang katahimikang iyon ay galing sa asawa kong palaging nagtitiis.

Tatlong manok ang muntik kong ipamigay.

At muntik kong hindi makita ang taong gutom na, pagod na, at katabi ko lang pala.