Tatlong Beses Akong Bumagsak sa Civil Service Exam—Pero Sa Mahjong, Napatahimik Ko ang Mga Lalaking Minamaliit Ako sa Telebisyon!
PARTE 1
“Tatlong beses kang bumagsak sa civil service exam, Miguel. Baka mas may silbi ka pang pumalakpak sa telebisyon.”
Pinsan ko mismo ang nagsabi niyon habang itinutulak sa harap ko ang isang kontrata.
Napatingin ako kay Ate Carla.
“Trabaho ang hinahanap ko, Ate. Hindi audition.”
“Trabaho nga. Limang daang piso isang araw, may pagkain. Gusto mo o gusto mong umuwi sa nanay mo nang wala ka pa ring ginagawa?”
Wala akong naisagot.
Ako si Miguel Reyes, dalawampu’t apat na taong gulang, graduate ng Applied Mathematics sa University of the Philippines. Noong graduation, halos maubos ni Mama ang memory ng cellphone niya sa kakakuha ng litrato ko.
Ipinadala niya pa sa family group chat ang larawan ng diploma ko.
Tatlong taon pagkatapos, ako naman ang iniiwasan niyang banggitin kapag nagtatanong ang mga kamag-anak.
Tatlong beses akong kumuha ng civil service examination.
Tatlong beses ding dalawang puntos ang kulang ko.
Hindi sapat ang diploma. Hindi rin sapat ang paulit-ulit kong pagsasabing susubukan ko ulit.
Noong lumabas ang pangatlong resulta, matagal na tahimik si Mama sa kabilang linya.
“Miguel,” sabi niya sa wakas, “baka puwede mong puntahan si Carla.”
Si Ate Carla ang pinsan kong talent manager sa Quezon City.
Kapag sinabing talent manager, huwag ninyong isipin ang malalaking opisina at artistang may sariling van. Dalawa lang ang hawak niyang talento. Ang pinakasikat ay isang lalaking madalas gumanap na taksil na asawa sa maiikling dramang napapanood sa cellphone.
Pagdating ko sa opisina niya, may kausap siyang sinisigawan.
“Paano naging magkasabay ang dalawang taping? Marunong ka bang tumingin sa kalendaryo?”
Pagkababa niya ng telepono, pinagmasdan niya ako.
“Matangkad. Malinis tingnan. Hindi ka naman pangit.”
“Ate, may dala akong résumé.”
“Mas useful ngayon ang mukha mo.”
Doon niya inilabas ang kontrata.
Akala ko, employment agreement para sa production assistant.
Nakalagay sa unang pahina: ARTIST MANAGEMENT AGREEMENT.
“Ate, bakit artista?”
“Para puwede kitang i-book sa raket. Babasahin mo naman bago pumirma.”
Binasa ko. Isang taon ang termino, may komisyon siya sa mga trabahong siya ang kukuha, at kailangan ang pahintulot ko sa bawat booking.
Hindi ako natuwa.
Pero mas hindi ako natuwa sa laman ng wallet ko.
Pumirma ako.
Sa unang tatlong buwan, natutuhan kong pumalakpak kahit hindi nakakatawa ang biro.
Natutuhan kong tumawa kapag umilaw ang karatulang naghuhudyat ng tawanan.
Natutuhan kong magmukhang gulat sa kuwentong narinig ko na sa rehearsal.
Isang gabi, nakita ako ni Mama sa likod ng isang celebrity.
“Anak, ikaw ba iyong nakaasul?”
“Opo.”
“Bakit parang ang saya-saya mo?”
Hindi ko sinabi na pang-apat na take na iyon.
Sumunod, ginawa akong tagaangat ng placard sa isang talent competition.
ANG GUWAPO MO! PAKASALAN MO AKO!
Ako ang may hawak.
Sa kabilang kamay ko, may lumang reviewer na binabasa ko tuwing break.
Kinunan ako ng litrato ng isang dating kaklase.
Ipinadala niya sa group chat.
“Pre, ito na pala application ng mathematics degree mo?”
May tumawa. May naglagay ng laughing emoji.
Hindi ako sumagot.
Kinabukasan, tinawagan ako ni Ate Carla.
“May umatras na guest sa isang survival show. Kailangan nila ng ordinaryong tao.”
“Ordinaryo naman ako.”
“Good. Basta huwag mong piliting maging matalino. Background ka lang.”
Sa briefing, ipinakilala akong walang fan base, walang sponsor, at walang karanasan.
Pagkatapos, iniabot sa amin ang tiglimang daang piso para mabuhay nang tatlong araw sa Iloilo.
Narinig kong bumulong ang isang staff habang nakatingin sa akin.
“Siya ang siguradong unang susuko.”
Pagharap ko sa camera, may isa pang tumawa.
“Sana hindi siya umiyak kapag wala nang makain.”
Ngumiti lang ako.
Hindi nila alam kung saan ako unang pupunta.
At hindi ko rin inakalang ang apat na larong naghihintay doon ang magpapabago sa tingin nila sa akin.
PARTE 2
Ang pangalan ng programa ay Tatlong Araw, Limang Daan.
Simple ang ipinangakong hamon: mabuhay sa isang lungsod gamit lamang ang perang ibibigay ng production.
Bawal gamitin ang sariling wallet. Bawal maglabas ng cellphone para humingi ng pera. Puwedeng tumanggap ng tulong mula sa mga taong makakasalamuha, basta ipapakita sa camera kung paano iyon nakuha.
Doon pa lang, alam kong hindi pantay ang laro.
Kasama ko si Paolo Mendoza, isang singer na kayang magpasigaw ng mga tao kahit bumili lang ng bottled water.
Naroon din si Bianca Santos, aktres na laging ipinapakilala bilang mahusay sa academics.
Ang pangatlo ay si Rafael Villanueva, award-winning actor na kilala sa mahahabang sagot tungkol sa pilosopiya at disiplina.
Ako ang pang-apat.
Sa introduction, sinabi ng host, “Si Miguel, isang ordinaryong job seeker.”
Hindi man lang nabanggit ang kurso ko.
Hindi ko naman ipinilit. Ang mahalaga, may bayad ang pagsali ko. Makapagpapadala ako kay Mama nang hindi nanghihiram.
Unang hamon: humanap ng matutuluyan bago maggabi.
Hindi pa kami nakakalayo sa plaza nang may tatlong babaeng kumilala kay Paolo.
Nagtilian sila, nagpa-picture, at nagtanong kung ano ang ginagawa niya.
Ipinaliwanag niya ang challenge.
Makalipas ang sampung minuto, may hotel room na siya.
Sagot ng isang fan na may maliit na travel business.
Si Bianca naman ay kinausap ang may-ari ng isang café. Nagkataong partner iyon ng isang homestay na gustong ma-feature.
Isang maikling video greeting kapalit ng kuwarto.
Si Rafael ay pumasok sa hostel.
Dalawampung minuto niyang kinausap ang may-ari tungkol sa paglalakbay, pagkakakilanlan, at kahulugan ng tahanan.
Lumabas siyang may libreng kama.
Ako, nagtanong sa parehong hostel.
“Magkano po ang pinakamura?”
“Six hundred.”
“Puwedeng three hundred?”
“Hindi, hijo. May camera ka nga, pero may bayarin din kami.”
Nagpasalamat ako at umalis.
Wala akong karapatang magalit sa kanya.
Pero mahirap hindi mapansin na kapag sikat ka, ang pagiging kapos ay puwedeng maging kaakit-akit na kuwento.
Kapag hindi, kapos ka lang talaga.
Bumili ako ng pandesal at tubig. Pagkatapos, naglakad ako sa isang kalye malapit sa palengke.
Doon ko nakita ang maliit na recreational club.
May dalawang mesa ng mahjong, bentilador, at lumang sofa sa tabi ng reception.
Lumapit ako sa may-ari.
“Sir, puwedeng makitulog sa sofa? Three hundred po ang bayad ko. Isang gabi lang.”
Tiningnan niya ang camera sa likod ko.
“Kasama sa palabas?”
“Opo. Kailangan naming pagkasyahin ang limang daan.”
“Marunong ka bang mag-mahjong?”
“Opo.”
Lumaki akong nakikitabi kay Lola tuwing naglalaro siya pagkatapos ng tanghalian. Noong una, tagaayos lang ako ng tiles. Kalaunan, tinuruan niya akong maghintay, magmasid, at huwag padadala sa magandang unang hawak.
Tumuro ang may-ari sa bakanteng upuan.
“Kulang sila ng isa. Samahan mo ng apat na ikot. Kapag ikaw ang lamang sa puntos, libre na ang sofa mo.”
“Wala po akong malaking pangpusta.”
“Hindi mo kailangang maglabas. May maliit kaming pa-premyo ngayong hapon. Sasali ka lang.”
Tumingin muna ako sa production coordinator.
Kinumpirma niya ang mechanics at pumayag.
Umupo ako.
Ang tatlong katapat ko ay mga lalaking halos kaedad ni Papa.
“Graduate ka na?” tanong ng isa.
“Opo.”
“Anong kurso?”
“Mathematics.”
Natawa siya.
“Dito, hindi diploma ang ginagamit.”
“Tama po.”
Iyon ang unang bagay na pinagkasunduan namin.
Sa unang laro, hindi ako nanalo.
May magandang hawak ako, pero kulang pa. Sa halip na ipilit, umiwas ako sa tile na malamang hinihintay ng nasa kanan ko.
Napansin ng isa ang pagbitaw ko.
“Takot?”
“Medyo.”
Tumawa silang tatlo.
Hindi ko sinabi na binibilang ko ang mga nakalabas na tile.
Hindi rin ako manghuhula. Hindi ko alam ang laman ng kamay nila.
Ang kaya ko lang gawin ay paliitin ang mga posibleng sagot, pansinin ang pagbabago sa kanilang laro, at tanggapin kung kailan mas matalinong umatras.
Sa ikalawang laro, nanalo ako.
Sa ikatlo, muli.
Sa ikaapat, tumagal bago ako naglabas ng tile.
May dalawang pagpipilian akong hawak.
Isa ang puwedeng magpalapit sa panalo.
Isa ang mas ligtas.
Pinili ko ang ligtas.
Umiling ang lalaking nasa kaliwa.
“Sayang. May hinihintay ka pa sana.”
“May hinihintay din po kayo.”
Hindi siya sumagot.
Makalipas ang ilang minuto, ako ang nagtapos ng laro.
Nang bilangin ang puntos, ako ang lamang.
Iniabot ng may-ari ang premyo: anim na raan at walumpung piso.
Kasama pa ang libreng sofa.
Tiningnan ko ang pera, saka ang camera.
Sa unang pagkakataon mula nang dumating ako sa programa, hindi ko kailangang magkunwaring masaya.
“Puwede po bang may kumot?”
Doon nagtawanan ang buong crew.
Maging ang tatlong kalaro ko ay natawa.
“Marunong ka pala, bata,” sabi ng pinakamatanda. “Bukas, balik ka.”
“Hindi na po. Kailangan ko nang ingatan ang budget.”
Akala ko, iyon na ang katapusan ng eksena.
Hindi ko alam na sa kabilang lokasyon, tinatanong na ng host ang ibang guests tungkol sa akin.
“Si Miguel, nakakuha ng dagdag na pera sa mahjong. Diskarte ba o maling paraan?”
Saglit na natahimik si Bianca.
“Kailangan malinaw ang rules,” sabi niya. “Baka isipin ng viewers na ganoon kadaling kumita.”
Makatuwiran iyon.
Pero iba ang naging sagot ni Paolo.
“Kung survival challenge, sana trabaho ang hinanap. Hindi iyong aasa sa suwerte.”
Hindi ko narinig iyon hanggang gabi.
Ipinakita sa akin ng coordinator ang clip para makapagbigay ako ng sagot.
Pagod ako. Amoy lumang sofa ang damit ko.
“Ano ang gusto ninyong sabihin ko?”
“Kung bakit mo piniling maglaro.”
Ipinaliwanag ko ang alok, ang kawalan ng puhunan, at ang premyong bahagi ng maliit nilang palaro.
Pagkatapos, idinagdag ko, “Hindi rin naman trabaho ang magpa-picture kapalit ng hotel room.”
Tahimik ang crew.
May napatingin sa producer.
Doon ko unang naisip na baka nasobrahan ako.
Kinabukasan, tinawagan si Ate Carla.
Hindi ko narinig ang buong usapan, pero nakita kong nagbago ang mukha niya nang dumating siya sa location.
“Miguel,” sabi niya, “may gusto silang baguhin sa kuwento mo.”
Iniabot niya ang preview sa tablet.
Sa screen, ako ang mukhang mayabang na lalaking nagyayabang habang hawak ang pera.
At ang susunod na maririnig kong linya ay isang bagay na hindi ko kailanman sinabi.
PARTE 3
“Mas madali pang kumita rito kaysa gamitin ang diploma ko.”
Iyon ang narinig ko sa preview.
Boses ko.
Pero hindi iyon ang pangungusap na sinabi ko.
Ang buong sagot ko sa interview ay, “Mukhang mas madali pang kumita rito kaysa gamitin ang diploma ko, pero biro lang iyon. Hindi ito regular na kita, at hindi ko irerekomendang gawing kabuhayan ang paglalaro.”
Tinanggal ang ikalawang bahagi.
Sa kasunod na eksena, ipinakita ang mukha ni Paolo habang sinasabing sana trabaho ang hinanap ko.
Parang magkasagot kami.
Kahit magkahiwalay ang lugar at oras ng interviews.
Napahawak ako sa gilid ng tablet.
“Ate, ganyan ba talaga?”
Hindi agad sumagot si Carla.
Sanay siyang makipagtawaran sa booking fees, habulin ang delayed payments, at magpaliwanag kung bakit hindi nakarating ang talent niya.
Pero ngayon, pinsan niya ang nasa screen.
At alam niyang wala akong pangalan para ipagtanggol ang sarili ko.
“Rough cut pa lang,” sabi niya. “Kakausapin natin.”
“Paano kung ayaw?”
“Hindi muna tayo mag-aaway hangga’t hindi pa tayo nagtatanong.”
Pumasok kami sa maliit na production room.
Hindi ako nagsigaw.
Hiniling kong isama ang buong paliwanag ko.
Sinabi ng editor na kailangan nilang paikliin ang segment.
“Naiintindihan ko po. Pero kapag tinanggal ninyo ang paglilinaw, iba na ang ibig sabihin.”
May producer na sumandal sa upuan.
“Miguel, kailangan din ng contrast sa personalities.”
“Puwede po akong maging tahimik, awkward, o hindi nakakatawa. Totoo naman iyon minsan. Pero huwag ninyo akong gawing nagsasabi ng hindi ko naman ibig sabihin.”
Sa tabi ko, inilapag ni Ate Carla ang kontrata.
May nakasaad tungkol sa editing rights, pero mayroon ding probisyon laban sa materyal na paglalahad na sadyang nagpapabago sa kahulugan ng sagot.
Hindi siya nagbanta ng kung anu-ano.
Itinuro lang niya ang linya.
Hiniling niyang tingnan nila ang raw footage.
Doon lumambot ang usapan.
Ipinabalik ang paliwanag ko.
Isinama rin ang eksenang nagtatanong ako tungkol sa mechanics bago umupo.
Hindi naging perpekto ang segment.
May dramatic music pa rin. May malalaking reaction shots. May subtitle na “MATH GENIUS?”
Pero kahit paano, hindi na ako ginawang taong nanghihikayat na ipusta ang huling pera niya.
Tinapos ko ang natitirang dalawang araw.
Bumili ako ng murang pagkain sa carinderia.
Nagbayad ako ng maliit na halaga para manatili ulit sa sofa.
Tinulungan ko ring mag-ayos ng mga upuan sa club bago matulog, hindi dahil bahagi iyon ng challenge, kundi dahil libre nilang pinahiram ang kumot at pinagamit ang banyo.
Sa huling araw, pinaghambing ng host ang natira naming pera.
Hindi ako ang may pinakamagandang accommodation.
Ako lang ang may dagdag na cash.
“Anong sikreto?” tanong niya.
“Hindi po sikreto. Marami lang akong oras na nakasama ang lola ko.”
“Akala namin mathematics.”
“Nakatulong din po. Pero kung math lang ang kailangan, sana walang mathematician na natatalo.”
Tumawa si Rafael.
Iyon ang unang pagkakataong kinausap niya ako nang walang camera prompt.
“Magandang sagot,” sabi niya.
“Mas maganda po kung naipasa ko rin ang exam.”
Hindi ko napigilang sabihin iyon.
Saglit siyang tumingin sa akin.
“Hindi naman kailangang bawat bagay na marunong ka ay masukat sa iisang exam.”
Simple lang ang sinabi niya.
Pero buong gabing nanatili iyon sa isip ko.
Pagbalik ko sa Quezon City, bumalik din ako sa dati kong raket.
Audience sa isang noontime show.
Tagaangat ng placard.
Paminsan-minsang extra na tumatawid sa likod ng bida.
Walang dumating na limousine.
Walang biglang nag-alok ng pelikula.
Pagkatapos ipalabas ang episode, saka nagsimulang dumami ang notifications ko.
May nag-upload ng clip ng mga kalaro kong unti-unting tumatahimik.
May gumawa ng meme sa mukha ko habang humihingi ng kumot.
May nagkomento, “Mukhang production staff, pero siya lang ang nakapag-budget.”
May isa naman: “Madali lang maging resourceful kapag may fans na nagbabayad ng hotel mo.”
Doon nagsimula ang pagtatalo.
May nagtanggol kay Paolo.
May nagsabing hindi patas ang mechanics.
May nagtanong kung bakit pinayagang tumanggap ng sponsorship ang mga celebrity habang ang ordinaryong contestant ay kinukuwestiyon sa bawat paraan ng paghingi ng tulong.
Hindi ko sinagot lahat.
Nag-post lang ako ng isang maikling paglilinaw.
Hindi garantisado ang panalo sa mahjong. Hindi ako naglabas ng puhunan sa palaro. At mababait ang mga lalaking nakalaro ko, kahit ginawa silang nakakatawa ng editing.
Ayaw kong sila naman ang mapahiya para lang ako ang magmukhang magaling.
Kinabukasan, may message ang may-ari ng club.
“Sumikat ang sofa namin. May gustong magpa-picture.”
Napatawa ako habang nakasakay sa jeep.
Pagkatapos, tumawag si Mama.
“Anak, pinanood namin.”
“Alin?”
“ iyong palabas mo.”
Naghanda ako sa tanong kung bakit ako naglaro sa halip na maghanap ng mas seryosong trabaho.
Pero ang sinabi niya, “Hindi ko alam na ganoon ka pala kabilis magbilang.”
“Ma, mathematics ang course ko.”
“Oo nga. Pero ang alam ko lang dati, nahihirapan kang matulog kapag may exam.”
Tahimik akong napangiti.
Narinig ko si Papa sa likod niya.
“Sabihin mo, huwag ubusin ang premyo sa milk tea.”
“Hindi po.”
“Mag-ipon.”
“Opo.”
Wala silang sinabing sikat na ako.
Wala ring humingi ng autograph.
Pero sa unang pagkakataon matapos ang pangatlong bagsak ko, hindi umikot ang tawag namin sa kung kailan ako muling kukuha ng exam.
Tinanong ni Mama kung nakakakain ako sa oras.
Tinanong niya kung malamig sa studio.
Mga tanong na dati niyang itinatanong noong estudyante pa ako.
Mga tanong na hindi nangangailangang patunayan kong may patutunguhan ako.
Ilang araw pagkatapos, ipinakita ni Ate Carla ang performance report ng episode.
Mataas ang views ng segment ko.
Mas mahaba rin daw ang oras na nanatili ang viewers sa eksena ng mahjong kaysa sa ibang bahagi ng programa.
“May tatlong inquiries,” sabi niya.
Napatingin ako.
“Para saan?”
“Food discovery show. Quiz program. At dating show.”
“ iyong unang dalawa.”
“Hindi mo pa naririnig ang rates.”
“ iyong unang dalawa.”
Itinaas niya ang isang papel.
“Pinakamalaki ang bayad sa dating show.”
“ iyong unang dalawa.”
“Miguel, isang araw lang ang taping.”
“Ate, tatlong beses na akong bumagsak sa exam. Ayoko munang masubukang bumagsak sa pag-ibig sa national television.”
Natawa siya nang malakas.
Pagkatapos, seryoso niyang ibinaba ang papel.
“Okay. Walang pilitan.”
Iyon ang gusto kong marinig mula pa noong una.
Bago ako umalis, humingi ako ng kopya ng mga detalye ng dalawang programa.
Binasa ko ang oras ng taping, bayad, sakop ng paggamit ng footage, at mga kailangang gawin.
Hindi na ako pumirma dahil lang nasaktan ako sa isang tanong.
Pumirma ako dahil naunawaan ko kung ano ang papasukin ko.
Sa unang food shoot, tinanong ako ng host kung kaya kong kalkulahin ang calories ng lahat ng pagkain sa mesa.
“Hindi nang tumpak,” sagot ko. “Kailangan ko ang ingredients at dami.”
Mukha siyang bahagyang nadismaya.
Siguro mas magandang eksena kung nagbigay ako agad ng malaking numerong parang magic.
Pero ngumiti ang director.
“Okay. Ganyan na lang. Totoo.”
Sa quiz program, may dalawang sagot akong mali.
May lima akong tama.
Masaya ako sa lima, pero inuwi ko rin ang dalawang tanong para aralin.
Hindi pala kailangang mamili sa pagiging matalino at pagiging taong nagkakamali.
Puwede palang pareho.
Isang gabi, nakita ko ulit sa lumang group chat ang litrato kong may hawak na placard.
May nag-message: “Pre, artista ka na talaga?”
Sumagot ako.
“Nagtatrabaho lang.”
Pagkatapos, isinara ko ang cellphone at binuksan ang reviewer ko.
Balak ko pa ring kumuha ulit ng exam kapag handa na ako.
Pero hindi ko na itinuturing ang kasalukuyan kong trabaho na kahihiyang kailangan kong itago habang naghihintay ng mas katanggap-tanggap na buhay.
May mga araw pa ring pumapalakpak ako para sa iba.
May mga araw na ako naman ang tinatanong sa harap ng camera.
Pareho iyong trabaho.
Pareho iyong may pagod.
At pareho iyong tumutulong para hindi na ako humingi kay Mama ng pamasahe.
Minsan, naisip kong dalawang puntos lang ang nagkulang sa akin.
Napakaliit na numero.
Pero hinayaan kong maging napakalaking hatol sa buong pagkatao ko.
Hindi ako biglang naging matagumpay dahil sa apat na laro.
Hindi rin nawala ang takot kong baka bukas, wala na akong booking.
Ang nagbago lang: kaya ko nang ipakilala ang sarili ko nang hindi nauunang humingi ng paumanhin.
Ako si Miguel Reyes.
Graduate ng Applied Mathematics.
Tatlong beses bumagsak sa civil service exam.
Paminsan-minsang bayarang audience.
At ngayon, nagsisimula pa lang.
Kung makita ninyo akong may hawak na placard sa likod ng isang artista, huwag kayong mag-alala.
Hindi nasayang ang diploma ko.
Baka lunch break ko lang bago ang susunod kong pagkakataon.
