Pinagbus Ako ng Asawa Ko Para Isama ang Katrabaho Niya—Kinansela Ko ang Tatlong Kuwarto, Saka Nabunyag ang Plano Nila
PARTE 1
“Magbus ka na lang, Mara. Wala nang lugar para sa iyo sa sasakyan.”
Napatingin ako sa asawa kong naglalagay ng mga gamit pangkampo sa maleta.
“Gabriel, pitong tao ang kasya sa kotse natin. Tayong dalawa lang ang aalis. Paano naging puno?”
“May kasamahan akong makikisabay kasama ang mga magulang niya at anak. Kailangan ng bata ng car seat. Mas madali kung ikaw na lang ang magbus.”
Bisperas iyon ng mahabang bakasyon para sa Undas. Dalawang buwan kong inayos ang pagpunta namin sa Batangas: ruta, tutuluyan, pagkain, pati mga regalong dadalhin para sa kaniyang mga magulang.
Ngayon, ako ang kailangang gumawa ng sariling paraan.
“Sinong kasamahan?”
“Hindi mo naman kilala.”
Hindi siya tumingin sa akin.
“Bakit hindi siya ang magbus?”
Napabuntong-hininga siya, na para bang napakabigat kong pasanin.
“May matatanda at bata. Ikaw, malakas ka naman. Kailangan ba nating pagtalunan lahat?”
Kinabukasan, umalis siya bago ako magising.
Tanghali nang magpadala ng larawan si Bea, kaibigan kong nasa isang hintuan sa SLEX.
Hindi ba kotse ninyo ito?
Kotse nga namin.
Nakatayo si Gabriel sa tabi ng pintuan ng drayber. Sa bukas na pintuan sa harapan, isang babae ang umiinom mula sa puting tumbler ko.
Si Camille.
Ang kasamahang anim na buwan nang dahilan ng paulit-ulit naming pagtatalo.
Nasa likuran ang kaniyang mga magulang at maliit na anak. Nakataas ang isang upuan sa pinakahuling hanay. Walang taong nakaupo roon.
Hindi pala naubusan ng upuan.
Ako lang ang walang lugar.
Tinawagan ko si Gabriel.
“Hindi na ako tutuloy. Magbakasyon na kayo.”
Mahina siyang tumawa.
“Nagtatampo ka na naman? Sige. Kapag okay ka na, bumili ka ng tiket.”
“Bakit hindi mo sinabi na si Camille?”
“Kung sinabi ko, papayag ka ba?”
Saglit akong hindi nakapagsalita.
Iyon ang unang tapat niyang sagot mula kagabi.
Pagkababa ko, ipinadala ko ang mensahe: Tumbler ko ang hawak niya.
Sumagot siya agad.
Nahilo ang anak niya. Uminom lang siya ng tubig. Pati ba iyan, ipagdadamot mo?
Apat na taon na kaming kasal. Sa apat na taong iyon, unti-unti kong natutuhang lunukin ang mga bagay na masakit para hindi masabing mahirap akong pakisamahan.
Noong nilagnat ang anak ni Camille, si Gabriel ang tumakbo sa kanila kahit hatinggabi. Hindi ako nagreklamo.
Noong lumipat siya ng apartment, asawa ko ang nagbuhat ng kaniyang mga gamit. Sinabi kong tumulong lang naman siya.
Pero noong makita kong nakasandal si Camille sa balikat niya matapos ang isang salu-salo sa opisina, ako pa ang humingi ng tawad.
“Kung lagi kang naghihinala, paano tayo magsasama?” sabi niya noon.
Takot akong mawala siya.
Kaya paulit-ulit kong pinili ang katahimikan.
Binuksan ko ang kumpirmasyon ng aming tutuluyan. Tatlong silid, tatlong gabi.
Isa para sa amin. Isa para sa mga magulang niya. Isa para sa mga magulang kong susunod kinabukasan.
Kagabi, sinabi niyang ibibigay niya ang ikatlong silid sa mga magulang ng kaniyang kasamahan.
“Paano sina Mama?”
“Humanap na lang tayo ng iba.”
Parang napakadaling ilipat ang mga magulang ko.
Parang napakadaling ilipat ako.
Tinawagan ko ang may-ari. Ayon sa napagkasunduan namin, maaari pang kanselahin bago mag-alas-dose, kapalit ng maliit na bayad.
Kinansela ko ang tatlong silid.
Limang minuto pagkatapos, tumawag si Gabriel.
“Ano ang ginawa mo? Saan matutulog sina Camille?”
“Hindi ko alam.”
“Pamilya tayo, Mara. Bakit mo pinapahiya ang mga bisita ko?”
Tumingin ako muli sa larawan.
“At ako, Gabriel? Ano ako sa biyaheng iyan?”
Bago siya makasagot, may narinig akong boses ni Camille.
“Sabihin mo na kasi sa kaniya kung bakit hindi talaga siya puwedeng sumama.”
Nanlamig ang kamay kong may hawak ng telepono.
Ano pa ang itinago nila sa akin?
PARTE 2
“Anong ibig niyang sabihin?” tanong ko.
May kaluskos, saka tila inilayo ni Gabriel ang telepono.
“Wala. Naiinis lang siya dahil nadamay sila sa pagtatampo mo.”
“Sinabi niyang hindi talaga ako puwedeng sumama.”
“Dahil sa mga gamit, Mara. Ilang beses ko bang uulitin?”
Sa larawan ni Bea, nasa bubong ang malaking kahong lalagyan ng gamit. Kita rin ang bakanteng upuan sa likod.
Pero pagod na akong maglahad ng mga katotohanang nakikita naman niya.
“Humanap ka ng matutuluyan,” sabi ko. “Hindi na ako kasama sa bakasyong iyan.”
Ibinaba ko ang tawag.
Maya-maya, tumawag ang biyenan kong si Aling Evelyn.
“Anak, nag-away ba kayo?”
“Opo.”
“Pinagsabihan ko na siya. Hindi tama na pinagbubus ka niya nang mag-isa.”
Sa unang pagkakataon noong araw na iyon, bahagyang lumuwag ang dibdib ko.
Pero sumunod agad ang kaniyang paliwanag.
“Kaya lang, kawawa rin si Camille. Mag-isang nagtataguyod sa anak. Mahirap makakuha ng masasakyan ngayon.”
“Alam ninyo pong si Camille ang kasama?”
“Oo. Bakit?”
“Kailan ninyo nalaman?”
“Noong isang linggo pa. Akala ko alam mo.”
Isang linggo.
Kagabi lang sinabi ni Gabriel na may biglang makikisabay.
Hindi pala biglaan.
Pinaghandaan nila. Ako lang ang huling sinabihan.
“Ma, bakit po hindi ninyo ako tinanong?”
“Hindi naman namin alam na hindi kayo nagkausap. Saka kasamahan lang naman iyon.”
Narinig ko ang telebisyon sa kabilang linya. Nasa bahay pa sila, naghihintay na sunduin ni Gabriel bago pumunta sa tutuluyan.
“Pakiayos na lang ulit ang mga kuwarto,” dagdag niya. “Mahal na raw ang ibang lugar. Matatanda ang mga kasama nila.”
“Matatanda rin po ang mga magulang ko.”
“E di huwag na muna silang tumuloy. Para hindi na lumaki ang problema.”
Napapikit ako.
Sa lahat ng maaaring alisin, kami pa rin ang pinakamadaling isantabi.
“Ma, sino po ang nagpareserba?”
“Ikaw.”
“At sino ang nagbayad?”
“Ikaw rin, pero mag-asawa kayo.”
“Kung mag-asawa kami kapag may bayarin, bakit hindi ako asawa kapag may kailangang upuan?”
Tahimik siya.
Hindi ko nilakasan ang boses. Hindi ko kailangang gawin iyon.
“Hindi ko na po ibabalik ang reserbasyon.”
“Mara, huwag mong sirain ang bakasyon dahil lang sa selos.”
“Hindi ko po sinira. Hindi na ako sumama sa bakasyong pinagdesisyunan nilang wala ako.”
Pagkababa, tinawagan ko ang nanay ko.
Nakahanda na raw ang kaniyang bag. Nagluto rin siya ng adobo para may pagkain pagdating namin.
“Ma, dito na lang po kayo sa bahay ko. Huwag na sa Batangas.”
“May nangyari ba?”
Doon ako umiyak.
Hindi habang kausap ang asawa ko.
Hindi habang ipinapaliwanag sa biyenan ko kung bakit nasaktan ako.
Umiyak ako nang sabihin ng nanay ko, “Anak, wala ka nang kailangang patunayan bago ka namin puntahan.”
Dumating sina Mama at Papa nang gabing iyon.
Walang sermon. Walang tanong kung bakit hindi ako naging mas mapagpasensiya.
Inilapag ni Papa ang mga bag sa sala at nagtanong kung kumain na ako.
Si Mama naman ang nagpainit ng adobo.
Habang kumakain, sunod-sunod ang mensahe ni Gabriel.
Dalawang oras na kaming naghahanap.
Halos doble ang presyo.
Masaya ka na?
Sa huli, nagpadala siya ng resibo ng isang maliit na resort.
Ito ang gastos dahil sa iyo.
Hindi ako sumagot.
Kinabukasan, tumawag si Bea. Nasa Batangas pa rin siya kasama ang pamilya niya.
“May kailangan akong sabihin. Pero gusto kong malinaw: hindi ko alam ang buong nangyari.”
“Sabihin mo.”
“Nasa parehong resort sila ng pinsan ko. Nakita niya sa kainan si Gabriel kasama si Camille at anak nito.”
Humigpit ang hawak ko sa kutsara.
“May ipinakilala ba?”
“Ang sabi raw ng nanay ni Camille sa isang matandang kakilala nila, ‘Si Gabriel, ang laging kasama ng mag-ina.’ Tapos tinanong kung asawa niya. Hindi raw sumagot si Gabriel. Si Camille ang nagsabing, ‘Mabuti po siyang tao.’”
Hindi iyon patunay na may relasyon sila.
Pero malinaw na may puwang siyang hinahayaang punan ng maling akala.
“May iba pa,” sabi ni Bea.
Ipinadala niya ang larawan ng isang pampublikong post ni Camille.
Magkakatabi silang tatlo sa hapag. Nakahilig ang bata kay Gabriel. Ang caption:
Sa wakas, kumpleto ang biyahe namin. Salamat sa taong hindi kami iniiwan.
Matagal akong nakatitig doon.
Sa wakas, kumpleto sila.
Samantalang ako, kailangang bumili ng sariling tiket para makahabol.
Nagkomento ang tiyahin ni Camille: Bagay sa iyo ang may maaasahang katuwang.
May pusong sagot si Camille.
Walang paglilinaw si Gabriel.
Tinawagan ko siya.
“Alam mo ang post ni Camille?”
“Larawan lang iyon.”
“Alam mo kung ano ang iniisip ng mga tao?”
“Hindi ko kontrolado ang iniisip nila.”
“Pero kontrolado mo kung sasabihin mong may asawa ka.”
Nainis siya.
“Alam naman nilang kasal ako.”
“Kung ganoon, bakit walang pangalan ko sa usapan ninyo?”
Hindi siya sumagot.
Pagkababa, nagpadala ako ng isang mensahe.
Kapag bumalik ka, kailangan nating pag-usapan kung gusto mo pang maging asawa ko.
Unang pagkakataong ako ang nagsabi noon.
Hindi ako nagbanta.
Hindi ko rin hinintay na habulin niya ako.
Inipon ko ang mga dokumentong maaaring kailanganin kung maghihiwalay kami ng tirahan: pagkakakilanlan, papeles sa bangko, kontrata sa apartment.
Pagkatapos, lumabas kami ng mga magulang ko para mamili ng pagkain.
Nang bumalik kami, may mensahe ang may-ari ng kinanselang tutuluyan.
Ma’am Mara, pasensiya na po. Baka mahalagang malaman ninyo kung bakit nagulat ako sa pagkansela.
May kalakip na larawan ng usapan nila ni Gabriel.
Tatlong araw bago ang biyahe, humiling siya ng pagbabago sa listahan ng mga bisita.
Inalis niya ang pangalan ko at ang mga pangalan ng mga magulang ko.
Ipinalit niya ang pamilya ni Camille.
Sa silid na nakalaan para sa mag-asawa, isinulat niya:
Gabriel Santos, Camille Reyes, isang bata.
Sumunod ang paliwanag niya:
Hindi na sasama ang asawa ko. Okay na po sa kaniya ang pagbabago.
Tinitigan ko ang petsa.
Tatlong araw bago niya sinabing biglang nagkulang ang mga upuan.
Alam na niyang aalis sila nang wala ako.
At sinabi niyang pumayag ako.
Bago ko pa matawagan si Gabriel, tumunog ang doorbell.
Nasa labas ang biyenan ko, si Camille, at ang asawa kong biglang hindi makatingin sa akin.
Hawak ko pa rin ang telepono nang sabihin ko, “Mabuti at nandito kayong lahat. Sino ang gustong magpaliwanag muna tungkol sa kuwarto?”
PARTE 3
“Ano na naman ang pinapalaki mo?” bungad ni Gabriel.
Dati, sapat na ang tono niyang iyon para umatras ako.
Ngayon, binuksan ko ang pinto nang mas maluwang.
“Nandito sina Mama at Papa. Pumasok kayo. Ayokong mag-usap sa pasilyo.”
Nagkatinginan si Camille at Aling Evelyn.
Wala ang anak ni Camille. Nang tanungin ko, sinabi niyang iniwan muna niya sa kaniyang mga magulang.
Umupo sila sa sala.
Si Papa ang kumuha ng mga baso. Si Mama ay nanatili sa tabi ko.
Inilapag ko sa mesa ang teleponong nagpapakita ng usapan tungkol sa reserbasyon.
“Tatlong araw bago ang biyahe, sinabi mong hindi ako sasama,” sabi ko kay Gabriel. “Kailan ako pumayag?”
Tumingin siya sa larawan.
“Hindi ganyan ang ibig sabihin.”
“Ano ang ibig sabihin ng ‘okay na sa asawa ko’?”
“Balak naman kitang kausapin.”
“Kinausap mo ako para sabihin na magbus ako. Hindi para itanong kung pumapayag akong ibigay ang kuwarto natin kay Camille.”
Sumabat si Camille.
“Ma’am Mara, para lang po sa bata iyon. Kailangan niya ng malaking kama. Si Gabriel naman po, puwedeng sa ibang kuwarto matulog.”
“Bakit walang sinabi sa akin?”
“Akala ko po alam ninyo.”
Tumingin ako kay Gabriel.
“Ilang tao ang sinabihan mong alam ko?”
Walang sumagot.
Dahan-dahang ibinaba ni Papa ang pitsel.
“Gabriel,” sabi niya, “hindi maliit na bagay ang pagsasabi sa ibang tao na pumayag ang asawa mo, kung hindi mo pa siya tinatanong.”
“Pa, wala naman pong nangyari sa amin.”
“Hindi iyon ang tinatanong niya,” sagot ni Papa.
Nanahimik si Gabriel.
Iyon ang unang pagkakataong may ibang taong tumangging sumunod sa paliwanag niyang palaging umiikot sa isang bagay: basta wala siyang inaaming relasyon, wala akong karapatang masaktan.
“May asawa ka,” sabi ko. “Pero sa biyahe, ginawa mong parang ako ang makikisabay. Sa kuwarto, pangalan ko ang unang inalis. Sa mga tao, hinayaan mong isipin na ikaw ang katuwang niya.”
“Mara, gusto ko lang tumulong.”
“Bakit kailangang itago ang tulong?”
Napayuko siya.
Si Aling Evelyn ang sumunod na nagsalita.
“Alam ko na makikisabay sila. Hindi ko alam ang tungkol sa kuwarto.”
“Pero nang sabihin kong wala nang lugar ang mga magulang ko, ang payo ninyo ay huwag na silang tumuloy.”
Namula ang kaniyang mukha.
“Akala ko mas madaling ayusin iyon.”
“Madali para kanino, Ma?”
Tumingin siya kina Mama at Papa.
Wala silang sinabi.
Mas mabigat iyon kaysa anumang sumbat.
Huminga nang malalim si Camille.
“May kailangan po akong aminin.”
Napatingin sa kaniya si Gabriel.
“Huwag ka nang—”
“Hindi,” putol niya. “Kailangan kong sabihin.”
Magkahawak ang kaniyang mga kamay sa kandungan.
“Ako ang nagsabing mas mabuting huwag na kayong sumama.”
Tahimik ang sala.
“Bakit?” tanong ko.
“Dahil alam kong may problema kayo tungkol sa akin. Natakot akong maging awkward sa harap ng mga magulang ko.”
Napatawa ako nang mahina.
Hindi dahil nakakatawa.
Kundi dahil sa wakas, narinig ko ang totoo.
Para hindi siya mailang, ako ang dapat mawala.
“At pumayag ka?” tanong ko kay Gabriel.
Pinunasan niya ang mukha niya.
“Sinabi niyang gusto lang niyang makapagbakasyon ang mga magulang niya. Matagal na raw nilang hindi nagagawa. Inisip kong ilang araw lang naman.”
“Ilang araw lang na ako ang mag-aadjust?”
“Akala ko maiintindihan mo.”
“Hindi. Akala mong mananahimik ako.”
Wala siyang naisagot.
Tumingin ako kay Camille.
“Alam mong asawa niya ako?”
“Opo.”
“Alam mong ako ang nag-ayos ng biyahe?”
“Opo. Sinabi niya.”
“Pero hiniling mong huwag akong sumama.”
Tumulo ang luha niya.
“Opo.”
Hindi ko siya sinigawan. Hindi ko rin tinawag ng anumang pangalan.
Kailangan niyang marinig ang ginawa niya nang walang insultong maaari niyang gamitin para ilihis ang usapan.
“Ang pagiging mag-isa mong magulang ay hindi pahintulot para burahin ang ibang babae sa sarili niyang pamilya.”
“Opo. Mali po ako.”
“At ikaw,” sabi ko kay Gabriel, “hindi ka napilit. Ikaw ang asawa ko. Ikaw ang dapat nagsabi ng hindi.”
Doon siya nagsimulang umiyak.
“Mara, natakot lang akong lumaki ang away natin.”
“Kaya nagsinungaling ka para maiwasan ang away na ikaw rin ang gumawa.”
Inabot niya ang kamay ko.
Iniurong ko iyon.
May kirot sa dibdib ko, pero hindi na ako nalito sa kirot.
Mahal ko pa siya. Hindi iyon biglang nawala dahil may nakita akong larawan.
Pero hindi rin sapat ang pagmamahal para ipagpatuloy ang isang buhay na lagi kong kailangang paliitin ang sarili ko.
“May relasyon ba kayo?” tanong ko.
Sabay silang umiling.
Hindi ko alam kung iyon ang buong katotohanan.
At sa sandaling iyon, hindi ko na kailangang pilitin silang magbigay ng pag-aming wala akong paraan para patunayan.
“Ang alam ko,” sabi ko, “pinag-usapan ninyo kung paano ako hindi makakasama. Nagsinungaling ka sa akin at sa may-ari ng tutuluyan. Hinayaan mong gamitin ang pera at plano ko habang ako ang itinatabi. Sapat na iyon para masira ang tiwala ko.”
“Maaayos pa natin,” sabi ni Gabriel.
“Hindi ngayong hapon. Hindi dahil umiyak ka. At hindi sa pangakong bukas, makakalimutan ko na.”
Sinabi kong gusto kong magkahiwalay muna kami ng tirahan.
Maaari siyang manatili sa kaniyang mga magulang habang iniisip namin kung may maibabalik pa.
Tumutol si Aling Evelyn.
“Anak, baka pagsisihan mo kapag pinaalis mo siya.”
Tumingin ako sa kaniya.
“Marami na po akong pinagsisihang pagkakataong pinanatili ko siya kahit hindi niya ako pinipili.”
Napatigil siya.
Pagkatapos, mahina niyang sinabi, “Pasensiya ka na.”
Hindi ko alam kung para saan ang paghingi niya ng tawad.
Sa tawag niya. Sa pagpanig niya. Sa pag-aakalang walang katapusan ang pag-unawa ko.
Tinanggap ko na narinig ko siya.
Hindi ko ipinangakong okay na kami.
Bago umalis si Camille, binura niya ang post. Sinabi kong kung gusto niyang itama ang maling impresyon, maaari siyang maglinaw sa mga taong nakakita.
Hindi sapat ang pagkawala ng larawan.
Kinagabihan, nagpadala siya ng maikling mensahe: humingi raw siya ng tawad sa kaniyang mga magulang dahil hinayaan niyang maniwala silang walang problema sa pagsama ni Gabriel.
Hindi na ako nakipagtalo.
Ang susunod kong gagawin ay para sa akin.
Sa mga sumunod na linggo, kinausap ko ang isang tagapayo at kumuha ng payo tungkol sa aming mga obligasyon at mga posibleng hakbang kung hindi kami magkabalikan.
Walang biglaang papel na nagbura sa apat na taon.
Walang isang pirma na nagpagaan agad ng dibdib ko.
May mga gabing hinahanap ko pa rin ang tunog ng susi niya sa pintuan.
May mga umagang gusto kong tawagan siya tungkol sa ordinaryong bagay: sirang gripo, murang mangga, pelikulang dati naming gustong panoorin.
Pero tuwing sasagi ang pagdududa, binabasa ko ang sarili kong isinulat matapos ang usapan sa sala.
Hindi ako humingi ng espesyal na trato. Humingi ako ng lugar bilang asawa.
Nag-alok si Gabriel ng pagpapayo para sa aming dalawa.
Pumayag akong makinig, pero sinabi kong wala munang pangakong babalik ako.
Sa unang pag-uusap, sinabi niya, “Akala ko dahil asawa kita, mas maiintindihan mo ako kaysa ibang tao.”
Sumagot ako, “Dahil asawa kita, dapat mas iningatan mo ako.”
Hindi siya nakipagtalo.
Marahil iyon ang simula ng pagbabago niya.
Marahil huli na.
Hindi ko kailangang magpasya para lang mapagaan ang kaniyang paghihintay.
Isang buwan pagkatapos, nagplano kami nina Mama, Papa, at Bea ng maliit na biyahe sa Tagaytay.
Habang nagsasakay ng mga bag, tinanong ni Papa kung saan ko gustong umupo.
“Sa harap,” sagot ko.
Binuksan niya ang pinto.
Walang paliwanag kung bakit mas kailangan iyon ng iba. Walang paratang na maarte ako. Walang paalala na kaya ko namang magtiis.
Inilagay ko ang bago kong tumbler sa lalagyan sa tabi ng upuan.
Bago kami umalis, nagtanong si Mama kung kumpleto na kami.
Tumingin ako sa kanilang tatlo.
“Opo,” sagot ko.
At sa unang pagkakataon matapos ang matagal na panahon, hindi ko kailangang mawala para masabing kumpleto ang isang biyahe.
