Pitong taon akong naging taong pinakapinagkakatiwalaan niya. Tahimik akong nagbitiw nang malaman kong malapit na siyang makipagkasundo sa ibang babae; ngunit habang naghahanda akong magsukat ng wedding gown para pakasalan ang iba, bigla niyang kinansela ang engagement sa harap ng dalawang pamilya—hanggang sa may isang lumang litrato na nahulog at nagpanginig sa buong katawan ko.
Pitong taon akong naging taong pinakapinagkakatiwalaan niya. Tahimik akong nagbitiw nang malaman kong malapit na siyang makipagkasundo sa ibang babae; ngunit habang naghahanda akong magsukat ng wedding gown para pakasalan ang iba, bigla niyang kinansela ang engagement sa harap ng dalawang pamilya—hanggang sa may isang lumang litrato na nahulog at nagpanginig sa buong katawan ko.
BAHAGI 1
Noong araw na malaman kong pakakasalan ni Gabriel ang anak na babae ng isang kilalang pamilyang negosyante, nakatayo ako sa kusina ng mansiyon nila at isa-isang sinusuri ang mga pagkaing ihahain sa hapunan.
Biglang nag-vibrate ang cellphone na nakapatong sa tabi ng chopping board.
Iisang linya lamang ang mensahe.
【Nagkasundo na ang pamilyang Reyes at Santos tungkol sa kasal. Nakatakdang idaos ang engagement ceremony sa susunod na buwan.】
Matagal kong tinitigan ang screen.
Pagkatapos ay pinatay ko ang kalan.
Hinubad ko ang apron.
At sa unang pagkakataon sa loob ng pitong taon, hindi ko na chineck kung nakainom na ba si Gabriel ng gamot para sa sikmura niya.
Nang gabing iyon, inilapag ko ang resignation letter sa ibabaw ng mesa sa study room niya.
Kakauwi lang ni Gabriel mula sa kompanya.
Hinubad niya ang relo at kaswal na inilapag iyon sa mesa. Dumaan ang tingin niya sa papel bago tuluyang huminto sa mukha ko.
“Ano ito?”
“Resignation letter.”
Ilang segundo siyang natahimik.
“Dahilan?”
Buong hapon kong pinaghandaan ang isasagot ko.
“Magpapakasal na ako.”
Bahagyang huminto ang kamay niyang nagbubukas ng cuff ng manggas.
Sandali lang.
Napakabilis.
“Kanino?”
“Sa boyfriend ko.”
“Kailan ka pa nagkaroon ng boyfriend?”
Napangiti ako.
Napakakakaibang tanong.
Sa loob ng pitong taon, alam niyang kabisado ko ang oras ng pag-inom niya ng gamot.
Alam niyang kaya kong makilala ang tunog ng mga yabag niya kahit maraming tao sa paligid.
Alam niyang kaya kong hulaan kung sumasakit ang ulo niya sa simpleng paraan lang ng pagmasahe niya sa sentido.
Pero hindi niya kailanman nalaman kung may minamahal ba ako.
Ibinaling ko pababa ang tingin ko.
“Matagal-tagal na rin.”
Sumandal si Gabriel sa upuan.
“Puwede ka pa ring magtrabaho kahit kasal ka na.”
“Hindi na.”
“Dadagdagan ko ang sahod mo.”
“Hindi pera ang dahilan.”
“Ililipat kita sa regular office hours.”
Umiling pa rin ako.
Sa wakas, lumamig ang ekspresyon niya.
“Ano ba talaga ang gusto mo?”
Ano nga ba?
Marami akong dating gustong mangyari.
Gusto kong minsan man lang ay maalala niya ang birthday ko nang hindi pinapaalala ng assistant.
Gusto kong kapag lasing siya sa gabi at ako ang tinatawagan niya, hindi iyon dahil ako lang ang laging nakakalutas ng problema.
Gusto kong kapag sinasabi niyang, “Andrea, ikaw ang pinakapinagkakatiwalaan ko,” may ibang kahulugan pa sana sa likod ng mga salitang iyon.
Pero sa loob ng pitong taon, wala.
Kaya ngayon, isa na lang ang gusto ko.
Ang umalis.
“Gusto kong mabuhay para sa sarili ko.”
Biglang nanahimik ang buong silid.
Matagal akong tinitigan ni Gabriel bago niya itinulak sa gilid ang resignation letter.
“Pag-isipan mo ulit sa loob ng tatlong araw.”
“Hindi na kailangan.”
“An—”
Huminto siya sa kalagitnaan, na para bang bigla niyang naalala na may pangalan ako.
Andrea ang pangalan ko.
Pero sa loob ng pitong taon, halos isang linya lang ang palagi niyang ginagamit kapag kinakausap ako.
“Pumunta ka rito.”
Tumayo ako.
“Napagdesisyunan ko na.”
Kinabukasan, sinimulan ko agad ang turnover.
Access card.
Safe code.
Listahan ng mga business partner.
Schedule ng medical checkup ni Gabriel.
Numero ng family doctor.
Uri ng kape na iniinom niya kapag puyat.
Mga gamot na allergic siya.
Mga pangalan ng mga taong hindi dapat kailanman pagtabihin sa isang dinner event.
Pati ang pangatlong drawer sa kuwarto niya, kung saan niya inilalagay ang gamot sa sakit ng ulo pero palaging nakakalimutan.
Namumutla ang bagong assistant habang tinitingnan ang makapal na bungkos ng dokumento sa harap niya.
“Ate Andrea, talagang aalis ka na?”
“Oo.”
“Pero kapag umalis ka… sino na ang mag-aalaga kay Sir Gabriel?”
Natigilan ako.
Pagkatapos ay ngumiti.
“Magkakaroon na siya ng asawa.”
Katapos ko pa lang magsalita nang biglang may malamig na boses mula sa likuran.
“Hindi pa siya asawa ko.”
Lumingon ako.
Nakatayo si Gabriel sa pintuan.
Sa likod niya ay isang babaeng nakasuot ng eleganteng puting bestida.
Nakilala ko agad siya.
Si Camille.
Ang babaeng nakatakdang maging fiancée niya.
Napakaganda niya, parang luminaw ang buong paligid nang pumasok siya.
Maganda ang pinagmulan.
Bagay ang katayuan ng pamilya.
Kapag nakatayo siya sa tabi ni Gabriel, mukha talaga silang para sa isa’t isa.
Tumingin sa akin si Camille bago kusang ngumiti.
“Ikaw si Andrea, tama ba? Madalas kang ikuwento ni Gabriel.”
Bahagyang sumakit ang dibdib ko.
Ibig sabihin, pinag-uusapan pala niya ako.
Magalang akong tumango.
“Hello.”
Lumapit si Camille at sinulyapan ang mga dokumento sa mesa.
“Ikaw lahat ang naghanda nito?”
“Oo.”
“Sabi ni Gabriel, mas kabisado mo pa raw siya kaysa sa sarili niyang pamilya.”
Hindi pa ako nakakasagot nang muling ngumiti si Camille.
“Mukhang marami akong kailangang matutunan sa iyo pagkatapos.”
Tahimik ako nang dalawang segundo.
“Hindi na kailangan.”
Natigilan siya.
Diretso ko siyang tiningnan.
“Magre-resign na ako sa susunod na linggo.”
Nanigas ang ngiti ni Camille.
Pero mas malakas ang naging reaksyon ni Gabriel.
“Sa susunod na linggo?”
Lumapit siya.
“Hindi ko pa inaaprubahan.”
“Natanggap na ng HR ang resignation ko.”
“Ako pa rin ang may final decision.”
Tiningnan ko siya.
“Hindi mo puwedeng pigilan ang isang empleyado dahil lang sanay ka nang gamitin siya.”
Agad na bumigat ang hangin.
Nakatayo si Camille sa tabi, unti-unting nagbabago ang tingin niya.
Humigpit ang panga ni Gabriel.
“Lumabas ka muna.”
Hindi ko alam kung sino ang tinutukoy niya.
Hanggang sa humarap siya kay Camille.
“May kailangan kaming pag-usapan ni Andrea nang pribado.”
Ilang segundo siyang tinitigan ni Camille bago kinuha ang bag at lumabas.
Pagkasara ng pinto, agad hinila ni Gabriel ang turnover file.
“Naayos mo na lahat?”
“Halos.”
“Mga restaurant kung saan ako nakikipag-meeting?”
“Nandoon.”
“Medical appointments?”
“Nandoon.”
“Mga kontratang kailangang bantayan?”
“Nandoon.”
“Anniversary ng pagkamatay ng nanay ko?”
Natigil ang kamay ko.
“…Nandoon.”
Tumawa siya.
Pero malamig ang tawang iyon.
“Talagang pinaghandaan mo.”
Hindi ako sumagot.
Bigla siyang nagtanong.
“Sino ang pakakasalan mo?”
“Wala nang kinalaman iyon sa trabaho.”
“Tinatanong ko ang pangalan.”
“Ayokong sabihin.”
“Andrea.”
Ito ang unang pagkakataon sa maraming taon na tinawag niya ako sa pangalan gamit ang ganoong tono.
Hindi utos.
Hindi paalala.
Parang may pilit siyang pinipigilang emosyon.
Tumingala ako.
“Gabriel, malapit ka nang ma-engage.”
“So?”
“Kaya wala ka nang pakialam kung sino ang pakakasalan ko.”
Tinitigan niya ako.
Napaatras ako nang isang hakbang sa tindi ng tingin niya.
Sakto namang nag-vibrate ang cellphone sa mesa.
Isang pangalan ang lumitaw sa screen.
【Marco ❤️】
Nakita iyon ni Gabriel.
Agad nagbago ang ekspresyon niya.
Mabilis kong kinuha ang cellphone.
Pero huli na.
Lumabas agad ang kasunod na mensahe.
【Nakuha ko na ang singsing na pinili mo. Susunduin kita mamayang gabi para magsukat tayo ng wedding gown.】
Biglang natahimik ang buong silid.
Tiningnan ni Gabriel ang screen.
Pagkatapos ay ako.
“Wedding gown?”
Hinigpitan ko ang hawak sa cellphone.
“Oo.”
“Talaga bang magpapakasal ka?”
“Sinabi ko na sa iyo mula pa kahapon.”
Bigla siyang lumapit.
Wala pang isang braso ang pagitan namin.
“Akala ko gumagawa ka lang ng dahilan para makaalis sa trabaho.”
Napatawa ako.
“Sa tingin mo gagawin kong biro ang kasal?”
Nanahimik si Gabriel.
Pagkaraan ng ilang sandali, bigla siyang nagtanong.
“Mahal mo siya?”
Hindi ako sumagot.
Muli siyang nagtanong.
“Andrea, mahal mo ba ang lalaking iyon?”
Tinitigan ko ang lalaking palihim kong minahal sa loob ng pitong taon.
Pagkatapos ay dahan-dahan akong tumango.
“Oo.”
Isang salita lang.
Pero namutla agad ang mukha niya.
Tumalikod ako para umalis.
Dalawang hakbang pa lang ako nang biglang hawakan niya ang pulsuhan ko.
“Hindi ka puwedeng magpakasal sa kanya.”
Agad akong napalingon.
“Ano?”
Mas humigpit ang hawak niya.
Sakto namang bumukas bigla ang pinto.
Nakatayo si Camille sa labas.
Sa likod niya ay ang ama ni Gabriel at ilang nakatatanda mula sa dalawang pamilya.
Nakita nilang lahat na mahigpit na hawak ni Gabriel ang pulsuhan ko.
Walang nagsalita.
Si Camille ang unang bumasag sa katahimikan.
Tumingin siya kay Gabriel, mahina ang boses.
“Sabi mo lalabas muna ako dahil may pag-uusapan kayong trabaho…”
Pagkatapos ay tumingin siya sa kamay nitong nakahawak sa akin.
“…o dahil gusto mong pigilan ang ibang babae na umalis?”
Agad kong sinubukang bawiin ang kamay ko.
Pero hindi bumitaw si Gabriel.
Dumilim ang mukha ng ama niya.
“Gabriel!”
Hindi niya pinansin ang kahit sino.
Ako lang ang tinitingnan niya.
Pagkatapos, sa harap ng dalawang pamilyang naghahanda sana para sa engagement, malinaw niyang sinabi:
“Hindi ako papayag sa kasal sa pamilya Santos.”
Parang tumigil ang buong paligid.
Kahit ako ay hindi makapaniwala.
Namumutla si Camille.
“Gabriel, alam mo ba ang sinasabi mo?”
“Alam ko.”
“Kung ganoon, ano ang dahilan?”
Nanahimik siya.
Pagkatapos ay bigla niya akong hinila palapit sa kanya.
Nagulat ako.
“Anong ginagawa mo?”
Hindi niya ako sinagot.
Diretso siyang tumingin sa ama niya.
“Kailangan ko ng oras.”
“Para saan?”
Bumaba ang tingin niya sa mukha ko.
Sa unang pagkakataon, may nakita akong emosyon sa mga mata niyang laging malamig.
Isang bagay na nagpabilis nang husto sa tibok ng puso ko.
Pero ang susunod niyang sinabi ang lalo pang nagpalamig sa buong katawan ko.
“Para makumpirma ko ang isang bagay.”
Humarap siya sa akin.
“Andrea.”
“Sa loob ng pitong taon…”
“Talaga bang hindi mo ako minahal kahit kailan?”
Hindi pa ako nakakasagot nang biglang tumawa si Camille sa likuran.
Mahina lamang.
Pagkatapos ay kumuha siya ng isang sobre mula sa bag at inihagis iyon sa mesa.
“Hindi mo na kailangang itanong sa kanya.”
“Sa tingin ko, mas mabuting tingnan mo muna ito.”
Bumukas ang sobre.
Isang lumang litrato ang nahulog sa sahig.
Ako ang nasa litrato pitong taon na ang nakalipas.
Nakatayo ako sa harap ng isang ospital.
Katabi ko ang ina ni Gabriel.
Ang babaeng namatay anim na taon na ang nakalipas.
Sa likod ng litrato ay may nakasulat na isang linya.
【Pumayag si Andrea na manatili sa tabi ni Gabriel hanggang sa magpakasal ito. Pagkatapos noon, kailangan na niyang umalis nang kusa.】
Nanigas ako.
Yumuko si Gabriel at pinulot ang litrato.
Nanginginig ang kamay niya.
Pagkatapos ay tumingala siya sa akin.
“Ano ang ibig sabihin nito?”
Hindi pa ako nakakasagot nang muling magsalita si Camille.
“Akala mo ba nanatili siya sa tabi mo nang pitong taon dahil mahal ka niya?”
“Hindi.”
“Nanatili siya…”
“…dahil binayaran siya ng nanay mo para gawin iyon.”
BAHAGI 2
Parang biglang nawala ang lahat ng tunog sa paligid.
Hindi ko marinig ang paghinga ng mga taong nasa hallway.
Hindi ko rin marinig ang sariling tibok ng puso ko.
Ang tanging nakikita ko ay ang lumang litrato sa kamay ni Gabriel.
At ang linya sa likod nito.
【Pumayag si Andrea na manatili sa tabi ni Gabriel hanggang sa magpakasal ito. Pagkatapos noon, kailangan na niyang umalis nang kusa.】
Dahan-dahang tumingin sa akin si Gabriel.
“Binayaran ka ng Mama ko?”
Hindi galit ang boses niya.
Mas masakit.
Parang may isang bagay sa loob niya na unti-unting nababasag.
Napapikit ako sandali.
“Gabriel…”
“Magkano?”
Napatingin ako sa kanya.
“Hindi ganoon iyon.”
“Magkano, Andrea?”
Sa unang pagkakataon sa pitong taon, halos pasigaw niya akong tinanong.
Bago pa ako makasagot, nagsalita si Camille.
“₱500,000.”
Agad akong napalingon sa kanya.
Ngumiti siya nang bahagya.
“Hindi ba iyon ang halagang ibinigay ng Mama niya sa iyo bago siya namatay?”
Nanigas ang mukha ni Gabriel.
Maging ang ama niya ay napatingin sa akin.
“May ganito palang nangyari?”
Huminga ako nang malalim.
“Oo. May ibinigay sa akin ang Mama niya.”
Parang naputol ang huling hibla ng pagpipigil ni Gabriel.
Bumaba ang kamay niyang may hawak sa litrato.
“Tapos pitong taon kang nanatili sa tabi ko dahil doon?”
“Hindi.”
“Pero tinanggap mo ang pera.”
“Oo.”
“Bakit?”
Hindi ako agad nakasagot.
Dahil hindi ko alam kung paano ko ipaliliwanag ang isang bagay na pitong taon kong piniling ilibing.
Si Camille ang muling nagsalita.
“Simple lang naman, Gabriel. Hindi ka niya minahal. Trabaho lang iyon. Isang pangako kapalit ng pera.”
“Magsalita ka lang tungkol sa alam mo.”
Biglang lumamig ang boses ko.
Nawala ang ngiti sa mukha niya.
Tinignan ko si Gabriel.
“Hindi para sa akin ang perang iyon.”
Napakunot ang noo niya.
“Ano?”
“Ang ₱500,000 ay pambayad sa operasyon ng nakababatang kapatid ko.”
Tahimik ang lahat.
“Pitong taon na ang nakalipas, kailangan niyang operahan agad ang puso. Wala kaming sapat na pera. Humingi ako ng loan sa bangko, sa kompanya, kahit saan. Lahat tinanggihan.”
Huminga ako nang mabigat.
“Ang Mama mo ang tumulong.”
Bahagyang gumalaw ang mga mata ni Gabriel.
“Pero may kapalit?”
Umiling ako.
“Wala.”
Natigilan siya.
“Siya mismo ang nagsabing hindi utang iyon.”
Tahimik akong tumingin sa litrato.
“Pagkalipas ng dalawang buwan, saka niya ako kinausap ulit.”
Noon, nasa ospital na ang Mama niya.
Mahina na ang katawan niya.
Alam na niyang hindi na siya magtatagal.
Hinawakan niya ang kamay ko at iisa lang ang hiniling niya.
“Kapag nawala ako, huwag mong hayaang pabayaan ni Gabriel ang sarili niya.”
Hindi niya ako binayaran para bantayan ka.
Hindi niya binili ang pitong taon ko.
Ang perang ibinigay niya ay dumating bago pa niya malaman na mamamatay siya.
Ang hiling niya…
iba iyon.
Nanigas ang mukha ni Camille.
Agad akong tumingin sa kanya.
“Hindi ko alam kung saan mo nakuha ang litrato. Pero pinutol mo ang tunay na mensahe.”
Biglang nagbago ang ekspresyon niya.
Napansin iyon ni Gabriel.
“Ano ang ibig mong sabihin?”
Lumapit ako at kinuha ang litrato mula sa kamay niya.
“May kasunod pa ang sulat na ito.”
“Hindi lang iyan ang sinabi ng Mama mo.”
Biglang naging maputla si Camille.
Tumalikod siya na parang aalis.
Pero nagsalita ang ama ni Gabriel.
“Camille.”
Huminto siya.
“Nasaan ang orihinal na sobre?”
“Hindi ko alam.”
“Kanina, sinabi mong galing sa iyo ang mga ito.”
Hindi siya sumagot.
Tahimik akong binuksan ang bag ko.
May inilabas akong maliit na susi.
“Ang original na sulat…”
“…nasa safety deposit box.”
Napatingin si Gabriel sa akin.
“Bakit hindi mo sinabi sa akin?”
Ngumiti ako nang mapait.
“Dahil ang huling bilin ng Mama mo ay buksan ko lang iyon kapag natutunan mo nang pumili ng sarili mong buhay.”
“Hindi ang gusto ng pamilya.”
“Hindi ang gusto ng kompanya.”
“Kundi ang gusto mo.”
Hindi siya nakapagsalita.
Ibinaba ko ang tingin ko.
“Akala ko ang engagement ninyo ni Camille ang sagot.”
“Kaya umalis ako.”
Biglang hinawakan ni Gabriel ang braso ko.
“Hindi.”
Napatingin ako sa kanya.
“Hindi iyon ang sagot.”
Bago pa siya makapagsalita pa, tumunog ang cellphone ko.
Si Marco.
Isang mensahe ang lumitaw.
【Andrea, nandito na ako sa lobby. May problema ba?】
Nakita iyon ni Gabriel.
Muli siyang namutla.
Pero ngayon, hindi galit ang nakita ko sa mukha niya.
Takot.
Tunay na takot.
“Pupunta ka pa rin sa kanya?”
Tahimik akong tumango.
“May kailangan akong tapusin.”
“Andrea…”
Dahan-dahan kong inalis ang kamay niya sa braso ko.
“Pitong taon kitang pinili.”
“Ngayong gabi…”
“sarili ko naman.”
At iniwan ko siyang nakatayo roon.
BAHAGI 3
Pagdating ko sa lobby, naghihintay si Marco sa tabi ng malaking bintana.
May hawak siyang maliit na paper bag.
Hindi engagement ring ang laman.
Kundi dalawang tasa ng kape at isang maliit na kahon ng pastry na paborito ko mula pa noong college.
Nang makita niya ang mukha ko, agad na nawala ang ngiti niya.
“Ano’ng nangyari?”
Hindi ako sumagot.
Lumapit siya.
“Si Gabriel?”
Tumango ako.
Napabuntong-hininga si Marco.
“Sa wakas.”
Napakunot ang noo ko.
“Ano?”
Iniabot niya sa akin ang isang tasa ng kape.
“Pitong taon kitang kilala, Andrea. Hindi ako bulag.”
Tahimik akong nakatingin sa kanya.
“Marco…”
“Bago ka mag-panic, hindi kita sisingilin sa pekeng wedding gown.”
Napakurap ako.
Pagkatapos ay napatawa siya.
Sa unang pagkakataon mula kanina, parang nakahinga ako nang maayos.
Si Marco ay hindi ko tunay na fiancé.
Kaibigan ko siya mula pagkabata.
Dalawang linggo ang nakalipas, nang sabihin kong gusto kong umalis sa trabaho pero siguradong pipigilan ako ni Gabriel, siya mismo ang nagmungkahi ng plano.
“Sabihin mong magpapakasal ka.”
Akala ko biro lang.
Pero kinabukasan, nagpadala siya ng litrato ng singsing.
At kaninang umaga, kusa niyang pinalitan ang pangalan niya sa phone ko ng “Marco ❤️”.
“Para convincing,” sabi niya.
Hindi ko inasahang makikita iyon ni Gabriel.
At lalong hindi ko inasahang kakanselahin niya ang sariling engagement.
“Hindi ka ba natatakot na patayin ako ni Gabriel?” tanong ni Marco.
“Sa tingin ko mas galit siya sa sarili niya.”
Napailing si Marco.
“Andrea, alam mo kung ano ang problema mo?”
“Ano?”
“Napakagaling mong alagaan ang ibang tao.”
Humigop siya ng kape.
“Pero pagdating sa sarili mong puso, parang hindi mo alam kung nasaan ang first aid kit.”
Napangiti ako nang mahina.
“Hindi na mahalaga.”
“Sinungaling.”
Hindi ako nakasagot.
Tumingin siya sa elevator.
“Kung hindi mahalaga, bakit parang may hinihintay ka?”
Sakto namang bumukas ang elevator.
Lumabas si Gabriel.
Wala na ang coat niya.
Nakaluwag ang kurbata.
At sa pitong taon kong pagkakakilala sa kanya, iyon ang unang beses kong nakita siyang halos mawalan ng composure sa harap ng ibang tao.
Tumigil siya nang makita si Marco.
Tumingin sa akin.
Pagkatapos ay sa kanya.
Lumapit si Marco sa akin at sadyang inilagay ang kamay sa balikat ko.
Nanigas ang mukha ni Gabriel.
“Alisin mo ang kamay mo.”
Napatawa si Marco.
“Bakit?”
“Marco.”
Binalaan ko siya.
Pero mukhang mas lalo siyang natuwa.
“Fiancée ko siya.”
Agad na lumapit si Gabriel.
“Hindi pa kayo kasal.”
“Hindi pa rin kayo ni Camille.”
Tumigas ang panga ni Gabriel.
Ako naman ay napapikit.
“Marco, tama na.”
Ngumiti siya.
“Okay. Sapat na siguro.”
Bigla niyang inalis ang kamay niya sa balikat ko.
Pagkatapos ay humarap kay Gabriel.
“Hindi ko siya papakasalan.”
Nanigas si Gabriel.
Pati ako ay napatingin sa kanya.
“Marco!”
“Ano? Tapos na ang trabaho ko.”
Itinaas niya ang dalawang kamay.
“Fake fiancé lang ako.”
Parang tumigil ang mukha ni Gabriel.
“Ano?”
“Hindi kami engaged.”
“Walang kasal.”
“Walang wedding gown.”
“At ang singsing?”
“Regalo ko sa nanay ko.”
Ilang segundo walang nagsalita.
Pagkatapos ay unti-unting nagbago ang mukha ni Gabriel.
Nawala ang tensyon.
Pinalitan ng isang bagay na mas delikado.
Pag-asa.
Agad kong naramdaman iyon.
Kaya bago pa siya makapagsalita, tumalikod ako.
“Uuwi na ako.”
“Andrea.”
Sumunod siya.
“May kailangan tayong pag-usapan.”
“Wala.”
“Meron.”
Huminto ako.
“Gabriel, kinansela mo ang engagement mo sa harap ng dalawang pamilya dahil nalaman mong magpapakasal ako.”
Tumingin ako sa kanya.
“Hindi iyon pagmamahal.”
“Posibleng pride lang.”
“Posibleng hindi ka sanay na may bagay kang nawawala.”
“Posibleng ngayon mo lang naramdaman dahil hindi na ako laging nasa tabi mo.”
Tahimik siyang nakinig.
“Hindi ako mananatili dahil lang natakot kang mawala ako.”
“Hindi ko hinihingi na manatili ka.”
Natigilan ako.
Lumapit siya nang isang hakbang.
“Hinihingi ko ang pagkakataong ako naman ang sumunod.”
Hindi ako nakapagsalita.
Sa tabi namin, tahimik na umatras si Marco.
“Magandang eksena ito. Aalis na ako.”
Tinignan ko siya nang masama.
Pero tumawa lang siya at tuluyang lumakad palabas.
Naiwan kaming dalawa.
Gabriel at ako.
Sa unang pagkakataon…
wala kaming trabaho sa pagitan namin.
Walang schedule.
Walang meeting.
Walang gamot.
Walang tawag ng kliyente.
Walang pamilya.
“Bukas,” sabi ko.
“Ano?”
“Pupunta ako sa bangko.”
“Bubuksan ko ang safety deposit box.”
“Kung gusto mong malaman ang buong sinabi ng Mama mo, sumama ka.”
Kinabukasan, tahimik kaming magkatabi sa loob ng pribadong silid ng bangko.
Pitong taon ko nang hindi binubuksan ang maliit na metal box.
Sa loob nito ay may isang sobre.
Isang lumang notebook.
At isang voice recorder.
Nang makita ni Gabriel ang sulat-kamay ng Mama niya, agad siyang natigilan.
Binuksan ko ang sobre.
Isang mahabang liham ang laman.
Si Gabriel ang nagbasa.
【Anak,
Kung binabasa mo ito, ibig sabihin dumating na ang araw na pinili ni Andrea na umalis.
Huwag mo siyang pigilan dahil may utang siya sa akin.
Wala siyang utang.
Ang perang ibinigay ko para sa kapatid niya ay tulong sa isang batang kailangang mabuhay.
Hindi iyon kabayaran.
Ang tanging hiniling ko kay Andrea ay samahan ka hanggang sa kaya niya.
Alam kong matigas ang puso mo.
Lumaki kang iniisip na ang pagmamahal ay isa pang anyo ng obligasyon.
Kaya hindi kita pinilit na pansinin kung sino ang nasa tabi mo.
Pero sana, bago dumating ang araw na umalis siya, natutunan mong makita siya hindi bilang assistant, hindi bilang taong nag-aayos ng buhay mo, kundi bilang isang babae na may sariling pangarap at sariling pusong puwedeng mapagod.】
Tumigil si Gabriel sa pagbabasa.
Namumula ang mga mata niya.
Iyon ang unang pagkakataon na nakita ko siyang umiiyak.
Hindi malakas.
Isang luha lang ang bumagsak.
Pagkatapos ay itinuloy niya.
【May isang pangako si Andrea sa akin.
Kapag nagpasya kang magpakasal, aalis siya.
Hindi dahil ayaw ko sa kanya.
Kundi dahil gusto kong malaman kung hahanapin mo siya kapag wala na siya.
Kung hindi mo siya hahabulin, hayaan mo siyang lumaya.
Pero kung hahabulin mo siya…
anak, huwag mo nang sayangin ang pagkakataon.
Dahil may mga taong isang beses lang dumarating sa buhay.】
Natahimik ang buong silid.
Dahan-dahang ibinaba ni Gabriel ang sulat.
“Andrea…”
“May isa pa.”
Kinuha ko ang voice recorder.
Pinindot ko ang play.
Mahina ang boses ng Mama niya.
Pero malinaw.
“Gabriel, kung nandiyan si Andrea habang pinakikinggan mo ito, ibig sabihin hindi ka pala kasingtigas ng ulo gaya ng akala ko.”
Napatawa ako sa gitna ng luha.
Si Gabriel ay napayuko.
“Hindi ko alam kung mahal ka niya.”
“Hindi ko rin siya tinanong.”
“Dahil hindi iyon ang mahalaga.”
“Ang mahalaga ay kung kaya mong mahalin ang isang tao nang hindi mo siya ginagawang responsibilidad.”
“Kung mahal mo siya…”
“huwag mong utusan na manatili.”
“Tanungin mo kung gusto niyang bumalik.”
Natapos ang recording.
Matagal walang nagsalita.
Pagkatapos ay tumayo si Gabriel.
Lumapit siya sa akin.
Pero hindi niya ako hinawakan.
Hindi tulad ng dati.
Hindi niya hinila ang kamay ko.
Hindi niya hinarangan ang daan.
Nakatayo lang siya roon.
“Andrea.”
“Oo?”
“Gusto mo bang bumalik?”
Napatingin ako sa kanya.
“Sa trabaho?”
Umiling siya.
“Hindi.”
Huminga siya nang malalim.
“Sa buhay ko.”
Namasa ang mga mata ko.
Pero pinilit kong ngumiti.
“Hindi pa.”
Nanigas siya.
“Hindi pa?”
“Pitong taon akong umikot sa mundo mo.”
“Sabi ko gusto kong mabuhay para sa sarili ko.”
“Kailangan kong gawin iyon.”
Tinitigan niya ako nang matagal.
Pagkatapos ay tumango.
“Okay.”
Nagulat ako.
“Okay?”
“Oo.”
“Hindi kita pipigilan.”
Ngumiti siya nang bahagya.
“Pero puwede ba kitang ligawan?”
Napatawa ako.
“Gabriel Reyes, marunong ka bang manligaw?”
“Hindi.”
“At saka masama ugali mo.”
“Alam ko.”
“Workaholic.”
“Oo.”
“Hindi marunong mag-text.”
“Matututunan ko.”
“Hindi mo nga maalala birthday ko.”
Biglang seryoso ang mukha niya.
“March 18.”
Natigilan ako.
“Alam mo?”
“Oo.”
“Pitong taon ko nang alam.”
“Bakit hindi mo ako binabati?”
Saglit siyang natahimik.
Pagkatapos ay sinabi niya ang pinakanakakainis na sagot.
“Akala ko hindi mo gusto ng personal na pagbati sa trabaho.”
Napahawak ako sa noo.
“Napakatanga mo talaga.”
Sa unang pagkakataon, natawa siya nang malakas.
Tatlong buwan pagkatapos kong mag-resign, nagsimula akong magtayo ng sarili kong events consulting business.
Hindi nag-invest si Gabriel.
Hindi ko pinayagan.
Ang ginawa niya lang ay naging unang paying client ko.
At kahit gusto kong taasan ang presyo dahil sobrang demanding niya, binayaran niya nang walang reklamo.
Si Camille naman ay tuluyang umatras sa engagement arrangement.
Kalaunan, nalaman naming nakuha niya ang litrato mula sa isang dating kasambahay na nag-ayos ng mga gamit ng Mama ni Gabriel.
Hindi niya alam ang buong kuwento.
Ginamit niya lang ang kalahati ng impormasyon dahil akala niya iyon ang pinakamadaling paraan para masira ang tiwala ni Gabriel sa akin.
Hindi ko siya pinatawad agad.
Pero hindi ko rin siya hinabol.
May mga laban na hindi kailangang ipanalo.
Kailangan lang tapusin.
Makalipas ang isang taon, bumalik ako sa dati naming mansiyon.
Hindi bilang assistant.
Hindi bilang empleyado.
Hindi bilang babaeng laging may dalang gamot, schedule at backup plan.
Nasa hardin si Gabriel.
May inilatag na simpleng mesa.
Walang malaking dekorasyon.
Walang dalawang pamilyang nakabantay.
Walang photographers.
Dalawa lang kami.
At isang maliit na velvet box.
Pagkakita ko roon, napahinto ako.
“Gabriel.”
“Relax.”
Agad niyang itinaas ang kamay.
“Hindi kita pipilitin.”
Lumapit ako.
Binuksan niya ang kahon.
Isang simpleng singsing ang nasa loob.
Pero hindi niya ito agad kinuha.
Sa halip, tumingin siya sa akin.
“Andrea, pitong taon kitang tinawag kapag kailangan kita.”
“Isang taon kitang niligawan dahil gusto kita.”
Huminga siya nang malalim.
“Ngayon gusto kong itanong…”
“Hindi kung mananatili ka sa tabi ko.”
“Kundi kung puwede ba akong manatili sa tabi mo.”
Hindi ko napigilan ang luha.
“Ang drama mo.”
“Kabisado ko sa iyo.”
Tumawa ako.
Pagkatapos ay iniabot ko ang kamay ko.
“Isuot mo na bago ko baguhin ang isip ko.”
Napangiti siya.
Pero bago niya isuot ang singsing, huminto siya.
“Sigurado?”
Tumango ako.
“Sigurado.”
Isinuot niya iyon sa daliri ko.
At sa pagkakataong iyon, naalala ko ang sinabi ng Mama niya.
May mga taong minsan lang dumarating sa buhay.
Pero minsan, hindi sapat na dumating sila.
Kailangan mo ring matutunang makita sila.
Piliin sila.
At kapag dumating ang araw na kaya na nilang lumakad palayo…
huwag mo silang pigilan dahil natatakot kang mawalan.
Hayaan mo silang maging malaya.
Dahil kung tunay silang para sa iyo…
ang pinakamagandang uri ng pagbabalik ay iyong kusang-loob.
At nang gabing iyon, sa unang pagkakataon sa loob ng walong taon, hindi ko chineck kung nakainom na ba si Gabriel ng gamot niya.
Siya mismo ang kumuha nito.
Pagkatapos ay inilapag niya ang isang baso ng tubig sa harap ko.
“Uminom ka rin.”
Napataas ang kilay ko.
“Bakit?”
Ngumiti siya.
“Simula ngayon, ako naman ang mag-aalaga sa iyo.”
At sa simpleng pangungusap na iyon, alam kong sa wakas…
nakauwi na rin ako.
