pamilyang pinili at ang pamilyang natutong magmahal
bahagi 4: ang pamilyang pinili at ang pamilyang natutong magmahal
Lumipas ang isang taon.
Sa loob ng isang taon na iyon, hindi naging perpekto ang lahat.
May mga araw pa rin na nagigising ako sa madaling-araw, dala ang bigat ng mga alaalang akala ko ay nakalimutan ko na.
May mga araw na kapag may nagsabi ng salitang “pamilya,” sumisikip pa rin ang dibdib ko.
May mga araw na gusto kong sagutin ang tawag ni Mama, pero sa huli ay pinipili ko munang tumahimik.
Pero mayroon ding mga araw na mas magaan.
Mga umagang gigising ako sa amoy ng sinangag ni Ate Clara.
Mga hapong uuwi akong pagod mula sa klase, pero may makikita akong maliit na papel sa mesa: “Kumain ka muna bago mag-aral.”
Mga gabing nakaupo ako sa labas ng bahay, nakikinig sa alon, habang hawak ang librong matagal kong gustong bilhin.
Unti-unti, natutunan kong ang paghilom pala ay hindi isang malaking himala.
Minsan, ito ay isang tasa ng mainit na kape.
Isang mensaheng hindi ka pinipilit sumagot.
Isang pamilyang hindi ka hinahabol para angkinin, kundi naghihintay hanggang ikaw mismo ang lumapit.
Sa loob ng isang taon, regular na bumisita sina Mama, Papa, at Kuya Miguel.
Noong una, awkward.
Dumarating sila tuwing Sabado, dala ang pagkain o prutas. Umuupo sila sa maliit naming sala, halatang hindi sanay sa makitid na espasyo at mababang kisame. Si Mama, ilang beses muntik mauntog sa sabitan ng ilaw. Si Papa naman, hindi alam kung saan ilalagay ang kamay niya habang nakaupo sa lumang bangko ni Tatay.
Hindi ako masyadong nagsasalita.
Si Ate Clara ang madalas na nagtitimpla ng kape.
Pero napansin ko, hindi na sila nagmamadali.
Hindi na nila ako tinatanong kung kailan ako babalik.
Hindi na nila sinasabing “anak, umintindi ka.”
Sa halip, tinatanong ni Mama:
“Kumain ka na ba?”
“May kailangan ka ba sa school?”
“Pagod ka ba?”
Mga tanong na matagal kong hinintay.
Mga simpleng tanong na noon ay akala ko hindi ko na kailanman maririnig mula sa kanya.
Si Papa naman, nagsimulang matuto kung paano makinig.
Dati, kapag nagsasalita siya, lahat ay kailangang sumunod.
Ngayon, kapag nagkukuwento ako tungkol sa klase, tahimik siyang nakikinig. Minsan, hindi niya naiintindihan ang mga sinasabi ko, pero hindi siya nagpapanggap. Tinatanong niya.
“Bakit mo pinili ang kursong iyan?”
“Ano ang pangarap mo pagkatapos?”
“Paano kita susuportahan nang hindi kita pinangungunahan?”
Noong unang beses niyang tinanong iyon, hindi ako nakasagot agad.
Kasi sanay akong ang suporta sa bahay nila ay may kasamang kondisyon.
May kasamang plano.
May kasamang desisyong sila ang gumawa para sa akin.
Pero nang makita kong seryoso siyang naghihintay, sinabi ko:
“Suportahan n’yo po ako sa pamamagitan ng pagtitiwala.”
Tumango siya.
At mula noon, ginawa niya iyon.
Si Kuya Miguel ang pinakamahirap kong patawarin.
Siguro dahil siya ang unang nagbigay sa akin ng ticket na iyon.
Siya ang unang nagsabi na hindi ako dapat sumama.
Siya ang tumingin sa akin noon na parang ako ang istorbo sa pamilyang dapat sana ay akin din.
Pero siya rin ang pinaka-nagtiyaga.
Tuwing bumibisita siya, may dala siyang maliit na bagay na hindi mamahalin pero pinag-isipan.
Isang ballpen na gusto ko.
Isang notebook na may matibay na cover.
Isang payong dahil madalas akong mabasa sa ulan.
Minsan, nagdala siya ng isda mula sa palengke.
Hindi siya marunong pumili.
Halatang niloko siya ng tindera dahil hindi na gaanong sariwa ang nabili niya.
Natawa si Ate Clara.
Namula naman siya sa hiya.
Sa unang pagkakataon, tumawa rin ako sa harap niya.
Napatingin siya sa akin.
Parang bata siyang nakatanggap ng regalo.
Mula noon, naging mas madalas ang usapan namin.
Hindi malalim agad.
Minsan tungkol lang sa panahon.
Minsan tungkol sa klase.
Minsan tungkol sa sirang bubong na tinulungan niyang ayusin kahit halatang hindi siya sanay humawak ng martilyo.
Pero unti-unti, ang taong dati kong iniwasan ay natutong maging kuya.
Hindi perpekto.
Pero nagsisikap.
At minsan, sapat na iyon para magsimula.
Tungkol naman kay Sofia, matagal bago kami muling nagkita.
Nalaman ko mula kay Mama na tuloy-tuloy ang therapy niya. Hindi na siya pinayagang gamitin ang takot at luha bilang sandata. Hindi na rin siya tinuring na batang kailangang laging pagbigyan. Natutunan daw niyang humingi ng tawad nang hindi umiiyak para kaawaan.
Noong una, wala akong pakialam.
Hindi dahil gusto ko siyang masira.
Kundi dahil kailangan ko ring protektahan ang sarili ko.
Pero isang hapon, matapos ang klase, nakita ko siya sa labas ng gate ng unibersidad.
Wala siyang kasamang driver.
Wala siyang mamahaling bag.
Nakasuot siya ng simpleng damit at hawak ang isang maliit na envelope.
Nang makita niya ako, hindi siya agad lumapit.
Naghintay siya.
Ako ang nagdesisyong lumapit.
“Anong ginagawa mo rito?” tanong ko.
Namula ang mata niya, pero hindi siya umiyak.
Iyon ang una kong napansin.
“Gusto kong ibigay ito sa’yo.”
Inabot niya ang envelope.
Hindi ko kinuha agad.
“Ano ‘yan?”
“Mga liham,” sabi niya. “Hindi galing sa akin. Mga kopya ng mga liham na itinago ko noon. Pinakiusapan ko si Kuya Miguel na ipaayos at ipa-copy lahat. Alam kong hindi nito mababawi ang ginawa ko.”
Huminga siya nang malalim.
“Pero gusto kong ibalik sa’yo ang mga salitang ninakaw ko.”
Tahimik akong nakatingin sa kanya.
Nanginginig ang kamay niya, pero hindi niya binawi.
“Isabel,” sabi niya, “hindi ako pupunta para humingi ng kapatawarang hindi mo pa kayang ibigay. Gusto ko lang sabihin na mali ako. Sinaktan kita. Ninakawan kita ng pagkakataong maramdaman na may naghihintay sa’yo. Wala akong dahilan. Takot ako, pero hindi iyon dahilan para manakit.”
Sa loob ng mahabang panahon, akala ko kapag dumating ang araw na ito, sisigaw ako.
Sasabihin ko sa kanya ang lahat ng sakit.
Ipaparamdam ko sa kanya kung gaano kalalim ang sugat na iniwan niya.
Pero nang tumayo siya sa harap ko, payat, pagod, at sa wakas ay hindi na nagpapanggap, ang naramdaman ko ay hindi galit.
Kundi kalayaan.
Kinuha ko ang envelope.
“Hindi pa kita napapatawad nang buo,” sabi ko.
Tumango siya agad.
“Alam ko.”
“Pero hindi na rin kita kinasusuklaman.”
Doon siya napaiyak.
Tahimik lang.
Walang eksena.
Walang pagbagsak.
Walang pananakot.
Luha lang ng taong sa wakas ay natutong tanggapin ang bigat ng sarili niyang pagkakamali.
“Salamat,” bulong niya.
Hindi kami naging magkapatid agad.
Hindi ganoon kadali ang buhay.
Pero mula noon, kapag nagkikita kami sa mga okasyong pinipili kong puntahan, marunong na siyang manatili sa tamang distansya.
Marunong na siyang magtanong kung okay lang ba.
Marunong na siyang hindi agawin ang lahat ng liwanag.
At ako, natutong hindi lahat ng bumabalik ay kailangang tanggapin nang buo agad.
May mga taong puwedeng bigyan ng maliit na puwang habang pinoprotektahan pa rin ang sarili.
Dumating ang araw ng recognition ceremony ko sa unibersidad.
Tumanggap ako ng award bilang isa sa pinakamahuhusay sa batch namin.
Sa auditorium, nasa unahang hanay si Ate Clara, umiiyak habang pumapalakpak. Sa tabi niya, nakaupo sina Mama, Papa, at Kuya Miguel. Si Mama ay may hawak na panyo. Si Papa ay pilit pinipigilan ang luha. Si Kuya Miguel naman ay nakangiti nang sobrang laki na para bang siya ang tumanggap ng award.
Sa pinakadulo ng hanay, nakita ko si Sofia.
Tahimik siyang pumapalakpak.
Hindi siya lumapit para agawin ang sandali.
Hindi siya umiyak para mapunta sa kanya ang atensyon.
Naroon lang siya.
At sa kakaibang paraan, sapat iyon.
Pagkatapos ng ceremony, lumapit sila sa akin.
Si Mama ang unang yumakap, pero nagtanong muna siya:
“Puwede ba kitang yakapin?”
Napangiti ako.
“Opo.”
Mahigpit niya akong niyakap.
Sa pagkakataong iyon, hindi masakit ang yakap niya.
Si Papa naman ay inabot sa akin ang isang maliit na kahon.
Pagbukas ko, nakita ko ang lumang picture frame. Nasa loob ang litrato ko kasama sina Nanay, Tatay, at Ate Clara. Sa likod ng frame, may nakasulat:
“Ang unang pamilyang nagmahal sa’yo. Hindi namin sila papalitan. Magpapasalamat kami sa kanila habang buhay.”
Doon ako napaiyak.
Hindi dahil sa lungkot.
Kundi dahil sa wakas, naintindihan nila.
Hindi nila kailangang burahin ang pamilyang nagpalaki sa akin para maging bahagi ng buhay ko.
Hindi nila kailangang makipag-agawan sa nakaraan ko.
Kailangan lang nilang igalang ang lahat ng pagmamahal na bumuo sa akin.
Lumapit si Kuya Miguel at pabirong sinabi:
“Pwede na ba akong tawaging kuya ulit?”
Tiningnan ko siya.
Matagal.
Pagkatapos ay ngumiti ako.
“Subukan natin.”
Natawa siya, pero namula ang mata niya.
Sa araw na iyon, sabay-sabay kaming kumain sa maliit na karinderya malapit sa campus.
Walang private cabin.
Walang mamahaling mesa.
Walang perpektong ayos.
Pero naroon si Ate Clara na nakikipagtalo kay Kuya Miguel kung alin ang mas masarap na ulam.
Naroon si Mama na tahimik na naglalagay ng dagdag na kanin sa plato ko.
Naroon si Papa na nakikinig habang kinukuwento ko ang plano kong magtayo ng scholarship fund para sa mga batang tulad ko.
At naroon si Sofia, tahimik na ngumiti nang sabihin kong sana balang-araw, matuto rin siyang magmahal nang hindi natatakot mawalan.
Pag-uwi namin sa bayang-dagat, dumaan ako sa puntod nina Nanay at Tatay.
Inilagay ko sa harap nila ang medalya ko.
“Nay, Tay,” sabi ko, nakangiti habang umiiyak, “hindi na po ako nawawala.”
Umihip ang hangin.
Mula sa malayo, narinig ko ang tawag ni Ate Clara.
“Isabel! Uuwi na tayo!”
Paglingon ko, nakita ko silang lahat.
Ang pamilyang pumili sa akin.
At ang pamilyang natutong piliin ako nang tama.
Sa unang pagkakataon, hindi ko na kailangang hatiin ang puso ko.
Dahil natutunan ko na ang tunay na tahanan ay hindi lamang isang lugar.
Hindi rin lamang dugo.
Ang tahanan ay kung saan ka nakikita.
Kung saan ka pinapakinggan.
Kung saan hindi mo kailangang mawala para lang mapatunayan na mahalaga ka.
At sa wakas…
Mayroon akong higit pa sa isang tahanan.
Mayroon akong buhay na ako mismo ang pumili.
At sa buhay na iyon, minamahal ako nang buo.