Pagbalik Nila Bitbit ang Pasalubong, Wala Na ang Batang Palagi Nilang Tinatawag na Matatag, At Doon Nagsimula ang Tunay na Pagguho ng Bahay
Bahagi 3: Pagbalik Nila Bitbit ang Pasalubong, Wala Na ang Batang Palagi Nilang Tinatawag na Matatag, At Doon Nagsimula ang Tunay na Pagguho ng Bahay
Tatlong araw silang nawala.
Tatlong araw ding tahimik ang bahay.
Si Manang Cora lang ang nakakita kung paano ko inayos ang kwarto ko.
Hindi ako nagwala.
Hindi ako nagbasag ng gamit.
Hindi ko pinunit ang mga larawan sa pader.
Nilinis ko lang ang lahat.
Inilagay ko sa kahon ang mga bagay na hindi ko na kayang dalhin: lumang stuffed toy na bigay ni Kuya Santi, medal na ipinagmamalaki ni Kuya Ramil noon, at toy truck na binili ni Kuya Enzo noong unang birthday ko matapos mamatay si Papa.
Sa ibabaw ng mesa, iniwan ko ang tatlong regalong binili ko para sa debut ko.
Hindi ko na sila tinawag na birthday gifts.
Iniwan ko rin ang isang sobre.
Hindi sulat ng galit.
Hindi panunumbat.
Listahan iyon.
Mga araw na nakalimutan nila akong sunduin.
Mga pangakong hindi na tinupad.
Mga tawag na pinutol.
Mga pagkakataong sinabihan akong “malaki ka na.”
At sa huling pahina, isang pangungusap lang:
“Hindi ako umalis dahil hindi ninyo ako minahal dati. Umalis ako dahil pinatunayan ninyong kaya ninyo akong saktan ngayon at tawagin pa itong pagdidisiplina.”
Nang umaga ng alis ko, yakap ako nang mahigpit ni Manang Cora.
—Hija, baka magbago pa isip nila.
—Hindi na po ako maghihintay sa pagbabago nila.
—Saan ka pupunta?
Ipinakita ko sa kanya ang deployment notice.
Napaupo siya.
—Anak, ang layo nito.
—Mas malapit po ito kaysa sa bahay na hindi na ako nakikita.
Hindi na siya sumagot.
Binigyan niya ako ng maliit na rosaryo ni Mama, iyong laging nasa aparador.
—Hindi ito pangpigil, hija. Pangpaalala lang. Hindi ka nag-iisa.
Pagdating ko sa pier, hindi pa sumisikat ang araw.
May mga mangingisdang nag-aayos ng lambat. May mga babaeng nagtitinda ng kape sa plastic cup. May batang natutulog sa karton habang hinihintay ang unang biyahe ng bangka.
Umupo ako sa tabi ng maleta ko.
Doon ako unang nakahinga nang malalim.
Hindi pa ako malaya.
Pero gumagalaw na ako palayo sa sakit.
Sa kabilang dulo ng siyudad, kababalik lang ng tatlong kuya ko mula Batanes.
Masaya sila sa sasakyan.
Si Lira ang pinakamaingay.
—Kuya Enzo, ang lamig po ng hangin doon! Akala ko liliparin ako!
Tumawa si Kuya Santi.
—Buti na lang hawak kita.
Si Kuya Ramil naman ay nag-scroll sa cellphone.
—Ang daming nag-like sa photos mo. Sikat ka na.
Tahimik na nagmaneho si Kuya Enzo, pero magaan ang mukha niya.
Akala niya, uuwi sila at makikita akong nagtatampo lang.
Akala niya, kailangan lang niya akong sermunan.
Akala niya, kapag sinabi niyang “Amara, enough,” babalik ako sa dating batang yumuyuko.
Pagdating nila sa bahay, unang bumaba si Lira.
Bitbit niya ang paper bag ng pasalubong.
—Ate Amara! May dala po kaming—
Tumigil siya sa gitna ng sala.
Hindi dahil nakita niya ako.
Kundi dahil wala siyang nakita.
Walang gamit sa sofa.
Walang tsinelas ko sa may hagdan.
Walang bukas na ilaw sa kwarto ko.
Pumasok si Kuya Enzo, hawak ang magnet na hugis parola.
—Amara?
Walang sumagot.
Umakyat siya sa hagdan.
Binuksan niya ang pinto ng kwarto ko.
At doon niya unang naramdaman na may mali.
Malinis ang kama.
Walang kumot na nakagulo.
Walang libro sa mesa.
Walang hair clip sa salamin.
Walang folder ng Batanes sa pader.
Parang may maingat na nagbura sa akin mula sa kwarto.
Nalaglag mula sa kamay niya ang magnet.
Bumagsak iyon sa sahig at nabiyak sa dalawa.
Dumating si Kuya Ramil sa likod niya.
—Drama lang iyan. Baka nasa kaibigan.
Pero nanginginig na ang boses niya.
Si Kuya Santi naman ay napako ang tingin sa mesa.
Nakita niya ang framed photo na dapat regalo ko sa kanya.
Kinuha niya iyon.
Sa likod, may nakasulat:
“Para kay Kuya Santi, dahil ikaw ang unang nagturo sa akin na ang bahay ay hindi pader, kundi taong hindi ka iiwan.”
Namuti ang labi niya.
Binuksan ni Kuya Enzo ang sobre.
Habang binabasa niya ang listahan, unti-unting nawala ang kulay sa mukha niya.
Hindi sigaw ang unang lumabas sa kanya.
Hindi galit.
Kundi katahimikan.
Iyon ang mas nakakatakot.
—Ramil, nasaan si Amara?
—Tatawagan ko.
Tumawag siya.
Ring.
Ring.
Walang sagot.
Tinawagan ulit.
Blocked.
Tumawag si Kuya Santi.
Blocked din.
Si Kuya Enzo.
Blocked.
Tumakbo si Kuya Ramil pababa.
—Manang Cora!
Lumabas si Manang Cora mula sa kusina, namamaga ang mata pero tuwid ang likod.
—Nasaan siya? tanong ni Kuya Enzo.
Matagal siyang tumingin sa kanila.
—Ngayon ninyo naisip itanong?
Walang sumagot.
—Tatlong araw siyang nawala sa loob ng bahay na ito bago kayo bumalik. Hindi ninyo ba napansin?
—Manang, huwag kang makialam, sabi ni Kuya Ramil, pero mahina ang boses niya.
Tumawa si Manang Cora, mapait.
—Ako ang nagbihis sa batang iyan noong namatay ang nanay ninyo. Ako ang nagpakain sa kanya noong umiiyak siya sa ilalim ng mesa dahil hinahanap niya ang papa niya. Kaya may karapatan akong magsalita.
Napaatras si Lira.
—Hindi ko po alam na aalis siya.
Napatingin si Manang Cora sa kanya.
—Hindi mo alam?
Biglang kumabog ang dibdib ni Kuya Santi.
—Ano ang ibig mong sabihin?
Pumasok si Manang Cora sa kusina at bumalik dala ang maliit na basurahan mula sa likod ng bahay.
Mula roon, inilabas niya ang punit-punit na papel.
Mga sulat ko.
Iyong pinunit ko noong umaga.
Pero hindi iyon ang ipinakita niya.
May isa pang bagay.
Isang maliit na pouch.
Pouch ko iyon.
Laman noon ang bracelet ni Mama na nawawala dalawang linggo na ang nakaraan.
Matagal ko iyong hinanap.
Sinabi ni Lira noon, baka raw naitapon ko.
Nakita iyon ni Manang Cora sa ilalim ng kama ni Lira, nakasiksik sa loob ng lumang medyas.
—Nakita ko ito kahapon, sabi ni Manang Cora. Hindi ko sinabi kay Amara dahil ayaw ko nang masaktan siya lalo.
Namutla si Lira.
—Hindi po sa akin iyan.
Tahimik na tumingin si Kuya Enzo sa kanya.
—Lira.
—Hindi po talaga! Baka siya ang naglagay doon para palabasin akong masama!
Noon unang sumabog si Kuya Santi.
—Tumigil ka.
Nagulat kaming lahat kung naroon ako.
Pero wala ako.
Ang natira lang ay bigat ng mga salitang hindi nila masabi sa akin.
Kinuha ni Kuya Ramil ang cellphone ni Lira.
—Password.
—Kuya Ramil…
—Password.
Nanginginig ang kamay ni Lira nang ibigay iyon.
Binuksan niya ang phone.
Una niyang nakita ang gallery.
Mga litrato sa Batanes.
Mga selfie.
Mga stolen shot ng mga kuya ko habang pinagsisilbihan siya.
Pagkatapos, nakita niya ang isang hidden folder.
Sa loob noon, may screenshots.
Mga message na galing daw sa akin.
“Bakit pa ninyo inuwi ang pulubing iyan?”
“Hindi naman siya tunay na Mercado.”
“Sana bumalik na lang siya sa lansangan.”
Nanlamig ang mukha ni Kuya Ramil.
—Hindi ito sinend ni Amara.
Si Kuya Enzo ay parang hindi makahinga.
—Paano mo nasabi?
Ipinakita ni Kuya Ramil ang details.
Edited image.
May watermark ng app sa gilid na hindi agad mapapansin.
Si Lira ang gumawa.
Si Lira ang nagpadala kay Kuya Enzo ng pekeng screenshots noong mga araw na nagsisimula silang mainis sa akin.
Si Lira ang nagsabing natatakot daw siya sa akin.
Si Lira ang umiiyak tuwing wala ako, at tahimik na ngumingiti tuwing ako ang napapagalitan.
Naupo si Kuya Enzo sa hagdan.
Para siyang nabalian ng likod.
—Sinampal ko siya.
Walang nagsalita.
—Sinampal ko si Amara dahil dito.
Si Kuya Santi ay humawak sa ulo niya, paulit-ulit na bumulong.
—Hindi ako nagsalita. Nandoon ako. Hindi ako nagsalita.
Si Kuya Ramil naman ay tumakbo palabas dala ang susi ng kotse.
—Hanapin natin siya.
—Saan? tanong ni Kuya Enzo.
Lumabas si Manang Cora dala ang kopya ng brochure na naiwan ko sa ilalim ng mesa.
—Kung talagang kilala ninyo siya, dapat alam ninyong kapag nasaktan ang batang iyan, hindi siya tatakbo sa ingay. Tatakbo siya sa lugar na tahimik.
Binasa ni Kuya Santi ang papel.
Northern Sea Watch Station.
Deployment: Mavulis Route.
Umalis ang kulay sa mukha niya.
—Hindi puwedeng…
—Puwede, sabi ni Manang Cora. Dahil pumirma na siya.
Hindi na sila nag-aksaya ng oras.
Si Kuya Ramil ang nagmaneho papuntang pier na parang hinahabol ang sariling hininga.
Si Kuya Enzo ay paulit-ulit na tumatawag sa opisina, sa school ko, sa kung sino-sino.
Si Kuya Santi ay yakap ang framed photo na hindi ko naibigay.
Umulan nang malakas habang papalapit sila sa pantalan.
Pagdating nila, aalis na ang patrol transport boat.
Nakita ni Kuya Santi ang isang babaeng nakatayo sa gilid, suot ang navy-blue training jacket, buhok na nakatali, maleta sa tabi.
Ako.
Sumigaw siya.
—Amara!
Narinig ko siya.
Sigurado akong narinig ko.
Pero hindi ako lumingon.
Tumakbo siya papunta sa gate, pero hinarangan siya ng guard.
—Authorized personnel only, sir.
—Kapatid ko siya!
—Sir, nakasakay na siya sa official transport.
Lumuhod si Kuya Santi sa basang semento.
—Amara! Pakiusap! Isang minuto lang!
Doon ako lumingon.
Sa kabilang bahagi ng bakal na gate, nakita ko siya.
Basang-basa.
Nanginginig.
Umiiyak tulad noong araw na namatay si Papa.
Sa isang segundo, bumalik sa akin ang lahat.
Ang sopas.
Ang bookstore.
Ang payong sa ulan.
Ang dating kuya na hindi ako iiwan.
Pero kasabay noon, sumiklab din ang alaala ng sala.
Ang sampal.
Ang katahimikan niya.
Ang ngiti ni Lira.
Kaya tumingin ako sa kanya nang matagal.
Pagkatapos, tumalikod ako.
At sumakay sa bangkang magdadala sa akin sa pinakamalayong dagat.
