Sa gitna ng malakas na ulan habang nagpapatuloy ang ROTC training, hindi na ako nag-isip pa at mabilis akong sumilong sa payong ni Captain Gabriel Villanueva.
Sa gitna ng malakas na ulan habang nagpapatuloy ang ROTC training, hindi na ako nag-isip pa at mabilis akong sumilong sa payong ni Captain Gabriel Villanueva.
Ngunit imbes na bahagyang umurong para bigyan ako ng puwang, malamig niya akong tiningnan.
“Lumabas ka riyan.”
Napatigil ako.
Si Gabriel ang batang lalaking kasabay kong lumaki sa iisang residential compound sa Quezon City.
Siya rin ang lalaking dalawang buwan pa lamang ang nakalipas ay humawak sa kamay ko sa rooftop ng bahay nila at nagsabing,
“Sa wakas, Mara. Tayo na talaga.”
Akala ko kaya niya ako pinalayas sa payong ay dahil instructor siya at ayaw niyang pag-usapan ng ibang cadets ang relasyon namin.
Kaya kinagat ko ang labi ko at bumalik sa ulan.
Sa loob lamang ng ilang segundo, dumikit sa katawan ko ang puting training shirt ko.
Nagtilian ang ilang estudyante.
May kumuha ng litrato.
Kinabukasan, kumalat sa buong campus ang larawan ko.
“First-year student, pilit inaakit ang ROTC instructor.”
“Desperadang freshman sumisiksik sa payong ng officer.”
May nag-zoom pa sa basa kong damit.
May gumawa ng meme.
May mga lalaking hindi ko kilala na nag-comment ng bastos.
Hindi ako pumasok sa cafeteria nang dalawang araw.
Pero makalipas lamang ang isang linggo, nakita ko mismo kung gaano kalaki ang pagkakaiba ng pakikitungo ni Gabriel sa akin at sa matalik kong kaibigan na si Camille Reyes.
Habang nag-aayos ng formation, natanggal ang buckle sa utility belt ni Camille.
“Sir, ayaw kumapit,” sabi niya habang tumatawa.
Bago pa makalapit ang female assistant instructor, lumapit na si Gabriel.
“Akin na.”
Tumayo siya sa harap ni Camille.
Hinawakan niya ang belt.
Dumaan ang mga daliri niya malapit sa baywang nito habang inaayos ang buckle.
Agad nagsigawan ang mga estudyante.
“Ayieee!”
“Captain, bagay kayo!”
“Sir, siya ba ‘yung nagligtas sa inyo sa Palawan?”
Napangiti si Camille habang kunwaring nahihiya.
May isang cadet na sumigaw,
“Sir, sabi nila muntik kayong malunod noong July tapos si Ate Camille ang nagligtas sa inyo!”
Hindi agad sumagot si Gabriel.
Sa halip, tumingin siya kay Camille.
At doon ko nakita iyon.
Isang ngiti.
Maliit lang.
Pero sapat para maramdaman kong parang may humiwa sa dibdib ko.
“Sobra kayong maingay,” sabi niya.
Pagkatapos ay idinagdag niya sa mas malambot na boses,
“Huwag ninyo siyang asarin. Mahiyain ‘yan.”
Lalong nagsigawan ang lahat.
Mahiyain?
Halos matawa ako.
Dahil noong bakasyon na sinasabi nilang iniligtas ni Camille si Gabriel…
Hindi man lang pumunta si Camille sa biyahe namin.
Ako ang iniwan niyang mag-isa.
At ako ang nasa Palawan nang mangyari ang aksidente.
Tiningnan ko si Gabriel mula sa kabilang dulo ng field.
Pagkatapos ay dahan-dahan kong hinubad ang manipis na silver ring sa daliri ko.
Ang kaparehong singsing ay nasa kamay niya.
O baka hindi na.
Hindi ko na alam.
Nang gabing iyon, dumiretso ako sa opisina ni Dean Arturo Mendoza ng College of Fine Arts.
“Dean…”
Napatingin siya mula sa mga papeles niya.
“O, Mara? Bakit?”
Huminga ako nang malalim.
“Available pa po ba ‘yung exchange scholarship sa Melbourne na inalok ninyo sa akin noong nakaraang semester?”
Nanlaki ang mga mata niya.
“Mara Santiago.”
Ibinaba niya ang salamin niya.
“Noong nakaraan halos mapagod akong kumbinsihin ka. Ikaw mismo ang nagsabing hindi ka aalis ng Pilipinas dahil may hinihintay kang tao rito.”
Hindi ako sumagot.
Tumingin siya sa kamay ko.
Wala na roon ang singsing na madalas niyang nakikita.
Bahagyang nagbago ang ekspresyon niya.
“May problema ba?”
Umiling ako.
“Wala na po.”
Hindi “wala.”
Kundi wala na.
Wala nang dahilan para manatili.
1
Tahimik na pinagmasdan ako ni Dean Mendoza nang ilang segundo.
Pagkatapos ay bumuntong-hininga siya.
“Dahil ba ito sa picture na kumalat?”
Napangiti ako nang mapait.
Siya lamang ang administrator na tumayo para sa akin nang kumalat ang larawan.
Pinatawag niya ang mga estudyanteng unang nag-post.
Pinatanggal niya ang mga larawan sa official student groups.
At higit sa lahat, hindi niya ako tinanong kung bakit basa ang damit ko.
Hindi niya ako sinisi.
“Mara, kung may boyfriend kang nagagalit dahil sa litrato, dalhin mo rito. Ako ang kakausap.”
Napatawa ako nang mahina.
“Hindi po siya galit dahil sa litrato.”
Mas masakit pa roon.
Noong unang araw na kumalat ang larawan, umiyak akong pumunta kay Gabriel.
Ipinakita ko sa kanya ang phone ko.
“Gab, tingnan mo. Hindi ko na kayang basahin ‘yung comments.”
Isang beses lang niyang tiningnan ang screen.
Pagkatapos ay sinabi niya,
“Hindi ba ito naman ang gusto mo?”
Napatigil ako.
“Ano?”
“Matagal ka nang insecure, Mara.”
Tumayo siya sa harap ko, pagod ang mukha.
“Lagi mong gustong ipaalam sa lahat na girlfriend kita. Sumilong ka sa payong ko sa harap ng buong battalion.”
“Umulan!”
“May ibang payong.”
“Gabriel—”
“Takot ka lang na may magkagusto sa akin.”
Parang binuhusan ako ng nagyeyelong tubig.
“Ngayon na nagkaroon ng issue, bakit parang kasalanan ko?”
Hindi ko makalimutan ang tono niya.
Parang ako ang gumawa ng kahihiyan sa sarili ko.
Parang ako ang may masamang intensyon.
Labingwalong taon ko siyang kilala.
Magkapitbahay kami mula pagkabata.
Kapag nadadapa ako sa bisikleta, siya ang unang lalapit.
Kapag may lalaking nambu-bully sa akin noong high school, siya ang nakikipagsuntukan.
Noong namatay ang lolo ko, si Gabriel ang tahimik na naupo sa tabi ko hanggang madaling-araw.
Kaya marahil doon ako nagkamali.
Inakala kong dahil kilala ko ang batang si Gabriel, kilala ko rin ang lalaking naging siya.
Makalipas ang isang linggong cold war, tumawag siya.
“Free ka mamaya?”
Mas banayad ang boses niya.
“Susunduin kita. Dinner tayo.”
Akala ko…
baka humihingi na siya ng tawad.
Akala ko may pagkakataon pang maayos ang lahat.
Paglabas ko ng administration building, nakita ko ang dark gray SUV niya.
Lumapit ako sa passenger side.
Pero bago ko pa mabuksan ang pinto, bumaba ang bintana.
Mukha ni Camille ang bumungad sa akin.
Nakaupo siya sa harap.
Sa upuang palagi kong inuupuan.
“Mara!”
Masaya siyang ngumiti.
“Late ka. Sa likod ka na lang, ha?”
Hindi ako gumalaw.
Tumingin ako kay Gabriel.
Nakapatong ang isang kamay niya sa steering wheel.
“Tara na,” sabi niya. “Rush hour na.”
Iyon lang.
Walang paliwanag.
Pumasok ako sa likod.
Sa buong biyahe, si Camille lang ang nagsasalita.
“May bagong Japanese place sa BGC! Sobrang ganda ng reviews.”
“Sinabi ko kay Gab once lang, naalala niya agad.”
“Doon tayo, Mara. Ang tagal na kitang inaaya.”
Napatingin ako sa labas ng bintana.
Pagkatapos ay mahinahon kong sinabi,
“Allergic ako sa shellfish.”
Tumahimik ang kotse.
“Nasabi ko na ‘yan sa inyong dalawa nang maraming beses.”
Napakagat si Camille sa labi.
“Ay… oo nga pala.”
Tumingin siya kay Gabriel na parang batang napagalitan.
Sa rearview mirror, nagtagpo ang mga mata namin ni Gabriel.
Hindi lambing ang nakita ko.
Kundi inis.
“Actually,” sabi niya, “hindi talaga para sa simpleng dinner ‘to.”
Parang may dumagan sa dibdib ko.
“Gusto kong mag-sorry ka kay Camille.”
Napakunot ang noo ko.
“Para saan?”
“Para sa ginawa mo kahapon.”
Doon ko naalala.
Ang training field.
Ang belt.
Ang mga hiyawan.
At ang ginawa ko.
2
Nang makita kong inaayos ni Gabriel ang sinturon ni Camille, parang may kung anong naputol sa loob ko.
Hindi dahil hinawakan niya ang belt.
Kundi dahil ngumiti siya.
Dahil hindi siya natakot sa tsismis.
Hindi niya sinabihan si Camille na lumayo.
Hindi niya sinabing,
“Nandito ako para magtrabaho.”
Iyon mismo ang sinabi niya sa akin noong sumilong ako sa payong niya.
Kaya lumapit ako.
Hawak ko ang kamay niyang may suot na silver ring.
Itinaas ko iyon sa harap ng mga estudyante.
“Captain Villanueva.”
Tumahimik ang paligid.
“Bago kayo i-partner sa iba, baka gusto ninyong tandaan na may girlfriend kayong matagal nang naghihintay.”
Hindi ako sumigaw.
Hindi ko minura si Camille.
Hindi ko siya pinahiya.
Sinabi ko lang ang totoo.
Ngunit para kay Gabriel, iyon pala ang malaking kasalanan ko.
“Pinahiya mo siya sa harap ng mga cadet,” sabi niya ngayon sa loob ng kotse.
“Hindi naman gumawa ng issue si Camille.”
Suminghot si Camille.
“Mara, okay lang naman talaga…”
“See?” agad sabi ni Gabriel.
“Siya pa ang umiintindi.”
Napatingin ako kay Camille.
Matalik ko siyang kaibigan mula senior high.
Magkasama kami sa thesis.
Magkasama kaming nagbakasyon.
At dapat sana, magkasama kaming pumunta sa Palawan noong July.
Isang araw bago ang flight, nag-message siya.
“Mars, hindi ako makakasama. Family emergency. Sorry!”
Nagpunta ako mag-isa.
At doon ko nakita si Gabriel.
Hindi niya alam na nasa isla ako.
Nasa isang coastal training exercise sila.
Kinagabihan, habang naglalakad ako malapit sa isang maliit na cove kasama ang local guide, may narinig kaming sigawan.
May isang inflatable military boat na nasira dahil sa biglang lakas ng alon.
May isang lalaki sa tubig.
Si Gabriel.
Sugatan ang sentido niya.
Halos wala nang malay.
Hindi ako nag-isip.
Tumalon ako.
Muntik na rin akong matangay.
May bato pang humiwa sa binti ko.
Pero naabot ko siya.
Hinila ko siya hanggang mababaw.
Wala akong gauze.
Kaya hinubad ko ang silk scarf sa leeg ko.
Cream-colored iyon na may maliliit na asul na sampaguita pattern.
Regalo iyon ng nanay ko.
Iyon ang ipinantali ko sa sugat niya.
Nang dumating ang rescue team, nanginginig na ako sa lamig.
May tumawag sa phone ko.
Si Camille.
Sinagot ko iyon habang may medic na nagtatanong sa pangalan ko.
Dahil malakas ang hangin, hindi ko narinig nang maayos.
Sumigaw ako sa phone,
“Camille Reyes! Patay ka sa akin! Iniwan mo akong mag-isa rito!”
Iyon ang huling malinaw na alaala ko bago ako dalhin sa clinic dahil sa sugat sa binti.
Kinabukasan, nakaalis na ang military unit.
Hindi ko na nakita si Gabriel.
Nang mag-usap kami makalipas ang ilang araw, sinabi lang niyang nasugatan siya sa training.
Hindi niya sinabi na may taong nagligtas sa kanya.
At hindi ko rin sinabi.
Akala ko isang araw tatawanan namin kapag nalaman niyang ako iyon.
Pero ngayon…
Naputol ang iniisip ko nang magsalita si Gabriel.
“After dinner, daan tayo sa condo ko.”
Hindi ko agad naintindihan kung kanino siya nagsasalita.
Hanggang tumingin siya kay Camille.
“Nandoon pa ‘yung scarf mo.”
Nanigas ako.
“Naalis na ‘yung dugo. Nilabhan ko nang maayos.”
Parang may humampas sa ulo ko.
Scarf.
Dugo.
Napalingon ako kay Camille.
Nawala ang kulay ng mukha niya.
“A-ah, hindi na kailangan.”
Tumawa siya nang pilit.
“Itapon mo na lang. Cheap lang naman ‘yon.”
Pagkatapos ay mabilis niyang idinagdag,
“Actually… gift sa akin ni Mara ‘yon.”
Napatitig ako sa kanya.
Gift?
Oo.
Minsan binigyan ko siya ng kahalintulad na scarf.
Pero ibang kulay.
Pink.
At nawala niya iyon bago pa man ang summer trip.
Napansin kong paulit-ulit siyang sumusulyap sa akin.
Kinakabahan.
Takot.
Doon ko biglang naunawaan.
Hindi aksidente ang lahat.
Hindi lang simpleng maling pagkakaintindi.
May taong hinayaan itong mangyari.
Ngumiti ako.
Mabagal.
Malamig.
“Scarf lang naman.”
Tumingin ako kay Camille.
“Magkaibigan tayo, ‘di ba?”
Nanigas siya.
“Kung kaya kong magbigay ng scarf…”
Saglit akong tumingin kay Gabriel.
“…baka kaya ko ring ibigay ang lalaking mali naman ang pagkakakilala sa akin.”
Namula ang mga mata ni Camille.
“Mara…”
Biglang preno si Gabriel.
Sumulong ang katawan ko at tumama ang balikat ko sa likod ng passenger seat.
“Enough.”
Malamig ang boses niya.
“Bumaba ka.”
Napatingin ako sa labas.
Malakas ang ulan.
At parang may malupit na biro ang tadhana.
Ganoon na ganoon ang panahon noong pinalayas niya ako sa ilalim ng payong.
“Gab,” mahinang sabi ni Camille. “Huwag naman. Ang lakas ng ulan.”
Pero ang tono niya ay parang lalo lang niyang gustong marinig ang sagot.
Tumingin sa akin si Gabriel.
“Kapag humingi ka ng tawad kay Camille, tuloy tayo.”
Kumuha siya ng folding umbrella mula sa gilid ng pinto at inabot sa akin.
Nakilala ko iyon.
Pastel violet.
May maliit na keychain na hugis strawberry sa hawakan.
Kay Camille.
Ibig sabihin…
hindi ito ang unang beses na sumakay siya rito.
Tiningnan ko ang payong nang tatlong segundo.
Pagkatapos ay ibinalik ko sa harapan.
“Hindi ko kailangan.”
Binuksan ko ang pinto.
“Mara!” tawag ni Camille.
Ngumiti ako.
“Sana masarap ang dinner ninyo.”
At lumabas ako sa ulan.
3
Walang tumanggap na ride-booking.
Dahil sa baha at rush hour, halos lahat canceled.
Naglakad ako nang mahigit tatlumpung minuto pabalik sa dorm.
Sa bawat hakbang, parang unti-unting nabubura ang labingwalong taong alaala namin ni Gabriel.
Ang unang Valentine card niya noong Grade 4.
Ang bicycle rides.
Ang graduation.
Ang pangakong maghihintay siya.
Ang gabi noong ibinigay ko sa kanya ang matching ring.
Noon, marami na akong offer mula sa art schools sa Australia at Singapore.
Nakuha ko pa ang partial scholarship sa Europe.
Pero nang malaman ni Gabriel, tumahimik siya nang matagal.
Pagkatapos ay hinawakan niya ang kamay ko.
“Mara…”
“Palagi akong naka-deploy.”
“Kapag umalis ka rin…”
Huminga siya.
“Baka wala nang matira sa atin.”
Tiningnan niya ako na para bang ako lang ang tahanan niya.
“Stay.”
“Please.”
“At least kapag alam kong nandito ka, kahit saan ako dalhin ng trabaho, may babalikan ako.”
Kaya nanatili ako.
Tinanggihan ko ang offers.
Nag-enroll ako sa isang university sa Metro Manila.
Sinabi ko sa sarili kong hindi naman malaking sakripisyo iyon.
Dahil ang taong mahal ko ay magiging asawa ko rin balang araw.
Ngayon ko lang naisip…
Hindi pala ako ang hinihintay niyang balikan.
Ako lang ang taong laging nandiyan.
At dahil palagi akong nandiyan, hindi niya kailangang matakot na mawala ako.
Pagdating ko sa dorm, basang-basa ako.
Tinanggal ko ang sapatos ko sa may pinto.
Naligo.
Pagkatapos ay inilabas ko ang maleta sa ilalim ng kama.
Isa-isa kong tinupi ang mga damit.
Sketchbooks.
Paint brushes.
Certificates.
Passport.
At sa ilalim ng isang kahon, nakita ko ang maliit na pouch na dala ko sa Palawan.
May tuyong dugo pa sa gilid nito mula sa sugat ko noon.
Napaupo ako.
Biglang may naalala akong detalye.
Noong gabing iniligtas ko si Gabriel…
bago ako mawalan ng malay sa clinic, may medic na nagbalik sa akin ng isang bagay.
Isang maliit na metal name tag na natanggal sa uniform niya.
“Ma’am, sa officer po ito. Baka kilala ninyo.”
Hindi ko naibalik.
Hanggang ngayon, nasa akin pa.
Binuksan ko ang pouch.
Naroon iyon.
G. VILLANUEVA.
Hinawakan ko iyon nang matagal.
Pagkatapos ay inilagay ko sa ibabaw ng mesa kasama ang silver ring.
Dalawang bagay.
Dalawang patunay ng isang relasyong hindi na sapat.
Kinabukasan, bumalik ako sa opisina ni Dean Mendoza.
“Sure ka na?” tanong niya.
“Opo.”
“Six months ang program. Posibleng ma-extend to one year.”
“Okay lang po.”
“At kapag tinanggap mo ito, aalis ka agad after finals.”
Mas mahigpit kong hinawakan ang ballpen.
“Kailan po ang flight?”
“Two weeks.”
Pumirma ako.
MARA ISABEL SANTIAGO.
Sa isang pirma, binura ko ang kinabukasang matagal kong inakala para sa amin ni Gabriel.
Paglabas ko ng opisina, may message siya.
Gabriel:
Dinner tonight.
We need to talk.
Kasunod noon ang isa pa.
Huwag ka nang mag-inarte. Hindi naman kita iniwan. Ikaw ang bumaba.
Napatawa ako.
Pagkatapos ay binura ko ang chat nang hindi sumasagot.
Sa mga sumunod na araw, naging mas madalas ang pagsunod ni Camille kay Gabriel.
May dalang kape.
May dalang towel.
Minsan, nakaabang pa sa labas ng faculty parking.
At dahil walang umaawat, lalo ring lumala ang tsismis.
May gumawa pa ng anonymous confession post.
“Captain G at Miss C — real-life rescuer romance?”
Libo ang reactions.
May litrato nilang magkatabi.
May litrato ni Camille na inaabutan siya ng tubig.
May kuha pang tila hinahawakan niya ang manggas ni Gabriel.
Hindi ko na binasa ang comments.
Wala na akong pakialam.
Mas abala ako sa visa documents.
Medical exam.
Portfolio.
Academic clearances.
Isang gabi, habang nagsusumite ako ng scanned forms sa laptop, tumawag ang nanay ni Gabriel.
“Tita Celia,” bati ko.
“Mara, hija!”
Masayang-masaya ang boses niya.
“May dinner kami sa Sunday. Pumunta ka ha. Miss ka na namin.”
Nanahimik ako.
“May problema ba kayo ni Gabriel?”
Hindi ako nakasagot.
“Hija?”
Bago pa ako makapagsalita, narinig kong may pinto sa kabilang linya.
Boses ni Gabriel.
“Ma, sino ‘yan?”
“Mara.”
Saglit na katahimikan.
Pagkatapos ay kinuha niya ang phone.
“Mara.”
Malamig pa rin.
Pero hindi na kasing kampante.
“Bakit hindi ka sumasagot?”
“Busy.”
“Busy sa ano?”
Napatingin ako sa visa approval email sa screen.
“School.”
“Sunday, pumunta ka.”
Hindi iyon tanong.
“May sasabihin ako.”
“Hindi ako makakapunta.”
Huminga siya nang malalim.
“Mara, hanggang kailan mo balak gawin ‘to?”
“Ang alin?”
“‘Yung pagiging dramatic.”
Napapikit ako.
Nakakatawa.
Noong umiiyak ako, dramatic.
Noong nasaktan ako, insecure.
Noong nagsalita ako, bastos.
At ngayong tahimik na akong umaalis…
ako pa rin ang problema.
“Gabriel.”
“Ano?”
“May tanong ako.”
Tahimik siya.
“Noong Palawan…”
Biglang tumigil ang hininga niya.
“…nakita mo ba talaga ang mukha ng babaeng nagligtas sa iyo?”
Ilang segundo.
Pagkatapos ay sinabi niya,
“Hindi.”
“Bakit?”
“Halos wala akong malay.”
“Paano mo nalaman na si Camille?”
“May narinig akong pangalan.”
“Camille Reyes?”
“Camille. Oo.”
“‘Yun lang?”
Nairita ang boses niya.
“Mara, anong klaseng interrogation ‘to?”
Hindi ako sumagot.
“May scarf siya. Parehong scarf. Alam niya ang details. Ano pa ba ang kailangan kong patunayan?”
Napangiti ako.
“Wala.”
“At isa pa,” dagdag niya, “si Camille ang umamin. Bakit siya magsisinungaling tungkol sa ganoong bagay?”
Doon ako napatawa.
Hindi malakas.
Pero sapat para mapikon siya.
“Ano’ng nakakatawa?”
“Wala.”
Tiningnan ko ang metal tag sa ibabaw ng mesa.
“Good night, Gabriel.”
Pinatay ko ang tawag.
At sa unang pagkakataon sa loob ng labingwalong taon…
ako ang unang bumitaw.
Tatlong araw bago ang flight ko, nagkaroon ng closing ceremony ang ROTC unit.
Dumalo ang ilang military officers, parents at university officials.
Ayaw ko sanang pumunta.
Pero kailangan kong kunin ang certificate para sa academic clearance ko.
Tahimik akong nakatayo sa likod ng auditorium nang marinig kong tinawag sa stage si Gabriel.
May ibibigay sa kanya na commendation dahil sa service niya noong coastal rescue incident sa Palawan.
Kasama sa announcement ang kuwento ng aksidente.
At siyempre…
binanggit si Camille.
“We would also like to recognize Ms. Camille Reyes, whose courageous actions reportedly helped save Captain Villanueva during the July maritime incident.”
Palakpakan.
Tumayo si Camille sa harap.
Naka-white dress.
Namumula ang pisngi.
Tumingin siya kay Gabriel.
At ngumiti si Gabriel sa kanya.
Muntik na akong umalis.
Pero biglang may sumigaw mula sa gilid ng auditorium.
“Sandali lang po!”
Tumigil ang palakpakan.
Isang lalaki na naka-navy rescue uniform ang mabilis na lumapit sa stage.
Mga nasa apatnapung taong gulang.
Napatingin ang lahat.
Lumapit siya sa event coordinator at may ibinulong.
Nagbago ang mukha ng coordinator.
“Sir, sigurado po kayo?”
“Oo.”
Kinuha ng lalaki ang microphone.
“Pasensya na po.”
Huminga siya.
“Ako si Lieutenant Commander Rafael de la Cruz.”
“Ako ang officer na namuno sa rescue team noong insidente sa Palawan.”
Unti-unting nawawala ang ingay sa auditorium.
Napatingin ako sa stage.
Tumingin si Rafael kay Camille.
“Ms. Reyes.”
Ngumiti si Camille nang pilit.
“Yes, sir?”
“May ilang detalye lang akong gustong linawin.”
Nakita kong nanigas ang mga balikat niya.
“Nasaan ka noong July 18, bandang 6:40 ng gabi?”
“N-nasa Palawan po.”
“Anong beach?”
“Sa… sa may cove po.”
“Anong pangalan ng clinic na pinagdalhan sa iyo pagkatapos ng rescue?”
Namumutla na si Camille.
“Hindi ko na po maalala.”
Tumahimik ang buong auditorium.
Tumingin si Rafael kay Gabriel.
“Captain.”
“Sir?”
“Hindi ko alam kung paano nagsimula ang maling pagkakakilanlan.”
“Pero ang babaeng humila sa iyo mula sa tubig ay hindi ito.”
Para akong napako sa kinatatayuan ko.
Biglang lumingon si Gabriel kay Camille.
“Ano?”
Hindi makapagsalita si Camille.
Muling nagsalita si Rafael.
“May incident report kami.”
“May statement ng local guide.”
“May record sa clinic.”
“At higit sa lahat…”
Inilabas niya ang phone niya.
“…may larawan.”
Parang tumigil ang mundo.
Isang malaking screen sa likod ng stage ang biglang nagliwanag.
Lumabas ang lumang larawan mula sa rescue site.
Malabo.
Madilim.
Umuulan.
May isang lalaking sugatan na nakahiga sa buhangin.
At nakaluhod sa tabi niya ang isang babaeng basa ang buhok, duguan ang binti, at nakasuot ng dilaw na summer dress.
Ako.
Ako iyon.
Narinig ko ang collective gasp ng buong auditorium.
Lumingon si Gabriel sa screen.
Pagkatapos ay dahan-dahang lumingon sa audience.
Hinahanap ako.
At nang makita niya ako sa likod…
bumagsak ang kulay sa mukha niya.
“Mara?”
Hindi ako gumalaw.
Bumaba siya ng stage.
“Mara!”
Napaatras ako.
Pero bago pa siya makalapit sa akin, biglang hinawakan ni Rafael ang microphone.
“Captain, hindi pa iyan ang buong problema.”
Huminto si Gabriel.
Napatingin si Camille sa kanya, nanginginig na.
Binuksan ni Rafael ang isang dokumento.
“Dahil noong sinuri namin ang archived incident records ngayong umaga…”
Saglit siyang tumigil.
“…may nakita kaming statement na may pirma ng isang taong nagpakilalang si Camille Reyes.”
Nanlaki ang mga mata ko.
“Ang problema…”
Tumingin siya diretso kay Camille.
“…ang statement na iyon ay naisumite tatlong araw pagkatapos ng rescue.”
“Sa Maynila.”
At saka niya inilabas ang isa pang papel.
“Samantalang ayon sa airline records at university records…”
“…si Camille Reyes ay hindi kailanman bumiyahe papuntang Palawan noong July.”
Isang dagundong ng bulungan ang kumalat sa auditorium.
Humakbang paatras si Camille.
“Hindi… hindi ganiyan—”
Tumingin sa kanya si Gabriel.
Ngayon, wala na ang lambing sa mata niya.
“Camille.”
Nanginginig ang panga niya.
“Ano ang ginawa mo?”
Napaluha si Camille.
“Gab, let me explain—”
“ANO ANG GINAWA MO?”
Unang beses kong narinig sumigaw si Gabriel nang ganoon.
Tumakbo si Camille pababa ng stage.
Pero bago siya makalabas ng auditorium, dumating ang dalawang university security officer.
At kasunod nila…
si Dean Mendoza.
Tumingin siya sa akin.
“Mara.”
May hawak siyang envelope.
“Hinahanap kita.”
Lumapit siya.
“Na-finalize na ang scholarship mo.”
Biglang tumahimik si Gabriel.
Tumingin siya sa envelope.
Pagkatapos ay sa akin.
“Scholarship?”
Hindi ako sumagot.
Si Dean Mendoza ang sumagot para sa akin.
“International exchange program.”
“Flight niya sa Friday.”
Parang may bumagsak na pader sa mukha ni Gabriel.
“Friday?”
Lumapit siya sa akin.
“Mara… anong ibig sabihin nito?”
Tahimik kong isinuot ang strap ng bag ko sa balikat.
“Eksakto kung ano ang narinig mo.”
“H-hindi.”
Hinawakan niya ang pulsuhan ko.
“Mara, hindi ka pwedeng basta umalis.”
Tumingin ako sa kamay niya.
Dahan-dahan niya iyong binitiwan.
“Nagkamali ako.”
“Ngayon ko lang nalaman.”
“Mara, akala ko siya—”
“Exactly.”
Napatingin siya sa akin.
“Akala mo siya.”
Hindi ako umiyak.
Hindi na.
“Pero ako ‘yung taong kilala mo nang labingwalong taon.”
“Hindi mo man lang ako tinanong.”
“Mara…”
“Pinaniwalaan mo ang isang pangalang narinig mo habang halos wala kang malay.”
“Pinaniwalaan mo ang scarf.”
“Pinaniwalaan mo siya.”
Huminga ako nang malalim.
“Pero noong ako ang nagsabi sa iyong nasasaktan ako…”
“…hindi mo ako pinaniwalaan.”
Namula ang mga mata niya.
Sa likuran namin, umiiyak si Camille habang kinakausap ng security.
Pero wala na akong pakialam sa kanya.
Hindi si Camille ang pinakamalaking dahilan kung bakit ako aalis.
Si Gabriel.
Dahil kahit walang Camille…
hindi dapat ganoon tratuhin ng isang taong nagmamahal sa akin ang pagkatao ko.
“Mara.”
Lumapit siya.
“Give me one chance.”
Napangiti ako.
“Binigyan na kita ng eighteen years.”
Tumalikod ako.
Pero bago ako makalakad, muling nagsalita si Rafael mula sa stage.
“Ms. Santiago.”
Napalingon ako.
May kakaiba sa mukha niya.
Hindi pagtataka.
Kundi pag-aalala.
“May isa pa kaming kailangang sabihin sa iyo.”
Napakunot ang noo ko.
Binuksan niya ang lumang rescue file.
“May dahilan kung bakit namin muling binuksan ang incident report.”
Humigpit ang hawak ko sa bag ko.
“Ano po?”
Nagkatinginan sina Rafael at Dean Mendoza.
Pagkatapos ay bumaba si Rafael mula sa stage.
Huminto siya ilang hakbang sa harap ko.
“Dahil ang aksidente noong July…”
“…ay maaaring hindi aksidente.”
Parang nawalan ng tunog ang buong auditorium.
Nanigas si Gabriel.
“Ano’ng ibig ninyong sabihin?”
Hindi siya pinansin ni Rafael.
Sa halip, iniabot niya sa akin ang isang malinaw na evidence pouch.
May maliit na piraso ng metal sa loob.
Pamilyar.
Masyadong pamilyar.
Bahagi iyon ng buckle mula sa rescue boat ni Gabriel.
May malalim na hiwa sa gilid.
Malinis.
Pantay.
Hindi parang napunit sa malakas na alon.
Parang…
sinadya.
“May bagong forensic review,” sabi ni Rafael.
“May taong sadyang nagputol sa safety line ng boat bago ang exercise.”
Naramdaman kong nanlamig ang mga kamay ko.
At bago pa may makapagsalita—
biglang napasigaw ang isang security officer sa may pinto.
“Sir!”
Lumingon kaming lahat.
Wala na si Camille.
Nakatumba ang isang upuan sa tabi ng emergency exit.
Bukas ang pinto.
At sa sahig…
naiwan ang phone niya.
Umiilaw pa ang screen.
May bagong message.
Mula sa contact na naka-save bilang:
G.V.
Napatigil si Gabriel.
Dahan-dahang pinulot ni Rafael ang cellphone.
Binasa niya ang mensahe.
At sa unang pagkakataon mula nang magsimula ang kaguluhan, tuluyang nagbago ang mukha niya.
“Captain Villanueva…”
Mahina ang boses niya.
“…may iba pa bang gumagamit ng initials mong G.V.?”
Hindi sumagot si Gabriel.
Dahil sa screen ay malinaw na nakasulat:
“Sinabi ko sa iyo noon, huwag mong hayaang maalala ni Mara ang nangyari sa isla.”
At sa ilalim nito—
“Ngayong alam na niya ang totoo, siguraduhin mong hindi siya makasakay sa flight sa Friday.”
Nang makita ko ang mensahe sa cellphone ni Camille, parang biglang nawala ang hangin sa paligid.
Hindi ko marinig ang mga bulungan ng mga tao.
Hindi ko maramdaman ang mga matang nakatingin sa amin.
Isang pangungusap lang ang paulit-ulit na tumatakbo sa isip ko.
“Ngayong alam na niya ang totoo, siguraduhin mong hindi siya makasakay sa flight sa Friday.”
Ako.
Ang tinutukoy niya ay ako.
Dahan-dahang itinaas ni Captain Gabriel Villanueva ang tingin niya mula sa screen.
Hindi ko nakita ang dating kumpiyansang lalaki.
Hindi ang ROTC officer na palaging kontrolado ang lahat.
Ang nakita ko ay isang taong unang beses natakot.
“Mara…”
Mahina ang boses niya.
Pero umatras ako.
“Bakit?”
Isang tanong lang.
Ngunit parang tinamaan siya nang husto.
“Bakit may taong gustong pigilan akong umalis?”
Walang sumagot.
Kahit si Gabriel.
At doon ko naintindihan.
May alam siya.
“Captain Villanueva.”
Muling nagsalita si Lieutenant Commander Rafael de la Cruz.
“Kailangan nating pumunta sa conference room ngayon.”
Tumango si Gabriel.
Pero bago siya sumunod, tumingin siya sa akin.
“Mara, sumama ka.”
Napatawa ako nang mahina.
“Bakit?”
“Dahil kasama ka rito.”
“Hindi.”
Umiling ako.
“Hindi ako kasama sa mga sikreto ninyo.”
“Mara—”
“Labingwalong taon kitang kilala, Gabriel.”
Nanginginig ang boses ko.
“Pero ilang linggo lang pala ang kailangan para maging estranghero tayo.”
Wala siyang naisagot.
At iyon ang pinakamasakit.
Dahil kung may paliwanag siya…
Kung may pagtatanggol siya…
Kung may kahit anong dahilan…
baka mas madali.
Pero ang katahimikan niya ang sumira sa huling natitira kong tiwala.
Sa conference room, inilagay ni Rafael ang lahat ng dokumento sa mesa.
Kasama ang report ng Palawan incident.
Mga larawan.
Medical records.
At isang lumang audio recording.
“Bago tayo magpatuloy,” sabi ni Rafael, “may kailangan kayong malaman.”
Tumingin siya kay Gabriel.
“Hindi lang maling pagkakakilanlan ang nangyari.”
Tahimik ang lahat.
“Noong araw ng aksidente, hindi dapat nasa lugar na iyon ang rescue boat ninyo.”
Napakunot ang noo ni Gabriel.
“Ano?”
“May nagpalit ng navigation data.”
“May nagbigay ng maling coordinates.”
Dahan-dahang pinisil ni Gabriel ang kamao niya.
“Imposible.”
“Akala rin namin.”
Ibinukas ni Rafael ang isang folder.
“Hanggang nakita namin ang pangalan ng taong unang nag-request ng pagbabago.”
Ipinatong niya ang papel sa mesa.
At doon ko nakita.
Isang pirma.
Isang pangalan.
Camille Reyes.
Nanigas ang lahat.
“Hindi…”
Mahinang bulong ni Gabriel.
“Hindi niya kaya.”
Tumingin ako sa kanya.
Kahit ngayon.
Kahit may ebidensya na.
Siya pa rin ang unang ipinagtanggol niya.
Napansin niya ang tingin ko.
At tila doon siya unang nasaktan.
Dahil nakita niyang hindi na ako naniniwala.
“Mara…”
Hindi ako sumagot.
Kinagabihan, hindi ako natulog.
Hindi dahil sa takot.
Kundi dahil sa dami ng tanong.
Bakit ginawa iyon ni Camille?
Bakit niya inangkin ang ginawa ko?
Bakit niya sinubukang pigilan ang pag-alis ko?
At higit sa lahat…
Bakit si Gabriel ang pinadalhan niya ng mensahe?
Bandang alas-dos ng madaling-araw, may kumatok sa pintuan ng dorm.
Kinabahan ako.
Ngunit nang buksan ko—
si Gabriel.
Basang buhok.
Pagod na mukha.
Walang uniporme.
Walang ranggo.
Walang maskara.
“Mara.”
Hindi ako nagsalita.
“Pwede ba tayong mag-usap?”
“Hindi na kailangan.”
“Mali ako.”
Diretso niyang sinabi.
Napatingin ako sa kanya.
Walang depensa.
Walang dahilan.
“Mali ako sa lahat.”
Tahimik siya sandali.
“Noong sinabi mong ikaw ang nasa Palawan…”
“Hindi kita pinakinggan.”
“Dahil gusto kong maniwala sa mas madaling sagot.”
Huminga siya nang malalim.
“Dahil si Camille ang nagsabi ng pangalan niya.”
Napangiti ako nang mapait.
“Hindi.”
Napakunot ang noo niya.
“Ang problema, Gabriel…”
“Hindi lang dahil naniwala ka sa kanya.”
“Ang problema…”
“Mas pinili mong pagdudahan ako.”
Bumaba ang tingin niya.
Tama ako.
At alam niyang tama ako.
“May isang bagay pa akong hindi sinabi sa iyo.”
Biglang bumigat ang hangin.
“Ano?”
Tumingin siya sa akin.
“Noong gabing iligtas mo ako…”
Natigilan ako.
“May narinig ako.”
“Habang nawawalan ako ng malay.”
Lumapit siya nang kaunti.
“May nagsabi ng pangalan mo.”
Nanlaki ang mata ko.
“Ano?”
“Hindi malinaw.”
“Pero narinig ko.”
“‘Mara.’”
Napatigil ang puso ko.
“Kung narinig mo…”
“Bakit hindi mo sinabi?”
Napapikit siya.
“Dahil kinabukasan, pag gising ko…”
“May sinabi si Camille.”
“Ano?”
“Sinabi niyang siya ang kasama ko.”
“Sinabi niyang siya ang tumawag sa rescue team.”
“Sinabi niyang natatakot kang magsabi dahil ayaw mong maging kumplikado ang relasyon natin.”
Napailing ako.
“Pinaniwalaan mo siya.”
“Oo.”
Isang salita.
At sapat na iyon.
Kinabukasan, kumalat ang balita sa buong campus.
Hindi na ako ang babaeng nasa litrato.
Hindi na ako ang “attention seeker.”
Ngayon, si Camille ang nasa gitna ng usapan.
Ngunit hindi ako natuwa.
Dahil ang pagkawasak ng ibang tao ay hindi kailanman magbabalik ng nawala sa akin.
Dalawang araw bago ang flight ko, dumating ang isang email.
Mula sa scholarship committee.
May karagdagang attachment.
Isang scanned letter.
Galing sa isang taong hindi ko inaasahan.
Ang pangalan sa ilalim:
Gabriel Villanueva.
Binuksan ko iyon.
“Mara,”
“Hindi ko alam kung mababasa mo pa ito.”
“Pero kailangan kong sabihin ang katotohanan.”
“Hindi kita minahal dahil ikaw ang palaging nandiyan.”
“Minahal kita dahil ikaw ang taong nakikita ako kahit wala akong ranggo, pangalan, o uniporme.”
Huminto ako.
Dahil unang beses sa matagal na panahon…
narinig ko ulit ang Gabriel na kilala ko noon.
“Pero nasaktan kita.”
“At walang dahilan ang sapat para burahin iyon.”
“Kung aalis ka, hindi kita pipigilan.”
“Dahil sa unang pagkakataon…”
“kailangan kong respetuhin ang desisyon mo.”
“Hindi dahil takot akong mawala ka.”
“Kundi dahil mahal kita.”
Natapos ang sulat.
Wala nang dagdag.
Walang pagsusumamo.
Walang pangakong magbabago.
At iyon ang dahilan kung bakit mas masakit.
Dumating ang araw ng flight.
Nasa airport ako.
Isang maleta.
Isang backpack.
At isang puso na pagod nang kumapit.
Habang naghihintay ako sa boarding announcement, may nakita akong pamilyar na mukha.
Si Gabriel.
Hindi siya lumapit agad.
Tumayo lang siya sa malayo.
Parang alam niyang wala na siyang karapatan.
Lumapit ako.
“Bakit ka nandito?”
Ngumiti siya nang bahagya.
“Hindi para pigilan ka.”
“Kung iyon ang iniisip mo.”
Tahimik kami.
Pagkatapos ay inilabas niya ang isang maliit na kahon.
Nanigas ako.
Ang matching ring.
“Dapat ibalik ko ito.”
Kinuha ko iyon.
Pero hindi ko sinuot.
“Salamat.”
Iyon lang.
Tumango siya.
“Mara.”
“Ano?”
“Kung dumating ang araw na bumalik ka…”
Huminto siya.
“Hindi kita hihintayin.”
Napatingin ako sa kanya.
Masakit.
Pero tama.
Dahil hindi ko rin nais na may taong huminto sa buhay niya para sa akin.
Ngumiti siya.
“Pero kung sakaling pareho tayong malaya…”
“Baka subukan natin ulit.”
Hindi ako sumagot.
Tinawag na ang boarding.
Tumalikod ako.
At sa unang pagkakataon…
hindi ako lumingon.
Labindalawang buwan ang lumipas.
Melbourne.
Bagong lungsod.
Bagong buhay.
Natapos ko ang program ko nang may pinakamataas na marka.
Nakagawa ako ng sariling art exhibit.
At sa unang pagkakataon matapos ang maraming taon…
natutunan kong kilalanin ang sarili ko bilang Mara.
Hindi bilang girlfriend ni Gabriel.
Hindi bilang batang kasama niya mula pagkabata.
Ako lang.
Isang taon matapos akong umalis, nakatanggap ako ng imbitasyon.
Isang humanitarian art event sa Maynila.
Hindi ko sana pupuntahan.
Pero may isang pangalan sa listahan ng guest speakers.
Captain Gabriel Villanueva.
Ngayon, hindi na siya instructor.
Nagtatrabaho na siya sa disaster response division.
Nang magkita kami, ibang tao na kami pareho.
Hindi na yung dalawang batang takot mawalan.
Kundi dalawang taong natutong mabuhay nang hiwalay.
“Maganda ang trabaho mo,” sabi niya.
“Salamat.”
“Masaya ako para sa’yo.”
Tumango ako.
At iyon ang unang pagkakataon na naramdaman kong wala nang sakit.
Pagkatapos ng event, sabay kaming naglakad palabas.
Tahimik.
Hanggang bigla siyang nagsalita.
“Mara.”
“Hm?”
“Kung babalik ako sa araw na iyon…”
“Sa ilalim ng ulan.”
“Sa araw na pinalabas kita sa payong…”
Napatingin ako sa kanya.
“Ano ang gagawin mo?”
Ngumiti ako nang bahagya.
“Hindi na ako lalapit sa payong mo.”
Napangiti rin siya.
“Bakit?”
“Dahil ngayon alam ko na.”
“Hindi ko kailangang sumilong sa kahit kanino para maging mahalaga.”
Natahimik siya.
Pagkatapos ay tumango.
“At ako…”
“Alam ko na rin.”
“Ano?”
“Ang taong totoong nagmamahal sa akin…”
“Hindi ako pipilitin manatili sa ilalim ng payong niya.”
Napatingin kami sa isa’t isa.
Walang pangako.
Walang singsing.
Walang pagmamadali.
Dahil minsan…
ang pinakamagandang pagtatapos ay hindi ang pagbabalikan ng dalawang taong nasaktan.
Kundi ang muling pagkikita ng dalawang taong natutong maging buo mag-isa.
At kung balang araw, pipiliin namin ang isa’t isa muli…
hindi na dahil natatakot kaming mawala.
Kundi dahil pareho na kaming malaya.
At sa pagkakataong iyon…
hindi na ulan ang magpapalapit sa amin.
Kundi ang desisyong manatili.
