Habang Nasa Presinto Ako, Nakipag-engage Siya Sa Iba—Siya Pala Ang Nagplano Ng Buong Lahat Matapos Ang Pitong Taon Naming Pagsasama
PARTE 1
“Pinatagal ko ang reklamo sa presinto para hindi siya makapanggulo sa engagement ko.”
Narinig ko iyon mula sa lalaking minahal ko nang pitong taon.
Nasa labas ako ng bahay ni Adrian, nakataas ang kamay para kumatok. Bahagyang bukas ang pinto. Sa loob, nagtatawanan ang mga kaibigan niya habang umiinom, suot pa ang mga damit nila sa salu-salo.
Ako naman, nanginginig sa gutom, pagod, at sama ng loob.
Buong araw akong nasa presinto.
Nang umagang iyon, nakita ko sa Facebook ang litrato ni Bianca: puting damit, maayos na buhok, at kamay na nakapatong sa dibdib ni Adrian.
Ang nakasulat: “Sa wakas, magsisimula na ang habang-buhay natin.”
Akala ko, pinagseselos lang niya ako.
Ganoon kami kapag nag-aaway. May lalapit na babae, hindi niya iiwasan, magagalit ako, at sasabihin niyang masyado akong madrama.
Pagkatapos, ako rin ang unang makikipag-ayos.
Pitong taon kong tinawag na pagmamahal ang paulit-ulit na paghingi ng puwang sa buhay niya.
Habang nagmamaneho papunta sa bahay nila sa Quezon City, sumabit ang sasakyan ko sa isang kotse sa makitid na kanto.
Mababaw ang gasgas. Walang nasaktan.
Pero ayaw makipag-ayos ng drayber.
Nagbanta siyang magsasampa ng reklamo. Nang dumating ang pulis, sumama ako sa presinto para magbigay ng salaysay at maayos ang usapan.
Doon nagsimula ang walang katapusang paghihintay.
May hinihintay siyang dokumento. May tatawagan daw na may-ari. Pagdating ng kasunduan, bigla niyang gustong baguhin ang halaga.
Labing-apat na beses kong tinawagan si Adrian.
Walang sagot.
Samantala, sunod-sunod ang litrato ng engagement niya.
Sa isang larawan, hawak niya ang kamay ni Bianca habang isinusuot ang singsing.
Naalala ko ang sinabi niya noong dalawampu ako.
“Kung magpo-propose ka, luluhod ka ba?”
“Ayoko ng drama,” sagot niya.
Nang sumimangot ako, hinila niya ako palapit.
“Sige na. Kahit dalawang tuhod pa.”
Buong hapon kong tinitigan ang singsing ng ibang babae.
Pagkatapos naming pumirma sa napagkasunduang pag-aayos, gabi na.
Nag-taxi ako papunta kay Adrian.
May mga tanong akong inihanda.
Bakit hindi mo sinabi?
Kailan ka tumigil sa pagpili sa akin?
Ano ang tawag mo sa pitong taon natin?
Pero bago ako nakapasok, narinig ko si Marco.
“Nasaan si Camille? Hindi ba niya alam na ngayon ang engagement mo?”
Tumawa si Adrian.
“Alam. Kaya naghanda ako.”
“Anong ginawa mo?”
“Pinatagal ko ang reklamo sa presinto. Paglabas niya, tapos na ang programa.”
May tumawa nang malakas.
May kumalansing na baso.
Hindi ko alam kung alin ang mas masakit: ang ginawa niya o ang gaan ng pagkukuwento niya.
“Pero paano kung umalis talaga?” tanong ni Marco.
Sandaling tumahimik.
“Mas mabuti,” sagot ni Adrian. “Pagod na akong suyuin siya.”
Bumaba ang kamay ko.
Hindi ako kumatok.
Hindi ako humingi ng paliwanag.
Habang naglalakad palayo, nag-vibrate ang telepono ko.
Mensahe mula sa nanay niya.
“Camille, huwag mong guluhin si Adrian ngayong gabi. Mahalaga ito sa pamilya namin. Marunong ka namang umunawa.”
Pitong taon akong ipinagluluto niya tuwing Linggo.
Pitong taon niyang tinatawag akong anak kapag may kailangan siyang ipakisuyo.
Ngayong may singsing na ang ibang babae, ako ang kailangang umunawa.
Umuwi ako sa inuupahan kong maliit na condo.
Binuksan ko ang maleta.
Sa halip na mga litrato namin, diploma, damit, at mga dokumento ko ang inilagay ko.
May alok akong trabaho sa Cebu na tatlong buwan kong ipinagpaliban dahil ayaw ni Adrian ng relasyon na malayo.
Tinanggap ko iyon bago maghatinggabi.
Pagkatapos, bumili ako ng tiket.
Habang binubura ko ang numero niya, may pumasok na mensahe mula sa hindi ko kilalang numero.
“Camille, ako ang drayber kanina. May kailangan kang malaman bago ako patahimikin ni Adrian.”
PARTE 2
Tatlong beses kong binasa ang mensahe bago ako sumagot.
“Bakit mo ako gustong kausapin ngayon?”
Agad siyang tumawag.
“Hindi ko alam na ikaw pala ang girlfriend niya.”
“Hindi iyon ang tinanong ko.”
Tahimik siya sandali.
Sa kabilang linya, may ingay ng mga motor at kalansing ng kubyertos. Parang nasa karinderya siya.
“Sinabi niyang may babaeng manggugulo sa isang pagtitipon. Kapag nagkaroon ng problema sa sasakyan, ipilit kong sa presinto pag-usapan. Huwag akong makipag-ayos agad.”
Umupo ako sa gilid ng kama.
“Sinundan mo ako?”
“Pinaghintay niya ako malapit sa condo mo.”
Nanlamig ang likod ko.
Ang kanto. Ang biglang pagsulpot ng kotse. Ang drayber na mas interesado sa telepono kaysa sa gasgas.
Hindi aksidente ang buong araw ko.
“Sinadya mong banggain ako?”
“Hindi ko intensiyong may masaktan. Hinarangan ko lang ang daan. Akala ko, titigil ka.”
“Pero nang sumabit ang mga kotse, itinuloy mo.”
Wala siyang naisagot.
Ibinaba ko ang tawag.
Pagkaraan ng ilang segundo, dumating ang mga screenshot.
May pangalan ni Adrian.
May larawan ng sasakyan ko.
May bilin kung saan maghihintay.
At may isang mensaheng paulit-ulit kong binasa.
“Hanggang alas-sais lang. Pagkatapos, pumayag ka na sa settlement. Ako ang bahala sa bayad.”
Kasunod noon ang larawan ng ipinadalang pera.
Nakahawak ako sa telepono, pero wala akong maramdamang galit.
Mas nakakatakot ang katahimikan.
Sa unang pagkakataon, nakita ko kung gaano kasigurado si Adrian na kaya niyang ayusin ang buhay ko ayon sa kailangan niya.
Tinawagan ko ang ate kong si Liza.
Hindi ko natapos ang unang pangungusap.
“Pupunta ako,” sabi niya.
Wala siyang sermon pagdating.
Wala ring “sinabi ko na sa iyo.”
Niyakap lang niya ako hanggang sa tuluyan akong umiyak.
Noong una, pinipigilan ko pa ang tunog.
Pagkatapos, hindi ko na kinaya.
Umiyak ako para sa bawat kaarawang hinintay ko siya.
Para sa mga trabahong hindi ko tinanggap.
Para sa mga pagkakataong ipinagtanggol ko siya kahit ako ang nasasaktan.
At para sa sarili kong nanatili dahil akala ko, kapag nagtiis pa nang kaunti, pipiliin niya rin ako.
“Ate, ang dali kong palitan.”
Lumayo siya nang kaunti para tingnan ako.
“Hindi ikaw ang kulang, Camille. Siya ang nagdesisyong manakit.”
Kinabukasan, sinamahan niya akong ayusin ang mga dokumentong kailangan kong dalhin.
Binalikan din namin ang presinto.
Hindi kami pumunta para gumawa ng eksena.
Ipinakita ko ang mga mensahe at humingi ng kopya ng mga papeles na pinirmahan ko. Sinabi kong nais kong maitala ang bagong impormasyon at malaman kung ano ang maaari kong gawin.
Maayos kaming kinausap ng opisyal na naka-duty.
Nagpaalala siyang itago ko ang orihinal na usapan at detalye ng mga transaksiyon.
Sa labas, huminga ako nang malalim.
Maliit na bagay lang iyon.
Pero unang pagkakataon iyon na may ginawa ako para sa sarili ko nang hindi iniisip kung magagalit si Adrian.
Pagbalik sa condo, nagsimula akong magbalot ng natitirang gamit.
Nasa kahon ang mga regalo niya.
Relo. Pabango. Isang bag na ibinigay niya matapos akong hindi siputin sa kaarawan ko.
Pati ekstrang susi ng bahay niya.
Iniwan ko ang kahon sa ate ko.
“Kapag may kumuha, ibigay mo na lang.”
“Wala kang gustong sabihin?”
“Wala na.”
Pero may sinabi si Adrian nang gabing iyon.
Galing sa ibang numero ang tawag.
Nang marinig ko ang boses niya, napahawak ako sa mesa.
“Bakit mo ako binlock?”
Parang ako pa ang may ginawa.
“May kailangan ka ba?”
“Camille, tigilan mo ito. Hindi kita makontak buong araw.”
“Abala ka kahapon.”
“Alam kong nagseselos ka. Pero hindi ito ang tamang paraan.”
Tumingin ako sa maleta.
Nakabukas pa. May bakanteng espasyo para sa sapatos ko.
“Hindi ako nagseselos.”
Napabuntong-hininga siya.
“Business arrangement lang iyon. Magkasosyo ang mga pamilya namin. Alam mo namang hindi ganoon kasimple.”
“Simple ang isang bagay, Adrian. Hindi ako ang babaeng pinili mong pakasalan.”
“Hindi pa naman kasal.”
“Pero sapat nang dahilan para ilayo mo ako.”
Huminto siya.
“Anong ibig mong sabihin?”
“Narinig kita kagabi.”
Sa unang pagkakataon, siya ang hindi makapagsalita.
“Nasa labas ako ng bahay mo,” dagdag ko. “Narinig ko kung paano mo ako ipinaghintay. Narinig ko ring mas mabuti raw kung umalis ako.”
“Camille, usapang magkakaibigan iyon.”
“Ginawa mo rin.”
“Nasaan ka? Mag-usap tayo nang personal.”
“Wala nang kailangang ayusin.”
“Pitong taon tayo. Basta mo na lang itatapon?”
Napapikit ako.
Kahapon, kaya niyang pagtawanan ang pitong taon.
Ngayon, ginagamit niya iyon para pigilan ako.
“Hindi ako ang nagtapon.”
Ibinaba ko ang tawag.
Pagkaraan ng limang minuto, tumawag ang nanay niya.
Hindi ko sinagot.
Pagkaraan ng sampu, nag-message si Marco.
“Hinahanap ka niya. Hindi niya akalaing seryoso kang aalis.”
Sumagot ako ng isang pangungusap.
“Dapat naniwala siya nang sinabi niyang mas mabuti.”
Kinabukasan, nasa Cebu na ako.
Walang malamig na hangin sa pagitan ng matataas na gusali.
May araw, maalat na simoy, at maliit na kuwartong pansamantala kong inuupahan malapit sa bagong opisina.
Hindi ako biglang naging masaya.
Sa unang gabi, dalawang pinggan ang inilabas ko bago maalalang mag-isa ako.
Sa ikalawa, napatingin ako sa telepono nang alas-diyes dahil iyon ang oras na karaniwan siyang tumatawag.
Sa ikatlo, umiyak ako habang naglalaba.
Pero bawat umaga, bumabangon ako.
Walang taong pinaghihintayan.
Walang paliwanag na kailangang habulin.
Akala ko, iyon na ang simula ng tahimik kong buhay.
Hanggang isang hapon, may babaeng naghihintay sa lobby ng opisina.
Naka-puting blouse siya, walang alahas maliban sa singsing na kilalang-kilala ko.
Si Bianca.
“Ako ang dapat mong kamuhian,” sabi niya.
Hindi ako umupo.
“Hindi ako interesado sa away.”
“Hindi away ang ipinunta ko.”
Inilapag niya ang telepono sa pagitan namin.
“Sinabi ni Adrian na matagal na kayong hiwalay. Pero kagabi, nakita ko ang usapan nila ng nanay niya.”
Napatingin ako sa screen.
Nandoon ang litrato ko.
At sa ilalim, isang bilin na mas masahol kaysa sa anumang narinig ko sa pintuan.
PARTE 3
“Pagkatapos ng engagement, kausapin mo si Camille,” nakasulat sa mensahe ng nanay ni Adrian. “Huwag mo munang tuluyang pakawalan. Marami siyang alam sa iyo. Baka magsalita kapag nasaktan.”
Matagal akong nakatitig.
Hindi ako iniingatan.
Pinamamahalaan ako.
Parang isang problemang kailangang panatilihing tahimik habang inaayos nila ang magandang larawan ng pamilya.
“Hindi ko alam,” sabi ni Bianca.
Mahina ang boses niya.
“Nang ipakilala ako sa kanya, sinabi ng mga magulang namin na pareho kaming walang karelasyon. May narinig ako tungkol sa iyo. Sabi niya, ex ka na hindi makatanggap.”
Muntik akong matawa.
Hindi dahil nakakatawa.
Kundi dahil pamilyar ang paraan.
Kapag ako ang nagtatanong, selosa ako.
Kapag ako ang nasasaktan, madrama ako.
Kapag ako ang nagsasalita, ako ang hindi makatanggap.
“Bakit ka nagpunta rito?” tanong ko.
“Nakuha ko ang pangalan ng bagong kumpanya mo kay Liza. Ako ang unang kumontak sa kanya. Sinabi niyang ikaw ang magdedesisyon kung kakausapin mo ako.”
Tumango ako.
Kaya pala may mensahe ang ate ko bago ang tanghalian, nagtatanong kung maaari akong tumanggap ng bisita.
“May iba pa,” sabi ni Bianca.
Binuksan niya ang isang usapan.
Mensahe ni Adrian, bago ang engagement.
“Kapag natahimik na si Camille, magiging maayos ang lahat. Sanay naman siyang bumalik.”
Umupo ako.
Sa pitong taon, hindi pala niya natutunang mahalin ako nang maayos.
Natuto lang siyang maghintay hanggang ako ang sumuko sa sarili kong galit.
“Kahapon niya lang ipinakitang may problema?” tanong ko.
“Hindi.”
Tumingin si Bianca sa singsing niya.
“Noong gabing iyon, iniwan niya ang hapunan kasama ang pamilya ko para hanapin ka. Nang tanungin ko kung bakit, sinabi niyang kailangan niyang ayusin ang isang istorbo.”
Napakagat siya sa labi.
“Pero nakita ko siyang umiiyak habang tumatawag.”
Dati, baka kumapit ako roon.
Baka isipin kong ang luha niya ang patunay na mahal niya ako.
Ngayon, naalala ko lang ang upuang halos buong araw kong inupuan sa presinto.
“Hindi ko alam kung mahal ka niya,” sabi ni Bianca. “Pero alam kong nagsinungaling siya sa ating dalawa.”
“Hindi mo kailangang patunayan sa akin na masama siya.”
“Hindi iyon ang gusto ko. Gusto kong malaman mo na hindi ako papayag na ituloy ito habang ginagamit ka nilang panakot.”
Tahimik kaming naupo.
Sa labas ng salamin, may mga empleyadong nagmamadaling umuwi.
Karaniwang hapon lang para sa lahat.
Para sa akin, may huling bahagi ng nakaraan na unti-unting nagiging malinaw.
Bago umalis, tinanggal ni Bianca ang singsing.
Inilagay niya sa maliit na supot sa bag.
“Hindi ko pa alam kung paano ko sasabihin sa mga magulang ko.”
“Sabihin mo ang totoo.”
“Magagalit sila.”
“Posible.”
Huminga siya nang malalim.
“Pero mas mahirap sigurong pakasalan ang taong kailangan kong bantayan.”
Hindi ko siya niyakap.
Hindi kami biglang naging magkaibigan.
Pero nang magpaalam siya, wala akong galit na gustong ibuhos sa kanya.
Ang taong may pangako sa akin ay si Adrian.
Siya ang may pananagutan sa ginawa niya.
Makalipas ang dalawang araw, dumating siya sa Cebu.
Hindi ko siya pinapasok sa kuwarto ko.
Pumayag akong makipag-usap sa isang café, sa oras ng tanghalian. Alam ng ate ko kung nasaan ako.
Gusto kong matapos ang mga natitirang usapan.
Pagdating ko, tumayo siya agad.
Mas payat siya kaysa noong huli ko siyang nakita.
Magulo ang buhok. Kulang sa tulog.
Dati, sapat na iyon para lumambot ako.
Ngayon, umupo ako sa kabilang panig ng mesa.
“Camille.”
Tumango ako.
“Salamat sa pagpunta.”
“May tatlumpung minuto ako.”
Napatingin siya sa relo ko.
Regalo ng ate ko noong pumasa ako sa unang pagsusulit para sa trabaho.
Wala na ang relong bigay niya.
“Nagkamali ako,” sabi niya.
“Alin?”
Napakurap siya.
“Lahat.”
“Sabihin mo.”
Bumaba ang tingin niya.
“Pagsisinungaling. Ang engagement. Ang pagpapahintay sa iyo sa presinto.”
“At?”
“Ang sinabi ko sa mga kaibigan ko.”
Matagal bago niya naidagdag iyon.
“Hindi ko gustong mawala ka.”
“Pero gusto mong magpakasal sa iba habang naroon pa rin ako.”
“Pinilit ako ng pamilya ko.”
“Pinilit ka rin nilang kumuha ng taong susunod sa akin?”
Wala siyang sagot.
Ibinukas ko ang telepono.
Ipinakita ko ang mga screenshot ng drayber.
Isa-isa niyang tiningnan.
“Kaya pala…” bulong niya.
“Kaya pala ano?”
“Hindi ka na sumagot.”
Napailing ako.
“Kahit wala ang mga mensaheng iyan, sapat na ang narinig ko.”
“Galit lang ako noon.”
“Sa akin? Ako ang nasa presinto habang isinusuot mo ang singsing sa iba.”
Hinawakan niya ang gilid ng mesa.
“Akala ko, babalik ka.”
Iyon ang pinakatapat niyang sinabi.
Walang magandang paliwanag.
Walang sakripisyo para sa pamilya.
Akala niyang babalik ako.
Dahil bumalik ako pagkatapos ng mga hindi niya sinipot na hapunan.
Bumalik ako pagkatapos niyang ipahiya ako sa harap ng mga kaibigan.
Bumalik ako tuwing sasabihin niyang wala namang ibang makakatiis sa ugali ko.
Sa bawat pagbabalik ko, mas naging sigurado siyang hindi niya kailangang magbago.
“Hindi na,” sabi ko.
Namula ang mga mata niya.
“Puwede kong kanselahin ang engagement.”
“Kinansela na ni Bianca, hindi ba?”
Napayuko siya.
“Nakausap niya ang mga magulang niya.”
“Dahil sinabi mo bang hindi ka handang magpakasal, o dahil nalaman niyang nagsinungaling ka?”
Hindi siya sumagot.
Doon ko naunawaang hindi niya ako pinili nang mawala ako.
Nawala lang ang mga pagpipiliang akala niya ay mananatili.
“Magbabago ako,” sabi niya.
“Sana.”
Mabilis siyang tumingala.
Pero tumayo na ako.
“Sana magbago ka talaga. Para sa sarili mo. Para hindi mo na gawin ito sa susunod na taong magmamahal sa iyo.”
Hinawakan niya ang pulso ko.
Hindi mahigpit, pero sapat para pigilan ako.
“Camille, pakiusap.”
Tiningnan ko ang kamay niya.
“Bitawan mo ako.”
Unti-unti siyang bumitaw.
“Hindi mo na ba ako mahal?”
Dati, iyon ang tanong na kaya akong talunin.
Kapag may pagmamahal pa, iniisip kong may obligasyon akong manatili.
Huminga ako.
“May mga araw na nami-miss kita. Pero hindi iyon pahintulot para saktan mo ulit ako.”
Umalis ako bago matapos ang tatlumpung minuto.
Sa labas, maliwanag ang araw.
Wala akong naramdamang tagumpay.
May lungkot pa rin.
Pero wala nang bigat na kailangan kong dalhin para makauwi sa kanya.
Sa mga sumunod na linggo, itinuloy ko ang pag-aayos ng reklamong may kaugnayan sa nangyari sa sasakyan.
Nagbigay ang drayber ng sarili niyang salaysay. Itinago ko ang mga mensahe at sumunod sa payo ng taong tumulong sa akin sa proseso.
Hindi naging mabilis ang lahat.
Pero hindi ko na hinayaang si Adrian ang magtakda kung kailan ako tatahimik.
Naglabas ang dalawang pamilya ng maikling pahayag na hindi na matutuloy ang kasal.
May mga nagtanong sa akin.
Hindi ko kailangang ikuwento ang bawat detalye para patunayang may karapatan akong umalis.
Sa bagong trabaho, unti-unti akong pinagkatiwalaan ng mas malalaking gawain.
Natuto akong kumain nang mag-isa nang hindi naiilang.
Tuwing Linggo, tinatawagan ko ang ate ko habang namimili sa palengke.
Minsan, masaya ako.
Minsan, malungkot.
Pareho kong hinayaang mangyari.
Pagkaraan ng tatlong buwan, may huling mensaheng ipinasa si Marco.
“Sinabi ni Adrian na ngayon lang niya naintindihan kung gaano ka niya kamahal.”
Matagal akong nakatingin doon.
Pagkatapos, ibinaba ko ang telepono at ipinagpatuloy ang paghahanda ng hapunan.
Isang pinggan lang ang inilabas ko.
Tama na ang bilang ngayon.
Noong gabing iyon, tinanong ako ng ate ko kung pinagsisisihan ko ang pitong taon.
“May mga araw,” sagot ko.
“At kung bumalik siya?”
Tumingin ako sa bintana ng maliit kong kuwarto.
May mga ilaw ng lungsod. May mga taong umuuwi. May buhay na hindi umiikot sa paghihintay ko.
“Hindi na ako babalik sa taong kailangang mawala muna ako bago niya makitang may halaga ako.”
Akala ni Adrian, aalis ako para habulin niya.
Akala niya, bahagi pa rin iyon ng dati naming away.
Pero noong bumili ako ng tiket, wala akong hiniling na sundan niya ako.
Ang gusto ko lang ay makarating sa isang lugar kung saan hindi ko na kailangang magmakaawa para piliin.
At sa wakas, ako na ang pumili sa sarili ko.
