Sa Harap Ng Barangay Desk At Mga Marites Sa Labas, Ginawa Nilang Mukhang Magnanakaw Ang Buntis, Ngunit Hindi Nila Alam Na May Tahimik Na Nag-ipon Ng Katotohanan
Bahagi 3 — Sa Harap Ng Barangay Desk At Mga Marites Sa Labas, Ginawa Nilang Mukhang Magnanakaw Ang Buntis, Ngunit Hindi Nila Alam Na May Tahimik Na Nag-ipon Ng Katotohanan
Kinabukasan, pumunta ako sa barangay hall nang mag-isa.
Hindi ko na hinintay si Enzo.
Hindi ko alam kung sasama ba siya.
Hindi ko rin alam kung gusto ko pa siyang sumama.
Suot ko ang maluwag na bestida, tsinelas, at manipis na cardigan kahit mainit. Hindi dahil nilalamig ako, kundi dahil gusto kong itago ang panginginig ng mga kamay ko.
Pagdating ko roon, alam ko agad na hindi simpleng usapan ang inihanda nila.
Nasa loob na si Aling Corazon.
Nasa tabi niya si Mang Rolando.
Nasa likod nila si Bianca, naka-makeup na parang may pupuntahang birthday party, hindi barangay mediation.
Sa labas ng opisina, may tatlong kapitbahay na kunwari ay naghihintay ng clearance.
Pero nakadikit ang tenga sa bintana.
Marites have entered the scene.
Naupo ako sa harap ng barangay kagawad.
Si Kagawad Rivas, kilala sa lugar namin, mabait kung mabait, pero mahilig munang makinig sa mas maingay.
At walang mas maingay kaysa kay Aling Corazon.
—Kagawad, hindi kami masamang pamilya. Tinanggap namin siya. Pinatira namin. Pero tingnan n’yo naman, buntis pa lang, ayaw na gumalaw. Tapos kinukuha pa ang kita ng tindahan.
Dahan-dahan akong huminga.
—Hindi po totoo iyon.
Hindi pa ako tapos magsalita, sumingit na si Bianca.
—Ate, huwag ka nang magsinungaling. Ilang beses ka naming nakitang naglalagay ng pera sa bag mo.
Napatingin ako sa kanya.
—Pera iyon ng delivery rider na pinambayad ko sa grocery. May resibo.
Ngumiti siya nang maliit.
—Ayan. Laging may dahilan.
Si Mang Rolando ay bumuntong-hininga nang malakas.
—Kagawad, ang gusto lang namin, matuto siyang rumespeto. Hindi porke buntis, puwede na niyang balewalain ang matatanda.
May gusto akong sabihin.
Marami.
Gusto kong sabihin na respeto ang hinihingi nila, pero serbisyo ang ibig nilang sabihin.
Gusto kong sabihin na kapag ako ang gumagastos, pamilya kami.
Pero kapag ako ang napagod, bisita lang ako sa lupa nila.
Gusto kong sabihin na ang pagbubuntis ay hindi lisensya para maging reyna, pero hindi rin ito lisensya para tratuhin akong gamit sa bahay.
Pero pinili kong buksan ang phone ko.
Ipinakita ko ang mga litrato ng resibo.
₱38,700.
₱12,450.
₱9,800.
Sunod-sunod na bayad para sa gamit ni Bianca.
Lahat galing sa account na dapat para sa panganganak ko.
—Kagawad, ito po ang concern ko. Hindi po ako kumukuha ng kita nila. Sa kabaligtaran po, ginamit nila ang savings namin ng asawa ko.
Sandaling tumahimik ang loob ng barangay office.
Kinuha ni Kagawad Rivas ang phone ko at tiningnan ang mga larawan.
—Kanino nakapangalan ang account?
—Sa asawa ko po. Pero pinaghuhulugan namin para sa prenatal at delivery expenses.
Tumingin siya kay Aling Corazon.
—Aling Corazon, tungkol dito?
Hindi kumurap ang biyenan ko.
—Family emergency iyon.
Napanganga ako.
—Beauty booth ni Bianca ang emergency?
Umigting ang panga ni Bianca.
—Business iyon. Kapag kumita ako, babayaran ko kayo.
—Kailan?
Hindi siya sumagot.
Si Aling Corazon ang sumagot para sa kanya.
—Kagawad, iyan ang sinasabi ko. Napakawalang galang. Hindi marunong magtiwala sa pamilya ng asawa.
Kumalabog ang dibdib ko.
Dahil alam kong unti-unti na naman nilang inililihis ang usapan.
Mula sa ninakaw na pera, gagawin nilang ugali ko ang problema.
Mula sa ebidensya, gagawin nilang “tono” ang issue.
Mula sa pang-aabuso, gagawin nilang drama ng buntis.
Tumayo ako.
—Kung ganoon po, ayaw ko nang makipag-usap nang walang asawa ko at walang malinaw na records.
Ngumiti si Aling Corazon.
—Ayan. Tumatakas.
Hindi ako lumingon.
Pag-uwi ko, wala si Enzo.
May note lang sa mesa.
“May aasikasuhin ako. Huwag ka munang pumirma sa kahit ano.”
Pumirma?
Doon ako mas kinabahan.
Bakit niya sinabi iyon?
Pagpasok ko sa kuwarto, nakita kong bukas ang drawer kung saan ko itinatago ang marriage documents, PhilHealth papers, ultrasound results, at maliit na sobre ng emergency cash.
Nawala ang sobre.
Nawala rin ang photocopy ng IDs ko.
At ang kahon ng alahas na hawak ni Aling Corazon noong nakaraang gabi ay nakabalik sa ibabaw ng dresser.
Pero mas magaan.
Binuksan ko.
Wala ang kuwintas na bigay ng nanay ko noong kasal ko.
Wala ang maliit na singsing na minana ko sa lola ko.
Wala rin ang pares ng hikaw na balak kong ipagbili kung kailanganin sa panganganak.
Hindi ako sumigaw.
Hindi ako umiyak.
Tumayo lang ako sa gitna ng kuwarto na parang natanggalan ng buto.
Pagkalipas ng ilang minuto, may narinig akong boses mula sa sala.
Si Bianca.
—Ma, bakit kailangan pa nating ibalik ang kahon? Hindi naman niya mapapatunayan.
Sumagot si Aling Corazon nang mahina, pero malinaw.
—Basta huwag kang maingay. Bukas pagkatapos ng fiesta, kakausapin natin si Enzo. Kapag pumirma siya sa papel, tapos na.
Papel.
Anong papel?
Dahan-dahan akong lumapit sa pinto.
May kaluskos ng plastic envelope.
Narinig ko ang boses ni Mang Rolando.
—Siguraduhin mong hindi mababasa ni Mara. Kapag nalaman niyang gusto nating ipalagay sa kasunduan na wala siyang habol sa bahay, magkakagulo.
Napalunok ako.
Sumandal ako sa pader.
Biglang gumalaw ang anak ko sa tiyan ko.
Parang paalala.
Hindi lang sarili ko ang kailangang protektahan ko.
Kinabukasan ay araw ng fiesta.
Mula umaga, maingay na ang buong barangay.
May banda sa kanto.
May mga batang may hawak na lobo.
May amoy ng lechon, pancit, ihaw, at pulburon sa bawat bahay.
Sa bahay namin, ibang klaseng handaan ang nangyayari.
Hindi handaan ng pasasalamat.
Handaan ng bitag.
Pinilit nila akong lumabas at tumulong sa booth ni Bianca.
—Kailangan kang makita ng mga tao, Mara, sabi ni Aling Corazon habang inaayos ang tarp na may mukha ni Bianca. Para hindi nila isipin na may problema sa pamilya natin.
Gusto kong tumanggi.
Pero may dalawang dahilan kung bakit ako sumama.
Una, ayaw kong ako ang unang magmukhang nagtatago.
Ikalawa, gusto kong makita kung hanggang saan sila lalakas ng loob.
Sa plaza, nakapuwesto ang booth ni Bianca sa tabi ng milk tea stall at fishball cart.
May maliit na mesa, ring light, salamin, at mga make-up kit.
Sa likod, nakasabit ang tarp na siya ang nasa gitna, nakangiti na parang matagumpay na negosyante.
Ang nakakatawa, lahat ng ginamit niya roon ay galing sa pera naming mag-asawa.
Umupo ako sa isang gilid.
Pero hindi ako pinaupo nang matagal.
—Mara, abutin mo nga ang wipes.
—Mara, kumuha ka ng tubig.
—Mara, asikasuhin mo iyong customer.
—Mara, bayaran mo muna iyong ice. Mamaya na kita babayaran.
Sa bawat utos, may mga taong nakatingin.
Sa bawat pagyuko ko, may tumatawa.
Hindi ko alam kung iniisip nilang masunurin akong manugang.
O kawawa.
O tanga.
Bandang hapon, bumigat ang tiyan ko.
Hindi masakit na sumisigaw.
Mas masama.
Tahimik na higpit.
Parang kamay na pumipiga mula sa loob.
Umupo ako sa likod ng booth at hinawakan ang balikat ko.
Nakita iyon ni Bianca.
Imbes na mag-alala, lumapit siya at bumulong:
—Ate, huwag kang mag-inarte dito. Launch ko ito. Huwag mong agawan ng eksena.
Tumingin ako sa kanya.
Sa unang beses, hindi na ako natakot.
—Hindi ako umaarte, Bianca. Buntis ako.
Umikot ang mata niya.
—Lahat na lang buntis.
Ilang sandali pa, dumating si Aling Corazon kasama ang dalawang kapitbahay.
Hawak niya ang plastic envelope.
Iyon ang narinig kong pinag-uusapan nila.
Nilapag niya iyon sa mesa sa harap ng maraming tao.
—Mara, mabuti nang dito na natin ayusin para may saksi.
Nanlamig ang mga daliri ko.
—Ano iyan?
Ngumiti siya.
—Kasunduan lang. Para malinaw na wala kang aangkinin sa lupa at bahay ng pamilya namin kung sakaling magkaproblema kayo ni Enzo.
Nagbulungan ang mga tao sa paligid.
Parang may maliit na apoy na biglang binuhusan ng gasolina.
Binuksan ni Aling Corazon ang envelope at inilabas ang papel.
May blankong linya para sa pirma ko.
May pangalan ko.
May pangalan ni Enzo.
At may nakasulat na ako raw ay kusang pumapayag na wala akong financial claim sa bahay, tindahan, at anumang property na nasa compound.
Tumayo ako.
—Hindi ako pipirma.
Biglang tumigas ang mukha niya.
—Kung hindi ka pipirma, ibig sabihin pera lang ang habol mo sa anak ko.
Lumapit si Bianca, hawak ang phone niya, naka-record.
—Ate, sabihin mo na lang sa camera. Bakit ayaw mong pumirma kung malinis ang konsensya mo?
Sa paligid, mas lalong lumakas ang bulungan.
May nagsabing, “Ay, grabe.”
May nagsabing, “Buntis pa naman.”
May nagsabing, “Baka totoong may habol.”
Narinig ko lahat.
At naramdaman kong unti-unting nabubura ang hangin sa paligid ko.
Hawak ko ang tiyan ko.
—Tama na.
Pero hindi sila tumigil.
Hinila ni Aling Corazon ang kamay ko.
Hindi marahas.
Pero sapat para iparamdam sa lahat na ako ang makulit.
—Pirmahan mo, Mara. Ngayon na. Para matapos na ang kahihiyan.
Bago pa mailapat ang pen sa kamay ko, may boses mula sa likod ng crowd.
—Bitawan mo ang asawa ko.
Humawi ang mga tao.
Dumating si Enzo.
Hindi siya nag-iisa.
Kasama niya si Kagawad Rivas, isang babaeng abogado na hindi ko kilala, at dalawang staff mula sa barangay.
Hawak ni Enzo ang parehong pulang folder na nakita ko sa bahay.
Pero ngayon, mas makapal na iyon.
Lumapit siya sa mesa.
Tiningnan niya ang papel na pinapapirma sa akin.
Pagkatapos, tumingin siya sa ina niya.
—Ma, magandang timing.
Inilapag niya ang folder sa gitna ng booth.
—Dahil may pipirmahan din kayo ngayon.
Nawala ang kulay sa mukha ni Bianca.
Si Aling Corazon ay napaatras ng kalahating hakbang.
At doon, sa gitna ng plaza, habang tumitigil ang banda at nagsisimulang mag-record ang kalahati ng barangay, binuksan ni Enzo ang folder at sinabi ang pangungusap na nagpatahimik sa lahat:
—Unahin natin ang perang kinuha n’yo sa prenatal fund, ang alahas ni Mara, at ang pekeng kasunduang ginawa n’yo gamit ang photocopy ng ID niya.
