Bahagi 3 — Pagbalik Ko na May Sariling Kumpanya, Isang Post ang Muling Sumira sa Pangalan Ko
Bahagi 3 — Pagbalik Ko na May Sariling Kumpanya, Isang Post ang Muling Sumira sa Pangalan Ko
Tinawagan ko si Tiyo Ruben nang gabing iyon.
Hindi siya agad sumagot.
Tatlong beses akong tumawag bago niya kinuha ang telepono.
“Tiyo, ano iyong dokumento?”
“Anong dokumento?”
“Huwag ninyo akong lokohin.”
Tahimik siya.
“Co-maker kayo sa loan ni Nico?”
Huminga siya nang malalim.
“Hindi malaking bagay.”
“Magkano?”
“Mara—”
“Magkano?”
“Mahigit anim na raang libo.”
Parang may humampas sa sentido ko.
“Bakit kayo pumirma?”
Hindi siya sumagot.
Doon ko naisip ang sagot bago pa niya sabihin.
Pinuntahan siya ni Tatay.
Sinabihan siyang tutulungan nilang ayusin ang bagong babuyan niya kung pipirma siya bilang guarantor sa loan ni Nico.
May delivery business daw.
May kontrata raw sa isang grocery distributor.
Sigurado raw ang kita.
Kapag tumanggi si Tiyo, hindi na raw siya maaaring gumamit ng maliit na daan sa gilid ng lupa ni Tatay para makadaan ang feeds papunta sa babuyan niya.
“Tiyo, bakit hindi ninyo sinabi sa akin?”
“Ano ang gagawin mo? Uuwi ka na naman?”
“Pwede tayong kumonsulta sa abogado.”
“Nag-aaral ka.”
“Hindi ibig sabihin noon wala akong karapatang malaman.”
“Alam ko.”
Sa unang pagkakataon, narinig kong pagod ang boses niya.
“Mara, ayokong maging dahilan para tumingin ka palagi sa likod.”
Napaupo ako sa gilid ng kama.
“Hindi kayo dahilan para lumingon ako. Kayo ang dahilan kung bakit ako nakarating dito.”
Hindi siya sumagot.
Kaya sinabi ko ang isang bagay na pinangako ko sa sarili kong gagawin balang araw.
“Tiyo, kapag nakatapos ako, hindi na nila kayo magagamit laban sa akin.”
Hindi ko alam noon kung gaano katagal bago mangyari iyon.
Pero tinupad ko.
Nagtapos ako nang may honors.
Sa graduation, isang upuan lang ang inilaan ko para sa pamilya.
Kay Tiyo Ruben.
Dumating siya na nakasuot ng hiniram na barong.
Sobrang laki sa kanya ng manggas.
Hindi pantay ang tiklop ng pantalon.
At habang naglalakad ako sa stage, nakita kong siya ang pinakamalakas pumalakpak sa buong hanay.
Hindi dumating sina Nanay at Tatay.
May binyag daw ang anak ni Ate Vanessa.
Hindi rin dumating si Nico.
May delivery raw.
Pagkatapos ng graduation, tinanong ako ni Tiyo kung masama ang loob ko.
Sinabi kong hindi.
Kasinungalingan iyon.
Pero iyon na rin ang huling pagkakataong hinintay kong piliin nila ako.
Nagsimula akong magtrabaho sa isang technology company sa Makati.
Junior analyst ako noon.
₱38,000 ang unang sweldo ko.
Para sa isang babaeng dati ay naghahati ng isang lata ng sardinas sa dalawang pagkain, para akong nanalo sa lotto.
Pero hindi ako gumastos nang malaki.
Nag-bedspace ako sa Mandaluyong.
Nag-commute.
Nagbaon ng pagkain.
At gabi-gabi, pagkatapos ng trabaho, kumuha ako ng online courses tungkol sa data engineering, cloud systems at business analytics.
Makalipas ang labingwalong buwan, lumipat ako sa isang foreign company na pinayagang remote ang trabaho.
Makalipas ang isa pang taon, mayroon na akong dalawang freelance clients.
Pagkatapos ay apat.
Pagkatapos ay kumuha ako ng dalawang dating kaklase para tumulong.
Hindi ko planong gumawa ng kumpanya.
Nagsimula lamang iyon sa isang simpleng tanong ng client ko:
“Can your team handle everything?”
Sinabi kong oo.
Kahit wala pa talaga akong team noon.
Doon ipinanganak ang maliit naming analytics consultancy.
Sa ikaapat na taon pagkatapos kong makapagtapos, pito na kami.
Sa ikalimang taon, labing-apat.
May clients kami sa Singapore, Australia at United States.
At sa unang buwan ng ikaanim na taon, unang lumampas sa ₱1 milyon ang monthly revenue ng kumpanya.
Hindi lahat iyon ay personal kong pera.
May sweldo ang staff.
May software subscriptions.
May buwis.
May operating expenses.
Pero kahit pagkatapos ng lahat, mas malaki pa rin ang kinikita ko sa isang buwan kaysa kinita ng buong pamilya namin sa isang taon noong high school ako.
Ang unang malaking bagay na binili ko ay hindi kotse.
Hindi condo.
Hindi designer bag.
Isang 800-square-meter na lupa sa kabilang barangay ng bayan namin.
May malinis na titulo.
May sariling access road.
At may sapat na espasyo para sa isang maayos na piggery.
Sa titulo, isang pangalan lamang ang nakalagay.
Ruben Mendoza.
Nang dalhin ko siya roon, akala niya client property iyon.
“Tiyo, tingnan ninyo iyong maliit na gusali.”
Naglakad siya papunta sa bagong kulungan.
May maayos na drainage.
May water tank.
May storage room para sa feeds.
May maliit na bahay sa gilid na may dalawang kuwarto.
Pagpasok namin, nakita niya ang framed copy ng titulo sa mesa.
Binasa niya iyon.
Pagkatapos ay tumingin sa akin.
“Ano ito?”
“Sa inyo.”
“Mara.”
“Sa inyo.”
Umiling siya.
“Hindi ko tatanggapin.”
“Tandaan ninyo iyong sinabi ninyo sa akin sa terminal?”
“Ano?”
“Una kong bilhin ang buhay na gusto ko.”
Ngumiti ako.
“Ito iyong buhay na gusto ko. Iyong hindi na kayo kayang palayasin ng kahit sino.”
Umupo siya.
At doon ko unang nakita ang lalaking halos hindi umiiyak na takpan ang mukha niya gamit ang dalawang kamay.
Makalipas ang tatlong buwan, nabayaran namin nang maaga ang natitirang obligasyon niya bilang co-maker sa utang ni Nico.
Hindi ko binayaran ang utang ni Nico.
Binayaran ko lamang ang halagang legal na maaaring habulin kay Tiyo, pagkatapos ay pinagawa ko sa abogado namin ang dokumentasyon para malinaw na si Nico ang may utang sa kanya.
Galit na galit si Nanay nang malaman niya.
“May pera kang pambayad sa tiyo mo, pero wala kang maitulong sa kapatid mo?”
Iyon ang unang tawag niya sa akin matapos ang halos isang taon.
“Utang ni Nico iyon.”
“Pamilya mo siya.”
“Pamilya ko rin si Tiyo.”
“Hindi ka niya anak.”
“Pero siya ang umasal na magulang noong kailangan ko.”
Ibinaba niya ang tawag.
Akala ko katapusan na.
Hindi pala.
Sa sumunod na taon, bumagsak ang delivery business ni Nico.
Dalawa sa tatlong sasakyan niya ang nabawi ng financing company.
May supplier na hindi niya nabayaran.
May empleyadong nagreklamo dahil tatlong buwan walang sahod.
At ang pinakamalaking problema, isinangla nina Nanay at Tatay ang bahay at palayan para pondohan ang expansion niya.
Hindi ko alam iyon hanggang tumawag sa akin si Ate Vanessa.
“Mara, pwede ba tayong mag-usap?”
“Bakit?”
“May problema sa bahay.”
“Ano?”
“May notice.”
“Anong notice?”
“Foreclosure.”
Napapikit ako.
“Magkano?”
“Mga ₱2.7 million kasama penalties.”
Umupo ako sa office chair.
“Bakit umabot nang ganoon?”
“Hindi ko alam lahat.”
“Vanessa.”
“Okay. Alam ko.”
Doon niya sinabi ang buong katotohanan.
Unang loan: ₱900,000.
Pangalawang refinancing: ₱1.1 million.
Pagkatapos ay may penalties.
Ginamit ni Nico ang malaking bahagi sa negosyo.
Ang natira, ginamit sa renovation ng bahay, 60th birthday ni Nanay at isang secondhand van na ipinangalan kay Tatay.
“Tulungan mo sila,” sabi ni Ate.
“Bakit ako?”
“Dahil kaya mo.”
Iyon ang pinakamasakit na apat na salitang narinig ko sa mahabang panahon.
Hindi dahil mahal mo sila.
Hindi dahil tama.
Hindi dahil responsibilidad mo.
Kundi—
Dahil kaya mo.
Sinabi kong hindi ako magbabayad ng ₱2.7 milyon para sa utang na hindi ko ginawa.
Pagkatapos noon, nagsimula ang tunay na gulo.
Nag-post si Nanay sa Facebook.
May litrato niya at ni Tatay sa harap ng bahay.
Mahaba ang caption.
“Masakit pala kapag ang anak na itinaguyod mo mula pagkabata ay umasenso at nakalimot sa magulang. Hindi namin hinihingi ang lahat. Kaunting tulong lang sana para hindi mawala ang bahay na kinalakihan niya.”
Mahigit tatlong daang reactions.
Dose-dosenang comments.
“Ano ba naman iyong tumulong sa magulang?”
“Kahit gaano ka kayaman, wala ka rito kung wala sila.”
“Ang pera napapalitan. Ang magulang hindi.”
May pinsan akong nag-tag sa akin.
May dating kaklase akong nag-message.
May mga taong hindi ko nakausap sa loob ng sampung taon na biglang may opinyon tungkol sa pagkatao ko.
Hindi ako sumagot.
Hanggang sa sumunod na post.
Larawan ko sa harap ng bagong piggery ni Tiyo Ruben.
Kinuha iyon mula sa Facebook page ng agricultural supplier na nag-install ng equipment.
Ang caption ni Nanay:
“Milyon ang ginastos sa negosyo ng ibang tao. Pero sariling ama at ina, hahayaang mawalan ng tahanan.”
Iyon ang pumutol sa huling pisi.
Tumawag ako sa kanya.
“Ma, burahin ninyo.”
“Bakit? May mali ba?”
“Alam ninyo kung sino ang nagpaaral sa akin.”
“Ano ngayon? Kami pa rin ang nagpalaki sa iyo.”
“Burahin ninyo ang post.”
“Kung ayaw mong mapahiya, tulungan mo kami.”
Natahimik ako.
Doon ko naintindihan na hindi iyon pakiusap.
Pangingikil iyon gamit ang kahihiyan.
“Kailan ang foreclosure deadline?”
Nagbago agad ang tono niya.
“Alam kong hindi mo kami pababayaan.”
“Hindi ko sinabing magbabayad ako.”
“Mara—”
“Kailan?”
“Sa loob ng tatlong linggo.”
“Okay.”
Ibinaba ko ang tawag.
Kinabukasan, kumuha ako ng flight pa-Bicol.
Hindi ko sinabi sa kanila.
Si Tiyo Ruben lamang ang nakakaalam.
Pagdating ko, diretso ako sa abogado naming si Atty. Camille Rosales.
Dala ko ang screenshots.
Bank records.
School receipts.
Employment records.
Mga lumang mensahe ni Nanay.
At ang kopya ng loan documents nina Nico.
Hindi ako interesado sa ganti.
Gusto ko lamang matapos ang kasinungalingan.
Nag-request kami ng barangay mediation dahil patuloy na ginagamit ni Nanay ang pangalan ko sa social media at sinasabing obligasyon kong sagutin ang kanilang utang.
Dumating ang araw ng pagpupulong.
Nauna sina Nanay, Tatay, Nico at Ate Vanessa.
May dalawang tiyahin pa silang isinama.
Pagpasok ko sa barangay hall, narinig ko agad si Nanay.
“Ayan na iyong anak kong milyonarya.”
Hindi ako sumagot.
Umupo ako sa tapat nila.
Nagsimula ang kapitan.
“Ang gusto natin dito ay maayos na usapan. Aling Tessie, ano po ba ang hinihingi ninyo?”
Suminghot si Nanay.
“Wala naman kaming hinihinging sobra. Anak namin siya. Pinakain namin. Pinag-aral namin mula elementary hanggang high school. Ngayon milyon ang kinikita niya pero ayaw niya kaming tulungan.”
Tumingin sa akin ang barangay captain.
“Totoo bang kaya mong tumulong pero ayaw mo?”
“Opo.”
Nagbulungan ang mga tao.
Ngumiti si Nanay na parang nanalo na.
Pero idinugtong ko:
“Kaya ko pong tumulong. Pero hindi ibig sabihin na ako ang may obligasyon sa utang nila.”
Tumayo si Nico.
“Ate, bahay natin iyon!”
“Tahanan ninyo iyon. Hindi ko bahay.”
“Doon ka lumaki!”
“At noong kailangan kong umalis para mag-aral, sinabi ninyong huwag akong umuwi kapag nagutom ako.”
Namula si Nanay.
“Matagal na iyon!”
“Eksakto.”
Binuksan ko ang folder.
“Matagal na. Kaya mabuti sigurong ayusin natin ngayon kung ano talaga ang nangyari.”
Bago pa ako makapaglabas ng unang dokumento, bumukas ang pinto.
Pumasok si Tiyo Ruben.
Bitbit niya ang navy-blue backpack na ginamit ko noong unang araw ko sa kolehiyo.
Kupas na iyon.
May tahi pa rin sa gilid.
At sa kabilang kamay niya, may isang lumang transparent envelope.
Umupo siya sa tabi ko.
Tumingin kay Nanay.
Pagkatapos ay inilapag ang envelope sa mesa.
“Nandito lahat.”
Kumunot ang noo ni Tatay.
“Ano iyan?”
Binuksan ni Tiyo Ruben ang lalagyan.
Una niyang inilabas ang tatlong lumang resibo mula sa livestock buyer.
Pangalawa, ang deposit slip mula sa araw na nagbayad ako ng enrollment.
Pangatlo, isang maliit na notebook.
At bago niya ibigay sa barangay captain, sinabi niya ang pangungusap na nagpatahimik sa buong silid:
“Kung pag-uusapan natin kung sino ang nagpaaral kay Mara, simulan natin sa araw na ibinenta ko ang lahat ng baboy ko habang silang dalawa ay nagbabayad para sa bagong motor ng anak nilang lalaki.”
