Bahagi 3 — Nang Pilitin Niyang Buhayin ang Paresan, Doon Lumabas ang Tunay na Problema
Bahagi 3 — Nang Pilitin Niyang Buhayin ang Paresan, Doon Lumabas ang Tunay na Problema
Hindi ako bumalik agad sa Maynila.
Nasa Iloilo ako nang muling magbukas si Tito Ruben.
Sa unang dalawang araw, mukhang matagumpay ang lahat.
Ginamit nila ang dating pangalan.
Pareho ang kulay ng karatula.
Pareho ang larawan ng mangkok sa menu.
Maging ang lumang mga litrato ng pagkain na ako mismo ang nagpa-picture ay ginamit nila sa pahina sa internet.
Hindi ko muna sila pinigilan.
May dahilan ako.
Gusto kong makita kung hanggang saan sila aabot.
Nag-hire si Carlo ng bagong kusinero na dati raw nagtrabaho sa isang malaking paresan sa Quezon City.
Tinawagan din nila ang dalawa kong dating tauhan.
Si Mina, inalok nila ng doble ang dating sahod.
Tumanggi siya.
Si Jun, ang dati naming taga-prep, inalok nila ng ₱30,000 kapalit ng eksaktong pagkakasunod-sunod ng pagluluto.
Tumawag sa akin si Jun bago sumagot sa kanila.
“Kuya Nico, alam ko naman po ‘yung ginagawa namin sa kusina, pero hindi ko alam ‘yung ibang ginagawa ninyo bago kami dumating.”
“Tama.”
“May sasabihin ba ako sa kanila?”
“Sabihin mo lang ang alam mo. Wala akong ipinagbabawal.”
Nagtaka siya.
“Sigurado kayo?”
“Oo.”
Dahil alam kong kahit ibigay niya ang lahat ng nakita niya, hindi pa rin mabubuo ang lasa.
Ang unang sikreto ay hindi sangkap.
Oras iyon.
May isang bahagi ng proseso na kailangang palamigin bago muling initin sa takdang temperatura.
Kapag minadali, magiging mabigat sa dila ang sabaw.
Ang ikalawa ay ang paraan ng pagproseso sa dalawang pampalasa.
Hindi sila direktang inilalagay sa kaldero.
Ang ikatlo ay ang uri ng butong ginagamit ko at kung gaano katagal itong nililinis bago pakuluan.
Mukhang maliit na detalye.
Pero kapag tatlong iyon ang sabay-sabay mong hindi alam, ibang pagkain na ang kalalabasan.
Sa unang linggo, may mga customer pa rin sila dahil sa pangalan.
Pangalawang linggo, nagsimula ang mga puna.
“Parang mas maalat.”
“Bakit mas malapot ngayon?”
“Hindi na amoy gaya dati.”
“Baka nagpalit kayo ng nagluluto?”
Nag-post si Carlo na “pinahusay” daw nila ang timpla.
Mas masarap daw ngayon.
May sumagot sa comment:
“Kung pinahusay, bakit mas masarap noong hindi pa pinahusay?”
May nag-screenshot.
Kumalat iyon sa mga lokal na grupo.
Tinawagan ako ni Tito Ruben.
Hindi ko sinagot.
Pagkatapos ay si Tita Maribel naman.
Hindi ko rin sinagot.
Ikatlong linggo, tumawag ang abogado ko.
“Nico, ginagamit pa rin nila ang pangalan.”
“Alam ko.”
“Gusto mong padalhan na natin ng pormal na babala?”
“Oo.”
Dahil nakarehistro sa pangalan ko ang tatak at ako ang nakasaad na may-ari sa aming kasunduan, nagpadala kami ng liham na nag-uutos na itigil nila ang paggamit ng pangalan, mga litrato at materyales ko.
Kinabukasan, tumawag si Tito.
Sinagot ko.
“Abogado na ngayon?” bungad niya.
“Hindi mo sinasagot ang tawag ko.”
“Pamilya ang ipinapaharap mo sa abogado?”
“Kontrata ang ipinapabasa ko sa abogado.”
“Nico, huwag kang bastos.”
Hindi ko na pinatulan.
“May pitong araw kayo para alisin ang pangalan.”
“Hindi namin aalisin! Binayaran ko ang negosyong iyon!”
“Binayaran mo ang puhunan. Nabawi mo na iyon. Hindi mo binili ang pangalan.”
“Masyado kang mataas ngayon dahil marunong kang magluto!”
Hindi ako nakapagsalita agad.
Sa totoo lang, muntik akong matawa.
Tatlong taon niyang ipinagmamalaki sa mga tao na siya ang “negosyante” sa likod ng tindahan.
Ngayon, bigla akong naging tao lang na marunong magluto.
“Sige, Tito.”
Pinatay ko ang telepono.
Pagkatapos ng pitong araw, binago nila ang karatula.
Mula Sabaw ni Elena, naging Orihinal na Sabaw ni Elena ni Ruben.
Halos pareho pa rin.
Nagpadala ulit ng babala ang abogado ko.
Saka sila tuluyang nagpalit sa Pares ni Ruben.
Doon nagsimula ang tunay na pagbagsak.
Kapag wala na ang dating pangalan, nawala rin ang malaking bahagi ng mga customer na umaasang ako pa rin ang nasa likod ng kusina.
Sa loob ng isang buwan, bumaba nang halos kalahati ang benta.
Pero imbes na bawasan ang gastusin, ginawa ni Tito Ruben ang kabaligtaran.
Nagpagawa siya ng mas malaking karatula.
Bumili ng bagong mga mesa.
Nagpakabit ng mamahaling ilaw.
Nag-hire ng tagapamahala.
Naglabas ng pera para sa mga patalastas sa internet.
At ayon kay Mina, kumuha pa sila ng pangalawang puwesto sa Commonwealth kahit hindi pa maayos ang unang tindahan.
Parang gusto niyang patunayan sa akin na hindi ako kailangan.
Mas marami siyang ginastos, mas lalo niyang gustong magmukhang tama ang desisyon niya.
Samantala, naglibot ako sa Iloilo.
Kumain ako sa maliliit na karinderya.
Nakipag-usap sa mga nagluluto ng batchoy.
Pumunta ako sa Guimaras at ilang araw akong walang ginawa kundi matulog, maglakad at kumain.
Sa unang pagkakataon matapos ang tatlong taon, hindi ako nagising nang alas-kuwatro ng umaga.
Walang supplier na tumatawag.
Walang empleyadong absent.
Walang customer na nagrereklamo.
Pero hindi ibig sabihin wala akong ginagawa.
Tuwing gabi, sinusuri ko ang mga dokumentong ipinadala ni Ma’am Liza.
Doon ko nakita ang isa pang bagay.
Sa loob ng tatlong taon, may ilang maliliit na pagkuha ng pera si Tito Ruben mula sa account.
₱70,000.
₱120,000.
₱55,000.
₱90,000.
May mga label na “operational advance.”
Akala ko dati para sa negosyo.
Pero nang isumite ni Ma’am Liza ang mga resibo, marami roon ang walang katapat na gastusin.
Umabot sa mahigit ₱1.1 milyon.
Tinawagan ko si Atty. Mendoza.
“Attorney, nakita ninyo?”
“Oo.”
“Kasama ba iyon sa dapat pagkukuwentahan?”
“Kung walang dokumentong nagpapatunay na lehitimong gastusin, oo.”
Ibig sabihin, mas malaki pa ang problemang ginawa ni Tito kaysa sa ₱8.78 milyon na inilipat niya sa sarili niya.
Hindi lang niya kinuha ang parte kong dapat kong matanggap.
Posibleng matagal na rin siyang kumukuha nang palihim.
Pero wala pa rin akong balak gumawa ng eksena sa internet.
Ayokong gawing teleserye ang sarili kong buhay.
Gusto ko lang ng mga dokumento.
Makalipas ang anim na linggo, bumalik ako sa Metro Manila.
Walang nakakaalam maliban kay Mina at sa abogado ko.
Nakahanap ako ng maliit na puwesto sa Kapitolyo, Pasig.
Hindi kasinglaki ng dati.
Mas mataas ang renta.
Pero mas maayos ang kusina.
At higit sa lahat, wala nang kamag-anak na humahawak ng bank account ko.
Tinawagan ko sina Mina, Jun at ang dati naming tagahugas na si Tonton.
“Kung gusto ninyong bumalik sa trabaho, may bubuksan akong bago.”
Natahimik si Mina.
“Pares po ulit?”
“Oo.”
“Sabaw ni Elena?”
“Hindi.”
Ayokong bumalik sa parehong pangalan.
Masyado nang maraming gulo ang nakakabit doon.
Ang bagong pangalan ay Kusina ni Aling Mila.
Mila ang pangalan ng nanay ko.
Siya ang taong unang nagturo sa akin na huwag tipirin ang pagkain ng taong nagbabayad nang tama.
Walang engrandeng pagbubukas.
Walang artista.
Walang mamahaling patalastas.
Nag-post lang ako ng isang litrato ng umuusok na mangkok at simpleng mensahe:
“Bukas na ulit ang kusina.”
Sa loob ng tatlong oras, kumalat ang post.
May mga dati naming customer na nakapansin sa pangalan ko.
May nagtanong kung ako raw ba talaga ang nagluluto.
Sinagot ko:
“Opo.”
Kinabukasan, bago pa kami magbukas, may pila na.
Hindi kasinghaba noong dati.
Pero sapat iyon.
Sa unang linggo, halos maubos ang sabaw bago mag-alas-otso ng gabi.
Pangalawang linggo, dumami pa.
Pangatlong linggo, tumawag sa akin ang isang tagapamahala ng gusali sa Makati at nagtatanong kung interesado akong maglagay ng maliit na sangay.
Hindi ako agad pumayag.
Natuto na ako.
Ayokong lumaki nang mas mabilis kaysa kaya kong bantayan.
Habang unti-unting bumabangon ang negosyo ko, kabaligtaran ang nangyayari kay Tito Ruben.
Isang gabi, pinadalhan ako ni Carlo ng mensahe.
Hindi kami nag-uusap mula noong hapunan.
“Nico, puwede ba kitang makausap?”
Hindi ko sinagot agad.
Pagkalipas ng sampung minuto, may sumunod.
“Hindi tungkol sa resipe.”
Isa pa.
“May problema si Papa.”
Tinawagan ko siya.
Mahina ang boses niya.
“Magkano ba talaga ang kinuha ni Papa sa iyo?”
“Alam mo naman. Naroon ka.”
“Akala ko pera lang ng negosyo na siya ang may hawak.”
“Carlo, ikaw mismo ang nagsabi sa akin na sapat na ang ₱620,000 para bumili ako ng kotse.”
Tumahimik siya.
“Alam ko.”
“Bakit?”
May narinig akong malalim na buntong-hininga.
“Kasi sinabi nila sa akin na napag-usapan na ninyo.”
Napailing ako.
“Hindi.”
“Nico…”
“Sabihin mo na kung bakit ka tumawag.”
Doon niya sinabi ang totoong problema.
Ang perang inilabas ni Tito Ruben para sa reservation ng bahay nila ni Bianca ay galing sa kinita ng tindahan.
Ang ₱900,000 na paunang bayad sa isang sasakyan ay galing din doon.
Mahigit ₱1.5 milyon naman ang inilabas para sa bagong sangay na halos wala nang customer.
At dahil patuloy na nalulugi, nagsimula nang umutang si Tito sa mga tagapagsuplay.
“May humahabol na sa kanya,” sabi ni Carlo.
“Hindi ko problema iyon.”
“Alam ko.”
Pero may isa pa raw dahilan kung bakit siya tumawag.
“Nico, may kinakausap si Papa na negosyante.”
“Ano’ng kinalaman ko?”
“Gusto niyang ibenta ang konsepto.”
Napakunot-noo ako.
“Anong konsepto?”
“Parang franchise.”
Napatawa ako.
“Wala naman siyang ibebentang franchise.”
“May ipinapakita siyang dokumento.”
Tumigil ako.
“Ano’ng dokumento?”
Hindi agad sumagot si Carlo.
“Nakita ko sa mesa niya.”
“Carlo.”
“May kontrata. Nakalagay na pumapayag kang gamitin niya ang dating pangalan, resipe at karapatang magbukas ng mga sangay.”
Nawala ang ngiti ko.
“May pirma ko?”
“Oo.”
Nanlamig ang kamay ko.
“Hawakan mo ‘yung dokumento.”
“Hindi ko puwedeng kunin.”
“Kunan mo ng litrato.”
“Nico…”
“Carlo, kung totoong may pirma ko roon, kunan mo ng malinaw na litrato.”
Makalipas ang kalahating oras, may anim na litrato akong natanggap.
Binuksan ko ang una.
Kontrata nga.
Binuksan ko ang huling pahina.
Naroon ang pangalan ko.
At sa ibabaw nito, isang pirma na pilit ginaya ang pirma ko.
Hindi eksakto.
Pero malapit.
Sapat para malinlang ang taong hindi ako kilala.
Tinawagan ko agad si Atty. Mendoza.
“Attorney.”
“Bakit?”
“Mas malaki na ang problema.”
Ipinadala ko ang mga litrato.
Ilang minuto siyang walang sinabi.
Pagkatapos ay isang tanong lang ang binitiwan niya.
“Nico, sigurado kang hindi mo pinirmahan ito?”
“Isandaang porsiyento.”
“Kung ganoon,” sabi niya, “huwag ka nang kumausap kahit kanino sa kanila nang walang dokumentasyon.”
Kinabukasan, mas malala pa ang nalaman namin.
Nakipagkasundo na pala si Tito Ruben sa isang grupo ng mamumuhunan.
Halagang ₱4.8 milyon.
May paunang bayad na.
At ayon sa dokumentong hawak nila, ako raw mismo ang pumayag na ibigay sa kanya ang karapatang gamitin ang resipe ko sa loob ng sampung taon.
Doon ko naintindihan kung bakit hindi siya natakot kahit sunod-sunod ang pagkalugi.
May balak siyang kumita nang minsanan.
Hindi na niya kailangang patunayan na kaya niyang lutuin ang sabaw.
Kailangan lang niyang maipaniwala sa ibang tao na pag-aari niya ang sikreto.
Pero may hindi siya alam.
Ang grupong kausap niya ay nagpadala na rin ng kopya ng kontrata sa abogado ko para tiyaking malinis ang karapatan bago ilabas ang natitirang pera.
At sa nakatakdang pagpupulong makalipas ang tatlong araw, inimbitahan nila akong dumalo.
Hindi nila sinabi kay Tito Ruben.
