Ang Lumang Notebook sa Drawer at ang Pangalan Kong Ginawang Gatasan
Bahagi 2: Ang Lumang Notebook sa Drawer at ang Pangalan Kong Ginawang Gatasan
Hindi ako agad pumasok sa opisina.
Umupo ako sa loob ng Grab, nakatitig sa message ni Liza.
“May nakita akong notebook kagabi.”
Isang simpleng pangungusap lang iyon, pero parang may bumukas na pinto sa likod ng utak ko.
Notebook.
Pera.
Mama Corazon.
Sa tatlong taon kong pagtira sa bahay na iyon, palagi kong nakikita si Aling Corazon na may hawak na lumang brown notebook.
Akala ko listahan lang iyon ng utang sa palengke, grocery, maintenance medicine, at bayarin sa subdivision.
Minsan, kapag papasok ako sa kusina, bigla niya iyong isasara.
Kapag nagtatanong ako kung magkano ang gastos sa bahay, sasabihin niya:
—Bakit? Nagtitiwala ka ba o hindi?
Kapag humihingi ako ng breakdown, iiyak siya.
Kapag sinabi kong gusto kong ako na ang bumili ng grocery, sasabihin ni Miguel:
—Hayaan mo na si Mama. Iyon na lang ang ginagawa niya sa bahay. Huwag mo nang kunin sa kanya.
Kaya tumahimik ako.
Nagpadala ako ng pera buwan-buwan.
Minsan cash.
Minsan bank transfer.
Minsan GCash.
Lahat iyon, sa isip ko, para sa bahay.
Para sa kuryente.
Para sa tubig.
Para sa pagkain.
Para sa gamot.
Para sa pamilya.
Pero habang nakatingin ako sa message ni Liza, biglang bumalik sa akin ang maraming maliliit na bagay na dati kong hindi pinansin.
Bakit palaging kulang daw ang pera kahit ako na halos lahat ang nag-aambag?
Bakit laging sinasabi ni Mama Corazon na mahal ang grocery, pero tuwing titingin ako sa ref, puro itlog, tuyo, at tirang ulam ang laman?
Bakit may bagong cellphone si Adrian noong isang buwan, pero sabi niya “hulugan lang”?
Bakit may gold bracelet si Mama Corazon noong birthday niya, pero sabi niya “regalo ng kumare”?
Bakit tuwing hihingi ako ng resibo, ang sagot nila ay:
—Ang arte mo naman. Pamilya tayo, hindi negosyo.
Pagdating ko sa opisina, hindi ako makapag-focus.
May meeting ako ng alas diyes, pero habang nagpe-present ang teammate ko, nakabukas sa laptop ko ang bank history ko.
Isa-isa kong dinownload ang records.
Transfer to Corazon Reyes: 22,000.
Transfer to Corazon Reyes: 18,500.
Transfer to Miguel Reyes: 12,000.
GCash cash-in.
ATM withdrawal.
Utilities.
Groceries.
Pharmacy.
Noong hapon, nag-message ulit si Liza.
“Pwede ba tayong magkita mamaya? Huwag sa bahay. Sa café malapit sa Mercury Drug.”
Hindi ako nagdalawang-isip.
Nag-reply ako:
“Sige. 6 PM.”
Buong araw, hindi nag-message si Miguel.
Iyon ang nakakatawa.
Kapag may kailangan siya, sampung tawag sa loob ng isang oras.
Kapag nasaktan ako, tahimik siya.
Alas sais ng gabi, nasa café na ako.
Pagdating ni Liza, halatang kinakabahan siya.
May dala siyang tote bag.
Umupo siya sa harap ko at agad tumingin sa paligid.
—Elena, promise mo sa akin, hindi mo sasabihin na ako ang nagsabi.
—Depende sa sasabihin mo.
Napakagat siya sa labi.
Pagkatapos, inilabas niya ang notebook.
Luma iyon.
Brown ang cover.
May maliit na sticker ng Our Lady sa gilid.
Kilala ko agad.
Notebook ni Mama Corazon.
Parang biglang bumagal ang tunog ng café.
Inilapag iyon ni Liza sa mesa.
—Nakita ko ito kagabi sa drawer sa kusina. Naiwan niyang bukas. Akala ko listahan ng handa, pero nakita ko pangalan mo.
Binuksan niya ang notebook sa gitnang bahagi.
Nandoon ang pangalan ko.
ELENA.
Sa ilalim, may listahan ng buwan at halaga.
Pero hindi iyon ang nagpalamig ng katawan ko.
Ang nakasulat sa tabi ng bawat halaga ang halos nagpahinto ng paghinga ko.
“Ambag Elena — 22,000.”
“Bawas grocery — 6,000.”
“Bawas kuryente — 3,200.”
“Bawas tubig — 900.”
“Natira — 11,900.”
“Para kay Adrian — 8,000.”
“Para kay Mama savings — 3,900.”
Sumunod na buwan:
“Ambag Elena — 25,000.”
“Actual gastos bahay — 10,450.”
“Kay Adrian car repair — 9,000.”
“Kay Mama bracelet — 5,550.”
Sunod:
“Bonus Elena — 60,000.”
“Sinabi kay Elena: kulang sa property tax.”
“Actual property tax: wala pa.”
“Tinabi: 45,000.”
“Kay Miguel: 15,000.”
Hindi ako nagsalita.
Hindi rin ako umiyak.
Tinitigan ko lang ang notebook habang bawat pahina ay parang resibong sinaksak sa dibdib ko.
May mga note pa sa gilid.
“Sabihin mahal ang bigas.”
“Sabihin tumaas ang Meralco.”
“Sabihin may utang sa botika.”
At ang pinakamasahol:
“Huwag hayaan hawakan ni Elena ang budget. Kapag nahawakan niya, mawawala ang daloy.”
Daloy.
Iyon pala ang tawag nila sa dugo ko.
Daloy ng pera.
Nag-init ang mukha ko.
—Alam ba ito ni Miguel?
Hindi agad sumagot si Liza.
Iyon pa lang, alam ko na.
Pero tinanong ko pa rin.
—Liza, alam ba ni Miguel?
Dahan-dahan siyang tumango.
—Sa tingin ko, oo.
—Sa tingin mo?
Huminga siya nang malalim.
—May narinig ako dati. Nag-uusap sila ni Mama sa kusina. Sabi ni Mama, “Huwag mong kokontrahin si Elena. Hayaan mo siyang magalit minsan. Basta tuloy ang bigay niya.” Tapos sabi ni Miguel, “Ako na bahala. Lumalambot din iyon.”
Parang may kumalas sa loob ko.
Hindi lang pala siya duwag.
Kasali siya.
Hindi lang pala siya tahimik.
Nakikinabang siya.
Kinuha ko ang phone ko at kinunan ng picture ang bawat pahina.
Si Liza, nanginginig ang kamay habang umiinom ng tubig.
—Elena, may isa pa.
Akala ko sapat na ang nakita ko.
Hindi pa pala.
May inilabas siyang photocopy ng OR/CR ng kotse ko.
—Nakita ko ito sa bag ni Adrian. Elena, balak nilang ibenta ang kotse mo.
Napatingin ako sa kanya.
—Hindi nila pwedeng ibenta iyon. Nasa pangalan ko iyon.
—Alam ko. Pero may kausap si Adrian na buyer. Sabi niya, papapirmahin ka raw ni Miguel ng authorization. Sasabihin daw nila kailangan lang para sa insurance claim.
Natawa ako.
Mahina lang.
Pero ramdam kong nanginginig ang dibdib ko.
—Grabe.
Iyon lang ang nasabi ko.
Liza yumuko.
—Pasensya na. Matagal ko nang gustong magsalita. Pero natatakot ako kay Adrian. At kay Mama.
Tinupi ko ang photocopy.
—Bakit ngayon?
Matagal siyang tumahimik.
Pagkatapos, tumingin siya sa akin.
—Kasi kagabi, nang tinapon ni Mama ang pagkain mo, nakita ko ang mukha ng anak ko. Natakot siya. Tinanong niya ako sa kotse pauwi, “Mama, kapag nag-asawa po ako, ganun din po ba ang gagawin sa akin?” Hindi ko kayang palakihin ang anak ko na akala niya normal iyon.
Doon ako muntik maiyak.
Hindi dahil sa sarili ko.
Kundi dahil may batang nakakita sa kahihiyan ko at naintindihan niyang mali iyon.
Inabot ko ang kamay ni Liza.
—Salamat.
Umiling siya.
—Mag-ingat ka, Elena. Hindi sila papayag na basta ka na lang aalis.
—Hindi ako basta aalis.
Tiningnan ko ang notebook.
—Sisingilin ko muna sila.
Pag-uwi ko ng bahay, alas nuebe na.
Pagpasok ko, naroon si Aling Corazon sa sala.
Nakaupo siya sa gitna na parang judge sa barangay hearing.
Si Miguel nasa tabi niya.
Si Adrian nandoon din.
Halatang tinawag nila.
Parang pamilya meeting.
Ako ang akusado.
Pagkasara ko ng pinto, unang nagsalita si Miguel.
—Umupo ka. Kailangan nating pag-usapan ang ugali mo kanina.
Hindi ako umupo.
Tumayo lang ako sa may entrance, hawak ang bag ko.
—Sige. Pag-usapan natin.
Suminghot si Aling Corazon.
—Elena, kung may sama ka ng loob, sabihin mo. Pero hindi mo pwedeng gutumin ang matanda.
Tumingin ako sa kanya.
—Hindi ko kayo ginutom. May ref. May kalan. May kamay kayo.
Namula ang mukha niya.
Si Adrian sumabat agad.
—Grabe ka naman magsalita kay Mama. Porke kumikita ka, ang taas na ng tingin mo sa sarili mo?
Tiningnan ko siya.
—Adrian, kailan mo ibabalik ang kotse ko?
Natigilan siya.
Isang segundo lang, pero sapat na.
—Anong kotse? Pinahiram mo iyon.
—Pinahiram ko ng isang buwan. Isang taon at apat na buwan na.
—Kailangan ko sa trabaho.
—Hindi ko problema iyon.
Tumayo si Miguel.
—Elena, huwag mong idamay si Kuya.
Doon ko siya tiningnan nang diretso.
—Bakit? Kapag pera ko ang ginagamit ninyo, pamilya tayo. Kapag sisingilin ko na, huwag kong idamay?
Nanahimik silang lahat.
Inilapag ko ang bag ko sa mesa.
Inilabas ko ang folder na inihanda ko sa opisina.
Bank statements.
Screenshots.
Transfer records.
Photos ng notebook.
Nakita kong nanigas ang mukha ni Aling Corazon nang makita niya ang brown notebook sa printout.
—Saan mo nakuha iyan?
Ngumiti ako.
—Hindi mahalaga.
Biglang nagbago ang boses niya.
—Magnanakaw ka? Hinalungkat mo gamit ko?
—Nakakatawa po kayo, Mama. Tatlong taon ninyong hinalungkat ang sweldo ko, ngayon notebook lang ang problema?
Tumayo siya.
—Miguel! Naririnig mo ba asawa mo?
Si Miguel lumapit sa akin.
Mababa ang boses niya.
—Elena, enough. Ibigay mo sa akin iyan.
Inilayo ko ang folder.
—Hindi.
—Sabi ko, ibigay mo.
—At sabi ko, hindi.
Lumamig ang mata niya.
Sa unang pagkakataon, nakita ko ang ekspresyon na hindi niya ipinapakita kapag may ibang tao.
Hindi galit ng asawang nasaktan.
Galit ng lalaking nawalan ng kontrol.
Dahan-dahan siyang nagsalita.
—Huwag mong sisirain ang pamilyang ito dahil lang sa pagkain.
Napatingin ako sa kanya.
Doon ako natawa.
—Pagkain?
Isa-isa kong nilapag ang papel sa mesa.
—Ito ang 792,000 pesos na ibinigay ko sa bahay.
Sunod na papel.
—Ito ang 150,000 pesos na pera sa kasal na “itinago” ni Mama.
Sunod.
—Ito ang kotse kong ayaw ibalik ni Adrian.
Sunod.
—Ito ang kalahati ng housing loan na binabayaran ko kahit hindi ako nakapangalan sa bahay.
Tumingin ako sa kanila.
—Sabihin ninyo ulit na tungkol lang ito sa pagkain.
Walang nagsalita.
Pagkatapos, biglang nagtaas ng boses si Aling Corazon.
—Walang utang ang pamilyang ito sa iyo! Asawa ka ni Miguel! Obligasyon mo iyon!
Dahan-dahan akong tumango.
—Sige. Kung obligasyon ko ang lahat, ano ang obligasyon ninyo sa akin?
Tumahimik siya.
Si Miguel ang sumagot.
—Respect.
Napatingin ako sa kanya.
—Respect?
—Oo. Irespeto mo ang nanay ko. Irespeto mo ang bahay na ito.
Lumapit ako nang isang hakbang.
—At ako? Kailan ninyo ako nirespeto?
Hindi siya nakasagot.
Kinuha ko ulit ang folder.
—Simula bukas, hindi na ako magbibigay ng pera. Hindi na ako magluluto. Hindi na ako maglalaba. Hindi na ako magbabayad ng kahit anong bill na hindi nakapangalan sa akin.
Nanlaki ang mata ni Aling Corazon.
—Hindi mo pwedeng gawin iyan!
—Kaya ko.
Tiningnan ko si Miguel.
—At ikaw, kailangan mong pumili. Asawa ka ba, o anak lang?
Tumigas ang mukha niya.
Akala ko magsasalita siya.
Akala ko, kahit huli na, may konting konsensya pa.
Pero ang sinabi niya ay:
—Kung ganyan ka, baka mas mabuti pang umalis ka muna sa bahay na ito.
Isang katahimikan ang bumagsak sa sala.
Si Aling Corazon napangiti nang bahagya.
Si Adrian umiwas ng tingin.
Ako naman, tumingin kay Miguel at naramdaman kong tuluyan nang namatay ang huling piraso ng awa ko sa kanya.
—Sige.
Hindi niya inaasahan iyon.
—Ano?
—Sabi mo umalis ako. Aalis ako.
Kinuha ko ang bag ko.
Pero bago ako makalakad papunta sa kwarto, biglang nagsalita si Aling Corazon.
—Huwag mong dalhin ang alahas mo. Regalo iyon ng pamilya namin.
Huminto ako.
Dahan-dahan akong lumingon.
—Mama, pati ba wedding ring ko, isusulat ninyo sa notebook?
Biglang namutla siya.
At doon ko alam na may isa pa silang tinatago.
