Noong araw na isinugod ako sa ospital, isang mensahe lang ang ipinadala ng asawa ko: “Busy ako.”

Sampung minuto matapos noon, nakita ko siyang naka-post sa social media kasama ang ibang babae, habang tinitingnan ito ng may lambing na hindi niya kailanman ibinigay sa akin.

Hanggang sa tawagan siya ng ospital para sabihing pumirma ako ng waiver para tanggihan ang emergency treatment… saka lang siya tuluyang nataranta…

Na-diagnose ako ng end-stage kidney failure sa ikaapat na taon ng aming kasal.

Mahigpit na hawak ng doktor ang medical records ko habang mabigat ang boses nitong nagsalita.

“Kung magpapatuloy ka sa dialysis, baka ilang buwan na lang ang itagal mo. Pero kung makakahanap tayo ng kidney donor, mas mataas ang posibilidad na mabuhay ka pa.”

Tahimik akong nakaupo sa malamig na plastic chair sa hallway ng ospital.

Matagal akong natulala bago ko tuluyang kinuha ang cellphone ko at nag-message sa asawa kong si Marco Villanueva.

“Sabi ng doktor kailangan ko raw ng kidney transplant… Maaari ka bang pumunta rito kahit minsan lang?”

Na-send ang mensahe.

Tatlong oras bago siya nag-reply.

Isang litrato.

Pink na cake sa harap ng childhood best friend niyang si Bianca.

May nakasulat na:

“Happy Birthday, Princess.”

Sa ibaba noon, iisang linya lang ang mensahe niya.

“Busy ako.”

Matagal kong tinitigan ang screen habang unti-unting namumuo ang luha sa mga mata ko.

Busy?

Sobrang busy na wala man lang oras tanungin kung buhay pa ba ako o hindi?

Pero sanay na ako.

Tatlong taon na siyang ganoon.

Noong unang beses akong na-confine dahil sa internal bleeding, kasama niya si Bianca nanonood ng fireworks sa tabing dagat.

Noong namatay ang mama ko, mahigit tatlumpung tawag ang ginawa ko sa kanya.

Ni isa, hindi niya sinagot.

Kinabukasan, nagpadala lang siya ng limang libong piso at isang mensahe.

“Bumili ka ng makakain.”

Parang limos.

Katulad ngayon.

Mahina akong napangiti bago ibinaba ang cellphone.

Sa labas ng bintana ng ospital, bumuhos ang malakas na ulan.

Laging malakas ang ulan sa siyudad na ito.

Sapat para matabunan ang tunog ng pag-iyak ng isang tao.

…

Nagkakilala kami ni Marco noong college.

Siya ang pinakasikat na mayamang lalaki sa campus.

Samantalang ako naman ay working student lang sa isang maliit na café.

Sabi ng lahat hindi kami bagay.

Tinaya pa ng mga kaibigan niya na pera lang daw ang habol ko.

Pero hindi naniwala si Marco noon.

Yakap niya ako sa gitna ng campus at nakangiting sinabi:

“Kapag hindi ikaw ang pinakasalan ko, mamamatay akong mag-isa.”

Pinaniwalaan ko iyon.

Hanggang sa unang taon ng kasal namin.

Nalugi ang kumpanya ng pamilya nila.

Kasabay noon, inatake sa stroke ang papa ko at kinailangang operahan agad.

Wala akong ibang choice kundi humingi ng tulong kay Marco.

Matagal niya akong tinitigan nang gabing iyon.

Napakalamig ng mga mata niya.

“Lumabas din pala ang tunay mong kulay.”

Nagpanic ako agad.

“Hindi gano’n, Marco… babayaran ko rin… emergency talaga si Papa…”

Pero pinutol niya ako.

“Alam mo bang sinasabi nila na pinatulan mo lang ako dahil sa pera?”

“Pinagtanggol pa kita noon sa lahat.”

Unti-unting tumigas ang boses niya.

“Mukhang tama pala sila.”

Simula noon, nagbago ang lahat.

Madalang na siyang umuwi.

At mas madalas nang makita si Bianca sa paligid niya.

Palagi siyang may inosenteng ngiti habang nagsasabi:

“Huwag mo nang sisihin si Marco, ate. Stress lang talaga siya.”

Kasabay noon, sadya niyang ipinapakita ang pulang marka ng halik sa leeg niya.

Wala akong nagawa kundi manahimik.

Dahil mahal ko si Marco.

Sobrang mahal na kahit dignidad ko… kaya kong isuko.

…

Pagkatapos kong makauwi mula ospital noong gabing iyon, madilim ang buong condo.

Tatlong araw nang hindi umuuwi si Marco.

Halos wala akong lakas habang umiinom ng gamot.

Pagbukas ko ng cellphone, may bagong livestream si Bianca.

Tawa siya nang tawa.

“May nagpuyat para magluto ng lugaw kasi nilagnat daw ako.”

Pag-ikot ng camera—

Nakita ko si Marco sa kusina.

Tahimik siyang naghahalo ng lugaw habang puno ng lambing ang tingin niya.

Mga matang kailanman hindi niya ibinigay sa akin.

Punong-puno ng comments ang livestream.

“Green flag talaga si Marco!”

“Bagay na bagay kayo!”

“Kailan kasal?”

Matagal akong nakatitig.

Hanggang sa maalala ko ang sarili ko.

Tatlong buwan ang nakalipas, nahimatay ako sa banyo dahil sa mataas na lagnat.

Mahigit dalawampung tawag ang ginawa ko kay Marco.

Hindi niya sinagot kahit isa.

Kalaunan ko lang nalaman na kasama pala niya si Bianca sa concert noon.

Doon ko naintindihan.

Hindi siya malamig na tao.

Nagkataon lang na hindi ako ang babaeng mahal niya.

…

Lumala ang sakit ko nang gabing iyon.

Halos hindi ako makahinga habang namimilipit sa kama.

Sa kalagitnaan ng hilo ko, may narinig akong bumukas na pinto.

May pumasok.

Akala ko guni-guni lang dahil sa gamot.

Hanggang sa marinig ko ang boses ni Marco.

“Anong nangyayari sa’yo?”

Pagmulat ko ng mata, nakita ko siya.

Basang-basa pa ng ulan ang polo niya.

Maputla ang mukha.

Matagal ko siyang tinitigan bago ako mahinang natawa.

“Naalala mo pa palang umuwi?”

Kumunot ang noo niya.

“Ano bang pinagsasasabi mo?”

Hindi ako sumagot.

Tumalikod lang ako.

Hinawakan niya ang noo ko at agad nanigas.

“Nilalagnat ka nang ganito tapos hindi ka nagpapa-ospital?!”

Pumikit ako.

“Okay lang naman kahit mamatay ako.”

Parang biglang nagyelo ang buong kwarto.

Mahigpit niyang hinawakan ang pulsuhan ko.

“Ulitin mo nga.”

Dahan-dahan ko siyang tiningnan.

Sa unang pagkakataon matapos ang tatlong taon…

wala na akong emosyon.

“Sabi ko… mamamatay na ako.”

Napatawa siya nang malamig.

“Tama na ang drama mo.”

Wala akong paliwanag na ginawa.

Kinuha ko lang ang mga laboratory results ko at inihagis sa kama.

Nagkalat ang mga papel sa sahig.

End-stage kidney failure.

Multiple organ complications.

Critical condition.

Biglang nagbago ang mukha ni Marco.

Natigilan siya.

Bahagyang nanginginig ang labi niya pero walang lumalabas na salita.

Sakto namang tumunog ang cellphone niya.

“Bianca calling.”

Pareho namin iyong nakita.

Mahabang katahimikan.

Paulit-ulit ang ringtone.

Sa huli, pinatay niya ang tawag.

At sa unang pagkakataon matapos ang maraming taon… nanginginig ang boses niya.

“Laine…”

“Kailan ka pa may sakit?”

Napatingin ako sa kanya.

At bigla akong natawa sa sobrang sakit.

Asawa ko siya.

Pero ngayon lang niya nalaman na mamamatay na ako.

Hindi pa ako nakakasagot nang biglang may malakas na kumatok sa pinto.

Kasunod noon ang umiiyak na boses ni Bianca.

“Marco! Buksan mo ang pinto!”

“Bakit tumawag ang ospital sa akin?! Bakit sinabing pumirma siya para tanggihan ang emergency treatment at mag-donate ng corneas?!”

Biglang nanginig ang kamay ni Marco.

Samantalang ako…

dahan-dahan ko nang ipinikit ang mga mata ko.

Dahil sa mismong sandaling iyon—

biglang tumunog nang malakas ang heart monitor sa tabi ko.

Paulit-ulit.

Sunod-sunod.

Habang ang pulang ilaw nito ay mabilis na kumikislap.
…

“Doctor! Nawawalan na siya ng pulse!”

Nagulantang si Marco.

Mabilis niya akong niyakap habang nanginginig ang mga kamay niya.

“Laine! Tingnan mo ako! Huwag mong ipikit ang mata mo!”

Ngunit unti-unti nang lumalabo ang pandinig ko.

Ang huling narinig ko bago ako mawalan ng malay ay ang basag na boses niya.

“Please… huwag mo akong iwan…”

…

Pagmulat ko ng mata, puting kisame agad ang bumungad sa akin.

May amoy ng antiseptic.

May mahinang tunog ng ECG monitor.

At may isang taong mahigpit na nakahawak sa kamay ko.

Paglingon ko—

si Marco.

Magulo ang buhok niya.

Namumula ang mga mata.

Halatang ilang araw nang walang tulog.

Nang mapansin niyang gising na ako, bigla siyang tumayo.

“Laine…”

Halos pabulong ang boses niya.

Punong-puno ng takot.

Tahimik ko lang siyang tinitigan.

Sa unang pagkakataon matapos ang napakahabang panahon…

ako naman ang walang emosyon.

Biglang namuo ang luha sa mga mata niya.

“Bakit hindi mo sinabi sa akin?”

Mahina akong napatawa.

“May oras ka bang makinig?”

Parang sinaksak ang dibdib niya sa tanong kong iyon.

Napayuko siya.

Mahigpit na nakahawak sa kamay ko.

“Sorry…”

“Sorry talaga…”

Ngunit huli na.

Masyado nang huli.

…

Doon ko nalaman ang totoo.

Noong gabing nawalan ako ng malay, halos mabaliw si Marco.

Siya mismo ang nagdala sa akin pabalik sa ospital habang paulit-ulit na sinisigaw sa doktor na iligtas ako.

Ngunit ang mas hindi ko inaasahan—

si Bianca pala ang unang tumawag sa ospital ilang buwan na ang nakalipas.

At siya rin ang taong paulit-ulit na humarang sa lahat ng tawag at mensahe ko kay Marco.

May access siya sa secondary phone ni Marco dahil dati niya itong ginagamit sa kumpanya.

Tuwing magme-message ako tungkol sa kondisyon ko—

si Bianca ang unang nakakakita.

At karamihan doon…

binubura niya.

Kaya sa loob ng halos isang taon, hindi alam ni Marco kung gaano kalala ang sakit ko.

Pero hindi ibig sabihin noon inosente siya.

Dahil kahit walang alam sa sakit ko—

pinabayaan niya pa rin akong mag-isa.

Pinaniwalaan niya ang lahat ng maling bagay tungkol sa akin.

At pinili niyang saktan ako araw-araw.

…

Kinabukasan, dumating si Bianca sa ospital.

Pagpasok pa lang niya sa kwarto, namumula na ang mga mata niya.

“Laine… makinig ka muna—”

Hindi pa siya natatapos magsalita nang biglang tumayo si Marco.

At sa unang pagkakataon sa buong buhay nila—

sinampal niya si Bianca.

Nanigas ang buong kwarto.

Pati ako hindi makapaniwala.

Namumutla si Bianca habang hawak ang pisngi niya.

“M-Marco…”

“Tumahimik ka.”

Mababa ngunit nakakatakot ang boses niya.

“Alam mo bang muntik nang mamatay ang asawa ko?”

Sunod-sunod ang pagbagsak ng luha ni Bianca.

“Mahal kita… natakot lang akong mawala ka…”

“Sinira mo ang buhay ko.”

Namumula ang mga mata ni Marco habang nanginginig sa galit.

“At muntik mo ring patayin ang pinakamahalagang tao sa akin.”

Pinagtulakan niya palabas ng kwarto si Bianca.

At noon ko unang nakita—

umiiyak si Marco.

Tahimik.

Wasak.

Parang isang taong ngayon lang natauhan sa lahat ng kasalanang ginawa niya.

…

Ilang araw matapos noon, halos hindi na siya umalis sa tabi ko.

Siya ang nagpapakain sa akin.

Siya ang nagpapalit ng kumot.

Tuwing madaling-araw, nagigising ako at nakikita siyang nakaupo lang sa gilid ng kama habang hawak ang kamay ko.

Parang natatakot siyang mawala ako kapag pumikit siya.

Isang gabi, mahina niya akong tinawag.

“Laine…”

Hindi ako sumagot.

Matagal muna siyang natahimik bago nagsalita.

“Naalala mo ba noong college tayo?”

Tahimik lang ako.

Ngumiti siya nang mapait.

“Sabi ko noon mamamatay akong mag-isa kapag hindi ikaw ang pinakasalan ko.”

Unti-unti siyang napaluha.

“Totoo pala.”

“Dahil kahit buhay pa ako… pakiramdam ko mamamatay ako kapag nawala ka.”

Mahigpit kong pinikit ang mga mata ko.

Dahil kahit gaano ko piliting hindi masaktan—

mahal ko pa rin siya.

At iyon ang pinakamasakit sa lahat.

…

Makalipas ang dalawang linggo, may dumating na balita.

May matching kidney donor.

Ngunit sobrang mahal ng operasyon.

Hindi ako nagsalita.

Ayoko nang umasa.

Pero kinagabihan, biglang dumating ang abogado ni Marco.

Ibinenenta niya ang beach house niya.

Pati ang sports car na matagal niyang pinagmamalaki.

Pati ilang shares niya sa kumpanya.

Lahat.

Para sa operasyon ko.

Nang gabing iyon, nadatnan ko siyang mag-isang nakaupo sa hallway ng ospital.

Tahimik.

Pagod na pagod.

Parang ilang taong biglang tumanda.

“Marco.”

Napalingon siya agad.

Noong makita niya akong nakatayo, mabilis siyang tumayo para alalayan ako.

Pero umatras ako.

Napatigil siya.

Mahina akong nagsalita.

“Bakit mo ginagawa ‘to?”

Namula ang mga mata niya.

Dahan-dahan siyang lumuhod sa harap ko.

Unang beses kong nakita ang dating mayabang na lalaking iyon na ganap na ibinaba ang sarili niya.

“Dahil mahal kita.”

“Dahil ikaw lang ang minahal ko simula noon hanggang ngayon.”

“Dahil kung may kapalit man para mabuhay ka…”

“Handa kong ibigay lahat.”

Tumulo ang luha ko nang hindi ko namamalayan.

At sa unang pagkakataon matapos ang napakahabang panahon—

nakita ko ulit ang lalaking minahal ko noon.

…

Matagumpay ang operasyon.

Mahabang proseso ang recovery.

Mahirap.

Masakit.

Pero sa buong panahong iyon, hindi ako iniwan ni Marco.

Tuwing madaling-araw kapag sumusuka ako dahil sa side effects ng gamot, siya ang humahawak ng buhok ko.

Kapag umiiyak ako sa sakit, niyayakap niya ako habang paulit-ulit na humihingi ng tawad.

Unti-unti…

nagsimulang gumaling hindi lang ang katawan ko.

Pati ang pusong matagal na nasira.

…

Isang taon matapos ang operasyon.

Muli kaming bumalik sa dagat kung saan minsan niya akong dinala noong college pa kami.

Mahina ang hangin.

Kulay kahel ang langit habang palubog ang araw.

Tahimik lang kaming naglalakad sa buhanginan nang bigla siyang huminto.

Pagharap ko—

nakaluhod na siya.

Parehong singsing namin ang hawak niya.

Namumula ang mga mata.

“Laine…”

“Pwede mo pa bang subukang mahalin ulit ang lalaking minsang sumira sa’yo?”

Tahimik akong napaluha.

Dahil alam naming pareho—

hindi na mabubura ang sakit ng nakaraan.

Pero minsan…

ang tunay na pagmamahal ay hindi tungkol sa pagiging perpekto.

Kundi sa pagpiling manatili.

Pagkatapos ng lahat ng pagkakamali.

Pagkatapos ng lahat ng sakit.

Dahan-dahan kong iniabot ang kamay ko.

At habang nanginginig, muling isinuot ni Marco ang singsing sa daliri ko.

Kasabay ng pagpatak ng luha niya sa kamay ko.

At sa unang pagkakataon matapos ang napakahabang panahon—

pareho na kaming muling natutong mabuhay.