Bayang May Ulap sa Umaga
Bahagi 3: Ang Bayang May Ulap sa Umaga
Dumating ako sa terminal bago maghatinggabi.
Tahimik ang paligid, maliban sa ilang pasaherong nakaupo sa mahabang upuang bakal, yakap ang kani-kanilang bag. May nagtitinda pa rin ng kape sa paper cup, may ilang drayber na nakasandal sa bus, at may batang natutulog sa kandungan ng ina.
Tumigil ang kotse ni Gabriel sa gilid.
Hindi siya agad nagsalita.
Ako rin.
Sa loob ng halos isang oras na biyahe mula sa café hanggang terminal, wala siyang tinanong. Hindi niya pinilit malaman ang buong kuwento. Hindi niya ako pinayuhan na patawarin ang pamilya ko. Hindi niya sinabi ang paboritong linya ng matatanda: “Kahit ano pa rin, pamilya mo sila.”
Tahimik lang siyang nagmaneho.
At kakaiba, sa katahimikang iyon, nakahinga ako.
Nang papalapit na ang oras ng alis ng bus ko, saka siya nagsalita.
— Sigurado ka bang kaya mong bumiyahe ngayon?
Tumingin ako sa ticket sa kamay ko.
Papunta iyon sa bayang nasa kabundukan.
Ang lugar na pinili ko.
Hindi ni Mariel.
Hindi ni Nanay.
Hindi ni Rafael.
Ako.
— Kaya ko.
Tumango siya.
— May matutuluyan ka na ba doon?
— May maliit na inn akong na-book. Dalawang gabi lang.
— Pagkatapos?
Napangiti ako nang bahagya.
— Pagkatapos, hahanap ako ng paraan.
Hindi niya ako pinigilan.
Hindi rin niya sinabing delikado o padalos-dalos ako.
Kinuha niya lang ang isang maliit na payong mula sa likod ng kotse at iniabot sa akin.
— Dalhin mo. Malamig sa taas kapag umuulan.
Tinanggap ko iyon.
— Salamat.
— Lira.
Napatingin ako sa kanya.
Sandali siyang nag-alinlangan, saka nagsalita.
— Hindi kita kinakaawaan.
Natigilan ako.
Tila nabasa niya ang pinakamatagal kong kinatatakutan.
Na baka lahat ng tumutulong sa akin ay naaawa lang.
Na baka mukha lang akong kaawa-awa.
Na baka walang tunay na pumipili sa akin dahil gusto nila, kundi dahil hindi nila kayang tiisin ang itsura ng isang taong naiwan.
Pero ang sinabi ni Gabriel ay mahinahon.
— Tinulungan kita dahil mali ang ginawa nila. At dahil kung ako ang nasa lugar mo, gusto ko ring may isang taong magsabi sa akin ng totoo.
Naramdaman kong uminit ang mga mata ko.
Hindi ako umiyak.
Tumango lang ako.
— Salamat, Gabriel.
Pumasok ako sa bus.
Sa bintana, nakita ko siyang nakatayo pa rin sa labas, naghihintay hanggang makaalis ang sasakyan.
Nang umandar ang bus, hindi ko alam kung saan ako mas nalulungkot.
Sa mga iniwan ko?
O sa katotohanang ngayon ko lang naramdaman kung gaano kasarap ang hindi hinahabol pabalik sa kulungan?
Madaling-araw nang makarating ako sa bayang nasa kabundukan.
Malamig ang hangin.
Amoy lupa, ulan, at kape mula sa maliliit na tindahang kakabukas pa lang.
Sa malayo, nakabalot sa puting ulap ang mga bundok.
Tama ang nasa litrato.
May dagat ng ulap talaga.
At habang nakatayo ako sa gilid ng maliit na plaza, dala ang isang backpack at payong ni Gabriel, naramdaman kong parang may bagong pinto sa buhay ko na bahagyang bumukas.
Nag-check in ako sa maliit na inn na gawa sa kahoy.
Matanda na ang may-ari, isang babaeng tinatawag ng lahat na Lola Ising.
Pagkakita niya sa basang sapatos ko at namumulang pisngi, hindi siya nagtanong.
Binigyan niya lang ako ng mainit na tsaa.
— Uminom ka muna, anak. Anuman ang pinanggalingan mo, dito ka muna magpahinga.
Ang salitang “anak” mula sa bibig ng estranghero ay mas malambot kaysa sa anumang narinig ko mula kay Nanay noong mga huling araw.
Pagpasok ko sa maliit na kwarto, doon lang bumagsak ang pagod.
Umupo ako sa gilid ng kama.
Binuksan ang phone.
Halos sumabog ang notifications.
Mga tawag ni Nanay.
Mga messages ni Rafael.
Ilang missed calls mula kay Mariel.
Hindi ko binuksan ang karamihan.
Pero may isang message mula kay Rafael na kusang lumabas sa preview:
“Lira, nagkamali ako. Pero hindi ibig sabihin noon hindi kita mahal.”
Matagal ko iyong tinitigan.
Dati, baka kumalma ako sa linyang iyon.
Baka isipin kong kahit papaano, mahal niya pa rin ako.
Pero ngayon, malinaw na sa akin.
May mga taong mahal ka lang kapag tahimik kang nasasaktan.
Mahal ka lang nila kapag hindi mo sila pinapapili.
Mahal ka lang nila kapag hindi mo hinihingi ang respeto na dapat noon pa nila ibinigay.
Pinatay ko ang phone.
Natulog ako nang mahimbing.
Sa unang pagkakataon matapos ang matagal na panahon, walang boses ni Nanay sa kabilang kwarto. Walang tawa nina Mariel at Rafael. Walang pakiramdam na may aagaw na naman ng maliit na lugar na pinaghirapan kong kunin.
Pagkagising ko, maliwanag na.
Binuksan ko ang bintana.
Sumalubong sa akin ang hangin na may dalang lamig at amoy ng pine trees.
Sa baba, may maliit na palengke. May nagbebenta ng pandesal, suman, prutas, at kape. May mga turista ring may dalang camera, pero hindi masyadong marami. Tamang-tama lang para hindi maging maingay.
Naglakad ako palabas.
Sa plaza, may maliit na bulletin board.
Nakasabit doon ang ilang job postings.
“Part-time assistant needed at local art café.”
Natigil ang mata ko sa salitang art.
Art café.
Para akong hinila ng isang lumang bahagi ng sarili ko.
Ang batang ako na mahilig gumuhit.
Ang batang nawalan ng watercolor dahil “mas mahalaga” ang dance class ni Mariel.
Ang batang natutong itago ang mga sketch sa likod ng notebook.
Kinuha ko ang number.
Tinawagan ko.
Ang may-ari ng café ay isang lalaki at babae na mag-asawa, sina Mang Tomas at Aling Cora. Kailangan nila ng tumutulong sa pag-serve, paglilinis, at kung marunong daw akong gumuhit, pwede ring tumulong sa pag-design ng maliit na menu board.
— Marunong ka bang mag-lettering? — tanong ni Aling Cora.
Napatingin ako sa mga kamay ko.
Matagal na akong hindi gumuhit nang seryoso.
Pero bago pa ako matakot, narinig ko ang sarili kong sumagot:
— Opo. Marunong po ako.
Nang araw ding iyon, nagsimula akong magtrabaho.
Maliit ang café, pero puno ng paintings ng mga lokal na artist. May sulok para sa mga gustong magbasa, may bintanang tanaw ang bundok, at may pader na pwedeng sulatan ng mga bisita ng maiikling mensahe.
Pinaguhit nila ako ng chalkboard menu.
Nanginginig ang kamay ko noong una.
Pero habang dumudulas ang chalk sa itim na board, may kung anong bagay sa loob ko ang muling nagising.
Hindi ako magaling tulad ng mga propesyonal.
Pero hindi rin ako walang kwenta tulad ng sabi ni Nanay.
Nang matapos ko ang menu, ngumiti si Aling Cora.
— Ang ganda, anak. May puso ang guhit mo.
Muntik na akong maiyak.
Sa gabing iyon, habang nagsasara kami ng café, binuksan ko ulit ang phone.
May message si Gabriel.
“Nakarating ka ba nang maayos?”
Sinagot ko:
“Nakarating ako. Nakahanap din ako ng part-time job.”
Mabilis siyang nag-reply.
“Ang galing. Proud ako sa iyo.”
Proud ako sa iyo.
Apat na simpleng salita.
Pero sa buong buhay ko, bihira kong marinig iyon.
Hindi ko alam kung ilang minuto akong nakatitig sa screen.
Pagkatapos, may dumating na tawag mula kay Nanay.
Hinayaan kong tumunog.
Muling tumunog.
Sa ikatlong beses, sinagot ko.
Tahimik muna sa kabilang linya.
Pagkatapos, narinig ko ang pagod na boses niya.
— Lira, nasaan ka?
— Ligtas po ako.
— Umuwi ka na.
Hindi na iyon utos na galit.
Pero hindi rin iyon paghingi ng tawad.
Kaya mahinahon kong sinabi:
— Hindi muna.
Huminga siya nang malalim.
— Ang daming nangyari. Nalito lang ang ate mo. Si Rafael naman, lalaki iyan. Minsan nadadala lang…
Napapikit ako.
Hanggang ngayon.
Hanggang dito.
Naghahanap pa rin siya ng dahilan para sa kanila.
— Nay, sinampal ninyo ako kagabi.
Tumahimik siya.
— Dahil akala ninyo ako ang nanakit kay Mariel. Pero noong nalaman ninyong siya ang nagsinungaling, hindi man lang kayo humingi ng tawad.
Walang sagot.
Sa unang pagkakataon, hindi ko pinuno ang katahimikan para iligtas siya.
Hinayaan ko siyang maramdaman ang bigat nito.
Maya-maya, mahina niyang sinabi:
— Nanay mo pa rin ako.
— Alam ko po.
Huminga ako.
— Pero anak ninyo rin ako.
Naputol ang boses niya.
— Lira…
— Kapag handa na po kayong kausapin ako bilang anak, hindi bilang anino ni Mariel, saka po tayo mag-usap.
Pagkasabi niyon, pinatay ko ang tawag.
Nanginginig ang kamay ko.
Pero hindi ako nagsisi.
Sa labas ng café, gumapang ang ulap sa gilid ng bundok.
At sa unang pagkakataon, hindi na ako natakot sa katahimikan.
Dahil sa katahimikang iyon, narinig ko ang sarili kong lumalakas.