Akala Ko Binabayaran Ko Ang Gamot Ni Papa, Pero Naiwan Bukas Ang Tawag—At Narinig Ko Ang Tawa Ng Pamilyang Kumakain Sa Pera Ko
Akala ko noon, ang pinakamasakit ay mawalan ng ina.
Mali pala ako.
Mas masakit palang buhay ang ama mo, pero ginagamit siyang dahilan ng ibang tao para dahan-dahan kang nakawan.
At ang mas masakit pa roon?
Maririnig mo mismo ang tawa nila pagkatapos mong magpadala ng pera.
Manipis ang ulan noong gabing iyon sa Makati. Hindi bagyo. Hindi rin malakas. Iyong klaseng ambon na parang ayaw tumigil, dahan-dahang gumuguhit sa salamin ng opisina ko habang nakatingin ako sa apat na monitor sa harap ko.
Green lahat ang dashboard.
Walang breach.
Walang alert.
Walang emergency.
Tahimik ang cybersecurity firm ko, pero sa loob ng dibdib ko, may kakaibang bigat na naman nang lumitaw ang pangalan ni Ariella sa cellphone ko.
Half-sister ko siya.
Anak ni Tita Lourdes, ang pangalawang asawa ni Papa.
“Dani…” mahina niyang sabi.
Daniela Cruz ang pangalan ko, pero kapag gusto nilang makahingi ng pera, Dani ang tawag nila. Malambing. Maamo. Parang pamilya.
Napapikit ako.
“Magkano?” tanong ko agad.
Huminga siya nang malalim, parang pinipigilan ang iyak.
“Hindi naman sana ako tatawag kung hindi emergency. Si Papa kasi… tumaas na naman daw ang gastos niya. Sabi ni Mama, kailangan daw ng dagdag bantay at bagong gamot. Nasa ₱110,000 na this month.”
Napatingin ako sa picture frame sa gilid ng mesa ko.
Papa at ako sa Batangas beach, noong sampung taong gulang ako. Buhat niya ako sa balikat niya. Tawa kami pareho. Buhay pa noon si Mama. Hindi pa malamlam ang mga mata ni Papa.
Hindi pa siya hawak ni Lourdes.
“Dalawang linggo pa lang ang nakalipas, nagpadala na ako ng ₱90,000,” sabi ko.
“Alam ko,” sagot ni Ariella. “Pero iba iyon. Para iyon sa lab tests. Ito naman monthly care. Dani, please. Namumutla daw si Papa. Kanina pa umiiyak si Mama.”
Lagi na lang umiiyak si Lourdes kapag kailangan ng pera.
Lagi na lang tulog si Papa kapag gusto ko siyang makausap.
“Ipakausap mo sa akin si Papa,” sabi ko.
Tumahimik si Ariella.
Iyong katahimikan na may laman.
“Natulog na siya. Pinainom kasi ng gamot.”
Napangiti ako nang mapait.
“Siyempre.”
“Dani, huwag ka namang ganyan,” sabi niya agad. “Alam kong pagod ka sa work, pero pamilya mo pa rin kami. Si Papa mo ’yan.”
Pamilya.
Napakadaling sabihin ng salitang iyon kapag hindi ikaw ang nagbabayad.
Twenty-nine years old ako. Founder ng maliit pero mabilis lumaking cybersecurity company sa Makati. May kliyente kami sa banks, logistics, at dalawang hospital network. Sa labas, mukhang maayos ang buhay ko.
Pero buwan-buwan, bago pa man dumating ang payroll, may nakalaan nang pera para sa “gamot ni Papa.”
Noong una, humihingi ako ng resibo.
Hospital bills.
Prescription.
Doctor’s note.
Pero tuwing nagtatanong ako, nasasaktan daw si Lourdes. Umiiyak si Ariella. Si Papa naman, kapag nakakausap ko, mahina ang boses at laging sinasabing, “Anak, huwag mo na silang pahirapan.”
Kaya tumigil ako.
Hindi dahil naniwala ako nang buo.
Kundi dahil takot akong baka isang araw, totoong kailangan ni Papa ang pera, at ako ang madamot na anak na nagduda.
“Fine,” sabi ko. “Ipapadala ko.”
Napabuntong-hininga si Ariella na parang nakaligtas siya sa baha.
“Thank you, Dani. Sobra. Hindi mo alam kung gaano kalaking tulong ito.”
Tumingin ulit ako sa litrato ni Papa.
“Alam ko,” mahina kong sagot. “Ako ang laging tumutulong.”
Nagpaalam siya. May lulutuin daw siya para kay Lourdes. Pinindot ko sana ang end call, pero may biglang pumasok na message mula sa finance manager ko tungkol sa kontrata. Sandali akong napalingon sa kabilang monitor.
Nang bumalik ang tingin ko sa cellphone, akala ko tapos na ang tawag.
Hindi pala.
Naka-connect pa rin.
May narinig akong kaluskos.
Tapos tawa.
Hindi mahinang tawa.
Hindi iyak.
Tawa ng babaeng tuwang-tuwa.
Boses ni Ariella.
“Oh my God, Ma, sabi ko na nga ba papayag siya.”
Nanlamig ang mga daliri ko.
Hindi ako gumalaw.
Sumagot si Lourdes.
At wala sa boses niya ang pagod, pag-aalala, o lungkot na lagi niyang ipinapakita kapag kausap ako.
“Papayag talaga ’yan,” sabi niya. “Simula namatay nanay niya, dala-dala na niya ang konsensya. Konting banggit lang kay Renato, naglalabas na ng pera.”
Si Renato ang Papa ko.
Humigpit ang hawak ko sa cellphone.
Natawa ulit si Ariella.
“Ang dali niya, Ma. ₱110,000 ulit. Pang-down na natin sa condo ni kuya Miguel.”
Condo?
Kuya Miguel?
Anak ni Lourdes sa una niyang asawa. Hindi ko kadugo. Hindi rin niya ako kinakausap maliban na lang kapag Pasko at may kailangan.
Napahawak ako sa gilid ng mesa.
Dahan-dahan kong pinindot ang record sa laptop ko.
Bumilis ang tibok ng puso ko.
Narinig ko si Lourdes na parang ngumunguya habang nagsasalita.
“Basta huwag mong hayaang makausap niya ang Papa mo nang matagal. Mahina na utak ni Renato. Baka kung ano pang masabi.”
Mahina ang utak?
Ang lalaking nagturo sa akin magbasa ng bank statement noong dose años ako?
Ang lalaking nagsabing huwag akong magpapaloko sa kahit sino?
“Tatawagan kaya niya si Papa bukas?” tanong ni Ariella.
“Hindi,” sabi ni Lourdes. “Sabihin mo nasa therapy. O kaya tulog. Gumagana naman lagi.”
Sumunod na katahimikan ang pinakamabigat.
Tapos narinig ko ang boses ni Miguel sa malayo.
“Ma, sabihin mo kay Ariella bilisan. Kailangan ko iyong pera bago Friday.”
Tumawa si Lourdes.
“Huwag kang mag-alala. Ang ate mong tanga, magpapadala na naman.”
Hindi ko namalayang nakatayo na pala ako.
Basang-basa ng ulan ang salamin sa harap ko.
Sa repleksyon, nakita ko ang sarili ko.
Hindi na ako mukhang anak na nag-aalala.
Mukha akong babaeng kakagising lang mula sa labinglimang taong panaginip.
At bago ko pa maputol ang tawag, may narinig akong isa pang pangungusap mula kay Lourdes.
“Kapag napapirma na natin si Renato sa bahay sa Parañaque, wala nang silbi si Daniela.”
Bahagi 2: Ang Litrato Sa Drawer At Ang Sikretong Hindi Dapat Ko Makita
Napatigil ang paghinga ko.
Bahay sa Parañaque.
Hindi iyon basta bahay.
Iyon ang bahay ni Mama.
Iyon ang huling naiwan niya sa akin at kay Papa bago siya namatay sa aneurysm noong fourteen ako. Maliit lang iyon noon, dalawang palapag na bahay sa tahimik na subdivision, pero doon ako natutong magluto ng adobo. Doon ako unang umiyak noong hindi ako natanggap sa scholarship. Doon ako niyakap ni Papa habang sinasabing, “Kaya mo ’yan, anak.”
Akala ko, matagal nang nakapangalan iyon kay Papa para hindi magulo ang papeles.
Akala ko safe iyon.
Akala ko walang ibang gagalaw roon.
Pinatay ko ang tawag.
Hindi ako sumigaw.
Hindi ako umiyak.
Hindi rin ako agad nagpadala ng pera.
Tahimik lang akong naupo, binuksan ang recorded audio, at pinakinggan mula umpisa hanggang dulo.
Habang nagsasalita sila, isa-isang bumabagsak ang mga alaala ko.
Tuwing may birthday si Papa at ayaw nilang ipa-video call.
Tuwing Pasko at sinasabing “pagod siya.”
Tuwing nag-aalok akong dalawin sila sa Cavite, biglang may check-up, may bisita, may kung anong dahilan.
Hindi ako busy kaya hindi ko siya nakikita.
Sila ang naglalayo sa akin.
Kinabukasan, hindi ako pumasok sa opisina nang regular.
Nagsuot ako ng simpleng blouse, maong, at cap. Iniwan ko ang kotse ko sa basement at nag-Grab papuntang bahay nila sa Dasmariñas, Cavite.
Hindi ako nag-text.
Hindi ako tumawag.
Pagdating ko sa labas, nakita ko ang gate na bagong pintura. May nakaparadang SUV na hindi ko kilala. Sa may garahe, may delivery box na may logo ng mamahaling appliance store.
Monthly care daw.
Gamot daw.
Namumutla daw si Papa.
Pinindot ko ang doorbell.
Isang kasambahay ang nagbukas. Hindi niya ako nakilala.
“Si Daniela Cruz,” sabi ko. “Anak ni Mang Renato.”
Nagulat siya. Halatang narinig na niya ang pangalan ko, pero hindi niya alam ang mukha ko.
“Sandali po.”
Bago pa siya makapasok, narinig ko na ang boses ni Lourdes.
“Sino ’yan?”
Paglabas niya, halos mabitawan niya ang hawak na baso.
“Daniela?”
Ngumiti ako.
“Tita Lourdes. Ang ganda ng bahay. Mukhang hindi naman gipit.”
Namula siya, pero mabilis ding bumalik ang acting niya.
“Anak, bakit hindi ka nagsabi? Nakakahiya naman, ang kalat—”
“Saan si Papa?”
Nagpalit ang mukha niya.
“Natulog. May gamot siya.”
“Gisingin mo.”
“Hindi puwede. Sabi ng doctor—”
“Anong doctor?” tanong ko. “Pangalan. Clinic. Reseta. Gusto ko makita ngayon.”
Tumigas ang panga niya.
“Daniela, huwag kang bastos. Ako ang nag-aalaga sa Papa mo araw-araw.”
“Good,” sabi ko. “Then you should have records.”
Dumating si Ariella mula sa loob, nakasuot ng silk pajama kahit alas-diyes ng umaga. Nang makita ako, nanigas ang ngiti niya.
“Dani…”
“Nasaan si Papa?”
Nagkatinginan sila ni Lourdes.
At doon ko narinig ang isang mahinang tunog mula sa likod ng bahay.
Kalabog.
Parang may nabuwal.
Tumakbo ako papasok.
Sinubukan akong harangan ni Lourdes, pero tinulak ko siya palayo. Hindi malakas. Sapat lang para makadaan.
“Daniela!” sigaw niya.
Dumaan ako sa sala, kung saan may bagong TV na mas malaki pa sa conference screen sa opisina ko. May mga shopping bag sa sofa. May resibo ng luxury mall sa mesa.
Wala akong pakialam.
Sinundan ko ang tunog hanggang sa maliit na kwarto malapit sa laundry area.
Nakakandado mula sa labas.
Naramdaman kong umakyat ang dugo ko sa ulo.
“Susi,” sabi ko.
Walang sumagot.
“Sabi ko, susi.”
“Hindi mo naiintindihan,” sabi ni Lourdes, hingal. “May episodes siya. Delikado siya kapag—”
Sinipa ko ang pinto.
Hindi siya bumukas.
Sinipa ko ulit.
Sumigaw si Ariella.
Sa pangatlong sipa, bumigay ang lumang lock.
At nakita ko si Papa.
Nakaupo siya sa gilid ng mababang kama, payat, gusot ang damit, pero gising na gising. Wala siyang oxygen tank. Wala siyang IV. Wala siyang nurse.
May pasa siya sa braso.
Hindi malalim, pero sapat para tumigil ang mundo ko.
Pagtingin niya sa akin, parang bata siyang naligaw.
“Dani?”
Bumagsak ako sa harap niya.
“Pa…”
Hinawakan niya ang mukha ko gamit ang nanginginig na kamay.
“Akala ko galit ka na sa akin.”
Para akong sinaksak.
“Sino nagsabi?”
Tumingin siya sa likod ko.
Hindi na niya kailangang sumagot.
Tumayo ako at hinarap sila.
Si Ariella umiiyak na, pero hindi dahil nagsisisi. Takot siya.
Si Lourdes naman diretso pa rin ang likod.
“Ginawa ko ang kailangan,” sabi niya. “Hindi mo alam gaano kahirap alagaan ang taong may sakit.”
“May sakit siya?” tanong ko. “Saan ang doktor?”
Tahimik.
“May dementia ba siya? May cancer? May monthly therapy?”
Tahimik pa rin.
Hinawakan ko ang kamay ni Papa.
“Pa, gusto mo bang sumama sa akin?”
Bumuka ang bibig niya, pero bago siya makasagot, sumigaw si Lourdes.
“Hindi siya puwede! Ako ang asawa niya. Ako ang legal guardian niya!”
“Legal guardian?” ulit ko. “Bakit kailangan niya ng guardian?”
Napangisi siya nang manipis.
“Dahil pumirma siya.”
May kinuha siya mula sa drawer sa sala.
Isang folder.
Ibinato niya iyon sa mesa.
“Special Power of Attorney. Medical authority. Property management. Lahat legal.”
Binuksan ko ang folder.
Nanginginig ang kamay ko habang binabasa ang mga pahina.
Lagda ni Papa.
Lagda na parang sa kanya, pero may mali.
Masyadong pantay.
Masyadong malinis.
Hindi na ganoon pumirma si Papa mula noong nagka-arthritis siya.
Tumingin ako kay Lourdes.
“Peke ito.”
Tumawa siya nang mahina.
“Patunayan mo.”
Doon ko narinig ang boses ni Papa mula sa likod ko.
“Dani…”
Lumingon ako.
Umiiyak siya.
“May tinago ang Mama mo. Sa drawer ng lumang aparador sa Parañaque. Huwag mong hayaang makuha nila.”
Nanlamig ang buong katawan ko.
Nawala ang kulay sa mukha ni Lourdes.
“Ano’ng sinasabi mo, Renato?”
Pero tuloy-tuloy si Papa, parang matagal niyang inipon ang tapang.
“May sulat. May papeles. Para sa’yo. Hindi ko dapat ibigay sa kanila. Pero hinahanap nila.”
Lumapit si Miguel mula sa may kusina. Hindi ko alam na naroon pala siya. Malaki ang katawan, galit ang mukha.
“Enough drama,” sabi niya. “Umalis ka rito, Daniela.”
Nilabas ko ang phone ko.
“Tumawag na ako ng abogado.”
Nagsinungaling ako.
Hindi pa.
Pero hindi nila alam iyon.
Tumigil si Miguel.
Si Lourdes naman napangiti.
“Abogado? Sige. Tawagin mo. Tingnan natin kung kanino papanig ang batas kapag nakita nilang unstable ang tatay mo.”
Noon tumunog ang cellphone ni Ariella.
Nakita ko sa screen ang caller ID bago niya naitago.
“Attorney Salonga.”
Abogado nila.
Sinagot niya ito at lumayo, pero hindi sapat ang layo.
Narinig ko ang bulong niya.
“Attorney, nandito si Daniela. Oo, narinig niya yata. Kailangan na po nating ilipat ang title ngayon.”
Title.
Ng bahay ni Mama.
At mula sa speaker ng cellphone ni Ariella, narinig ko ang sagot ng abogado.
“Dalhin ninyo si Renato sa notary bago mag-alas-tres. Kapag pumirma siya ngayon, wala nang habol ang anak.”
