Bahagi 3

Bumagsak ang sinabi ni Nico sa gitna ng coffee shop na parang nabasag na baso.

Agad na lumingon si Andrea at pinagalitan siya.

—Tumahimik ka!

Naiyak sa takot ang bata at yumuko.

Tinitigan ni Ramon si Andrea, paos ang boses.

—Sinong Carlo?

Nataranta si Andrea.

—Huwag mong pakinggan ang bata. Coach lang niya si Carlo. Minsan, sinusundo lang siya sa practice.

Ngumiti ako.

Mahina.

Malamig.

—Coach lang, pero siya ang nakapangalan na ama sa lumang PSA birth certificate?

Biglang tumingin sa akin si Andrea.

Sa unang pagkakataon mula nang pumasok siya sa coffee shop, nawala ang yabang sa mukha niya.

Hinablot ni Ramon ang cellphone ko at tiningnan ang larawang pinadala ni Liza.

Nanginginig ang kamay niya.

Kitang-kita ko ang ugat sa noo niya.

—Andrea, ano ito?

Tinangka ni Andrea na agawin ang cellphone.

—Ramon, pakinggan mo muna ako.

Inilayo ko ang phone.

—Hindi na kailangang magpaliwanag dito. Nasa tabi lang ang notary office. Nandiyan din ang lawyer ko. Kung gusto mong malaman ang totoo, puwede tayong humingi ng DNA test at i-check ang documents ngayon din.

Tumingin sa akin si Ramon.

May takot sa mga mata niya. May duda. Pero wala ni katiting na pagsisisi para sa akin.

Hanggang sa huling sandali, hindi ako ang kinatatakutan niyang mawala.

Ang anak na lalaki.

Ang pride niya.

Ang apelyidong Santos na ginamit niya para tapakan kami ni Mika.

Biglang umiyak si Andrea.

—Ramon, ginawa ko iyon dahil mahal kita. Natakot akong mawala ka. Alam kong gusto mo ng anak na lalaki kaya ako…

Napaurong si Ramon.

—Kaya niloko mo ako?

Tinitigan ko siya, at halos matawa ako.

Niloko niya ako sa loob ng sampung taon.

Ngayon, niloko rin siya sa loob ng sampung taon, at pakiramdam niya ay siya ang kawawa.

Tumayo ako.

—Ramon, puwede mong kausapin siya hangga’t gusto mo. Ako, pupunta sa notary office para ipahinto ang pekeng dokumento, pagkatapos magsasampa ako ng reklamo para sa falsification, property fraud, at financial abuse sa loob ng kasal.

Bigla siyang natauhan at hinawakan ang braso ko.

—Marissa, huwag mong palakihin ito. Biktima rin ako.

Hinawi ko ang kamay niya.

—Hindi. Kasabwat ka. Kasabwat ka lang na naloko rin.

Dumating si Liza sa tamang sandali.

Naka-itim siyang blazer, maayos ang tali ng buhok, at hawak ang makapal na folder.

Tiningnan niya si Ramon, kalmado ang boses.

—Mr. Santos, nakapagpadala na kami ng urgent request sa bangko para pigilan ang loan. Pansamantala ring pinahinto ng notary office ang documents dahil may suspicion of forged signature. Bukod doon, hihilingin namin ang full accounting ng lahat ng galaw ng conjugal funds sa loob ng sampung taon.

Tumingin sa akin si Ramon na parang hindi makapaniwala.

—Marissa, pinaghandaan mo na lahat?

Sumagot ako.

—Hindi. Ikaw ang naghanda para sa akin. Masyado kang maraming iniwang bakas.

Yumakap si Andrea kay Nico at nagtangkang umalis.

Humakbang si Liza para harangan siya.

—Ms. Cruz, kailangan din ninyong manatili. Kung alam ninyong galing sa conjugal property ang perang tinanggap ninyo, at pumirma pa kayo sa documents na makikinabang kayo, kailangan ninyong magpaliwanag.

Doon totoong umiyak si Andrea.

Wala na ang hinahandang mukha ng kawawa.

Wala na ang malambot na boses ng kabit na akalang siya ang mananalo.

Isang babae na lang siya na biglang nakaunawa na ang wallet na kinakapitan niya ay butas na.

Pagkaraan ng tatlong araw, lumabas ang resulta ng DNA test.

Hindi anak ni Ramon si Nico.

Ang biological father ay si Carlo Dizon, katulad ng nasa lumang PSA birth certificate.

Hindi ako natuwa.

Nakaramdam lang ako ng matinding pang-uuyam ng buhay.

Isang lalaking sinira ang pamilya niya dahil gusto niya ng anak na lalaki, sa huli ay nagpalaki pala ng anak ng ibang lalaki gamit ang pera ng asawa at tunay niyang anak na babae.

Halos mabaliw si Ramon.

Pinuntahan niya si Andrea sa condo nito sa BGC, pero wala na siya roon.

Lumipat na siya.

Nawala rin ang kotseng binili ni Ramon para sa kanya.

Ang account na palihim niyang pinapadalhan ng pera sa loob ng maraming taon ay halos wala nang laman.

Sa parehong araw, nagsimula ng internal audit ang logistics company kung saan finance director si Ramon.

Hindi ko na kailangang gumawa ng kuwento.

Ipinadala ko lang ang kopya ng suspicious transactions, lease contract ng condo ni Andrea na binabayaran mula sa account na konektado sa kumpanya, at history ng transfers noong mga buwang nagrereport ang company ng loss.

Nasuspinde si Ramon sa loob ng isang linggo.

Pagkaraan ng isang buwan, natanggal siya sa trabaho.

Pagkaraan ng dalawang buwan, kinasuhan siya ng dating business partner dahil sa financial fraud.

Na-freeze ang conjugal assets namin habang iniimbentaryo ng korte, pero malinaw na kinilala ang condo sa Quezon City bilang sarili kong mana mula sa nanay ko.

Walang sinuman ang may karapatang gumalaw doon.

Ang education fund ni Mika ay isinama rin sa listahan ng perang kailangang ibalik.

Nang malaman ni Mika ang nangyari, tumawag siya mula Cebu.

Hindi siya umiyak sa harap ko.

Matagal lang siyang tahimik, pagkatapos ay nagtanong:

—Ma, ginawa ba iyon ni Papa dahil babae ako?

Mas masakit ang tanong na iyon kaysa sa lahat ng narinig ko.

Sinabi ko sa kanya:

—Hindi, anak. Hindi dahil babae ka. Dahil hindi karapat-dapat maging ama ang papa mo.

Nabasag ang boses ni Mika sa kabilang linya.

—Ma, huwag mo siyang patawarin dahil lang sa akin.

Tiningnan ko ang sala kung saan dati nakasabit ang wedding photo namin.

Tinanggal ko iyon noong araw na nagsampa ako ng annulment at legal case.

May naiwang maputlang marka sa dingding, parang peklat ng isang buhay na niloko nang napakatagal.

Sinabi ko:

—Hindi ko siya patatawarin.

Sa unang family court mediation, dumating si Ramon na suot ang lumang suit niya.

Malalim ang mata niya, magulo ang balbas, at parang biglang tumanda ng sampung taon.

Ang lalaking minsang nag-utos sa akin sa sarili naming bahay na isanla ang condo ng nanay ko, ngayon ay nakaupo sa harap ko, magkadikit ang mga kamay, halos pabulong ang boses.

—Marissa, nagkamali ako. Niloko ako ni Andrea. Nawalan ako ng trabaho, pangalan, lahat. Bigyan mo ako ng pagkakataon. Magbabago ako.

Tinitigan ko siya.

—Ramon, hindi mo nawala ang lahat.

Biglang lumiwanag ang mata niya.

Kalmado kong ipinagpatuloy:

—May utang ka pa. May kaso ka pa. May pera ka pang kailangang ibalik kay Mika. At may investigation pa tungkol sa pekeng pirma. Lahat ng iyon, sa iyo. Ingatan mo.

Namutla siya.

Bigla siyang tumayo, umikot sa mesa, at lumuhod sa harap ko.

—Marissa, pakiusap. Dalawampung taon tayong mag-asawa. Hindi mo puwedeng maging ganito kalupit.

Tiningnan ko ang lalaking nakaluhod sa harap ko.

Kung sampung taon na ang nakalipas, baka naawa pa ako.

Kung limang taon na ang nakalipas, baka lumambot pa ako.

Pero ngayon, huli na.

Yumuko ako nang bahagya at mabagal na nagsalita.

—Ang dalawampung taon ng kasal ay hindi resibo para makaligtas sa kasalanan. Ramon, ginamit mo ang dalawampung taon para traydurin ako. Huwag mong asahang gagamitin ko iyon para iligtas ka.

Pinirmahan ko ang legal separation papers at ipinagpatuloy ang kaso.

Nakuha ko ang parte kong legal sa ari-arian.

Napanatili ko ang condo sa Quezon City.

Pinilit ng korte si Ramon na isauli ang bawat pisong kinuha niya mula sa education fund ni Mika.

Kalaunan, kinasuhan din ni Carlo si Andrea para sa custody ni Nico dahil ginamit niya ang bata bilang kasangkapan para manloko ng pera.

Wala na akong pakialam sa naging dulo ni Andrea.

Wala na rin akong pakialam kung paano nabuhay si Ramon.

Pagkaraan ng kalahating taon, pinaayos ko ang condo sa Quezon City.

Ang dating kwarto ng nanay ko ay ginawa kong study room ni Mika tuwing uuwi siya.

Nilagyan ko ng bougainvillea ang balcony.

Isang hapon, nakaupo si Mika sa tabi ng bintana habang umiinom ng kape.

—Ma, akala ko dati, nasira na ang pamilya natin.

Tiningnan ko ang sikat ng araw sa balikat ng anak ko.

—Hindi, anak. Tinanggal lang natin ang bulok na bahagi.

Ngumiti siya, kahit namumula ang mga mata.

Gabi iyon nang mag-message si Ramon.

“Marissa, nasa baba ako ng condo. Limang minuto lang. Gusto lang kitang makita.”

Lumabas ako sa balcony.

Sa gate ng building, nakatayo siyang mag-isa. Mas marami na ang uban niya. Hawak niya ang isang kumpol ng bulaklak na halos nalanta na dahil sa kakahintay.

Hindi ako bumaba.

Nag-reply lang ako:

“Ramon, binigyan kita ng dalawampung taon. Naubos mo na iyon.”

Pagkatapos, binlock ko siya.

Dumaan ang hangin sa balcony ng Quezon City, dala ang amoy ng bougainvillea at ang malayong ingay ng mga sasakyan sa avenue.

Isinara ko ang glass door.

Sa unang pagkakataon matapos ang napakaraming taon, tahimik na talaga ang bahay ko.

Wala nang kasinungalingan.

Wala nang palihim na tawag sa balcony.

Wala nang lalaking ginawang obligasyon ang sakripisyo ko.

Ako na lang.

Ang anak kong babae.

At ang malinis na bahagi ng buhay na kami mismo ang bumawi.