Hiniram ng Kababata ng Asawa Ko ang Kuwintas ni Lola—Nang Bawiin Ko, Itinulak Niya Ako Para Protektahan ang Babae!
PARTE 1
“Kapag hindi niya ibinalik ang kuwintas ko ngayon, ikaw ang bibili ng kapalit, Gabriel.”
Tumigil ang asawa ko sa pag-inom. Sa harap ng salamin, nanigas ang ngiti ni Camille, ang kaibigan niyang kababata na dumating sa bahay namin sa Quezon City na may dalang maleta.
Sampung minuto pa lang siyang nakaupo nang mapansin niya ang kuwintas ko.
“Ang ganda naman, Ate Mara. Puwedeng isukat?”
Naroon pa ang pinsan ni Gabriel na naghahatid ng pagkain. Ayokong magmukhang madamot, kaya tinanggal ko ang kuwintas at iniabot sa kanya.
Pagkasuot, tumayo siya sa harap ng salamin. Inayos ang buhok. Humarap sa kaliwa, pagkatapos sa kanan.
Nang iunat ko ang kamay, umatras siya.
“Ang bigat pala. Hindi ka ba nangangalay?”
Ngumiti siya sa asawa ko.
“Ako na muna magsuot nang ilang araw. Para makapagpahinga naman si Ate.”
“Hindi,” sabi ko. “Pakibalik.”
“Grabe, pahiram lang naman.”
Kaya tumingin ako kay Gabriel.
“Sabihin mong ibalik niya.”
Ibinaba niya ang baso.
“Kararating lang ni Camille. Huwag mo naman siyang ipahiya.”
“Madali namang matapos ito. Alisin niya.”
“Bakit ang talim mong magsalita?”
“Dahil dalawang beses na akong humingi.”
Tatlong taon na kaming kasal. Sa loob ng tatlong taon, ako ang laging pinapakalma kapag may ibang taong lumalampas sa hangganan ko.
Ngayon, kuwintas ko pa ang pinag-uusapan.
Hindi iyon regalo ni Gabriel.
Galing iyon sa nanay ko, na ipinagawa mula sa lumang gintong palawit na iniwan ng lola ko. May maliit na titik M sa loob ng kandado.
Alam iyon ng asawa ko.
“Kung ayaw sa akin ni Ate, aalis na lang ako,” sabi ni Camille.
Pero hindi niya hinawakan ang kandado.
Sa halip, lumapit siya kay Gabriel.
Hinawakan naman nito ang pulso niya.
“Huwag kang umalis. Masama lang ang araw niya.”
Tiningnan ko ang kamay nilang magkadikit.
“Gabriel.”
Bumitaw siya agad.
“Ano na naman?”
“Sino ang may masamang araw?”
“Nagpapaliwanag lang ako.”
“Para sa kanya, o para sa akin?”
Tahimik nang lumabas ang pinsan niya. Naiwan kaming tatlo sa sala, kasama ang malamig na pagkain at isang bagay na ayaw ibalik ng bisita.
Namula ang mata ni Camille.
“Wala kaming relasyon, Ate. Magkasama lang kaming lumaki.”
“Hindi ko tinatanong ang pagkabata ninyo. Hinihingi ko ang kuwintas.”
Tumalikod siya at kunwaring kinakapa ang kandado.
“Naipit.”
Lumapit ako.
Agad siyang umurong.
“Huwag mo akong hawakan.”
“Nakasuot sa iyo ang gamit ko.”
Pumagitna si Gabriel.
“Ako na.”
Inabot niya ang batok ni Camille. Itinaas nito ang buhok, pero nakatingin sa akin sa ibabaw ng balikat niya.
Ilang segundo siyang nagkunwaring abala.
“Naipit nga.”
“May maliit tayong gunting,” sabi ko. “Kung kailangang putulin, ipapaayos ko. Siya ang magbabayad.”
Tinakpan ni Camille ang kuwintas.
“Wala akong pera!”
“Kung ganoon, maghanap tayo ng paraan para matanggal.”
Bigla niyang kinuha ang maleta.
“Babalikan ko bukas.”
Nauna ako sa pintuan.
“Iwan mo muna ang kuwintas.”
Hinawakan ni Gabriel ang braso ko.
“Hayaan mo na siyang umalis.”
“Kasama ang gamit ko?”
“Ano ba, hindi naman niya itatakbo!”
Sumandal si Camille sa kabinet ng sapatos.
“Dito na lang ako matulog. Bukas tayo pumunta sa alahasan.”
“Sinong pumayag na dito ka matulog?”
“Ako,” sagot ni Gabriel.
“Kailan?”
“Kanina.”
Napatingin si Camille sa kanya.
“Gab, bakit kanina? Dalawang linggo mo nang sinabing handa na ang kuwarto.”
Natahimik ang bahay.
Dalawang linggo.
May ipinangakong kuwarto ang asawa ko sa ibang babae, sa bahay na magkasama naming binabayaran, nang hindi ako kinakausap.
Pagkatapos, hinila ni Camille ang kuwintas.
Napadaing siya.
Itinulak ako ni Gabriel para lumapit sa kanya.
Tumama ang tagiliran ko sa mesa.
At hindi ko pa alam na ang susunod niyang gagawin ay mas mahirap paniwalaan.
PARTE 2
Bumagsak ang baso sa sahig.
Kumapit ako sa mesa habang si Gabriel ay nakayuko kay Camille, sinusuri ang leeg nitong namula sa paghila niya sa kuwintas.
Ni hindi niya ako tinanong kung nasaktan ako.
“Tingnan mo ang ginawa mo,” sabi niya.
“Ako ba ang humila?”
“Kung hindi mo siya pinilit—”
“Pinilit kong ibalik niya ang gamit ko.”
Humawak si Camille sa braso niya.
“Aalis na lang ako, Gab. Ayokong maging dahilan ng away ninyo.”
“Walang aalis,” sagot niya.
Kinuha ko ang cellphone ko.
“Kung walang magbabalik ng kuwintas, tatawag ako para humingi ng tulong.”
Nanlaki ang mata ni Gabriel.
“Pati pulis idadamay mo?”
“May gamit akong ayaw ibalik. Nasaktan ako. Hindi mo ako pinakikinggan.”
“Problema natin ito.”
“Kanina, problema ko lang daw ang pagiging masungit.”
Nang pindutin ko ang screen, inagaw niya ang cellphone.
“Gabriel, ibalik mo.”
Inihagis niya iyon sa dingding.
Isang matigas na tunog. Pagkatapos, bumagsak sa tabi ng mga bubog.
Napatigil maging si Camille.
Dahan-dahan akong yumuko. Basag ang screen, pero umiilaw pa.
“Apatnapu’t dalawang libong piso ang kuwintas,” sabi ko. “Hiwalay ang pagpapaayos ng cellphone.”
Napailing si Gabriel.
“Pera na naman.”
“Hindi. Listahan ito ng mga bagay na kailangan ninyong ibalik o ayusin.”
Biglang tumawa si Camille.
Mahina, pero malinaw.
“Ate, baka hindi mo alam ang buong usapan.”
Tumingin ako sa kanya.
“Ano ang ibig mong sabihin?”
Bago siya makasagot, nagsalita si Gabriel.
“Camille, tama na.”
Pero inilabas na niya ang cellphone niya.
“Sinabi mong puwede akong humiram. Sinabi mong hindi naman niya ginagamit palagi.”
Para akong binuhusan ng malamig na tubig.
“Nag-usap kayo tungkol sa kuwintas ko?”
Hindi sumagot ang asawa ko.
Binuksan ni Camille ang kanilang usapan.
“Hindi ako basta kumuha. May pahintulot ako.”
“Kanino?”
“Kay Gabriel.”
“Hindi sa kanya ang kuwintas.”
“Ate, mag-asawa kayo.”
“At ibig sabihin, puwede niyang ipamigay ang mana ko?”
Nawala ang ngiti niya.
Saglit kong nakita ang nakabukas na usapan. May litrato ko mula sa anibersaryo namin. Nakaayos ang buhok ko, malinaw ang kuwintas sa leeg.
Sa ilalim, mensahe ni Camille:
“Iyan sana. Babagay sa susuotin ko sa Sabado.”
May sagot si Gabriel:
“Daan ka rito. Ako nang bahala kay Mara.”
Hindi ko na kailangang hulaan kung bakit iyon ang unang napansin niya pagdating.
Hindi siya nagulat sa kuwintas.
Hinahanap niya iyon.
“Ano ang mayroon sa Sabado?” tanong ko.
“Reunion lang,” sagot ni Camille.
“Bakit hindi mo sinabi na kailangan mong humiram para sa reunion?”
“Dahil alam kong ganito ang magiging reaksiyon mo.”
“Hindi mo alam. Hindi mo ako tinanong.”
Lumapit si Gabriel.
“Mara, ibaba muna natin ang boses.”
Umurong ako.
“Huwag mo akong hawakan.”
Napatingin siya sa tagiliran ko.
Doon lamang niya tila naalala ang mesa.
“Hindi ko sinasadyang masaktan ka.”
“Pero sinadya mong ihagis ang cellphone.”
Wala siyang naisagot.
Sa basag na screen, nabuksan ko ang usapan namin ng kapatid kong si Nina. Nagpadala ako ng maikling mensahe: kailangan ko siya, ngayon, sa bahay.
Kasunod, ipinadala ko ang lokasyon.
Nakita iyon ni Gabriel.
“Pati pamilya mo tatawagin mo?”
“Kailangan ko ng taong makikinig.”
“Ano ang sasabihin nila tungkol sa akin?”
Tumingin ako sa kanya.
“Iyon talaga ang iniisip mo?”
Muling kumapa si Camille sa batok.
“Aalisin ko na nga. Hindi ko lang mahanap ang bukasan.”
“Umupo ka,” sabi ko. “Bubuksan natin sa maliwanag.”
“Ayokong ikaw.”
“Hindi ko kailangang ako. Puwedeng si Nina pagdating niya.”
Namula ang mukha niya.
“Bakit parang iniimbestigahan ako?”
“Dahil tatlumpung minuto ka nang ayaw magbalik ng isang bagay na isinukat mo lang.”
Habang naghihintay, pinicturan ko ang sirang cellphone gamit ang harapang camera nito sa salamin. Pagkatapos, ang bubog sa sahig at ang pulang marka sa tagiliran ko.
Hindi para mag-post.
Para hindi mabago bukas ang nangyari ngayong gabi.
Tumunog ang cellphone ni Gabriel.
Nasa mesa iyon. Nakita ko ang pangalan ng nanay niya.
Sinagot niya.
“Ma, nagkaroon lang ng konting hindi pagkakaunawaan.”
Konting hindi pagkakaunawaan.
Iyon ang tawag niya sa pagtulak sa akin at pagsira ng gamit ko.
Makalipas ang ilang segundo, ibinigay niya sa akin ang cellphone.
“Kausapin mo si Mama.”
“Mara,” bungad ni Tita Lorna, “kawawa naman si Camille. Kahiwalay lang sa asawa. Huwag mo nang dagdagan ang problema.”
“Sinabi ba ni Gabriel na ayaw niyang ibalik ang kuwintas ko?”
“Pahiram lang naman daw.”
“Sinabi ba niyang itinulak niya ako?”
Tahimik sa kabilang linya.
“At sinira ang cellphone ko?”
Narinig kong tinawag niya ang anak niya.
Hindi ko na ibinalik ang usapan. Inilapag ko ang cellphone sa mesa.
Dumating si Nina kasama ang asawa niyang si Paolo.
Pagkabukas ko ng pinto, agad niyang napansin ang paghawak ko sa tagiliran.
“Ate, ano ang nangyari?”
“Una, kailangan kong mabawi ang kuwintas ni Lola.”
Tumingin siya kay Camille.
“Puwede bang makita ang kandado?”
“Naipit nga.”
“Hindi kita pipilitin. Titingnan ko lang.”
Nang itaas ni Camille ang buhok, napakunot ang noo ni Nina.
“Ate, ito ba ang maliit na kandadong ipinagawa ni Mama?”
“Oo.”
“May pangalawang pangsegurong kawit.”
Alam ko iyon. Kaya nga ilang beses kong inalok na ako ang tumingin.
Dahan-dahang ibinuka ni Nina ang maliit na kawit.
Pero bago niya mabuksan ang pangunahing kandado, biglang lumayo si Camille.
“Sandali!”
Napatingin kaming lahat.
Hindi pala simpleng pagkaipit ang dahilan kung bakit ayaw niyang magpahawak.
“Gab,” sabi niya, nanginginig na ngayon ang boses, “sabihin mo sa kanila ang ipinangako mo.”
“Camille, huwag ngayon.”
“Kailan? Kapag ako na lang ang mukhang sinungaling?”
Binuksan niya muli ang cellphone.
May isa pa palang usapan bago ang litrato ng kuwintas.
At nang simulan niyang basahin ang mensahe ng asawa ko, naunawaan kong matagal na akong pinag-uusapan sa likod ko.
PARTE 3
“‘Dito ka muna,’” binasa ni Camille. “‘Hindi ka niya mapapaalis kapag nandiyan ka na. Ako ang kakausap.’”
Tumingin ako kay Gabriel.
Hindi niya maitingin ang mukha sa akin.
Nagpatuloy si Camille.
“‘Ayusin natin ang kuwarto. Sabihin nating ilang araw lang muna para walang mahabang diskusyon.’”
Ramdam kong humigpit ang hawak ni Nina sa likod ng upuan.
Hindi ako agad nagsalita.
May pagkakaiba pala ang nakalimutang magsabi at sadyang pagtatago.
Ang una, pagkukulang.
Ang ikalawa, plano.
“At ang kuwintas?” tanong ko.
Lumunok si Camille.
“Sinabi niyang puwede kong hiramin.”
“Basahin mo ang sinabi niya.”
Tumango siya nang bahagya.
“‘Isukat mo muna. Kapag bagay, hiramin mo hanggang reunion. Kapag umangal, ako na.’”
Napaupo si Paolo sa kabilang dulo ng mesa, malayo sa bubog.
“Gabriel,” sabi niya, “naririnig mo ba ang sarili mo?”
“Hindi ninyo alam ang sitwasyon.”
“Alam naming may ipinangako ka gamit ang bagay na hindi sa iyo.”
Umupo ako.
Masakit na ang tagiliran ko. Pero mas malinaw na ngayon ang lahat kaysa noong nakatayo ako sa harap ng salamin, hinihingi ang kuwintas na parang kailangan ko pang patunayan na akin iyon.
“Camille, alam mong hindi niya pag-aari ang kuwintas?”
Saglit siyang nag-atubili.
“Akala ko, dahil mag-asawa kayo—”
“Alam mong ako ang nakasuot. Alam mong sa akin ka humingi.”
Bumaba ang tingin niya.
“Oo.”
“At nang sinabi kong ibalik, alam mong wala kang pahintulot ko.”
Wala siyang sagot.
Hindi ko siya tinanong kung may relasyon sila.
May ibang sugat na kailangan munang pangalanan.
Hindi kailangan ng halik o lihim na pagkikita para pagtaksilan ang asawa. Minsan, sapat nang pagkasunduan ninyong balewalain siya sa sarili niyang bahay.
“Alisin natin,” sabi ni Nina.
Sa pagkakataong iyon, hindi na umurong si Camille.
Binuksan ni Nina ang pangsegurong kawit, pinindot ang pangunahing kandado, at marahang inangat ang kuwintas.
Walang gunting.
Walang sirang ginto.
Wala ring naipit.
Iniabot niya iyon sa akin.
Sinuri ko ang maliit na titik M.
Naroon pa.
May isang bahagi lang ng kawing na bahagyang nabaluktot dahil sa paghila ni Camille.
Hinawakan ko ang kuwintas sa palad. Naalala ko ang nanay ko noong araw ng kasal, kung paano niya paulit-ulit na sinigurong maayos ang kandado bago ako lumabas ng kuwarto.
“Kapag may ibinigay ako sa iyo,” sabi niya noon, “hindi ibig sabihin kailangang ipagamit mo sa lahat.”
Ngayon ko lang lubos na naintindihan iyon.
“Pasensiya na,” bulong ni Camille.
“Sa alin?”
Napatingin siya.
“Sa kuwintas.”
“Sa hindi pagbabalik, o sa pagsasabing naipit?”
Nagsimula siyang umiyak.
Hindi ko siya pinatigil.
Pero hindi rin ako lumapit para aluin siya.
May mga luhang hindi kailangang salubungin ng paglimot.
Kinuha ni Paolo ang walis mula sa kusina at niligpit ang bubog. Si Nina naman ang tumawag sa nanay namin, pagkatapos ay naghanap ng malapit na klinikang bukas pa.
“Magpatingin tayo,” sabi niya.
Tumango ako.
Agad na tumayo si Gabriel.
“Sasamahan kita.”
“Si Nina ang kasama ko.”
“Asawa mo ako.”
“Totoo. Kaya mas mabigat ang ginawa mo.”
Napaupo siyang muli.
Pagkatapos, dumating si Tita Lorna.
Si Gabriel pala ang tumawag para magpasundo kay Camille.
Pagpasok niya, nakita niya ang bitak sa dingding, ang cellphone ko, at ang maleta sa pintuan.
Hindi na niya sinabi ang unang bilin niya sa telepono.
“Gabriel, ikaw ang gumawa nito?”
“Ma, nagalit lang ako.”
“Hindi iyan sagot.”
Tumingin siya kay Camille.
“At bakit may maleta ka?”
Tahimik na sumagot si Camille.
“Sabi ni Gab, puwede akong tumira rito.”
“Alam ba ni Mara?”
“Hindi pa.”
Mahabang katahimikan ang sumunod.
Wala nang kumampi gamit ang salitang kawawa.
Dahil nakaharap na sa kanila ang pinsalang kanina ay tinatawag lamang nilang hindi pagkakaunawaan.
“Sa akin ka muna ngayong gabi,” sabi ni Tita Lorna kay Camille. “Bukas, kausapin mo ang pamilya mo tungkol sa matitirhan.”
Tumango si Camille.
Bago siya lumabas, humarap siya sa akin.
“Hindi ko intensiyong agawin ang asawa mo.”
“Hindi iyan ang kailangan mong ipaliwanag ngayong gabi,” sagot ko. “Kailangan mong matutong tumanggap ng hindi.”
Umalis siyang bitbit ang maleta.
Walang kuwintas.
Walang kuwartong naghihintay sa kanya.
Naiwan si Gabriel sa tabi ng mesa.
“Mara, puwede ba tayong mag-usap nang tayo lang?”
“Hindi ngayong gabi.”
“Hindi mo ba ako bibigyan ng pagkakataong magpaliwanag?”
“Narinig ko na ang mga paliwanag mo. Masungit ako. Masama ang araw ko. Pinahiya ko siya. Napilitan kang sirain ang cellphone.”
Napapikit siya.
“Mali ako.”
“Aling bahagi?”
“Lahat.”
“Sabihin mo nang malinaw.”
Tumingin siya kay Nina, kay Paolo, saka sa nanay niya.
Pagkatapos ay sa akin.
“Pinatira ko siya nang hindi kita tinatanong. Ipinahiram ko ang kuwintas mo kahit wala akong karapatan. Itinulak kita. Sinira ko ang cellphone.”
Doon lamang ako nakahinga nang maluwag.
Hindi dahil gumaan ang nangyari.
Kundi dahil, sa wakas, hindi ko na kailangang makipagtalo tungkol sa kung nangyari nga iyon.
Nagpunta kami sa klinika. Habang sinusuri ang pasa ko, nakaupo si Nina sa tabi ng kama at hawak ang bag kong may kuwintas.
Hindi niya ako tinanong kung bakit ko ipinahiram.
Hindi niya sinabi na sana ay nanahimik ako.
“Masakit?” tanong lang niya.
“Oo.”
“Sa bahay muna ni Mama tayo.”
Doon ako umiyak.
Hindi sa harap ng salamin. Hindi habang inaagaw ang cellphone ko. Hindi habang pinapamukha sa akin na ako ang problema.
Umiyak ako nang wala nang kailangang patunayan.
Kinabukasan, ipinadala ni Gabriel ang bayad para sa pagpapaayos ng cellphone at pagsusuri ng kuwintas. Hiningi ko ang resibo at itinago kasama ng litrato ng pasa.
Hindi ko ibinalik ang pera.
Hindi kabayaran sa pagpapatawad ang pag-aayos ng pinsalang siya ang gumawa.
Responsibilidad niya iyon.
Nagpadala rin siya ng mahabang mensahe.
Sinabi niyang wala silang relasyon ni Camille. Sinabi niyang naawa lang siya dahil mahirap ang pinagdaraanan nito. Sinabi niyang akala niya ay matitiis ko ang ilang araw na pagtira nito.
Ilang araw.
Sa usapan nila, wala namang malinaw na petsa ng pag-alis.
At kahit may petsa, hindi pa rin niya ako tinanong.
Sumagot ako ng tatlong pangungusap.
“Hindi awa ang problema. Ang problema, ipinangako mong babalewalain ako. At nang tumanggi akong balewalain, sinaktan mo ako.”
Tatlong araw bago kami muling nag-usap.
Nasa bahay ng nanay ko, sa sala, habang nasa kusina si Nina. Ako ang pumili ng lugar. Ako rin ang nagsabing isang oras lang ang usapan.
Wala siyang dalang bulaklak.
Mabuti iyon.
Hindi ko kailangan ng bagay na ilalagay sa plorera habang nananatiling basag ang tiwala.
“Gusto kong umuwi ka,” sabi niya.
“Gusto kong maging ligtas kapag tumatanggi ako.”
Tumungo siya.
“Paano ko aayusin?”
“Hindi sa paghingi mong kalimutan ko agad.”
Sinabi kong maghihiwalay muna kami ng tirahan. Kailangan niyang humingi ng propesyonal na tulong para sa paghawak ng galit at tanggapin na hindi niya maaaring ipilit ang pakikipag-usap.
Hindi ako nangakong babalik.
Hindi rin ako nagtakda ng petsa kung kailan dapat mawala ang sakit.
Sa unang pagkakataon, hindi siya nakipagtawaran.
“Oo,” sabi niya.
Pagkaalis niya, tinanong ako ni Mama kung nagsisisi akong ipinahiram ang kuwintas.
Napatingin ako sa kanya.
“Dapat pala hindi ko na ibinigay.”
Umiling siya.
“Hindi kasalanan ang magtiwala. Ang may kasalanan, iyong sinamantala iyon.”
Kinagabihan, nilinis ko ang kuwintas at inilagay sa lumang kahong ibinigay niya noong kasal.
Hindi ko muna isinuot.
May mga bagay na mahalaga kahit hindi nakikita ng iba.
Kinabukasan, habang naghahanda ako para sa trabaho, nagpadala ng mensahe si Camille.
“Pasensiya na. Akala ko, kapag pumayag si Gabriel, sapat na iyon.”
Matagal kong tinitigan ang screen.
Pagkatapos, sumagot ako.
“Ang pahintulot sa gamit ko, sa akin hinihingi. Ang pahintulot sa bahay namin, sa aming dalawa.”
Wala na akong idinagdag.
Hindi ko kailangang insultuhin siya para maging malinaw.
Makalipas ang isang linggo, sinuot ko uli ang kuwintas.
Ako mismo ang nagsara ng kandado sa harap ng salamin.
Sa maliit na titik M, naalala ko ang lola ko, ang nanay ko, at ang sarili kong muntik mapaniwalang pagiging madamot ang paghingi ng gamit ko.
Hindi pala iyon ang pinakamahalagang nabawi ko nang gabing iyon.
Nabawi ko rin ang karapatang magsabi ng “hindi” nang hindi kinakailangang ngumiti muna, magpaliwanag nang paulit-ulit, o maghintay na may ibang taong pumayag.
At kapag may nagtanong kung bakit hindi ko na lang ipinahiram nang ilang araw, iisa ang sagot ko:
“Dahil sinabi kong ibalik.”
Dapat sapat na iyon.
