Sa reunion ng klase, biglang sinabi ng malamig at tahimik na campus heartthrob na minsan na siyang iniwan ng babaeng minahal niya, saka diretso akong tiningnan. Nang tumunog ang recording mula anim na taon na ang nakalipas, nabitawan ng matalik kong kaibigan ang baso—at nang makita ko kung sino ang lumitaw sa dulo ng video, nanlamig ang buong katawan ko.
Sa reunion ng klase, biglang sinabi ng malamig at tahimik na campus heartthrob na minsan na siyang iniwan ng babaeng minahal niya, saka diretso akong tiningnan. Nang tumunog ang recording mula anim na taon na ang nakalipas, nabitawan ng matalik kong kaibigan ang baso—at nang makita ko kung sino ang lumitaw sa dulo ng video, nanlamig ang buong katawan ko.
Bahagi 1
Akala ko ordinaryong salu-salo lang ang reunion namin noong gabing iyon.
Hanggang sa may isang kaklase naming tumawa nang malakas at nagtanong kay Gabriel:
“Hindi ba noong high school, hindi ka naman nagkaroon ng girlfriend?”
Biglang tumahimik ang buong mesa.
Nakayuko ako noon habang inaalis ang inihaw na karne sa stick nang biglang huminto ang kamay ko.
Tatlong upuan ang layo ni Gabriel sa akin.
Nakasuot siya ng dark na polo, nakatiklop nang bahagya ang manggas, at dala pa rin niya ang parehong kalmadong aura na kinaiinisan ko noon pa mang nag-aaral kami.
Dumadampi ang dilaw na ilaw ng restaurant sa matalim niyang mukha.
Ilang babaeng kaklase sa tapat ang paulit-ulit na sumisilip sa kanya.
Hindi agad sumagot si Gabriel.
Itinaas niya ang baso, uminom nang kaunti, saka kalmadong nagsalita.
“Meron.”
Sabay-sabay na napasigaw ang lahat.
May isang lalaki pang napalo sa mesa.
“Sino? Sino naman ang babaeng napakalakas ng loob? Noong high school, halos kalahati ng campus humahabol sa ’yo pero wala kang pinapansin!”
Agad akong yumuko nang mas mababa.
Iisa lang ang nasa isip ko.
Huwag.
Pakiusap, huwag ka nang magsalita.
Pero bahagyang ngumiti si Gabriel.
“Hindi rin naman nagtagal.”
Pagkatapos ay bahagya niyang inikot ang ulo.
Dumulas ang tingin niya sa direksiyon ko.
“Siya ang unang umamin.”
Muntik kong mabitawan ang tinidor.
Mas lalong nasabik ang katabi niya.
“Eh bakit? Nag-break kayo?”
Ibinaba ni Gabriel ang baso.
Mahina ang boses niya, para bang kuwento lang iyon tungkol sa ibang tao.
“Hindi.”
“Bigla na lang siyang nawala bago ko pa maitanong kung bakit.”
Nabulunan ako.
Sabay-sabay na lumingon sa akin ang lahat.
Mabilis kong tinapik ang dibdib ko.
“Maanghang lang… ’yung pagkain.”
Tiningnan ako ni Gabriel nang dalawang segundo pa.
Bahagyang umangat ang sulok ng labi niya.
Alam ko.
Sinadya niya iyon.
Ang lahat ay nagsimula pala sa gabi ng graduation namin, anim na taon na ang nakalipas.
Noon, nag-rent ang buong klase ng isang beach house para magdiwang.
Wala nang exam.
Wala nang grades.
Wala nang uniform.
Kaya halos magpaligsahan ang mga lalaki kung sino ang unang malalasing.
Mahina talaga akong uminom, pero hinila ako ng best friend kong si Camille sa isang napakawalang-kuwentang laro.
Kailangan naming mag-message sa taong pinaka-nagustuhan namin noong high school.
Tinanong ako ni Camille.
“Sino ba talaga ang nagustuhan mo?”
Agad akong sumagot.
“Wala.”
Inagaw niya ang cellphone ko.
“Wala? Eh bakit si Gabriel ang nasa taas ng search history mo?”
Nag-panic akong agawin iyon pabalik.
Pero sobra na rin ang nainom ko.
Halos wala nang natitirang matinong desisyon sa utak ko.
Kaya sa halip na burahin ko ang pangalan niya…
Napindot ko ang video call.
Wala pang tatlong segundo, sinagot ni Gabriel ang tawag.
Lumabas ang mukha niya sa screen.
Sa likod niya ay isang grupo rin ng mga lalaking kaklase naming nagsisigawan.
Hindi ko alam kung saan ko nakuha ang lakas ng loob.
Lumapit ako sa cellphone at sinabi:
“Gabriel.”
Bahagya siyang kumunot-noo.
“Hmm?”
“Gusto kita.”
Sumabog sa sigawan ang buong kuwarto namin.
May sumisipol.
May naghahagisan ng unan.
May halos gumulong sa sahig sa kakatawa.
Namumula ako pero nagpatuloy pa rin.
“Simula Grade 10 pa.”
“Pwede bang bawasan mo naman ang pagiging gwapo mo? Nakakainis na.”
Tawanan nang tawanan ang mga kaibigan ko.
Sa kabilang linya, biglang tumahimik.
Matagal akong tinitigan ni Gabriel.
Pagkatapos ay nagtanong siya.
“Lasing ka ba?”
Agad akong nainis.
“Hindi!”
“Kung gano’n, bukas maaalala mo pa ba ang lahat ng sinabi mo?”
Pinalo ko ang mesa.
“Syempre!”
Bahagya siyang ngumiti.
Iyon ang unang beses na nakita kong ngumiti si Gabriel nang ganoon.
“Sige.”
“Simula ngayon, girlfriend na kita.”
Natigilan ako.
Natigilan din ang mga kaibigan niya.
Tatlong segundo ang lumipas.
Pagkatapos, halos sumabog ang magkabilang kuwarto sa sigawan.
Hindi ko na maalala kung paano natapos ang video call.
Ang malinaw lang sa alaala ko, kinaumagahan, habang sumasakit ang ulo ko na parang binibiyak, nakita ko ang mensaheng ipinadala ni Gabriel pasado alas-una ng madaling araw.
“Good night, girlfriend.”
Sa sobrang gulat ko, nalaglag ang cellphone ko sa sahig.
Akala ko nagbibiro lang siya.
Pero kinabukasan, hinihintay niya ako sa labas ng school gate.
May hawak siyang maliit na kahon ng pastry.
“Hindi ko alam kung anong flavor ang gusto mo, kaya dalawa ang binili ko.”
Parang naging bato ako sa kinatatayuan.
Simula noon, totoong itinuring ako ni Gabriel bilang girlfriend niya.
Hindi niya ipinagyabang.
Wala siyang ipinost na litrato namin.
Pero tuwing umaga, may nakahandang bottled water sa mesa ko.
Kapag uwian, binabagalan niya ang paglalakad sa hagdan para makasabay ako.
Kapag umuulan, palagi siyang may dalang ekstrang payong.
Ganoon nagsimula ang unang pag-ibig ko.
Parang kalahating panaginip.
Parang hindi totoo.
Hanggang sa eksaktong tatlong linggo ang lumipas.
Biglang sinabi ni Mama na kailangan naming lumipat sa ibang isla dahil sa trabaho ni Papa.
Dalawang araw lang ang ibinigay sa akin para mag-impake.
Balak kong sabihin kay Gabriel.
Talagang balak ko.
Pero noong hapon na iyon, may narinig akong ilang lalaki mula sa basketball team na nag-uusap sa hallway.
“Pustahan lang naman iyon ni Gabriel.”
“Natalo siya sa laro kaya kailangan niyang sagutin si Lina.”
“Sa tingin mo ba, gugustuhin talaga ng katulad ni Gabriel ang babaeng tulad niya?”
Parang may malamig na tubig na ibinuhos sa ulo ko.
Nakatayo ako sa likod ng pinto.
Hindi makagalaw.
Lahat ng magagandang nangyari sa loob ng tatlong linggo…
Biglang naging isang malaking biro.
Nang gabing iyon, labindalawang beses tumawag si Gabriel.
Hindi ko sinagot.
Nag-message siya.
“Magkita tayo bukas.”
Hindi rin ako sumagot.
Kinaumagahan, umalis ako kasama ang pamilya ko.
Nagpalit ako ng number.
Isinara ko ang dati kong account.
Pinutol ko ang lahat ng koneksiyon.
Lumipas ang anim na taon.
Paulit-ulit kong sinabi sa sarili ko na matagal nang tapos ang lahat.
Hanggang sa reunion namin ngayong gabi.
Pagkatapos ng mga tanungan, naglaro naman ang lahat ng bunutan ng cards.
Kung sino ang makakuha ng pulang card, kailangang sumagot nang tapat sa isang tanong.
Hindi ko alam kung malas o sinadya ng tadhana.
Si Gabriel ang nakabunot ng pulang card.
Agad na nagtanong ang isang kaklase.
“Kung makikita mo ulit ang babaeng iyon, ano ang gusto mong itanong sa kanya?”
Muling tumahimik ang mesa.
Ni hindi ako makalakas huminga.
Iniikot ni Gabriel ang silver ring sa daliri niya.
Pagkatapos ay diretso niya akong tiningnan.
Sa pagkakataong ito, hindi na palihim.
Hindi na mabilis.
Hindi na parang nagkataon lang.
Binanggit niya ang pangalan ko.
“Lina.”
Natigilan ang lahat.
Napatingala ako.
Tinanong ako ni Gabriel.
“Anim na taon na ang nakalipas, bakit ka umalis?”
Nanikip ang lalamunan ko.
Napanganga ang isang kaklase.
“Sandali… si Lina pala ang babaeng iyon?”
Hindi pa ako nakakasagot nang kunin ni Gabriel ang cellphone niya.
Binuksan niya ang isang lumang recording.
Umalingawngaw ang boses ng isang lalaki sa tahimik na restaurant.
“Huwag n’yong sabihin kay Lina na gawa-gawa lang natin ’yung kuwento tungkol sa pustahan.”
“Kapag nalaman ni Gabriel na niloko natin siya nang gano’n, yari tayong lahat.”
Biglang namutla ang mukha ko.
Tumingin ako kay Gabriel.
Kalmado pa rin siya.
Pero nanlamig na ang mga mata niya.
“Walang kahit anong pustahan.”
Parang nanigas ang buong katawan ko.
Ibinaba ni Gabriel ang cellphone.
“May isa pa.”
May inilabas siyang lumang papel mula sa wallet niya.
Nakatiklop iyon nang apat.
“Noong araw na umalis ka, pumunta ako sa bahay n’yo.”
Bumilis nang bumilis ang tibok ng puso ko.
Binuksan niya ang papel.
“Pero may isang taong naghihintay sa labas. Sabi niya, ipinapabigay mo raw sa akin ito.”
Tinitigan ko ang sulat-kamay.
Isang pangungusap lang ang nakasulat.
“Huwag mo na akong hanapin. Pinaglaruan lang kita.”
Bigla akong tumayo.
“Hindi ako ang nagsulat niyan!”
Nagkagulo ang buong mesa.
Hindi inalis ni Gabriel ang tingin sa akin.
“Alam ko.”
Sandali siyang tumigil.
“Dahil tatlong buwan na ang nakalipas, ang taong sumulat niyan ang mismong lumapit sa akin.”
Sa dulong bahagi ng mesa, may isang babaeng biglang nakabitaw ng wine glass.
Kalansing!
Sabay-sabay kaming napalingon.
Namumutla siya.
Kilala ko siya.
Si Camille.
Ang best friend kong umagaw sa cellphone ko noong graduation night.
Ang taong nangulit sa aking tawagan si Gabriel.
Dahan-dahang tumingin sa kanya si Gabriel.
“Siguro oras na para magpaliwanag ka.”
Biglang tumayo si Camille.
“Hindi gano’n ang iniisip n’yo!”
Tiningnan ko siya.
Nanlamig ang buong katawan ko.
“Kaya anim na taon na ang nakalipas… ikaw ang nagbigay sa kanya ng sulat na iyon?”
Hindi siya sumagot.
Pero namumula na ang mga mata niya.
At sapat na iyon.
Biglang nagsalita si Gabriel.
“Hindi lang tungkol sa sulat.”
Napalingon ako sa kanya.
Naglagay siya ng isang lumang cellphone sa ibabaw ng mesa.
“May itinago rin siyang video.”
“Kapag napanood ni Lina ang video na ito…”
Bumaba ang boses niya.
“…baka hindi lang isang tao ang dapat humingi ng tawad sa kanya sa loob ng anim na taon.”
Umilaw ang screen.
Nagsimulang tumakbo ang video.
At sa sandaling lumitaw ang unang tao sa frame…
Nanigas ako.
Si Mama iyon.
Bahagi 2
Si Mama iyon.
Mas bata siya sa video, pero imposibleng hindi ko makilala ang mukha niya.
Nakatayo siya sa labas ng dati naming bahay, may hawak na puting sobre.
Sa kabilang bahagi ng screen ay si Camille.
Mahina ang audio, pero sapat para marinig namin ang bawat salita.
“Sigurado ka bang hindi malalaman ni Lina?”
Boses iyon ni Camille.
Sumagot si Mama.
“Hindi na mahalaga. Aalis kami bukas.”
Nanigas ang mga daliri ko.
Sa video, iniabot ni Camille ang isang papel kay Mama.
“Pero Tita, mahal talaga niya si Gabriel.”
Huminga nang malalim si Mama.
“Labing-walo lang sila.”
“Kapag sumama ang loob niya ngayon, makakalimutan din niya.”
Parang may humigpit sa dibdib ko.
Hindi ako makapaniwala.
Si Camille, na katabi kong umiyak noong araw na umalis kami…
Alam niya.
At si Mama…
Si Mama mismo ang pumili na ilayo ako kay Gabriel.
Nagpatuloy ang video.
“Kapag pumunta rito si Gabriel,” sabi ni Mama, “ibigay mo sa kanya ang sulat.”
“Sabihin mong si Lina ang sumulat.”
Biglang natapos ang recording.
Walang nagsalita.
Naramdaman kong nanginginig ang kamay ko.
Tumingin ako kay Camille.
“Bakit?”
Napahikbi siya.
“Lina, makinig ka muna.”
“Anim na taon.”
Hindi ko nakilala ang sarili kong boses.
“Anim na taon akong naniwala na pinaglaruan lang ako.”
“Anim na taon akong nahiyang isipin na ako ang unang umamin sa isang lalaking hindi naman pala seryoso.”
Tumulo ang luha ni Camille.
“Natakot ako.”
“Sa ano?”
“Kay Mama mo.”
Napatingin ako sa kanya.
Ipinaliwanag ni Camille na noong gabing iyon, pagkatapos marinig ni Mama ang tungkol sa amin ni Gabriel, kinausap siya nito nang palihim.
Ayaw daw ni Mama na magkaroon ako ng dahilan para tumangging sumama sa pamilya.
May malaking problema noon sa trabaho ni Papa.
Kailangan naming umalis agad at magsimulang muli sa ibang isla.
Takot si Mama na manatili ako.
Takot siyang piliin ko si Gabriel.
“Kaya ginawa mo ’yon?”
“Hindi ko isinulat ang sulat,” umiiyak na sabi ni Camille. “Si Mama mo ang nagsulat. Ako ang nag-abot kay Gabriel.”
“Pero bakit mo sinunod?”
Napayuko siya.
At saka niya sinabi ang bagay na mas masakit kaysa lahat.
“Dahil gusto ko rin si Gabriel.”
Parang may humampas sa buong mesa.
May ilang napasinghap.
Hindi ko masabi kung galit o pagkadismaya ang naramdaman ko.
“Ayaw kong aminin,” sabi niya. “Noong una, akala ko kapag nawala ka, baka mapansin niya ako.”
“Pero hindi nangyari.”
Pinunasan niya ang luha niya.
“Pagkatapos mong umalis, halos araw-araw siyang pumupunta sa dating bahay ninyo.”
“Hindi niya ako tiningnan kahit isang beses.”
“Doon ko napagtanto kung gaano kasama ang ginawa ko.”
Natawa ako nang mapait.
“Pero anim na taon bago mo sinabi?”
“Dahil duwag ako.”
Hindi siya gumawa ng dahilan.
At marahil iyon ang unang tapat na bagay na sinabi niya sa akin noong gabing iyon.
Biglang nagsalita si Gabriel.
“Tatlong buwan na ang nakalipas, hinanap niya ako.”
Tumingin ako sa kanya.
“Si Camille ang nagbigay ng video.”
“Sinabi rin niya sa akin ang lahat.”
“Bakit ngayon mo lang sinabi sa akin?”
Hindi agad sumagot si Gabriel.
Pagkatapos ay inilapag niya ang isang lumang SIM card sa mesa.
“Dahil hindi ko alam kung gusto mo pa akong makita.”
Humigpit ang panga niya.
“Anim na taon kitang hinanap, Lina.”
Napakurap ako.
“Pumunta ako sa lumang bahay ninyo. Kinausap ko ang mga kaklase natin. Hinanap kita sa social media.”
“Pero bawat account mo na alam ko, nawala.”
Tumawa siya nang mahina, ngunit walang saya.
“Akala ko talaga galit na galit ka sa akin.”
Tumulo ang luha ko nang hindi ko namamalayan.
Bago pa ako makapagsalita, tumunog ang cellphone ko.
Isang video call.
Mula kay Mama.
Tiningnan ko ang screen.
Pagkatapos ay tumingin ako kay Gabriel.
Hindi ko sinagot.
Pinatay ko iyon.
Pero makalipas lamang ang ilang segundo, may pumasok na mensahe.
Lina, alam kong nakita mo na ang video. Nasa labas ako ng restaurant. Kailangan kitang makausap.
Dahan-dahan akong napalingon sa salaming pinto.
Sa kabilang bahagi nito, sa ilalim ng ulan, nakatayo ang isang babaeng hawak ang lumang kahon na matagal ko nang akalaing nawala.
Ang kahong pinaglagyan ko noon ng lahat ng liham at maliliit na regalong galing kay Gabriel.
At sa ibabaw nito…
Naroon ang labingdalawang sulat na hindi ko kailanman natanggap.
Bahagi 3
Hindi ko alam kung paano ako nakalakad palabas.
Parang nakahiwalay ang utak ko sa katawan habang papalapit ako kay Mama.
Bumubuhos ang ulan sa labas ng restaurant.
May payong siya pero halos kalahati ng damit niya ay basa na.
Mahigpit niyang yakap ang lumang kahon.
“Mama.”
Isang salita lang iyon.
Pero agad siyang umiyak.
“Anak…”
“Bakit?”
Hindi ko na kinailangang ipaliwanag kung ano ang tinatanong ko.
Alam niya.
Ibinaba niya ang kahon sa isang bakanteng mesa sa covered entrance ng restaurant.
“Akala ko ginagawa ko ang tama.”
Napatawa ako.
Mahina.
Masakit.
“Ang tama para kanino?”
Hindi siya nakasagot.
Binuksan niya ang kahon.
Nandoon pa rin ang lumang keychain na binigay ni Gabriel sa akin.
Dalawang movie ticket.
Isang maliit na papel kung saan isinulat niya noon ang schedule ng exam ko dahil lagi raw akong nakakalimot.
At labingdalawang sobre.
Pare-parehong sulat-kamay.
Gabriel.
Kinuha ko ang una.
May petsa iyon isang linggo pagkatapos naming umalis.
Lina, hindi ko alam kung galit ka sa akin. Pero gusto kong malaman mong hindi kita sinagot dahil sa pustahan. Matagal na kitang gusto bago ka pa tumawag noong graduation.
Napatigil ako.
Binuksan ko ang pangalawa.
Pumunta ako sa bahay ninyo ulit. Wala pa ring tao. Sana ligtas ka.
Pangatlo.
Kung gusto mong makipaghiwalay, tatanggapin ko. Pero sana ikaw mismo ang magsabi sa akin.
Sa ikaapat na sulat, nagsimula nang manginig ang kamay ko.
“Bakit hindi mo ibinigay sa akin?”
Napayuko si Mama.
“Dumating ang mga sulat sa dati nating bahay. Pinapadala sa akin ng may-ari.”
“Tinago mo?”
“Oo.”
“Lahat?”
“Oo.”
Hindi ko na napigilan.
“Bakit?!”
Napalingon ang ilang taong nasa entrance.
Pero wala akong pakialam.
“Hindi mo lang ako inilayo sa boyfriend ko, Mama.”
“Kinuha mo sa akin ang karapatang malaman kung totoo ba ang naramdaman niya!”
“Kinuha mo rin sa akin ang karapatang magdesisyon!”
Tahimik siyang umiyak.
At sa unang pagkakataon sa buhay ko, hindi ko siya inalo.
“Natakot ako,” sabi niya.
“Noong panahong iyon, malaki ang utang ng kompanyang pinagtatrabahuhan ng Papa mo. May kaso. May mga taong pumupunta sa bahay. Kailangan naming umalis agad.”
“Alam kong mahal mo si Gabriel.”
“Natakot akong sabihin mong ayaw mong sumama.”
Napapikit ako.
“Labing-walo ako.”
“Alam ko.”
“Anak mo ako.”
“Alam ko.”
“Kung sinabi mo sa akin ang totoo, sasama pa rin ako sa inyo.”
Tuluyan siyang napahikbi.
“Alam ko na ngayon.”
May katahimikan sa pagitan namin.
Pagkatapos ay sinabi niya ang pinakamatagal kong hinihintay, kahit hindi ko alam na hinihintay ko iyon.
“Wala akong dahilan para sa ginawa ko.”
“Hindi kita poprotektahan sa pamamagitan ng pagsisinungaling.”
“Kinontrol kita.”
“Nasaktan kita.”
“At nasaktan ko rin ang isang batang walang ginawa kundi mahalin ang anak ko.”
Hindi nabura ng mga salitang iyon ang anim na taon.
Pero may kakaibang ginhawa sa wakas na makarinig ng pag-amin na walang kasunod na “pero.”
Hindi “ginawa ko iyon dahil mahal kita.”
Hindi “maiintindihan mo rin kapag naging magulang ka.”
Isang simpleng pag-ako ng kasalanan.
Tumingin ako sa likod.
Nasa may pintuan si Gabriel.
Hindi siya lumalapit.
Hindi rin siya nakikialam.
Naghihintay lang.
Gaya ng ginawa niya anim na taon na ang nakalipas.
Huminga ako nang malalim.
“Mama, hindi kita kayang patawarin ngayong gabi.”
Tumango siya habang umiiyak.
“Naiintindihan ko.”
“Pero ayoko ring manatiling galit sa ’yo habambuhay.”
Napatingala siya.
“Kailangan ko ng panahon.”
“Bibigyan kita.”
Inabot niya sa akin ang kahon.
“Sa ’yo ito.”
Tinanggap ko iyon.
Pagkatapos ay tumingin ako kay Camille, na nakatayo na rin sa loob malapit sa pinto.
Namamaga ang mga mata niya.
Hindi ko siya nilapitan.
Sinabi ko lang:
“Camille.”
Napatuwid siya.
“Hindi ko kayang bumalik agad sa dati.”
Tumango siya.
“Alam ko.”
“Pero salamat sa pagsabi ng totoo ngayon.”
Mas lalo siyang umiyak.
“Sorry, Lina.”
Hindi ko sinabing “okay lang.”
Dahil hindi okay.
Pero sinabi ko:
“Sana matuto tayong pareho mula rito.”
Pagkatapos ay lumakad ako papunta kay Gabriel.
Nakatitig siya sa kahon sa mga kamay ko.
“Binasa mo?”
“Isa lang.”
“Labindalawa lahat.”
Napatingin ako sa kanya.
“Talagang nagsulat ka ng labindalawa?”
Bahagya siyang umubo.
“Labintatlo sana.”
“Saan ang panglabintatlo?”
“Hindi ko ipinadala.”
“Bakit?”
Sandali siyang natahimik.
“Galit ako noong sinusulat ko.”
Sa kabila ng lahat, natawa ako.
Unang totoong tawa ko noong gabing iyon.
Bahagya rin siyang ngumiti.
Parang biglang bumalik ang batang lalaking naghihintay sa akin sa school gate na may dalawang pastry dahil hindi niya alam kung alin ang paborito ko.
Lumabas kami sa ilalim ng awning.
Mahina na ang ulan.
Tahimik kaming magkatabi nang ilang minuto.
Pagkatapos ay nagsalita ako.
“Gabriel.”
“Hmm?”
“Sorry.”
Agad siyang lumingon.
“Hindi mo kailangang—”
“Hayaan mo muna akong matapos.”
Tumahimik siya.
“Dapat kinausap kita.”
“Kahit narinig ko ang tungkol sa pustahan, dapat tinanong kita.”
“Hindi ako dapat nawala nang gano’n.”
Umiling siya.
“Labing-walo ka rin.”
“Nasaktan ka.”
“Hindi mo alam kung sino ang paniniwalaan.”
“Pero nasaktan din kita.”
“Oo.”
Diretso ang sagot niya.
Napatingin ako sa kanya.
At bigla siyang natawa.
“Ano? Gusto mong magsinungaling ako?”
Napalo ko siya sa braso.
“Ang kapal mo.”
Hinawakan niya ang bahaging pinalo ko na parang napakasakit.
“Anim na taon akong iniwan, tapos sinasaktan mo pa ako.”
Natawa ako nang mas malakas.
At sa unang pagkakataon mula nang magkita kami ulit, nawala ang bigat sa pagitan namin.
Hindi ibig sabihin na nawala ang anim na taon.
Hindi rin ibig sabihin na bumalik kami agad sa dating kami.
Dahil hindi na kami iyong dalawang teenager na nagkagustuhan sa pagitan ng exams, school corridors at graduation parties.
May mga buhay na kaming nabuo nang magkahiwalay.
May mga ugaling nagbago.
May mga sugat na kailangang kilalanin.
Kaya nang tanungin niya ako:
“Pwede ba kitang ligawan ulit?”
Hindi ako agad sumagot.
Tinaasan ko siya ng kilay.
“Ligawan?”
“Oo.”
“Hindi ba girlfriend mo na ako?”
“Ex-girlfriend.”
“Hindi naman tayo nag-break nang maayos.”
“Fine. Missing girlfriend.”
Napatawa ako.
“Ang pangit pakinggan.”
“Then let me start again.”
Nawala ang biro sa mukha niya.
“Hindi dahil may utang tayo sa nakaraan.”
“Hindi dahil sayang ang anim na taon.”
“Kundi dahil gusto kong makilala kung sino ka ngayon.”
Napatigil ako.
Iyon ang sagot na hindi ko alam na kailangan ko.
Hindi niya hinihinging ibalik namin ang dating relasyon.
Hindi niya hinihinging burahin namin ang nangyari.
Gusto niyang magsimula sa kasalukuyan.
Kaya tumango ako.
“Isang date.”
Umangat ang kilay niya.
“Isa lang?”
“Depende sa performance.”
“Ano ang grading system?”
“Strict.”
“May remedial?”
“Wala.”
Napailing siya.
“Ang hirap mo pa rin.”
“Pwede kang umatras.”
Agad siyang sumagot.
“Hindi.”
Makalipas ang dalawang linggo, natuloy ang unang date namin.
Hindi fancy restaurant.
Hindi romantic resort.
Dinala niya ako sa maliit na bakery malapit sa dagat.
Pagkaupo namin, naglagay ang waiter ng dalawang pastry sa harap ko.
Napakunot-noo ako.
“Dalawa?”
Kalmadong sumagot si Gabriel.
“Hindi ko pa rin alam kung anong flavor ang gusto mo.”
Napatawa ako.
“Anim na taon na, hindi mo pa rin nalaman?”
“Hindi mo naman ako binigyan ng pagkakataon.”
“Kasalanan ko na naman?”
“Partly.”
Muntik ko na siyang batuhin ng tissue.
Sa pagkakataong iyon, hindi na kami labing-walong taong gulang.
At marahil iyon ang pinakamagandang bahagi.
Hindi namin kailangang ipagpatuloy kung saan kami naputol.
Pwede kaming magsimula muli.
Dahan-dahan.
Matapat.
Walang ibang taong nagdedesisyon para sa amin.
Ilang buwan pa ang lumipas bago ko tuluyang nakausap si Mama nang maayos.
Hindi naging madali.
May mga pag-uusap na nauwi sa iyakan.
May mga tanong na ilang beses kong inulit.
Pero hindi na siya umiwas.
Hindi na niya pinagtanggol ang ginawa niya.
At unti-unti, natutunan kong ang pagpapatawad ay hindi pagbura sa nangyari.
Ito ay pagpiling huwag hayaang ang nangyari ang humawak sa leeg mo habambuhay.
Hindi na rin kami bumalik ni Camille sa dating pagkakaibigan.
Minsan, may mga relasyong puwedeng patawarin pero hindi na kailangang ibalik sa dati.
Nagkikita kami paminsan-minsan.
Nagbati.
Nag-uusap nang maayos.
At sapat na iyon.
Isang taon pagkatapos ng reunion, muli kaming nagkaroon ng maliit na gathering ng magkakaklase.
Parehong restaurant.
Parehong maingay na mesa.
At gaya ng dati, may isang walang preno ang bibig.
“Gabriel!”
Napatingin kaming lahat.
Ngumisi ang kaklase namin.
“May girlfriend ka na ba ngayon?”
Sabay-sabay na natawa ang buong mesa.
Napapikit ako.
Hindi na naman.
Kalmadong uminom si Gabriel.
Pagkatapos ay tumingin sa akin.
“Meron.”
May sumigaw.
“Sigurado ka bang hindi ka na iiwan?”
Hindi man lang nagbago ang expression niya.
Inabot niya ang kamay ko sa ilalim ng mesa.
Pinagsalikop ang mga daliri namin.
At saka sumagot:
“Hindi ko alam.”
Natahimik ang lahat.
Napalingon ako sa kanya.
Pero ngumiti siya.
“Kasi wala naman akong balak itali siya.”
“Kung gusto niyang manatili, gusto kong manatili siya dahil pinili niya.”
May kung anong sumikip sa dibdib ko.
Hindi masakit.
Kabaligtaran.
Anim na taon na ang nakalipas, may ibang taong gumawa ng desisyon para sa amin.
May nagsinungaling.
May nagtago ng sulat.
May gumawa ng pekeng pamamaalam.
At pareho naming hinayaang tapusin ng katahimikan ang isang kuwentong hindi naman talaga tapos.
Ngayon, wala nang lihim.
Wala nang pekeng sulat.
Wala nang kailangang hulaan.
Hinawakan ko nang mas mahigpit ang kamay niya.
Pagkatapos ay ngumiti ako sa mga kaklase namin.
“At kung sakaling iwan ko siya…”
Napatingin sa akin si Gabriel.
“…sisiguraduhin kong ako mismo ang magsasabi.”
Nagtawanan ang lahat.
Si Gabriel lang ang hindi natawa.
Lumapit siya sa tenga ko.
“Hindi nakakatawa.”
Napangisi ako.
“Takot ka?”
“Oo.”
Natigilan ako.
Napakasimple ng sagot niya.
Walang yabang.
Walang pagpapanggap.
Kaya bumulong ako pabalik:
“Huwag kang matakot.”
“Wala akong balak mawala ulit nang walang paalam.”
Sa ilalim ng mesa, mas humigpit ang hawak niya sa kamay ko.
At sa pagkakataong iyon, naunawaan ko ang isang bagay.
Ang unang pag-ibig ay hindi laging nagtatapos sa unang paghihiwalay.
Minsan, kailangan nitong maligaw.
Masaktan.
Lumipas ang maraming taon.
At kapag pareho pa rin kayong handang magsabi ng totoo sa dulo ng lahat ng iyon…
Hindi ninyo kailangang bumalik sa dati.
Maaari kayong magsimula ng bago.
Sa labas ng restaurant, muling bumuhos ang ulan.
Binuksan ni Gabriel ang payong niya.
Katulad noong high school, sapat iyon para sa dalawang tao.
Pero bago kami lumabas, pinigilan ko siya.
“Ano?”
Tiningnan ko ang payong.
Pagkatapos ay tumingin sa kanya.
“May extra ka pa rin?”
Bahagya siyang ngumiti.
“Palagi.”
At sa wakas, pagkatapos ng anim na taon…
Sabay kaming naglakad pauwi.
