HINDI KO NA MABABAWI ANG PITONG TAONG NAWALA, NGUNIT BINIGYAN KAMI NG ANAK NAMIN NG PAGKAKATAONG BUMUO NG BAGONG PAMILYA
BAHAGI 3 — HINDI KO NA MABABAWI ANG PITONG TAONG NAWALA, NGUNIT BINIGYAN KAMI NG ANAK NAMIN NG PAGKAKATAONG BUMUO NG BAGONG PAMILYA
Sa unang linggo naming dalawa ni Mateo, halos wala akong tulog.
Hindi dahil makulit siya.
Kabaligtaran.
Masyado siyang mabait.
Inililigpit niya ang laruan pagkatapos gamitin.
Hindi siya humihingi ng pagkain hangga't hindi ko tinatanong.
Kapag gusto niyang manood ng telebisyon, nagtatanong muna siya kung puwede.
Isang gabi, nakita ko siyang kumakain ng tinapay nang tahimik sa kusina.
—Mateo, bakit hindi mo ako ginising?
—Tulog ka po.
—Pero nagugutom ka.
Ngumiti siya.
—Sabi ni Papa, pagod ka raw palagi. Ayokong istorbohin ka.
Parang may karayom na tumusok sa puso ko.
Lumuhod ako.
—Makinig ka sa akin. Kapag gutom ka, gisingin mo ako. Kapag masama ang pakiramdam mo, sabihin mo. Kapag malungkot ka, lumapit ka sa akin. Kahit alas-dos o alas-tres ng madaling-araw.
—Hindi ka po magagalit?
—Hindi.
Nag-isip siya.
—Kahit gusto ko lang ng yakap?
Hindi ko napigilang mapangiti.
—Lalo na kapag gusto mo ng yakap.
Agad niya akong niyakap.
Mula noon, unti-unting napuno ng buhay ang bahay.
May maliliit nang sapatos sa pintuan.
May toothbrush na kulay asul sa tabi ng akin.
May mga drawing sa refrigerator.
May cereal na dati ay hindi ko binibili.
At tuwing umaga, may batang sumisigaw mula sa kuwarto:
—Mama! Nasaan ang isang medyas ko?
Sa unang pagkakataon, naiintindihan ko kung bakit sinasabi ng ibang tao na ang kalat ay maaari ring maging anyo ng kaligayahan.
Samantala, tinupad ni Ramon ang sinabi niya.
Hindi niya ako pinilit na kausapin siya.
Sa halip, ibinigay niya sa abogado ko ang lahat.
Mga lumang medical record.
Mga dokumento tungkol sa paglipat kay Mateo.
Mga resibo mula sa paaralan.
Mga larawan ng bawat birthday ng anak namin.
At pitong kahon ng mga bagay na itinabi niya para sa akin.
Sa unang kahon ay ang unang sapatos ni Mateo.
Sa pangalawa, ang unang drawing niya.
Sa pangatlo, ang unang medalya niya sa paaralan.
May video rin ng unang beses niyang sumakay ng bisikleta.
Sa video, narinig ko ang boses ni Ramon.
—Mateo! Tumingin ka rito!
Tumawa ang limang taong gulang na Mateo.
—Papa, ipakita mo kay Mama kapag naalala na niya ako!
Pinahinto ko ang video.
Umiyak ako nang matagal.
Hindi dahil napatawad ko na si Ramon.
Kundi dahil napagtanto kong sa kabila ng lahat ng maling desisyon niya, hindi niya kailanman tinuruan ang anak namin na kalimutan ako.
Pagkalipas ng isang buwan, inayos din ang usapin kay Tita Celia.
Hindi ko hinayaang itago na naman ng pamilya ang nangyari.
Sa tulong ng abogado, tuluyan siyang tinanggal sa anumang kapangyarihan sa trust at ari-arian ko.
Isinauli rin niya ang mga dokumento at pondong matagal niyang pinangasiwaan.
Hindi ko siya ipinahiya sa harap ng ibang tao.
Ngunit hindi ko rin siya pinatawad agad.
Nang humingi siya ng tawad, isa lang ang sinabi ko:
—Ang pagpapatawad ay hindi obligasyon ng taong sinaktan. Kung dumating man iyon, ako ang magpapasya kung kailan.
Tinanggap niya iyon.
Ang biyenan ko naman ay ilang beses pumunta upang humingi ng tawad.
Hindi ko siya pinapasok noong una.
Hanggang isang araw, si Mateo mismo ang humawak sa kamay ko.
—Mama, miss ko na po si Lola.
Napatingin ako sa kanya.
Doon ko naunawaan ang isang bagay.
Hindi ko kailangang kalimutan ang ginawa nila para pahintulutan ang anak kong mahalin ang mga taong mahal niya.
Kaya pinapasok ko si Lola.
May hangganan.
May bagong mga patakaran.
At wala nang sikreto.
Lumipas ang tatlong buwan.
Isang hapon, may school program si Mateo.
Pagdating ko sa auditorium, may bakanteng upuan sa tabi ko.
Pagkaraan ng ilang minuto, dumating si Ramon.
Huminto siya nang makita ako.
—Puwede ba?
Tiningnan ko ang bakanteng upuan.
—Umupo ka.
Iyon ang unang pagkakataon na magkatabi kaming dalawa matapos siyang umalis sa bahay.
Wala kaming pinag-usapan.
Nang lumabas si Mateo sa entablado, agad niya kaming nakita.
Kumaway siya nang napakalakas.
—Mama! Papa!
Napalingon ang ibang magulang.
Napatawa ako.
Napatawa rin si Ramon.
At sa ilang segundo, parang ordinaryong pamilya kami.
Pagkatapos ng programa, sabay kaming naglakad palabas.
Nasa gitna namin si Mateo, hawak ang kamay naming dalawa.
Bigla siyang tumingin sa amin.
—Bakit hindi na nakatira si Papa sa bahay?
Hindi ako nakasagot agad.
Lumuhod si Ramon.
—Dahil may malaking pagkakamaling ginawa si Papa kay Mama.
—Nag-sorry ka na?
—Oo.
—Pinatawad ka na niya?
Napatingin sa akin si Ramon.
—Hindi ko alam.
Tumahimik si Mateo.
Pagkatapos ay seryosong sinabi:
—Sabi ng teacher ko, kapag nasira ang halaman, hindi raw sapat na sabihin mong sorry. Kailangan mo raw diligan araw-araw.
Napatawa ako.
Si Ramon naman ay napayuko at ngumiti.
—Matalino ang teacher mo.
Mula noon, iyon ang ginawa niya.
Hindi grandeng regalo.
Walang mamahaling bulaklak.
Walang dramatic na pangako.
Dumating siya kapag kailangan ni Mateo.
Sinamahan niya kami sa doktor.
Naghatid siya ng pagkain kapag overtime ako.
Kapag kailangan kong mapag-isa, umaalis siya.
Kapag galit ako, nakikinig siya.
At nang tanungin ko kung bakit niya hinayaang tumagal nang pitong taon ang kasinungalingan, hindi na niya sinabing ginawa niya iyon para protektahan ako.
Sinabi niya ang katotohanan.
—Duwag ako. Natakot akong kapag nalaman mo ang lahat, mawawala ka sa akin. Kaya araw-araw kong ipinagpaliban ang pagsasabi hanggang naging pitong taon.
Iyon ang unang sagot niyang hindi tunog dahilan.
Anim na buwan ang lumipas.
Isang Linggo ng umaga, nagising akong may naaamoy na sunog.
Tumakbo ako sa kusina.
Punô ng usok ang silid.
Nakatayo si Ramon sa harap ng kalan habang sinusubukang iligtas ang nasusunog na pancake.
Si Mateo naman ay tawang-tawa.
—Sinabi ko sa iyo, Papa! Masyadong mainit!
—Akala ko marunong na ako!
—Pitong taon ka nang gumagawa ng breakfast ko!
—Itlog lang iyon!
Napahawak ako sa noo.
Napansin nila ako.
Sabay silang tumahimik.
—Ano'ng ginagawa mo rito?
Tanong ko kay Ramon.
Itinaas niya ang spatula.
—Breakfast?
—Mukhang cremation.
Humagalpak si Mateo sa tawa.
Hindi napigilan ni Ramon na tumawa rin.
At sa hindi ko inaasahan, natawa ako.
Hindi maliit na ngiti.
Kundi totoong tawa.
Ang klase ng tawang matagal kong hindi narinig mula sa sarili ko.
Pagkatapos naming kumain ng bahagyang sunog na pancake, naglaro si Mateo sa sala.
Nagligpit kami ni Ramon sa kusina.
Bigla siyang nagsalita.
—Isabel.
—Hmm?
—May nahanap na akong apartment malapit sa school ni Mateo. Sa susunod na linggo ako lilipat doon nang permanente.
Natigil ang kamay ko.
—Akala ko may inuupahan ka na.
—Temporary lang iyon.
Tumango ako.
Tahimik siyang nagpatuloy.
—Ayokong isipin mong naghihintay akong ibalik mo ako rito. Gusto kong malaman mong kahit hindi na tayo maging mag-asawa ulit, magiging mabuting ama pa rin ako kay Mateo.
Tumingin ako sa kanya.
Sa unang pagkakataon, wala akong nakitang takot sa mga mata niya.
Wala ring pagtatangkang kontrolin ang desisyon ko.
—Ramon.
—Oo?
—Hindi ko makakalimutan ang ginawa mo.
Tumango siya.
—Alam ko.
—At hindi ko maibabalik ang pitong taon.
—Alam ko.
Huminga ako nang malalim.
—Pero baka puwede tayong magsimula ulit.
Napatingin siya sa akin.
Hindi siya nagsalita.
—Hindi bilang mag-asawang nagpapanggap na walang nangyari.
Nagpatuloy ako.
—Magsimula tayo bilang dalawang taong kailangang matutong magtiwala ulit.
Namula ang mga mata niya.
—Kahit gaano katagal.
Tumango ako.
—Kahit gaano katagal.
Biglang sumulpot si Mateo mula sa sala.
—Ibig sabihin hindi na aalis si Papa?
Napatingin kami sa kanya.
—Nakikinig ka?
Tanong ko.
Mabilis siyang umiling.
—Hindi po. Nagkataon lang na narinig ko lahat.
Napatawa ako.
Lumuhod si Ramon at ibinuka ang mga braso.
Tumakbo si Mateo sa kanya.
Pagkatapos ay hinila niya ako.
—Mama, ikaw din!
—Mateo—
—Family hug!
Wala akong nagawa.
Lumapit ako.
Niyakap kaming dalawa ni Mateo.
Sa gitna namin, mahigpit siyang nakangiti.
Hindi na bumalik sa dati ang pamilya namin.
Mas mabuti pa roon.
Gumawa kami ng bago.
Makalipas ang isang taon, sa ikawalong kaarawan ni Mateo, tatlo kaming nakaupo sa sala habang hinihintay niyang hipan ang kandila.
Bago siya humiling, tumingin siya sa akin.
—Mama, may tanong ako.
—Ano iyon?
—Masaya ka na ba?
Napatingin ako kay Ramon.
Pagkatapos ay sa anak naming pitong taon kong hindi nakasama ngunit ngayo'y nasa harapan ko, ligtas, malusog at nakangiti.
Hinaplos ko ang buhok niya.
—Oo.
—Talaga?
—Talaga.
Ngumiti siya.
—Good. Kasi iyon ang wish ko noong birthday ko last year.
Nanikip ang lalamunan ko.
Hinalikan ko ang noo niya.
—Ngayon, humiling ka naman para sa sarili mo.
Pumikit si Mateo.
Huminga nang malalim.
At hinipan ang kandila.
Palakpakan ang lahat.
Sa ilalim ng mesa, naramdaman kong marahang dumampi ang kamay ni Ramon sa kamay ko.
Hindi niya iyon hinawakan agad.
Naghintay siya.
Tumingin ako sa kanya.
Pagkatapos ng ilang segundo, ako mismo ang humawak sa kamay niya.
Ngumiti siya.
Walang pangako.
Walang salitang “habambuhay.”
Hindi na namin kailangan iyon.
Dahil natutunan naming ang pamilya ay hindi nabubuo sa isang malaking pangako.
Nabubuo ito sa maliliit na pagpiling ginagawa araw-araw.
Ang magsabi ng totoo.
Ang manatili.
Ang makinig.
Ang humingi ng tawad nang walang hinihinging kapalit.
At ang magmahal nang hindi inaagawan ng karapatang pumili ang taong mahal mo.
Hindi ko na mababawi ang pitong taon na nawala sa amin.
Ngunit habang pinagmamasdan ko si Mateo na tumatawa sa gitna ng mga taong nagmamahal sa kanya, naunawaan kong hindi ko na kailangang habulin ang nakaraan.
Dahil narito na sa harapan ko ang bagay na matagal kong hindi alam na nawawala sa akin.
Ang anak ko.
Ang katotohanan.
At isang tahanang hindi na itinayo sa mga lihim.
Mahigpit kong hinawakan ang kamay ni Mateo.
Sa kabilang kamay niya ay si Ramon.
At sa pagkakataong iyon, walang sinuman sa amin ang natatakot na may mawala kapag bumukas ang pinto.
Dahil sa wakas, pagkatapos ng pitong taon ng paghihintay—
nakauwi na kaming tatlo.