Hindi Pera Ang Pinakamahalagang Naibalik Nang Araw Na Iyon, Kundi Ang Pagmamahal Na Matagal Nang Natabunan Ng Katahimikan At Maling Akala
BAHAGI 5 — Hindi Pera Ang Pinakamahalagang Naibalik Nang Araw Na Iyon, Kundi Ang Pagmamahal Na Matagal Nang Natabunan Ng Katahimikan At Maling Akala
Hindi agad may nakapagsalita.
Parang mas mabigat pa ang sinabi ni Lola kaysa sa lahat ng nangyari buong gabi.
Ibebenta niya ang bahay.
Ang bahay na halos limampung taon niyang tinirhan.
Ang bahay na sila mismo ni Lolo ang unti-unting ipinagawa habang kapwa sila nagsisikap.
Ang bahay na puno ng alaala naming mga apo.
Unang nagsalita si Mama.
— Nay… sigurado na po ba kayo?
Ngumiti si Lola.
Tahimik.
Payapa.
— Matagal ko nang pinag-isipan.
— Hindi na praktikal para sa akin ang malaking bahay.
— Mag-isa na lang ako roon.
— Tuwing umuulan, hirap akong linisin.
— Tuwing gabi, ako lang din ang natutulog.
Napayuko kaming lahat.
Ngayon lang namin naisip kung gaano pala kalungkot ang buhay niya kapag wala kaming dumadalaw.
Si Tito Ruben ang lumapit.
— Nay, huwag na ninyong ibenta.
— Kami na ang mag-aalaga sa bahay.
Umiling si Lola.
— Hindi ang bahay ang kailangan kong alagaan.
— Kayo.
Nagkatinginan kaming lahat.
Ngumiti siya.
— Ayokong dumating ang araw na mag-aaway pa kayo dahil lang sa mana.
— Kaya habang malinaw pa ang isip ko, ako mismo ang magdedesisyon.
Walang tumutol.
Hindi dahil gusto naming ibenta niya ang bahay.
Kundi dahil alam naming ngayon lang siya gumawa ng desisyon para sa sarili niya.
Makalipas ang dalawang buwan…
Naibenta ang lumang bahay sa isang pamilyang matagal nang naghahanap ng matitirhan.
Hindi kinuha ni Lola ang malaking bahay na inaalok namin.
Sa halip, pinili niya ang isang maliit ngunit maaliwalas na bungalow malapit sa simbahan, palengke at health center.
May maliit na hardin.
May isang puno ng mangga sa gilid.
May veranda kung saan puwede siyang umupo tuwing hapon.
Nang araw ng paglipat niya, walang umupa ng movers.
Kami mismo ang nagbuhat.
Si Tito Ruben ang nagdala ng cabinet.
Si Mama ang nag-ayos ng kusina.
Si Carlo ang nag-install ng ilaw at internet.
Si Tita Myrna ang tahimik na naglinis ng buong bahay.
Wala ni isa ang nagreklamo.
Habang pinagmamasdan kami ni Lola, hindi nawawala ang ngiti sa kanyang mukha.
Tinupad ni Tita Myrna ang kanyang pangako.
Buwan-buwan siyang naghuhulog hanggang mabayaran niya ang lahat ng perang hiniram niya.
Pero tuwing iaabot niya ang pera kay Lola, iisa lang ang ginagawa ni Lola.
Kukuha siya ng kaunting halaga.
Ang natitira, ibinabalik niya.
— Ipon mo para sa kinabukasan ng pamilya mo.
Napapaluha na lang si Tita Myrna sa bawat pagkakataon.
Mas lalo niyang naunawaan kung gaano kalawak ang puso ng kanyang ina.
Nagbago rin si Carlo.
Naghanap siya ng part-time na trabaho habang ipinagpapatuloy ang pag-aaral.
Hindi na siya humihingi ng luho.
Tuwing day off niya, dumadaan siya kay Lola.
Siya na ang namamalengke.
Siya na rin ang nagdadala ng gamot nito.
Minsan, narinig ko siyang nagsabi kay Lola habang nagdidilig sila ng halaman.
— Lola…
— Salamat po.
— Kung hindi nangyari ang lahat ng iyon, baka hindi ako natutong maging responsable.
Ngumiti lang si Lola.
— Lahat tayo nagkakamali, apo.
— Ang mahalaga, natututo tayong bumangon.
Ako naman…
Unang suweldo ko sa city hall.
Hindi ako bumili ng bagong cellphone.
Hindi rin ako bumili ng bagong damit.
Dumiretso ako sa isang computer store.
Hindi para bumili ng laptop para sa sarili ko.
Kundi para kay Lola.
Isang simpleng tablet.
Malaki ang screen.
Madaling gamitin.
May nakalagay nang video call application.
Pagdating ko sa bahay niya, inilapag ko iyon sa mesa.
— Lola.
— Regalo ko po.
Nagulat siya.
— Apo… bakit ka pa gumastos?
Ngumiti ako.
— Kasi gusto kong makita ka araw-araw.
— Kahit nasa opisina ako.
Tinuruan ko siyang gamitin ang tablet.
Noong una, nahihiya pa siya.
Maya-maya, natuto na siyang pindutin ang video call.
Kinabukasan, habang nasa opisina ako, biglang nag-ring ang tablet ko.
Pagbukas ko…
Mukha agad ni Lola ang bumungad.
Nakangiti siya.
— Apo!
— Tingnan mo!
— Namulaklak na ang sampaguita!
Napangiti rin ako.
Hindi ko namalayang napatingin sa akin ang mga katrabaho ko.
— Nanay mo ba iyan?
Sabi ng isa.
Umiling ako.
— Hindi.
— Mas espesyal.
— Lola ko.
Unti-unting naging tradisyon ng pamilya ang magkita tuwing unang Linggo ng buwan.
Wala nang mamahaling regalo.
Wala nang pilitang magbigay.
Bawat isa ay may dalang lutong bahay.
May nagdadala ng pancit.
May adobo.
May prutas.
At paboritong biko ni Lola.
Mas maingay ang tawanan.
Mas kaunti ang pagyayabang.
Mas marami ang kuwentuhan.
Minsan, habang pinagmamasdan kaming lahat, biglang nagsalita si Lola.
— Alam ninyo…
— Dati, akala ko ang pagmamahal ay sinusukat sa dami ng naibibigay.
— Mali pala ako.
Napatingin kaming lahat sa kanya.
Ngumiti siya.
— Ang tunay na pagmamahal…
— Iyong marunong magsabi ng totoo.
— Marunong humingi ng tawad.
— At higit sa lahat…
— Marunong magpatawad.
Lumapit ako at marahan siyang niyakap.
Mahigpit niya rin akong niyakap pabalik.
Bumulong siya sa akin.
— Salamat, apo.
Napangiti ako habang pinipigilan ang luha.
— Ako po ang dapat magpasalamat.
— Kung hindi dahil sa inyo, hindi ko malalaman na ang pinakamahalagang regalong natatanggap ng isang tao…
— Hindi pala bagong gamit.
— Kundi ang isang pusong handang magmahal nang walang hinihintay na kapalit.
At habang pinapanood kong nagtatawanan ang buong pamilya sa ilalim ng mainit na sikat ng araw, doon ko tuluyang naunawaan na minsan, ang isang masakit na katotohanan ang kailangan upang muling mabuo ang isang pamilyang matagal nang unti-unting nagkakawatak-watak.
Mula noon, wala nang lumang regalong ikinahihiya.
Dahil ang pinakamahalagang bagay na naibalik namin ay hindi pera.
Kundi ang respeto, pagtitiwala, at pagmamahalang minsang nawala—ngunit sa huli, natagpuan din naming muli.