habang hinahabol ko si rafael sa madilim na bahay, natuklasan kong may batang dinala sa ibang ospital—at ang pangalan ng tumanggap ay pamilyar
bahagi 3: habang hinahabol ko si rafael sa madilim na bahay, natuklasan kong may batang dinala sa ibang ospital—at ang pangalan ng tumanggap ay pamilyar
Sa sandaling namatay ang ilaw, tila nilamon ng dilim ang buong bahay.
May narinig akong malakas na kalabog.
Pagkatapos ay ang mabilis na yabag ni Rafael patungo sa likod na pinto.
“Ma’am Isabel!” sigaw ni Mang Ernesto. “Huwag kayong gumalaw!”
Ngunit huli na.
Narinig ko ang punit ng papel.
Ang pathology report.
Ang tanging patunay na maaaring buhay pa ang anak ko.
“Rafael!”
Tumakbo ako sa direksiyon ng tunog.
Hindi ko nakita ang maliit na mesa sa harap ko. Tumama ang tuhod ko sa gilid nito, ngunit hindi ko naramdaman ang sakit.
Ang tanging nasa isip ko ay ang dokumentong hawak niya.
At ang sinabi ni Mikaela.
Hindi namatay ang anak ninyo sa operasyon.
May nag-utos na dalhin siya sa ibang ospital.
Naabot ko ang dingding at kinapa ang switch.
Walang ilaw.
“May flashlight ang telepono!” sigaw ni Mang Ernesto.
Mabilis kong binuksan ang screen ng cellphone ko.
Umilaw ang sala.
Nasa sahig si Mikaela, nakasandal sa sofa at umiiyak.
Nakatayo si Mang Ernesto sa tabi ng pinto.
Bukas ang likod na bahagi ng bahay.
At wala na si Rafael.
“Nasaan siya?” tanong ko.
“Lumabas sa garahe,” sagot ni Mang Ernesto.
Tumakbo ako palabas.
Bumuhos ang malamig na hangin sa mukha ko.
Sa dulo ng driveway, nakita ko ang pulang ilaw ng kotse ni Rafael.
Nagsisimula na ang makina.
“Rafael!”
Hindi siya huminto.
Humabol ako, ngunit biglang bumukas ang pinto sa likurang bahagi ng sasakyan.
Akala ko lalabas siya.
Sa halip, may inihagis siyang bagay sa kalsada.
Ang pathology report.
Nilipad iyon ng hangin at bumagsak sa basang semento.
Kasunod nito, umandar ang kotse nang mabilis.
“Hindi!”
Tumakbo ako sa gitna ng kalsada, ngunit dumaan lamang ang sasakyan sa tabi ko.
Isang saglit kong nakita ang mukha ni Rafael sa bintana.
Nakatitig siya sa akin.
Walang gulat.
Walang takot.
May pasya lamang.
Parang matagal na niyang alam na darating ang gabing ito.
At handa siyang takasan ang lahat.
Pinulot ko ang basang dokumento.
Punit ito sa gitna, ngunit malinaw pa rin ang huling linya.
Ang sanggol ay buhay pa nang alisin mula sa sinapupunan ng pasyente.
Nanginig ang mga kamay ko.
“Ma’am Isabel.”
Lumapit si Mang Ernesto, hingal na hingal.
“Tumawag na po ako sa pulis.”
Hindi ko siya pinansin.
Binalikan ko ang papel.
May nakasulat na pangalan sa ibaba.
Pangalan ng doktor.
Ngunit nabasa na ng ulan ang kalahati ng tinta.
Tanging apelyido lamang ang natira.
Navarro.
Parang may biglang kumalabog sa dibdib ko.
“Navarro?”
Napatingin ako kay Mang Ernesto.
“Kilala mo ang pangalang ito?”
Nag-atubili siya.
“Opo.”
“Sino siya?”
Hindi agad siya sumagot.
Sa likuran namin, lumabas si Mikaela mula sa bahay.
Maputla ang mukha niya.
Nakapulupot ang dalawang kamay sa kanyang tiyan.
“Si Dr. Navarro ang dating direktor ng maternity wing,” sabi niya.
“Dating direktor?”
“Tinanggal siya dalawang taon na ang nakalipas.”
“Bakit?”
Nagkatinginan sila ni Mang Ernesto.
Doon ko napansin.
Pareho silang may alam.
At pareho silang natatakot magsalita.
“Sabihin ninyo sa akin.”
“Ma’am Isabel,” mahinang sabi ni Mang Ernesto, “may mga reklamo noon tungkol sa mga sanggol na idineklarang patay pero walang katawan na ibinibigay sa pamilya.”
Parang nagyelo ang dugo ko.
“Ano ang ibig mong sabihin?”
“May mga magulang na humihingi ng death certificate at labi ng anak nila. Pero sinasabihan silang na-cremate na agad dahil sa protocol.”
“Nangyari rin iyon sa akin.”
Naalala ko ang araw ng paglabas ko sa ospital.
Tinanong ko kung puwede kong makita ang katawan ng anak ko.
Sinabi ng isang nurse na tapos na ang proseso.
Hindi ko naisip na magtanong pa.
Wasak ako.
Hindi ako makatulog.
Hindi ako makatayo nang tuwid.
At si Rafael ang nagsabi sa akin:
“Mas mabuting huwag mo nang makita. Mas mahihirapan ka lang.”
Noon, inakala kong pinoprotektahan niya ako.
Ngayon, bawat salita niya ay parang kutsilyong dahan-dahang bumabalik sa balat ko.
“Nasaan na si Dr. Navarro?” tanong ko.
Hindi sumagot si Mikaela.
Lumapit ako sa kanya.
“Nasaan siya?”
“Hindi ko alam.”
“Nagsisinungaling ka.”
“Hindi ko talaga alam!”
“Paano mo nakuha ang pathology report?”
Napaatras siya.
Doon ko nalamang tama ako.
Hindi aksidente ang pagdala niya sa dokumentong iyon.
Alam niya ang laman.
Alam niyang may anak akong maaaring buhay pa.
Ngunit pumunta siya rito hindi para sabihin ang totoo.
Pumunta siya upang angkinin ang bahay ko.
“Kanino mo nakuha ang report?”
“Tinanong ko lang sa records.”
“Hindi ka basta makakakuha ng ganitong dokumento.”
“May kakilala ako.”
“Sino?”
Muling tumingin si Mikaela kay Mang Ernesto.
Nawala ang huling hibla ng pasensya ko.
Hinawakan ko siya sa braso.
“Sino ang nagbigay sa iyo?”
“Bitawan mo ako!”
“Sabihin mo!”
Bigla siyang napaiyak.
“Si Daniel!”
Napahinto ako.
“Ang kapatid ni Rafael?”
Tumango siya.
“Siya ang kumuha ng report.”
“Bakit?”
“Dahil siya ang may access sa lumang records.”
Hindi ko agad naunawaan.
“Anong access?”
Nilunok niya ang laway niya.
“Hindi lang siya kapatid ni Rafael.”
Napatingin ako kay Mang Ernesto.
Ibinaba ng matanda ang ulo.
“Si Daniel ang dating legal consultant ng ospital,” pagpapatuloy ni Mikaela. “Siya ang tumulong ayusin ang kaso noong gabing mabangga ang ambulansiya.”
Parang muling bumukas ang lupa sa ilalim ng mga paa ko.
Hindi lamang pala alam ng pamilya ni Rafael ang nangyari.
Tinulungan nila itong itago.
“Kasabwat siya?”
“Hindi sa simula.”
“Anong ibig mong sabihin?”
“Akala niya simpleng aksidente lang.”
“Pero?”
“Kalaunan, nalaman niyang may batang inilabas mula sa ospital.”
Hindi ako makahinga.
“Saan dinala?”
“Hindi niya alam ang eksaktong lugar.”
“Sinungaling.”
“Hindi!”
Nanginig ang boses ni Mikaela.
“Matagal na niyang hinahanap ang file. Kaya kami nagkikita.”
Napatawa ako nang mapait.
“Kaya pala may video kayong naghahalikan?”
Namula ang mukha niya.
“Hindi ganoon kasimple.”
“Lahat na lang sa inyo hindi ganoon kasimple.”
“Minahal ko siya.”
“Pero sinabi mong kay Rafael ang dinadala mo.”
Hindi siya sumagot.
“Kay Daniel ba ang bata?”
Napatakip siya sa bibig.
Sapat na iyon.
Kay Daniel ang sanggol.
Ginamit lamang niya si Rafael.
At malamang, alam din iyon ni Daniel.
“Bakit mo sinabi kay Rafael na kanya?”
“Dahil may kailangan ako sa kanya.”
“Ang bahay ko?”
“Hindi lang iyon.”
Tumingin siya sa basang pathology report na hawak ko.
“May pera.”
“Anong pera?”
“May trust fund.”
Hindi ako gumalaw.
“Para kanino?”
Hindi siya agad sumagot.
Lumapit si Mang Ernesto.
“Ma’am Isabel, kailangan na nating pumasok. Baka bumalik si Dok.”
Ngunit hindi ko siya pinansin.
“Anong trust fund?”
“Para sa anak ninyo,” bulong ni Mikaela.
Tumigil ang lahat sa paligid ko.
Ang ulan.
Ang hangin.
Ang tunog ng sasakyan sa malayo.
Lahat nawala.
“Ulitin mo.”
“May perang iniwan sa pangalan ng anak ninyo.”
“Sino ang naglagay?”
“Ang ama ni Rafael.”
Nanikip ang dibdib ko.
Patay na ang ama ni Rafael.
Namatay siya isang taon matapos ang aming kasal.
Mahigpit siya, ngunit mabait sa akin.
Noong mabuntis ako, siya ang unang bumili ng maliit na sapatos.
Sinabi niyang magiging unang apo iyon sa pamilya.
Hindi niya inabutan ang pagkawala ng bata.
O iyon ang akala ko.
“Kailan ginawa ang trust fund?”
“Bago siya namatay.”
“Alam ba niyang buhay ang anak ko?”
Hindi sumagot si Mikaela.
Hinawakan ko siya sa magkabilang balikat.
“Alam ba niya?”
“Hindi ko alam!”
“Sinong may access sa pera?”
“Ang legal guardian.”
“Si Rafael?”
Umiling siya.
“Si Daniel.”
Napalayo ako.
Hindi ko na alam kung alin ang mas masakit.
Na maaaring buhay ang anak ko.
Na itinago siya sa akin.
O na habang nagdadalamhati ako, pinag-awayan ng pamilya ni Rafael ang perang nakapangalan sa kanya.
“Gaano kalaki?”
“Mahigit limampung milyong piso.”
Napahawak ako sa dingding.
Limampung milyon.
Kaya pala hindi basta-basta sinusunog ni Rafael ang dokumento.
Kaya pala gustong ilipat sa pangalan ni Mikaela ang bahay.
Kaya pala may peke akong pirma, pekeng medical agreement at deklarasyong hindi ako matatag ang pag-iisip.
Gusto nila akong alisin sa legal na usapan.
Gusto nilang palabasing wala akong kakayahang magdesisyon.
Para kapag lumitaw ang anak ko, wala akong karapatang kunin siya.
“Nasaan si Daniel?” tanong ko.
Hindi sumagot si Mikaela.
“Mikaela.”
“Hindi ko alam.”
“Tumigil ka na sa pagsisinungaling.”
“Hindi ko talaga alam!”
Biglang tumunog ang cellphone ni Mang Ernesto.
Napatingin kaming lahat.
Sinagot niya iyon.
“Opo?”
Habang nakikinig, unti-unting nagbago ang mukha niya.
“Ano?”
Lumapit ako.
“Ano ang nangyari?”
Ibinaba niya ang telepono.
“May nakita raw na kotse ni Rafael malapit sa lumang maternity annex.”
“Nasaan iyon?”
“Sa labas ng lungsod. Sarado na ang gusali.”
“Bakit siya pupunta roon?”
Walang sumagot.
Ngunit alam ko ang sagot.
May dokumentong nakatago roon.
O may taong naroon na kailangan niyang patahimikin.
“Dadalin ninyo ako.”
“Ma’am, delikado.”
“Dadalin ninyo ako.”
“May paparating nang pulis.”
“Baka huli na kapag dumating sila.”
Tumakbo ako papunta sa kotse ni Mang Ernesto.
Sumunod siya.
Mikaela naman ay nanatili sa ilalim ng bubong, yakap ang sarili.
Bago ako sumakay, tumingin ako sa kanya.
“Sumama ka.”
Umiling siya.
“Hindi ko kaya.”
“Alam mong nandoon si Daniel.”
Biglang tumaas ang tingin niya.
Nahuli ko siya.
“Nandoon siya, hindi ba?”
Nagsimulang tumulo ang luha niya.
“Pinuntahan niya ang annex kaninang hapon.”
“Bakit?”
“May kukunin siyang ledger.”
“Anong ledger?”
“Listahan ng mga sanggol.”
Nanikip ang lalamunan ko.
“Ilang sanggol?”
“Hindi ko alam.”
“Sumama ka sa amin.”
“Hindi ko puwede.”
“Dahil buntis ka?”
Umiling siya.
“Dahil kapag nakita ako ni Rafael, papatayin niya ako.”
Walang nagsalita.
Iyon ang unang pagkakataong narinig kong umamin siya ng totoong takot.
Hindi takot na mawalan ng bahay.
Hindi takot na mahuli sa kasinungalingan.
Takot mamatay.
“Bakit ka niya papatayin?”
“Dahil alam ko kung sino ang nag-utos na ilipat ang anak ninyo.”
Parang nawalan ako ng hangin.
“Hindi si Dr. Navarro?”
Umiling siya.
“Si Dr. Navarro ang nagsagawa lang.”
“Sino ang nag-utos?”
Lumapit ako.
Ngunit bago siya makasagot, may putok na umalingawngaw mula sa madilim na bahagi ng kalsada.
Sumigaw si Mang Ernesto.
Bumagsak si Mikaela.
May dugo sa kanyang balikat.
Mabilis ko siyang sinalo bago tumama ang ulo niya sa semento.
“Tumawag ng ambulansiya!”
Dumapa si Mang Ernesto at hinila kami sa likod ng kotse.
May isa pang putok.
Tumama iyon sa salamin ng bahay.
“May tao sa kabila!” sigaw niya.
Niyakap ko si Mikaela.
Humihingal siya.
Maputla ang mukha.
“Walang mangyayari sa iyo,” sabi ko kahit nanginginig ang boses ko.
Hinawakan niya ang kamay ko.
Mahina.
Malamig.
“Makinig ka…”
“Tumahimik ka muna.”
“Hindi… kailangan mong malaman…”
Lumapit ako sa kanya.
“Ang anak mo…”
“Nasaan siya?”
“Hindi siya dinala sa ibang ospital.”
Napatigil ako.
“Ano?”
“Peke ang transfer record.”
“Kung ganoon, saan siya dinala?”
Nanginginig ang mga labi niya.
“Sa bahay ng isang pamilya.”
“Anong pamilya?”
Umubo siya.
May bahid ng dugo sa gilid ng kanyang bibig.
“Ang apelyido nila…”
Biglang may ilaw ng sasakyan mula sa dulo ng kalsada.
Isang itim na van ang mabilis na papalapit.
“Umalis tayo rito!” sigaw ni Mang Ernesto.
Ngunit mahigpit ang kapit ni Mikaela sa kamay ko.
“Sabihin mo!” sigaw ko.
“Ang apelyido nila ay…”
Bumukas ang pinto ng van.
May dalawang lalaking nakasuot ng itim na bumaba.
May hawak silang baril.
Ipinuwesto ni Mang Ernesto ang sarili sa harap namin.
“Tumakbo kayo!”
Ngunit hindi ko iniwan si Mikaela.
Dahan-dahan niyang inilapit ang bibig niya sa tainga ko.
At sa halos hindi marinig na tinig, binanggit niya ang apelyido ng pamilyang kumuha sa anak ko.
Nanigas ang buong katawan ko.
Dahil ang apelyidong iyon ay hindi sa isang estranghero.
Ito ang apelyido ng sarili kong ina.
Bago ko pa maunawaan ang ibig sabihin noon, pumutok muli ang baril.
Bumagsak si Mang Ernesto sa harap ko.
At mula sa loob ng van, lumabas ang isang babaeng matagal ko nang inilibing sa alaala.
Ang babaeng pinaniwalaan kong patay na sampung taon na ang nakalipas.
Ang aking ina.
Tumingin siya sa akin nang walang anumang lambing.
Pagkatapos ay malamig niyang sinabi:
“Isabel, ibigay mo sa akin si Mikaela.”
“Bakit?”
“Dahil siya lang ang nakakaalam kung nasaan ang anak mo.”
Humigpit ang kapit ko sa duguang katawan ni Mikaela.
Ngunit ngumiti ang aking ina.
“Kapag hindi mo siya ibinigay, hindi mo na makikita ang bata.”
At mula sa likod niya, may munting tinig na narinig ko mula sa loob ng van.
Isang batang babae ang umiiyak.
“Lola… nasaan po si Mama?”
Parang tumigil ang puso ko.
Dahil sa pulso ng bata, nakasabit ang maliit na pulseras na ako mismo ang binili noong labing-isang linggo pa lamang siyang nasa sinapupunan ko.