pate 2; Nang makita kong gumalaw iyon, muntik nang bumigay ang mga tuhod ko.

Nang makita kong gumalaw iyon, muntik nang bumigay ang mga tuhod ko.

Hindi iyon hayop.

Hindi iyon multo.

Isa iyong maliit na bagay na yari sa maitim na goma, may nakakabit na manipis na pisi at munting metal na singsing. Dahan-dahan itong umaangat mula sa tubig, parang may sariling buhay.

Napaatras si Abby sa takot.

Pero hindi siya sumigaw.

Parang sanay na siyang pigilan ang sarili niya.

At iyon ang pinakamasakit makita.

“Good girl,” bulong ni Paolo.

Good girl.

Para bang gantimpala ang katahimikan ng anak ko.

Pinisil ko nang mahigpit ang cellphone ko habang patuloy ang pag-record. Nanginginig ang kamay ko, pero pinilit kong hindi gumalaw. Kailangan kong makuha lahat. Kailangan kong makita ng iba ang nakikita ko, dahil alam kong kapag ako lang ang magsasalita, gagawin ni Paolo ang palagi niyang ginagawa.

Ngumingiti.

Nagpapanggap.

Pinapaniwala ang lahat na ako ang hysterical.

Ako ang paranoid.

Ako ang sirang ina.

Yumuko siya ulit kay Abby.

“Kapag sinabi mo kay Mommy,” bulong niya, “lalabas si It sa ilalim ng tubig. Naiintindihan mo?”

Doon na ako hindi nakatiis.

Parang may apoy na sumabog sa dibdib ko.

Itinulak ko ang pinto.

Malakas itong bumangga sa pader.

“Paolo!”

Napalingon siya.

Sa loob ng ilang segundo, hindi siya nakapagsalita.

Nakita ko ang mukha niya.

Hindi iyon mukha ng inosenteng nahuli sa laro.

Mukha iyon ng taong nabuko.

“Anong ginagawa mo sa anak ko?”

Biglang napaupo si Abby sa tubig.

“Mommy!”

Tumakbo ako papunta sa kanya, hinablot ang pinakamalapit na tuwalya, at binalot siya nang mahigpit. Nanginginig siya. Basang-basa ang buhok niya, malamig ang balat, at nakakapit siya sa leeg ko na para bang ilang buwan siyang naghihintay na may magligtas sa kanya.

“Okay na, anak,” paulit-ulit kong sabi habang hinahalikan ang noo niya. “Nandito na si Mommy. Tapos na. Hindi ka na babalik dito.”

“Hon,” mabilis na sabi ni Paolo, pilit na tumatawa. “Nag-o-overreact ka. Laro lang iyon. Imagination training lang. Alam mo namang creative si Abby.”

Tumingin ako sa bathtub.

Nakita ko ang metal na hawak niya.

Hindi pala iyon kutsilyo.

Hindi rin laruan.

Isa iyong lumang clamp na may nakakabit na pisi, ginagamit niya para hilahin ang maitim na bagay mula sa ilalim ng tubig. Sa tabi ng sabon, may maliit na speaker na halos hindi mapapansin. Nakatago sa likod ng bote ng shampoo.

Doon nanggagaling ang boses.

Doon nanggagaling si “It.”

Hindi multo ang kinatatakutan ng anak ko.

Hindi halimaw.

Ang halimaw ay nakaluhod sa tabi ng bathtub, hawak ang stopwatch, at tinatawag ang sarili niyang ama.

“Laro?” tanong ko, halos pabulong. “Ginagawa mong takot ang anak natin gabi-gabi, Paolo. Pinapahiga mo siya sa tubig. Pinapatahimik mo siya. Tinatakot mo siyang may kukuha sa amin kapag nagsumbong siya.”

Namula ang mukha niya.

“Hindi mo naiintindihan.”

“Hindi,” sagot ko. “Ikaw ang hindi nakakaintindi.”

Sinubukan niyang abutin ang cellphone ko.

Napaatras ako agad.

“Naka-record lahat.”

Biglang nagbago ang tingin niya.

Ang dating pakiusap ay naging galit.

“Burahin mo ’yan.”

Mas hinigpitan ko ang yakap kay Abby.

“Hindi.”

“Burahin mo, Elaine.”

Sa unang pagkakataon sa maraming taon, hindi ako umatras sa boses niya.

“Na-send ko na.”

Nagsinungaling ako noon.

Pero isang segundo matapos kong sabihin iyon, totoong ginawa ko.

Pinindot ko ang screen habang yakap ang anak ko. Ipinadala ko ang video sa kapatid kong si Mara, sa kapitbahay naming si Tita Lorna, at sa sarili kong email.

Nakita niyang gumalaw ang daliri ko.

Doon siya nataranta.

“Elaine, makinig ka sa akin.”

“Hindi na.”

“May dahilan ako.”

“Walang dahilan para takutin ang limang taong gulang.”

“Ginawa ko ’to para sa kanya!”

“Hindi,” nanginginig kong sabi. “Ginawa mo ’to dahil may sira kang ayaw mong aminin, at anak natin ang pinagbabayad mo.”

Tumahimik siya.

Sa likod ko, narinig ko ang mahinang boses ni Abby.

“Mommy… galit po ba si It?”

Nabiyak ang puso ko.

Lumuhod ako sa harap niya, hinawakan ang kanyang pisngi, at pinilit kong ngumiti kahit umiiyak na ako.

“Walang It, anak.”

Umiling siya, nanginginig.

“Pero narinig ko po siya.”

Tinuro ko ang maliit na speaker.

“Iyon ang boses, anak. Hindi halimaw. Hindi totoo. Niloloko ka lang.”

Tumingin siya sa speaker.

Pagkatapos ay tumingin siya kay Paolo.

At sa mukha ng anak ko, nakita ko ang isang bagay na mas masakit kaysa takot.

Pagkabasag.

Dahan-dahang bumaba ang tingin ni Paolo.

“Abby,” sabi niya. “Daddy didn’t mean to scare you.”

Hindi siya lumapit sa kanya.

Sa unang pagkakataon, si Abby mismo ang umatras.

Dumating si Tita Lorna bago pa dumating ang pulis.

Naka-duster pa siya, hawak ang rosaryo sa isang kamay at cellphone sa kabila. Sa likod niya, naroon ang anak niyang si Bryan, na agad tumayo sa harap ng pinto na parang bantay.

“Elaine,” sabi ni Tita Lorna, hingal na hingal. “Tumawag na ako. Papunta na sila.”

Doon lang tuluyang bumigay ang katawan ko.

Naupo ako sa sahig habang yakap si Abby.

Hindi ako umiyak nang malakas.

Walang sigaw.

Walang eksena.

Para lang akong basong matagal nang may bitak, at ngayon tuluyang nabasag.

Paulit-ulit kong hinaplos ang likod ng anak ko.

“Safe ka na. Safe ka na.”

Nang dumating ang mga pulis, sinubukan pang magpaliwanag ni Paolo.

Sinabi niyang therapeutic exercise daw iyon.

Sinabi niyang tinuturuan lang daw niya si Abby na huwag matakot sa tubig.

Sinabi niyang ako raw ay matagal nang balisa, selosa, at madaling maghinala.

Pero wala nang bisa ang mga salita niya.

Nasa video ang boses niya.

Nasa video ang pagbabanta niya.

Nasa video ang anak kong nanginginig sa tubig habang pinipilit niyang manahimik.

Isang babaeng officer ang lumapit sa akin. Hindi niya ako minadali. Hindi niya rin hinawakan si Abby agad. Yumuko lang siya sa level ng anak ko at mahinahong nagsalita.

“Hi, Abby. Ako si Ma’am Reyes. Nandito kami para tulungan kayo ni Mommy.”

Nagtago si Abby sa dibdib ko.

“May It po ba kayo?”

Lumambot ang mata ng officer.

“Wala, anak. Walang It dito.”

“Promise po?”

“Promise.”

Kinabukasan, dinala ko si Abby sa ospital.

Hindi ko kailanman makakalimutan ang lambing ng pediatrician na tumingin sa kanya. Hindi siya nagtanong nang matitigas. Hindi siya nagmadali. Binibigyan niya si Abby ng sticker kada sagot, kahit tango lang ang kaya niyang ibigay.

Lumabas ang doktor at kinausap ako nang pribado.

“May mga palatandaan ng matinding takot at stress,” sabi niya. “May ilang iritasyon at maliliit na gasgas, pero ang pinakamalaki nating aalagaan ngayon ay ang trauma.”

Trauma.

Isang salitang malamig pakinggan.

Pero kahit papaano, may pangalan na ang nangyari.

At kapag may pangalan ang sugat, puwede na itong simulan gamutin.

Sa sumunod na mga araw, unti-unting nabuksan ang katotohanan.

Hindi isang gabi lang iyon.

Hindi rin isang buwan.

Matagal na palang nahuhulog si Paolo sa sarili niyang delusyon at lihim na obsesyon. Nagsimula raw iyon sa mga video tungkol sa “fear conditioning” at kung paano raw gawing matapang ang bata. Pero sa kamay niya, ang salitang tapang ay naging kalupitan.

Tinawag niyang laro.

Tinawag niyang training.

Tinawag niyang sikreto nilang mag-ama.

Pero ang totoo, kinulong niya ang anak namin sa takot na siya mismo ang gumawa.

Natagpuan din ng mga imbestigador ang lumang notebook niya sa drawer.

Doon nakasulat ang mga oras.

Gaano katagal nanahimik si Abby.

Ilang segundo bago siya umiyak.

Anong salita ang mas mabilis makapagpatigil sa kanya.

Nang mabasa ko iyon, halos masuka ako.

Hindi na iyon ama.

Hindi na iyon bonding.

Eksperimento iyon sa puso ng isang bata.

At ang batang iyon ay anak ko.

Sa korte, hindi ako nagsuot ng itim.

Nagsuot ako ng puti.

Hindi dahil malinis ang pakiramdam ko.

Kundi dahil gusto kong makita ni Abby, kahit hindi siya nasa loob ng courtroom, na hindi kami pupunta roon para lamunin ng dilim.

Pupunta kami roon para buksan ang ilaw.

Si Paolo ay nakaupo sa kabilang panig, mas payat, mas tahimik. Ilang beses niyang sinubukang tumingin sa akin, pero hindi ko siya binigyan ng pagkakataon.

Nang ipakita ang video, napayuko ang ilang tao sa loob ng korte.

Nang marinig ang boses ni Abby na nagtatanong kung galit ba si It, may isang babaeng clerk na palihim na nagpahid ng luha.

Hindi ko siya sinisi.

Kahit ako, na narinig iyon nang maraming beses, parang bagong saksak pa rin sa dibdib.

Ibinigay sa akin ang full custody.

Binigyan kami ng protection order.

Inutusan si Paolo na sumailalim sa psychiatric evaluation at harapin ang mga kasong isinampa laban sa kanya.

Pero ang pinakamahalagang desisyon sa araw na iyon ay hindi galing sa judge.

Galing kay Abby.

Pag-uwi namin, tahimik siya sa likod ng kotse.

Hawak niya ang teddy bear niya. Nakatingin siya sa bintana habang dumadaan ang mga ilaw ng lungsod.

Akala ko natutulog siya.

Pero bigla siyang nagsalita.

“Mommy?”

“Bakit, anak?”

“Masama po ba ako kasi hindi ko sinabi agad?”

Huminto ako sa gilid ng kalsada.

Hindi ko kayang sagutin iyon habang nagmamaneho.

Lumipat ako sa likod ng kotse, umupo sa tabi niya, at niyakap siya nang mahigpit.

“Hindi, Abby. Hindi ka masama. Never kang naging masama.”

“Pero sabi ni Daddy bawal magsabi.”

“Ang mali ay ang taong nagturo sa’yong matakot. Hindi ang batang natakot.”

Tumingin siya sa akin.

“Hindi po ako duwag?”

Ngumiti ako kahit basa ang mata ko.

“Anak, ang tapang mo nga kasi nabuhay ka sa takot araw-araw. Pero simula ngayon, hindi mo na kailangang maging matapang mag-isa.”

Doon siya umiyak.

Matagal.

Malakas.

Parang ngayon lang pinayagan ng katawan niyang ilabas ang lahat ng iyak na pinigilan niya sa loob ng banyo.

At niyakap ko siya hanggang sa mapagod siya.

Hanggang sa makatulog siya sa kandungan ko.

Pagkaraan ng tatlong buwan, lumipat kami sa isang maliit na apartment malapit sa bahay ni Mara.

Hindi malaki.

Hindi sosyal.

Walang bathtub.

Shower lang na may makulay na kurtina na si Abby mismo ang pumili. May mga dilaw na isda at asul na bituin.

Sa unang linggo, ayaw niyang pumasok kahit bukas ang ilaw.

Hindi ko siya pinilit.

Naglagay kami ng maliit na upuan sa labas ng pinto. Doon muna siya naghihilamos. Doon muna siya nagsisipilyo. Doon muna siya natutong makinig sa tubig nang hindi nanginginig.

Sabi ng therapist niya, huwag daw naming madaliin ang paggaling.

Ang trauma raw ay hindi pinto na basta na lang isinasara.

Isa raw itong bahay na kailangang ayusin, silid kada silid.

Kaya iyon ang ginawa namin.

Silid kada silid.

Gabi kada gabi.

Hawak-kamay.

Minsan, bago maligo, sinasabi ni Abby, “Mommy, tingnan mo muna kung may speaker.”

Tinitingnan ko.

Kahit alam kong wala.

Binubuksan ko ang cabinet.

Ipinapakita ko ang likod ng shampoo.

Tinatapik ko ang drain.

“Walang It,” sinasabi ko.

At unti-unti, natuto rin siyang sabihin iyon.

“Walang It.”

Noong ika-anim na buwan, may nangyaring hindi ko inasahan.

Umuwi ako mula sa trabaho at narinig ko ang tunog ng tubig sa banyo.

Nanlamig ako sa una.

Tumakbo ako.

Pero pagdating ko sa pinto, nakita ko si Abby na nakatayo sa shower, suot ang kanyang maliit na swimsuit, hawak ang plastic cup.

Kasama niya si Mara, nakaupo sa labas ng kurtina, kumakanta ng maling lyrics ng pambatang kanta.

Tumawa si Abby.

Tawa.

Hindi peke.

Hindi pilit.

Tawa ng batang unti-unting bumabalik sa sarili.

Napatakip ako sa bibig ko.

Nang makita niya ako, ngumiti siya.

“Mommy! Look!”

Ibinuhos niya ang tubig sa balikat niya.

Hindi siya umatras.

Hindi siya umiyak.

Hindi siya nagtanong tungkol kay It.

Tumulo ang luha ko, pero hindi iyon luha ng takot.

Iyon ang unang gabing narinig kong muli ang tubig bilang tubig lang.

Hindi banta.

Hindi sikreto.

Hindi halimaw.

Tubig lang.

Isang taon pagkatapos ng gabing iyon, pumunta kami sa dagat.

Matagal kong pinag-isipan kung handa na ba siya. Tatlong beses kong tinanong ang therapist. Apat na beses kong kinansela sa isip ko. Pero si Abby ang nagsabi.

“Mommy, gusto kong makita kung malaki ba talaga ang dagat.”

Kaya pumunta kami.

Umaga iyon, maliwanag ang araw, at malambot ang buhangin sa ilalim ng paa namin.

Sa una, hanggang bukung-bukong lang siya.

Kapit na kapit siya sa kamay ko.

“Okay lang,” sabi ko. “Ikaw ang boss ng katawan mo. Kapag ayaw mo na, hihinto tayo.”

Tumingin siya sa alon.

Pagkatapos ay tumingin sa akin.

“Kapag may takot po ako, puwede ko pong sabihin?”

“Palagi.”

“Kapag may secret po na mabigat, puwede ko pong sabihin?”

“Palagi.”

“Kapag may nagsabi pong bawal sabihin?”

Lumuhod ako sa buhangin.

“Mas lalo mong sasabihin sa akin.”

Tumango siya.

Pagkatapos, dahan-dahan siyang humakbang papasok sa tubig.

Isang hakbang.

Dalawa.

Tatlo.

Tumama ang maliit na alon sa tuhod niya.

Napapikit siya.

Akala ko aatras siya.

Pero nang imulat niya ang mga mata niya, ngumiti siya.

“Mommy,” bulong niya. “Hindi po galit ang tubig.”

Hindi ko na napigilan ang iyak ko.

“Hindi, anak. Hindi galit ang tubig.”

Humigpit ang hawak niya sa kamay ko, pero hindi dahil sa takot.

Dahil gusto niyang tumakbo.

At tumakbo nga siya.

Sumabog ang tubig sa paligid ng kanyang mga paa. Tumawa siya nang tumawa habang hinahabol siya ng alon, at sa bawat tawa niya, parang may piraso ng gabing iyon na natutunaw sa araw.

Hindi na niya hawak ang teddy bear niya.

Hindi na niya binabalot ang sarili sa tuwalya na parang kalasag.

Hindi na siya nakayuko.

Nakatayo siya sa ilalim ng araw, basa ang buhok, pula ang pisngi, buhay na buhay.

At sa unang pagkakataon, hindi ko na naisip si Paolo.

Hindi ko na naisip ang banyo.

Hindi ko na naisip ang stopwatch.

Ang nakita ko lang ay ang anak ko.

Ang anak kong bumalik.

Pagkaraan ng ilang buwan, nakatanggap ako ng liham mula sa korte. May desisyon na sa kaso ni Paolo.

Hindi ako nagdiwang.

Hindi ako sumigaw.

Tinupi ko lang ang papel at inilagay sa drawer kung saan nakatago ang lahat ng dokumento.

Tapos na ang bahaging iyon.

Pero alam kong ang tunay na hustisya ay hindi lang nangyayari sa loob ng courtroom.

Nangyayari ito tuwing natutulog si Abby nang hindi binabangungot.

Tuwing sinasabi niyang “ayoko” at may nakikinig.

Tuwing natututo siyang ang sikreto ay hindi dapat ginagamit para takutin ang bata.

Tuwing tumatawa siya sa tubig.

Isang gabi, habang nagsusuklay ako ng buhok niya, tumingin siya sa salamin at ngumiti.

“Mommy?”

“Hmm?”

“Malaki na po ako?”

“Medyo,” natatawa kong sagot. “Bakit?”

“Kasi dati po, akala ko kapag natakot ako, ibig sabihin mahina ako.”

Huminto ako sa pagsusuklay.

“Ngayon?”

Tumingin siya sa akin sa salamin.

“Ngayon po, alam ko na kapag nagsabi ako ng totoo kahit nanginginig ako… brave po pala iyon.”

Hindi ko alam kung paano sumagot.

Kaya niyakap ko na lang siya mula sa likod.

“Oo, anak. Brave iyon.”

Napangiti siya.

“Mommy?”

“Bakit?”

“Pwede po ba bukas… mag-swimming ulit tayo?”

Sa sobrang bigat at gaan ng dibdib ko, napatawa ako.

“Pwede.”

“At walang stopwatch?”

“Wala.”

“At walang secret?”

“Wala.”

“At walang It?”

Hinalikan ko ang tuktok ng ulo niya.

“Walang It.”

Tumango siya, kampante.

Pagkatapos, siya mismo ang nagsara ng ilaw sa banyo.

Hindi dahil takot siya.

Kundi dahil tapos na siya roon.

At sa dilim ng maliit naming apartment, habang mahimbing siyang natutulog sa kama niya, nakaupo ako sa tabi ng bintana at nakikinig sa mahinang patak ng ulan sa bubong.

Dati, ang tunog ng tubig ay tunog ng takot.

Ngayon, parang paalala ito.

Na may mga gabing kailangang basagin ang katahimikan para mailigtas ang isang bata.

Na ang pagmamahal ay hindi bulag na pagtitiwala.

Minsan, ang pagmamahal ay nanginginig na kamay na pumipindot ng Record.

Minsan, ito ay pagpasok sa pinto kahit takot ka.

Minsan, ito ay pagyakap sa anak mong basang-basa at pagsasabing:

“Tapos na. Nandito na ako.”

At totoong tapos na iyon.

Dahil sa bahay namin ngayon, walang lihim na laro.

Walang halimaw sa ilalim ng tubig.

Walang boses na nag-uutos manahimik.