Bahagi 3: Bawat Papel na Lumabas ay Naglantad ng Panibagong Kasinungalingan sa Pamilya ng Aking Asawa
Bahagi 3: Bawat Papel na Lumabas ay Naglantad ng Panibagong Kasinungalingan sa Pamilya ng Aking Asawa
Sa loob ng sasakyan papuntang pagamutan, hawak ko ang kamay ni Nanay.
Hindi na siya umiiyak.
Mas masakit iyong paraan ng pagtingin niya sa labas, na para bang nahihiya siya sa mga taong nakakita sa kaniyang sinapit.
“Bia,” mahina niyang sabi, “pasensiya ka na at nasira ang handaan.”
Napalingon ako sa kaniya.
“Ma, ikaw ang sinaktan. Bakit ikaw ang humihingi ng tawad?”
“Sanay akong ayusin ang gusot. Kapag may nag-aaway na mga bata sa paaralan, ako ang unang nagsasabing mag-usap muna.”
“Huwag mong gawing dahilan ang kabaitan mo para patawarin ang taong ayaw managot.”
Sa emergency room, sinuri ang pamamaga sa kaniyang mukha, ang sugat sa labi, at ang pananakit ng kaniyang balikat.
Nakuha namin ang mga kinakailangang dokumento tungkol sa pinsala niya.
Sinabi ng doktor na kailangan niyang magpahinga at bumalik kung lumala ang sakit o pagkahilo.
Hindi niya kailangang magkunwaring matatag para lamang hindi ako mag-alala.
Habang nagpapahinga siya, tumawag si Nato nang labingpitong beses.
Hindi ko sinagot.
Isang mensahe lang ang ipinadala ko:
“Huwag kang lumapit kay Nanay. Sa pamamagitan ng abogado tayo mag-uusap.”
Mabilis ang tugon niya.
“Hindi mo ako puwedeng pagbawalan sa bahay. Asawa kita.”
Doon ko unang napansin na kahit isang beses, hindi niya tinanong kung kumusta ang babaeng sinampal niya.
Kinabukasan, sumama sa amin si Atty. Denise Ramos, isang abogadang ipinakilala ng dating punong-guro ni Nanay.
Hindi siya nangakong mananalo agad kami.
Sa halip, pinaupo niya kami sa harap ng mesa at pinaayos ang lahat ayon sa petsa: kailan humingi ng papeles si Nato, kailan nagpadala ng pera si Mang Abad, kailan lumabas ang pekeng pahintulot, at sino ang nakakita sa pananakit.
“Iba-iba ang usapin dito,” paliwanag niya. “May pinsala kay Ma’am Cora. May dokumentong posibleng pineke. May pera ng isang taong naloko. At may usapin pa sa inyong pagsasama. Hindi natin puwedeng ipaghalo ang lahat at asahang isang reklamo lang ang sasagot.”
Sa unang pagkakataon mula nang mangyari ang sampal, nakaramdam ako ng kaunting ginhawa.
Hindi dahil madali ang laban, kundi dahil may malinaw na hakbang na maaari naming sundan.
Si Nanay mismo ang pumili ng unang gagawin.
Pumunta kami sa kooperatibang binanggit ni Pamela.
Dinala niya ang orihinal niyang mga pagkakakilanlan at ang kopya ng titulo ng lupa, ngunit hindi niya ipinahawak ang orihinal na titulo sa sinuman.
Matagal na iyong nakatago sa isang ligtas na lugar na siya lamang ang may kontrol.
Sa harap ng opisyal ng kooperatiba, mariin niyang sinabi,
“Hindi ko pinahihintulutang gamitin ang bahay ko bilang garantiya sa utang. Wala akong pinirmahang special power of attorney para sa mga Villareal.”
Hindi ibinigay ng opisyal sa amin ang mga pribadong rekord ng ibang aplikante.
Ipinaliwanag niyang kailangan nilang sundin ang tamang proseso.
Ngunit tinanggap nila ang nakasulat na pagtutol ni Nanay, inilagay iyon sa tala, at sinabi nilang walang maaaring ituloy na kasunduang nangangailangan ng kaniyang pagpayag nang wala ang wastong beripikasyon.
Sa kopyang hawak na namin, may pirma ko bilang saksi.
Noong petsang nakasaad doon, nasa Baguio ako para sa tatlong araw na pagsasanay ng kompanya.
Nasa akin ang attendance certificate, reservation ng hotel, at mga larawan kasama ang mga katrabaho.
“Hindi sapat na sabihin lang na peke,” paalala ni Atty. Denise. “Itatabi natin ang mga orihinal na rekord. Hayaan nating ang imbestigasyon ang magpatunay.”
Akala ko roon matatapos ang panlilinlang.
Nagkamali ako.
Habang nag-aayos kami ng bank records, nakita ko kung saan napunta ang perang tinanggap nila kay Mang Abad.
Hindi ko basta nakuha ang bank account ni Violeta.
Si Mang Abad mismo ang nagbigay ng kaniyang transfer confirmation, at ang mga sumunod na detalye ay nagmula sa mga resibong naiwan sa printer at sa mga mensaheng kusang ipinadala sa akin ni Pamela noon, nang akala niya ay kasali ako sa plano.
₱85,000 ang paunang bayad sa van.
May ₱42,000 na ginamit sa pagbayad ng lumang utang ni Dino.
May ₱18,500 na binayad sa isang supplier para sa mga freezer na hindi pa naihahatid.
Ang iba, ayon sa sulat-kamay na tala ni Nato, ay “pansamantalang gastos ng pamilya.”
Ang tinawag nilang puhunan ay pera palang kinuha mula sa isang taong pinagkunwari nilang may pahintulot ng may-ari ng bahay.
Nang tawagan ni Mang Abad si Pamela para bawiin ang deposito, sinabi nitong hindi na raw maibabalik dahil nagastos na.
Mas masakit pa, sinubukan nilang kumbinsihin siya na kami ni Nanay ang nagbago ng isip at dapat kaming magbayad.
Doon nagsimulang kumalat ang tsismis.
May nag-post mula sa account ni Dino ng litrato ng retirement cake na nahulog sa sahig, kasabay ng mahabang kuwento tungkol sa “mayabang na biyenang pinagsasamantalahan ang mabait na manugang.”
Hindi niya isinama ang sampal.
Hindi rin niya binanggit ang perang tinanggap mula kay Mang Abad.
Sa mga komento, may nagsabing wala raw utang na loob ang isang babaeng pinatira sa bahay ng kaniyang asawa.
May nagtanong kung bakit pinapahiya ko raw sa publiko si Nato.
May ilang kakilala na nagpadala sa akin ng mensahe:
“Bia, ayusin na lang ninyo. Sayang ang kasal.”
Hindi ako nag-post ng sugat ni Nanay para makakuha ng simpatya.
Hindi ko rin ipinakalat ang lahat ng dokumento habang may imbestigasyon.
Isang maikling pahayag lang ang inilagay ko:
“Si Nanay ang may-ari ng bahay. Nasaktan siya sa sarili niyang handaan. May mga reklamo nang inihahanda tungkol sa nangyari. Hinihiling namin na huwag magpakalat ng maling impormasyon.”
Pagkaraan, tinawagan ako ni Ma’am Susan.
“Anak, hindi mo kailangang patunayan sa buong internet ang nangyari. Nandoon kami. Kung kailangan ng salaysay, magsasalita kami.”
Anim na dating guro ang pumayag na magbigay ng kanilang personal na obserbasyon.
Ang kapitbahay na kumuha ng video ay nag-ingat ng orihinal na file.
Si Mang Abad naman ay nakipag-ugnayan sa sarili niyang abogado.
Hindi na kami nag-iisa.
Isang gabi, habang nagbabalot si Nanay ng lumang mga aklat sa bahay ni Tito Ben, may lumabas na maliit na kuwaderno sa ilalim ng kahong may mga lesson plan.
Kuwaderno iyon ng mga batang humihiram ng libro.
Nakasulat ang pangalan, petsa, at pamagat ng kanilang hiniram.
Sa huling pahina, may mga pangakong ginawa ng mga batang dating hirap bumasa:
“Kapag may trabaho na ako, magbibigay rin ako ng libro.”
Hinaplos ni Nanay ang pahina.
“Ang akala nila, kapag nawala ang silid na iyon, wala lang. Mga lumang libro lang naman daw.”
“Hindi mawawala iyon, Ma.”
“Paano kung hindi na natin mabuksan? Ayokong maging dahilan ako ng pagkasira ng pagsasama ninyo.”
Umupo ako sa tabi niya.
Sinabi ko sa wakas ang matagal kong ikinahiya: bago pa ang handaan, tatlong beses nang pinunit ni Nato ang mga resibo ng mga binili ko para sa bahay dahil ayaw niyang makita ng nanay niya kung magkano ang ginagastos ko.
Minsan, itinago niya ang susi ng sasakyan ko para hindi ako makapunta sa kaarawan ni Nanay.
At noong tumutol ako sa plano nilang gamitin ang lupa, hinawakan niya ako nang mahigpit sa pulso hanggang mamula iyon.
“Bakit hindi mo sinabi?” tanong ni Nanay.
“Dahil akala ko kapag mas naging matiisin ako, babalik siya sa dating Nato.”
Hinawakan niya ang aking mukha.
“Anak, hindi nasusukat ang tagumpay ng kasal sa dami ng sakit na kaya mong itago.”
Kinabukasan, nagpunta si Nato sa bahay ni Tito Ben.
Hindi siya pinapasok.
Sa gate, nag-iwan siya ng isang paper bag na may prutas at sulat na paulit-ulit na nagsasabing mahal niya raw ako.
Sa pinakailalim, may nakatagong isa pang papel: isang kasunduang nagsasabing aatrasin namin ang mga reklamo kapalit ng pangakong hindi na sila manghihimasok sa bahay.
Walang binanggit tungkol sa perang kailangang ibalik kay Mang Abad.
Walang pag-amin sa ginayang pirma.
At ang hinihinging kapalit sa akin ay huwag ko raw siyang iwan.
Binalik ko ang papel sa pamamagitan ni Atty. Denise.
Hindi ako pumayag na gawing bayad sa pananakit ang pangakong magiging mabait na siya.
Makalipas ang ilang araw, nagtungo kami sa aming bahay kasama ang abogado upang kunin ang ilan pang personal na gamit at pormal na ihatid ang sulat ni Nanay na binabawi niya ang pahintulot na gamitin ng pamilya ni Nato ang kaniyang ari-arian.
Hindi kami nagpalit ng kandado nang may tao pa sa loob.
Ipinaliwanag ng abogado na kailangang dumaan sa wastong proseso kung tatanggi silang umalis.
Nasa may hagdan si Violeta nang dumating kami.
Nakapamewang siya, at nakapatong ang mga paa sa isang kahong may lamang aklat.
“O, bumalik ang reyna,” sabi niya. “Akala ko ba matapang ka? Hindi mo rin pala kayang iwan ang bahay.”
Hindi ako sumagot.
Inilahad ni Atty. Denise kung ano ang nakasaad sa sulat.
Tumawa si Violeta at punitin sana iyon, ngunit pinigilan siya ni Pamela.
Mukhang napag-isipan na nitong may mga testigong nakatingin.
Sa likod nila, nakita ko si Arman na nagdadala ng ilang lumang istante papunta sa garahe.
Nagulat siya nang mapansin ko.
“Pinapaluwag lang namin,” sabi niya. “Marami nang sirang libro rito.”
Napalapit si Nanay sa pinto ng aklatan.
Ang paborito niyang kahoy na karatulang may nakaukit na “Bawat Bata, May Kuwento” ay nakasandal sa basurahan.
May mga pahinang natapakan sa sahig.
“Bakit ninyo ginagalaw ang mga gamit ko?” nanginginig niyang tanong.
Sumagot si Nato mula sa hagdan.
“Wala naman nang pumupunta. Mas may pakinabang kung pagkakakitaan ang espasyo.”
“Hindi ka ang may-ari,” sabi ko.
Lumapit siya sa akin, ngunit umatras si Tito Ben sa pagitan namin.
Pinahid ni Nato ang noo niya, saka ngumisi.
“Kung ayaw ninyong pumayag nang maayos, may ibang paraan. Nakapagbayad na kami sa trabahador. Bukas ng umaga, aalisin na lahat ng harang at istante sa ibaba.”
“Wala kayong pahintulot ni Nanay.”
“Ipakita mo iyon sa mga tauhan kapag narito na sila,” sagot niya. “Tingnan natin kung sino ang paniniwalaan nila.”
Umalis kami nang gabing iyon na dala ang mga nailigtas na libro.
Pagpatak ng alas-siyete kinabukasan, tumawag si Aling Fe, ang kapitbahay naming may kuha ng sampal.
“Bia, pumunta ka rito. May trak sa harap ng bahay ninyo.”
Sa ipinadala niyang litrato, nakita ko ang apat na lalaking may dalang mga kasangkapan, mga kahong inilalabas sa bintana, at isang malaking pulang marka sa pintuan ng aklatan.
May dalawang salita roon na halos hindi ko maatim basahin:
“ALISIN LAHAT.”
