Bahagi 3: Ipinagbili Nila ang Bahay Habang Nagluluksa Kami, Ngunit May Iniwan Palang Patunay si Papa
Bahagi 3: Ipinagbili Nila ang Bahay Habang Nagluluksa Kami, Ngunit May Iniwan Palang Patunay si Papa
Hindi ko agad naunawaan ang sinabi ni Mama.
Ang bahay namin sa Barangay Villamonte ang tanging lugar na naging tahanan ko mula pagkabata.
Doon ako unang natutong magbisikleta.
Doon ako umiyak nang bumagsak ako sa unang pagsusulit sa kolehiyo.
Doon din nakaupo si Papa sa kaniyang lumang silyang kahoy nang sabihin ng doktor na kailangan niyang huminto muna sa pagtatrabaho.
At ngayon, may mga taong nagpaplanong ibenta iyon nang hindi ko nalalaman.
“Ma, sabihin mo sa akin ang totoo.”
Dahan-dahang tumayo si Mama.
Binuksan niya ang drawer sa ilalim ng aparador at inilabas ang isang papel na nakatiklop nang apat.
“Pinapirma ako ni Bert. Sabi niya, para raw ito sa pagsasaayos ng utang at para hindi tayo mapaalis sa bahay.”
Kinuha ko iyon.
May pamagat na Pahintulot sa Pakikipagnegosasyon sa Ari-arian.
Sa ibaba, may isang talatang nagpapahintulot kay Tito Bert na makipag-usap sa mga interesadong bumili ng bahay.
Ngunit may isa pang pangungusap na nakatago sa mahahabang paliwanag.
Nakasaad na maaari siyang tumanggap ng paunang bayad sa ngalan ng may-ari.
Nang mabasa ko iyon, halos hindi ko mapigilan ang galit.
“Ma, hindi ito proteksiyon! Binigyan mo siya ng pagkakataong magpanggap na may karapatan siyang magbenta!”
Napatakip si Mama sa bibig.
“Sinabi niyang hindi raw iyon tunay na bentahan.”
“Pero tumanggap na sila ng ₱480,000!”
Napaupo siyang muli.
Hindi ko alam kung mas dapat ba akong magalit sa kaniya o sa mga taong gumamit sa takot niya.
Lumapit si Ma’am Pilar.
“Mara, bago ka gumawa ng kahit ano, tingnan mo muna ang iniwan ng tatay mo.”
Inilapag niya ang kahong bakal sa mesa.
Sa ilalim ng dilaw na kuwaderno, may maliit na sobre.
May nakasulat doon sa pamilyar na sulat-kamay ni Papa.
Para sa anak kong si Mara. Kapag dumating ang araw na kailangan mong ipagtanggol ang bahay natin.
Napaluha ako.
Hindi ko namalayang nanginginig na ang mga daliri ko habang binubuksan iyon.
May dalawang resibong may pirma ni Tito Bert.
May kasulatan tungkol sa perang ipinahiram ni Papa sa kaniyang negosyo.
At may listahan ng mga paglipat ng pera mula sa bangko, na may kaukulang petsa at halagang puwedeng beripikahin.
Binilang ko.
₱735,000 ang kabuuan.
Hindi pala si Papa ang may utang kay Tito Bert.
Si Tito Bert ang may malaking utang kay Papa.
Mas nakakagulat, may nakasulat pang maikling tala sa hulihan.
Tumangging magbayad si Bert noong Marso. Sinabi niyang sisingilin niya ako sa mga taon na tinulungan niya raw si Lorna noong dalaga pa ito.
Napailing ako.
Si Mama ang nagpadala ng pera sa kanila nang mahigit dalawang dekada.
Pati pagpapagamot ni Lola Ising, kami ang gumastos noong isang taon.
Paano nagkaroon ng utang na loob si Papa sa mga taong palagi niyang tinutulungan?
Ipinakita rin ni Ma’am Pilar ang memory card.
May mga larawan doon ng mga orihinal na resibo at isang video na kusang kinunan ni Papa noong nasa bahay pa siya.
Nakapolo siyang kupas na asul.
May salamin sa mata.
At nakaupo sa harap ng mesa kung saan siya gumagawa noon ng mga pagsusulit para sa kaniyang mga estudyante.
Nang marinig ko ang boses niya, napahawak ako sa dibdib.
“Anak, kung mapanood mo ito, huwag kang matakot. Hindi kita pinalaki para ikaw ang magbayad sa mga kasalanan ng ibang tao.”
Napahikbi si Mama sa aking tabi.
Nagpatuloy si Papa.
“Alam kong mabait ang mama mo. Pero minsan, ang kabaitang walang hangganan ay nagiging pintuang pinapasukan ng mga taong mapagsamantala.”
Huminto siya sandali para umubo.
“May mga papeles akong itinabi kay Pilar. May mga orihinal akong ipinagkatiwala sa abogado. Hindi ko gustong maipit kayong mag-ina sa mga kasunduang hindi ninyo naiintindihan.”
Tumulo ang luha ko.
“Ang bahay na ito, pinaghirapan namin ng mama mo. Hindi iyan maaaring basta kunin ng kapatid niya. At ang seguro, anak, inilaan ko iyon para hindi mo kailangang isakripisyo ang buong kinabukasan mo dahil sa mga utang na hindi mo ginawa.”
Hindi ko natapos ang video.
Napayakap ako kay Ma’am Pilar.
“Bakit hindi niya sinabi sa akin?”
“Sinubukan niya, anak. Pero ayaw niyang dagdagan ang bigat na dinadala mo habang nagpapagamot siya.”
Iyon ang unang pagkakataong umiyak ako nang ganoon kalakas mula nang ilibing si Papa.
Ngunit hindi maaaring iyak lang ang gawin ko.
Kinabukasan, alas-otso ng umaga, kasama ko si Mama at Ma’am Pilar nang pumunta kami sa tanggapan ni Atty. Celina Ramos.
Matagal nang kakilala ni Papa ang abogada.
Siya rin ang pinagkatiwalaan nito ng ilan sa mga orihinal na dokumento.
Isa-isa niyang binasa ang mga papel.
Pagkatapos ay tiningnan niya ako.
“Mara, malinaw ang isang bagay. Hindi puwedeng basta ipagbili ng tito mo ang buong bahay dahil lamang may pinirmahang papel ang mama mo.”
Ipinaliwanag niyang kailangan munang tiyakin ang tunay na pagmamay-ari, ang bahagi ng namatay na asawa sa ari-arian, at ang mga karapatan ng mga tagapagmana.
Hindi rin sapat ang kopya ng isang pahintulot upang mapatunayan ang wastong paglilipat ng titulo.
At kung may pekeng pirma o maling pagpapakilala sa awtoridad, mas seryoso iyon.
“Paano po ang perang ibinigay ng bibili?”
“Dapat malaman kung sino ang tumanggap at saan napunta. Maaaring may isa pang biktima rito.”
Bago kami umalis, nagbigay siya ng malinaw na tagubilin.
Huwag munang pipirma ng kahit ano.
Itago ang lahat ng mensahe.
Huwag sirain ang mga dokumentong dala ni Nico.
At huwag hayaang mapasok ng sinumang nagpapanggap na bagong may-ari ang bahay nang walang wastong pahintulot.
Agad din naming ipinasuri ang mga kopya ng dokumento at nagpaulat sa pulis tungkol sa hinihinalang pamemeke at pananakot.
Hindi pa iyon nangangahulugang napatunayan na ang lahat.
Pero hindi na kami basta nakaupo habang pinaghaharian nila ang bahay.
Alas-diyes kinabukasan, huminto ang isang puting sasakyan sa tapat namin.
Bumaba ang isang babaeng nasa apatnapung taong gulang, may dalang folder at panukat.
“Magandang umaga. Ako si Aileen Tan. Ako po ang nakipagkasundong bumili ng bahay.”
Muntik akong mapatawa sa hindi makapaniwalang nararamdaman ko.
Hindi pa nga kami pumapayag, may bumibili na.
“Ma’am, sino po ang nagbenta sa inyo?”
“Si Mr. Roberto Medina. Sabi niya, awtorisado raw siya ng pamilya.”
Si Tito Bert.
“May nakita po ba kayong titulo?”
“Ipinakita niya ang kopya. May kasunduan din kami.”
Binuksan niya ang kaniyang folder.
Nakita ko ang isa pang dokumentong hindi pa namin nahahawakan.
Isang Special Power of Attorney.
Nakasaad doon na pinahihintulutan umano ni Papa si Tito Bert na asikasuhin ang bentahan ng bahay.
May pirma ni Papa.
May pirma rin ni Mama bilang saksi.
Ngunit nang makita ko ang petsa, tumigil ang paghinga ko.
Setyembre 8.
Noong Setyembre 8, nasa ospital si Papa.
Nasa masusing pangangalaga siya ng mga doktor matapos lumala ang kondisyon ng kaniyang puso.
Hindi na nga niya kayang humawak ng kutsara nang walang tulong noong araw na iyon.
Paano siya nakapirma sa isang kasulatang ipinakita nilang nilagdaan niya nang personal?
“Ma’am Aileen,” sabi ko, “may seryosong problema sa dokumentong iyan.”
Ipinakita ko ang katibayan ng pagkakaospital ni Papa at ang tunay na petsa ng kaniyang pagkamatay.
Nagbago ang kulay ng mukha niya.
“Pero nagbayad na ako.”
“Magkano po?”
“₱480,000. Paunang bayad. Akala ko maayos ang lahat.”
May ipinakita siyang katibayan ng paglilipat ng pera.
Nakatala ang petsa, halaga, at pangalan ng tumanggap.
Ngunit hindi pa namin napagtutuunan iyon nang biglang dumating si Tito Bert kasama si Nico.
“Ano’ng ginagawa ninyo rito?” sigaw ni Tito Bert nang makita si Atty. Celina na kagagaling lamang sa kabilang kalye matapos naming tawagan.
Hindi siya ngumiti tulad ng dati.
Hindi rin siya nagkunwaring nagmamalasakit.
Agad niyang itinuro si Mama.
“Lorna, sabihin mong pumayag ka!”
Nanginig si Mama.
Dati, sapat na ang isang sigaw ng kaniyang kuya para mapayuko siya.
Ngunit ngayon, hindi siya nagsalita.
Ako ang humarap.
“Hindi ninyo bahay ito, Tito.”
“May pahintulot ng mama mo!”
“Hindi siya pumayag na dayain ninyo ang bibili!”
Sumingit si Nico.
“Pati ang papa mo pumayag bago namatay. May pirma, hindi ba?”
Ipinakita ko ang petsa sa kaniyang dokumento.
“Paano nakapirma si Papa rito noong hindi na siya makabangon sa ospital?”
Sandali siyang natahimik.
Pagkatapos ay tumawa.
“Hindi porke may sakit, hindi na kayang pumirma.”
“Kung ganoon, sabihin mo kung sino ang naroon nang pumirma siya.”
“Hindi ko kailangang magpaliwanag sa iyo!”
Lumapit si Atty. Celina.
“Kailangan ninyong magpaliwanag sa mga awtoridad kung may gagamiting huwad na dokumento sa pagbebenta ng ari-arian.”
Napaatras si Nico.
Ngunit si Tito Bert, lalo lamang nagalit.
“Lorna! Ganiyan mo ba gagantihan ang sarili mong kapatid?”
Sa wakas, nagsalita si Mama.
“Kuya, bakit mo ibinenta ang bahay nang hindi mo sinasabi sa amin?”
“Dahil kailangan ko ng pera!”
Napatingin kaming lahat.
Parang saka lamang niya napagtanto ang kaniyang nasabi.
“Mali ang pagkakasabi ko. Para rin naman iyon sa utang ninyo!”
Lumapit si Ma’am Pilar.
“Bert, may mga resibo si Sergio na nagpapatunay na ikaw ang umutang sa kaniya.”
Bigla siyang namutla.
“Anong resibo?”
“May mga kopya kami at may mga orihinal na naitago.”
Sumingit si Nico.
“Lumang papel lang iyan! Hindi ibig sabihin totoo!”
Ngunit hindi na sumagot si Ma’am Pilar.
Ipinakita niya ang larawan ng kasulatang may pirma ni Tito Bert, kasama ang mga petsa ng paglilipat ng pera.
Nakita ko ang bahagyang panginginig ng kamay ng aking tiyuhin.
Doon ako unang nakaramdam na unti-unting nagbabago ang laban.
Ngunit hindi pa tapos.
Nang hapon ding iyon, pumunta kami sa barangay upang maitala ang panggugulo at makakuha ng tulong sa pagpapanatili ng katahimikan sa aming bahay.
Doon muling nagsimula ang sigawan.
“Nakakahiya kang anak!” sabi ni Lola Ising sa harap ng mga tao. “Sarili mong ina, ipinapahiya mo para lang sa pera!”
Hindi ko siya pinatulan.
Ang hiniling ko lamang ay huwag na silang magpunta sa bahay upang manakot.
At anumang sinasabi nilang utang, idaan nila sa abogado at sa tamang proseso.
Tumayo si Tita Tess.
“Kung talagang pera lang naman ang problema, ibigay mo na ang seguro! Limang milyon naman iyan!”
Napatingin sa kaniya ang ilang taong nakarinig.
Doon ko natiyak na ipinagkalat na nila ang halagang iniwan ni Papa.
Si Mama ay nanatiling nakayuko.
Ngunit bago pa ako makasagot, lumapit si Tito Bert sa kaniya.
“Lorna, sabihin mo sa anak mo na ikaw ang pumirma bilang saksi sa mga dokumento.”
Tahimik si Mama.
“Kung hindi,” dagdag niya, “ikaw ang magmumukhang kasabwat sa lahat ng ito.”
Nakita kong tuluyang nanghina ang kaniyang mga tuhod.
Tinawag ko ang pangalan niya.
“Ma?”
Tumingin siya sa akin.
May takot sa kaniyang mga mata.
Ngunit may iba pa.
Pagkakasala.
“Anak,” sabi niya, “may hindi pa ako sinasabi.”
Lumapit ako.
“Alin pa, Ma?”
“Iyong kasulatan sa pagbebenta… pinapirma nila ako noong nasa ospital pa ang papa mo. Pero may isa pang papel pagkatapos ng libing.”
“Anong papel?”
“Para raw sa seguro. Sinabi nilang kailangang palitan ang mga nakasulat doon para hindi tayo magkaproblema sa utang.”
Hindi ako nakapagsalita.
Ang pagbabago sa benepisyaryo ng seguro ay hindi basta maaaring gawin pagkatapos mamatay ang may-ari nito.
Kung may gumamit ng pirma ni Papa para subukang baguhin ang kaniyang pinili, malinaw na may mas malalim na panlilinlang.
Hinawakan ko ang kamay ni Mama.
“Pinirmahan mo ba?”
Tumango siya.
“Bilang saksi. Hindi ko alam na mali pala ang ginagawa nila hanggang mabasa ko ang buong papel.”
Dumating si Atty. Celina dala ang kopyang ipinadala sa kaniya matapos naming iulat ang hinihinalang pamemeke.
May tangkang pagsusumite ng panibagong pormularyo sa kompanya ng seguro.
May petsang bago mamatay si Papa.
Ngunit ayon sa tala ng pagtanggap, naipadala lamang ito tatlong araw pagkatapos ng kaniyang pagkamatay.
At may nakalakip na pekeng pirma ko.
Biglang nagsalita si Nico mula sa likuran.
“Wala kayong mapapatunayan. Kahit ano pang sabihin ninyo, pera lang ang habol ninyo!”
Ngunit hindi siya pinansin ni Atty. Celina.
May hawak siyang papel na mas mahalaga.
“Lorna,” tanong niya kay Mama, “kanino napunta ang ₱480,000 na ibinayad ni Mrs. Tan?”
Mabilis na sumagot si Tito Bert.
“Sa amin. Bakit?”
“Hindi iyon ang nakalagay sa katibayan ng paglilipat.”
Iniharap niya sa amin ang resibo.
Binasa ko ang pangalan ng tumanggap.
LORNA M. VILLANUEVA.
Pangalan ni Mama.
Hindi ni Tito Bert.
Hindi ni Nico.
Sa sariling bank account ni Mama ipinadala ang buong ₱480,000.
Napaatras ako.
“Ma… nasa iyo ang pera?”
Parang naubusan siya ng dugo sa mukha.
“Wala, anak. Wala akong natanggap na ganyang pera.”
“Pero account mo ito!”
Naiyak siya.
“May ibinigay akong ATM card kay Nico noong nakaraang buwan. Sabi niya, tutulungan niya akong ayusin ang online banking.”
Dahan-dahang ngumiti si Tito Bert.
At saka niya sinabi ang isang pangungusap na halos nagpabagsak kay Mama.
“Kung may reklamo tungkol sa perang iyan, sa pangalan ni Lorna unang pupunta ang mga tanong. Kami? Tumutulong lang naman kami sa kaniya.”
Doon ko naunawaan ang tunay nilang plano.
Hindi lamang nila gustong nakawin ang perang iniwan ni Papa.
Gusto rin nilang gawing si Mama ang taong mananagot kapag nabisto ang panloloko.
At ang pinakamasakit, ang sariling kapatid niya ang naghanda ng bitag.
